वराहमिहिर बृहत्संहिता
sएपरते अध्याय १ उपनयनाध्यायः १।१अब्/ जयति जगतः प्रसूतिः विश्वात्मा सहजभूषणं नभसः । १।१य्द्/ द्रुतकनकसदृशदशशतमयूखमालार्चितः सविता ॥ ॥ १।२अब्/ प्रथममुनिकथितमवितथमवलोक्य ग्रन्थविस्तरस्यार्थम् । १।२य्द्/ नातिलघुविपुलरचनाभिरुद्यतः स्पष्टमभिधातुम् ॥ ॥ १।३अब्/ मुनिविरचितमिदमिति यगिरन्तनं साधु न मनुजग्रथितम् । १।३य्द्/ तुल्येऽर्थेऽक्षरभेदादमन्त्रके का विशेषोक्तिः ॥ ॥ १।४अब्/ क्षितितनयदिवसवारो न शुभकृदिति यदि पितामहप्रोक्ते । १।४य्द्/ कुजदिनमनिष्टमिति वा कोऽत्र विशेषो नृदिव्यकृतेः (कृते) ॥ ॥ १।५अब्/ आब्रह्मादिविनिःसृतमालोक्य ग्रन्थविस्तरं क्रमशः । १।५य्द्/ क्रियमाणकमेव एतत् समासतोऽतो ममौत्साहः ॥ ॥ १।६अब्/ आसीत्तमः किलैदं तत्रापां तैजसेऽभवद् धैमे । १।६य्द्/ स्वर्भूशकले ब्रह्मा विश्वकृदण्डेऽर्कशशिनयनः ॥ ॥ १।७अब्/ कपिलः प्रधानमाह द्रव्यादीन् कणकभुग् अस्य विश्वस्य । १।७य्द्/ कालं कारणमेके स्वभावमपरे जगुः कर्म ॥ ॥ १।८अब्/ तदलमतिविस्तरेण प्रसंगवादार्थनिर्णयोऽतिमहान् । १।८य्द्/ ज्योतिःशास्त्रांगानां वक्तव्यो निर्णयोऽत्र मया ॥ ॥ १।९अ ज्योतिःशास्त्रमनेकभेदविषयं स्कन्धत्रयाधिष्ठितं १।९ब् तत्कार्त्स्न्यौपनयस्य नाम मुनिभिः संकीर्त्यते संहिता । १।९य् स्कन्धेऽस्मिन् गणितेन या ग्रहगतिः तन्त्राभिधानः त्वसौ १।९द् होरा अन्यो अंगविनिश्चयश्च कथितः स्कन्धः तृतीयोऽपरः ॥ ॥ १।१०अब्/ वक्रानुवक्रास्तमयौदयाद्याः ताराग्रहाणां करणे मयोक्ताः । १।१०य्द्/ होरागतं विस्तरशश्च जन्मयात्राविवाहैः सह पूर्वमुक्तम् ॥ ॥ १।११अब्/ प्रश्नप्रतिप्रश्नकथाप्रसंगान् स्वल्पौपयोगान् ग्रहसंभवांश्च । १।११य्द्/ सन्त्यज्य फल्गूनि च सारभूतं भूतार्थमर्थैः सकलैः प्रवक्ष्ये ॥ ॥ sएपरते अध्याय २ अथातः सांवत्सरसूत्रं व्याख्यास्यामः । २।(१) तत्र सांवत्सरोऽभिजातः प्रियदर्शनो विनीतवेषः सत्यवाग् - अनसूयकः समः सुसंहिता उपचितगात्रसन्धिः - अविकलश्चारुकरचरणनखनयनचिबुकदशनश्रवणललाटभ्रू - उत्तमांगो वपुष्मान् गंभीरौदात्तघोषः । प्रायः शरीर आकारानुवर्त्तिनो (वर्तिनो) हि गुणा दोषाश्च भवन्ति । २।(२) तत्र गुणाः-शुचिः दक्षः प्रगल्भो वाग्ग्मी (वाग्मी) प्रतिभानवान् - देशकालवित् सात्त्विको न पर्षद्भीरुः सहाध्यायिभिः अनभिभवनीयः - कुशलोऽव्यसनी शान्तिकपौष्टिकाभिचारस्नानविद्याभिज्ञो - विबुधार्चनव्रतौअपवासनिरतः स्वतन्त्राश्चर्या उत्पादितप्रभावः - पृष्टाभिधाय्यन्यत्र दैवात्ययाद् ग्रहगणितसंहिताहोरा- ग्रन्थार्थवेत्ता इति । २।