॥ ॐ श्री परमात्मने नमः • यतो धर्मस्ततो जयः ॥

श्रीमद्भगवद्गीता
हिन्दी अनुवाद एवं भावार्थ सहित

भगवान श्रीकृष्ण द्वारा कुरुक्षेत्र की युद्धभूमि में अर्जुन को दिया गया शाश्वत उपदेश। सम्पूर्ण १८ अध्यायों के ७०० श्लोक, पदच्छेद, शब्दार्थ, सरल हिन्दी अनुवाद तथा गहन आध्यात्मिक भावार्थ व्याख्या का दिव्य संकलन।

१८
पावन अध्याय
७००
दिव्य श्लोक
१००%
हिन्दी अनुवाद व भावार्थ
🔊
वेदपाठी वाचन

सम्पूर्ण १८ अध्याय (All 18 Chapters)

किसी भी अध्याय पर क्लिक करके सभी श्लोक, अनुवाद एवं भावार्थ पढ़ें
अध्याय 1 47 श्लोक

अर्जुनविषादयोगः

अर्जुन विषाद योग

कुरुक्षेत्र के युद्धक्षेत्र में सेनाओं का निरीक्षण और सगे-संबंधियों को देखकर अर्जुन का मोह, व्याकुलता एवं विषाद।

अध्याय 2 72 श्लोक

साङ्ख्ययोगः

सांख्य योग (गीता का सार)

आत्मा की अमरता, निष्काम कर्मयोग का उपदेश और स्थितप्रज्ञ महापुरुष के लक्षण एवं आचरण।

अध्याय 3 43 श्लोक

कर्मयोगः

कर्म योग

कर्म की अनिवार्यता, यज्ञ की भावना, श्रेष्ठ पुरुषों का आचरण तथा काम-क्रोध रूपी शत्रुओं का निवारण।

अध्याय 4 42 श्लोक

ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः

ज्ञान कर्म संन्यास योग

भगवान के दिव्य जन्म और कर्म का रहस्य, ज्ञान-यज्ञ की महिमा तथा संशय का ज्ञान-खड्ग द्वारा उच्छेदन।

अध्याय 5 29 श्लोक

कर्मसंन्यासयोगः

कर्म संन्यास योग

संन्यास और कर्मयोग का समन्वय, आत्मसंयम, ब्रह्मनिर्वाण और परमात्मा की सर्वव्यापकता का ज्ञान।

अध्याय 6 47 श्लोक

आत्मसंयमयोगः

ध्यान योग (आत्म संयम)

मन को वश में करने की विधि, अष्टांग ध्यान योग, समदृष्टि और योगभ्रष्ट साधक की सद्गति।

अध्याय 7 30 श्लोक

ज्ञानविज्ञानयोगः

ज्ञान विज्ञान योग

परा और अपरा प्रकृति का स्वरूप, भगवान की माया, चार प्रकार के भक्त और अनन्य शरणागति।

अध्याय 8 28 श्लोक

अक्षरब्रह्मयोगः

अक्षर ब्रह्म योग

ब्रह्म, अध्यात्म और कर्म का मर्म, अंतकाल में भगवान का स्मरण तथा शुक्ल और कृष्ण मार्ग का रहस्य।

अध्याय 9 34 श्लोक

राजविद्याराजगुह्ययोगः

राजविद्या राजगुह्य योग

समस्त विद्याओं का राजा, परम गोपनीय ज्ञान, भगवान की जगद्व्यापकता और पत्रं पुष्पं फलं तोयं समर्पण।

अध्याय 10 42 श्लोक

विभूतियोगः

विभूति योग (ईश्वरीय ऐश्वर्य)

भगवान के अलौकिक ऐश्वर्य और विभूतियों का विस्तार, सूर्य, चन्द्र, वेद, हिमालय और अर्जुन में वासुदेव।

अध्याय 11 55 श्लोक

विश्वरूपदर्शनयोगः

विश्वरूप दर्शन योग

भगवान श्रीकृष्ण के विराट विश्वरूप का साक्षात् दिव्य दर्शन, काल स्वरूप का प्रकटीकरण और चतुर्भुज रूप।

अध्याय 12 20 श्लोक

भक्तियोगः

भक्ति योग

सगुण और निर्गुण उपासना, भगवान को अतिप्रिय भक्तों के आठ पावन लक्षण और अमृतमय धर्म।

अध्याय 13 35 श्लोक

क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगः

प्रकृति, पुरुष और चेतना

क्षेत्र (शरीर) और क्षेत्रज्ञ (आत्मा/परमात्मा) का विवेक, ज्ञान के बीस साधन और प्रकृति-पुरुष संबंध।

अध्याय 14 27 श्लोक

गुणत्रयविभागयोगः

प्रकृति के तीन गुण

सत्त्व, रज और तम तीनों गुणों का बंधन, उनके कार्य, गुणातीत होने के लक्षण और उपाय।

अध्याय 15 20 श्लोक

पुरुषोत्तमयोगः

पुरुषोत्तम योग

अश्वत्थ (संसार वृक्ष) का स्वरूप, क्षर और अक्षर पुरुष से परे उत्तम पुरुष 'पुरुषोत्तम' का साक्षात्कार।

अध्याय 16 24 श्लोक

दैवासुरसम्पद्विभागयोगः

दैवीय और आसुरी स्वभाव

दैवी सम्पदा (अभय, सत्य, दया) और आसुरी सम्पदा (दम्भ, दर्प, क्रोध) का विश्लेषण तथा शास्त्र प्रमाण।

अध्याय 17 28 श्लोक

श्रद्धात्रयविभागयोगः

श्रद्धा के तीन विभाग

सात्त्विक, राजसिक और तामसिक श्रद्धा, आहार, यज्ञ, तप, दान का वर्गीकरण तथा 'ॐ तत्सत्' का रहस्य।

अध्याय 18 78 श्लोक

मोक्षसंन्यासयोगः

मोक्ष संन्यास योग (उपसंहार)

त्याग और संन्यास की चरम सिद्धि, वर्ण-धर्म, अठारह अध्यायों का सार और 'सर्वधर्मान्परित्यज्य' महामंत्र।