(३) तत्र ग्रहगणिते पौलिशरोमकवासिष्ठसौरपैतामहेषु - पंचस्वेतेषु सिद्धान्तेषु - युगवर्षायनऋतुमासपक्षाहोरात्रयाममुहूर्तनाडीविणाडीप्राण- त्रुटित्रुट्याद्यवयव आदिकस्य (आद्यस्य) कालस्य क्षेत्रस्य च वेता । २।(४) चतुर्णां च मानानां सौरसावननाक्षत्रचान्द्राणामधिमा- सकावमसंभवस्य च कारणाभिज्ञः । २।(५) षष्ट्यब्दयुगवर्षमास- दिनहोरा अधिपतीनां प्रतिपत्ति (वि)च्छेदवित् । २।(६) सौरादीनां च मानानामसदृशसदृश (सदृशासदृश) - योग्यायोग्यत्वप्रतिपादनपटुः । २।(७) सिद्धान्तभेदेऽपि अयननिवृत्तौ प्रत्यक्षं - सममण्डललेखासम्प्रयोगाभ्युदितांशकानां (च) - छायाजलयन्त्रदृग्गणितसाम्येन प्रतिपादनकुशलः । २।(८) सूर्यादीनां च ग्रहाणाम् - शीघ्रमन्दयाम्यौत्तरनीचौच्चगतिकारणाभिज्ञः । २।(९) सूर्यचन्द्रमसोश्च ग्रहणे ग्रहण - आदिमोक्षकालदिक्प्रमाणस्थितिविमर्दवर्णादेशानां (वर्णदेशानां) - अनागतग्रहसमागमयुद्धानामादेष्टा । २।(१०) प्रत्येकग्रहभ्रमणयोजनकक्ष्याप्रमाणप्रतिविषययोजन- परिच्छेदकुशलः (कुशलो) । २।(११) भूभगणभ्रमणसंस्थानाद्यक्षावलंबकाहर्व्यासचरदलकालरा- श्युदयच्छायानाडीकरणप्रभृतिषु क्षेत्रकालकरणेष्वभिज्ञः । २।(१२) नानाचोद्यप्रश्नभेदौपलब्धिजनितवाक्सारो- निकषसन्तापाभिनिवेशैः (विशुद्धस्य) कनकस्यैवाधिकतरममलीकृतस्य - (शास्त्रस्य) वक्ता तन्त्रज्ञो भवति (उक्तज् च) । २।१अब्/ न प्रतिबद्धं गमयति वक्ति न च प्रश्नमेकमपि पृष्टः । २।१य्द्/ निगदति न च शिष्येभ्यः स कथं शास्त्रार्थविज्ञेयः ॥ ॥ २।२अब्/ ग्रन्थोऽन्यथा अन्यथार्थं (अन्यथार्थः) करणं यश्चान्यथा करोत्यबुधः । २।२य्द्/ स पितामहमुपगम्य स्तौति नरो वैशिकेनार्याम् ॥ ॥ २।३अब्/ तन्त्रे सुपरिज्ञाते लग्ने छाया अंबुयन्त्रसंविदिते । २।३य्द्/ होरार्थे च सुरूढे नादेष्टुः भारती वन्ध्या ॥ ॥ उक्तन् चार्यविष्णुगुप्तेन २।४अ अपि अर्णवस्य पुरुषः प्रतरन् कदाचिद् २।४ब् आसादयेदनिलवेगवशेन पारम् । २।४य् न त्वस्य कालपुरुष आख्यमहार्णवस्य २।४द् गच्छेत् कदाचिदनृषिः मनसापि पारम् ॥ ॥ २।(१३) होराशास्त्रेऽपि (च) राशिहोराद्रेष्काणनवांशकद्वादशभा- गत्रिंशद्भागबलाबलपरिग्रहो ग्रहाणां दिक्स्थानकालचेष्टाभिः - अनेकप्रकारबलनिर्धारणं प्रकृतिधातुद्रव्यजातिचेष्टादिपरिग्रहो - निषेकजन्मकालविस्मापनप्रत्यय आदेशसद्योमरण आयुर्दायदशा अन्तर्दशा - अष्टकवर्गराजयोगचन्द्रयोगद्विग्रहादियोगानां नाभसादीनाम् च - योगानाम् फलानि आश्रयभावावलोकननिर्याणगत्यनूकानि - तत्काल (कालिक)प्रश्नशुभाशुभनिमित्तानि विवाहादीनाम् च कर्मनां करणम् । २।(१४) यात्रायां तु (च) तिथिदिवसकरणनक्षत्रमुहूर्तविलग्नयोग- देहस्पन्दनस्वप्नविजयस्नानग्रहयज्ञगणयागाग्नि- लिंगहस्त्यश्वैंगितसेना- प्रवादचेष्टादिग्रहषाड्गुण्यौपायमंगलामंग- लशकुनसैन्यनिवेशभू- मयोऽग्निवर्णा मन्त्रिचरदूताटविकानां यथाकालं प्रयोगाः परदुर्ग (उप) - लंभोपायश्चेत्युक्तं च आचार्यैः । २।५अब्/ जगति प्रसारितमिव आलिखितमिव मतौ निषिक्तमिव हृदये । २।५य्द्/ शास्त्रं यस्य सभगणं नादेशा निष्फलाः (निःफलाः) तस्य ॥ ॥ २।(१५) संहितापारगश्च दैवचिन्तको भवति । २।(१६) यत्र एते संहितापदार्थाः । २।(१७।१) दिनकरादीनाम् ग्रहाणां चाराः तेषु च तेषां - प्रकृतिविकृतिप्रमाणवर्णकिरणद्युतिसंस्थानास्तमन- उदयमार्गमार्गान्तरवक्रा- नुवक्रऋक्षग्रहसमागमचारादिभिः फलानि नक्षत्रकूर्मविभागेन - देशेष्वगस्त्यचारः (अगस्तिचारः)। सप्तर्षिचारः ।ग्रहभक्तयो - नक्षत्रव्यूहग्रहशृंगाटकग्रहयुद्धग्रहसमागम- ग्रहवर्षफलगर्भलक्षणरोहिणीस्वात्याषाढीयोगाः - सद्योवर्षकुसुमलतापरिधिपरिवेषपरिघपवनौल्कादिग्दाह- क्षितिचलनसन्ध्यारागगन्धर्वनगररजोनिर्घातार्घकाण्डसस्य- जन्मेन्द्रध्वजेन्द्र- चापवास्तुविद्या अंगविद्यावायसविद्या अन्तरचक्रमृगचक्राश्व- चक्रवातचक्रप्रासा- दलक्षणप्रतिमालक्षणप्रतिष्ठापनवृक्षायुर्वेदौदगार्गलनीरा- जनखञ्जन् (अक्) औत्पातशान्तिमयूरचित्रकघृत- कंबलखड्गपट्टकृकवाकुकूर्मगोऽजाश्वैभपुरूष - (पुरुष) स्त्रीलक्षणानि - २।(१७।२) अन्तःपुरचिन्तापिटकलक्षणौपानच्छेदवस्त्रच्छेदचामरदण्ड- शयना (शय्या) आसनलक्षणरत्नपरीक्षा दीपलक्षणं - दन्तकाष्ठाद्याश्रितानि (शुद्धाशुद्धानि) (शुभाशुभानि) - निमित्तानि सामान्यानि च जगतः प्रतिपुरुषं - पार्थिवे च प्रतिक्षणमनन्यकर्माभियुक्तेन दैवज्ञेन चिन्तयितव्यानि । न चैकाकिना शक्यन्तेऽहर्निशमवधारयितुं निमित्तानि । तस्मात् सुभृतेनैव दैवज्ञेनान्येऽपि तद्विदश्चत्वारः कर्तव्याः (भर्तव्याः) । तत्रएकेनेन्द्री च आग्नेयी च दिग् अवलोकयितव्या । याम्या नैरृती चान्येनैवं वारुणी वायव्या चौत्तरा च एशानि चेति । यस्मादुल्कापातादीनि (निमित्तानि) शीघ्रमप (उप) (अभि) गच्छन्तीति । तस्याः (तेषां) च आकारवर्णस्नेहप्रमान आदिग्रहऋक्षौपघातादिभिः फलानि भवन्ति । उक्तं च गर्गेण महर्षिणा २।६अब्/ कृत्स्नांगोपांगकुशलं होरागणितनैष्ठिकम् । २।६य्द्/ यो न पूजयते राजा स नाशमुपागच्छति ॥ ॥ २।७अब्/ वनं समाश्रिता येऽपि निर्ममा निष्परिग्रहाः । २।७य्द्/ अपि ते परिपृच्छन्ति ज्योतिषां गतिकोविदम् ॥ ॥ २।८अब्/ अप्रदीपा यथा रात्रिः अनादित्यं यथा नभः । २।८य्द्/ तथा असांवत्सरो राजा भ्रम्यत्यन्ध इवाध्वनि ॥ ॥ २।९अब्/ मुहूर्त (मुहूर्तं) तिथिनक्षत्रम् ऋतवश्चायने तथा । २।९य्द्/ सर्वाणि एवाकुलानि स्युः न स्यात् सांवत्सरो यदि ॥ ॥ २।१०अब्/ तस्माद् राज्ञाधिगन्तव्यो विद्वान् सांवत्सरोऽग्रणीः । २।१०य्द्/ जयं यशः श्रियं भोगान् श्रेयश्च समभीप्सता ॥ ॥ २।११अब्/ नासांवत्सरिके देशे वस्तव्यं भूतिमिच्छता । २।११य्द्/ चक्षुर्भूतो हि यत्रैष पापं तत्र न विद्यते ॥ ॥ २।१२अब्/ न सांवत्सरपाठी च नरकेषु उपपद्यते । २।१२य्द्/ ब्रह्मलोकप्रतिष्ठां च लभते दैवचिन्तकः ॥ ॥ २।१३अब्/ ग्रन्थतश्चार्थतश्चैतत् कृत्स्नं जानति यो द्विजः । २।१३य्द्/ अग्रभुक् स भवेत्श्राद्धे पूजितः पंक्तिपावनः । २।१४अब्/ म्लेच्छा हि यवनाः तेषु सम्यक् शास्त्रमिदं स्थितम् । २।१४य्द्/ ऋषिवत् तेऽपि पूज्यन्ते किं पुनः दैवविद् द्विजः ॥ ॥ २।१५अब्/ कुहकावेशपिहित (इः) कर्णोपश्रुतिहेतुभिः । २।१५य्द्/ कृतादेशो न सर्वत्र प्रष्टव्यो न स दैववित् ॥ ॥ २।१६अब्/ अविदित्वैव यत् (यः) शास्त्रं दैवज्ञत्वं प्रपद्यते । २।१६य्द्/ स पंक्तिदूषकः पापो ज्ञेयो नक्षत्रसूचकः ॥ ॥ नक्षत्रसूचकोद्दिष्टमुपहासं करोति यः । स व्रजत्यन्धतामिस्रं सार्धम् ऋक्षविडंबिना ॥ २।१७अब्/ नगरद्वारलोष्टस्य यद्वत् स्यादुपयाचितम् । २।१७य्द्/ आदेशः तद्वदज्ञानां यः सत्यः स विभाव्यते ॥ ॥ २।१८अब्/ सम्पत्त्या योजितादेशः तद्विच्छिन्नकथाप्रियः । २।१८य्द्/ मत्तः शास्त्रएकदेशेन त्याज्यः तादृग्महीक्षिता ॥ ॥ २।१९अब्/ यः तु सम्यग्विजानाति होरागणितसंहिताः । २।१९य्द्/ अभ्यर्च्यः स नरेन्द्रेण स्वीकर्तव्यो जयैषणा ॥ ॥ २।२०अब्/ न तत् सहस्रं करिणां वाजिनां च चतुर्गुणम् । २।२०य्द्/ करोति देशकालज्ञो यथा एको (यदेको) दैवचिन्तकः ॥ ॥ २।२१अब्/ दुःस्वप्नदुर्विचिन्तितदुष्प्रेक्षितदुष्कृतानि कर्माणि । २।२१य्द्/ क्षिप्रं प्रयान्ति नाशम् शशिनः श्रुत्वा भसंवादम् ॥ ॥ २।२२अब्/ न तथा इच्छति भूपतेः पिता जननी वा स्वजनोऽथवा सुहृत् । २।२२य्द्/ स्वयशोऽभिविवृद्दये यथा हितमाप्तः सबलस्य दैववित् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३ आदित्यचाराध्यायः ३।१अब्/ आश्लेषार्धाद् दक्षिणमुत्तरमयनं रवेर्धनिष्ठा अद्यम् । ३।१य्द्/ नूनं कदाचिदासीद् येनोक्तम् पूर्वशास्त्रेषु ॥ ॥ ३।२अब्/ सांप्रतमयनं सवितुः कर्कटकाद्यम् मृगादितश्चान्यत् । ३।२य्द्/ उक्ताभावो विकृतिः प्रत्यक्षपरीक्सणैः व्यक्तिः ॥ ॥ ३।३अब्/ दूरस्थचिह्नवेधादुदयेऽस्तमयेऽपि वा सहस्रांशोः । ३।३य्द्/ छायाप्रवेशनिर्गमचिह्नैः वा मण्डले महति ॥ ॥ ३।४अब्/ अप्राप्य मकरमर्को विनिवृत्तो हन्ति सापराम् याम्याम् । ३।४य्द्/ कर्कटकमसम्प्राप्तो विनिवृत्तश्चोत्तरां स।एन्द्रीम् ॥ ॥ ३।५अब्/ उत्तरमयनमतीत्य व्यावृत्तः क्षेमसस्यवृद्धिकरः । ३।५य्द्/ प्रकृतिस्थश्चाप्येवं विकृतगतिः भयकृदुष्णांशुः ॥ ॥ ३।६अब्/ सतमस्कं पर्व विना त्वष्टा नामार्कमण्डलं कुरुते । ३।६य्द्/ स निहन्ति सप्त भूपान् जनांश्च शस्त्राग्निदुर्भिक्षैः ॥ ॥ ३।७अब्/ तामसकीलकसंज्ञा राहुसुताः केतवः त्रयः त्रिंशत् । ३।७य्द्/ वर्णस्थान आकारैः तान् दृष्ट्वाऽर्के फलं ब्रूयात् ॥ ॥ ३।८अब्/ ते चार्कमण्डलगताः पापफलाश्चन्द्रमण्डले सौम्याः । ३।८य्द्/ ध्वांक्षकबन्धप्रहरणरूपाः पापाः शशांकेऽपि ॥ ॥ ३।९अब्/ तेषामुदये रूपाणि अंभः कलुषं रजोवृतं व्योम । ३।९य्द्/ नगतरुशिखरामर्दी (शिखरविमर्दी) सशर्करो मारुतश्चण्डः ॥ ॥ ३।१०अब्/ ऋतुविपरीताः तरवो दीप्ता मृगपक्षिणो दिशां दाहाः । ३।१०य्द्/ निर्घातमहीकंपादयो भवन्त्यत्र चोत्पाताः ॥ ॥ ३।११अब्/ न पृथक् फलानि तेषां शिखिकीलकराहुदर्शनानि यदि । ३।११य्द्/ तदुदयकारणमेषां केतुआदीनाम् फलं ब्रूयात् ॥ ॥ ३।१२अब्/ यस्मिन् यस्मिन् देशे दर्शनमायान्ति सूर्यबिंबस्था । ३।१२य्द्/ तस्मिं तस्मिन् व्यसनम् महीपतीनाम् परिज्ञेयम् ॥ ॥ ३।१३अब्/ क्षुत्प्रम्लानशरीरा मुनयोऽपि उत्सृष्टधर्मसच्चरिताः । ३।१३य्द्/ निर्मांसबालहस्ताः कृच्छ्रेणऽऽयान्ति परदेशं (परदेशान्) ॥ ॥ ३।१४अब्/ तस्करविलुप्तवित्ताः प्रदीर्घनिःश्वासमुकुलिताक्षिपुटाः । ३।१४य्द्/ सन्तः सन्नशरीराः शोकौद्भववाष्प (बाष्प) रुद्धदृशः ॥ ॥ ३।१५अब्/ क्षामा जुगुप्समानाः स्वनृपतिपरचक्रपीडिता मनुजाः । ३।१५य्द्/ स्वनृपतिचरितं कर्म न (च) पुरा कृतं (पराकृतं, पुराकृतं) प्रब्रुवन्त्यन्ये ॥ ॥ ३।१६अब्/ गर्भेष्वपि निष्पन्ना वारिमुचो न प्रभूतवारिमुचः । ३।१६य्द्/ सरितो यान्ति तनुत्वं क्वचित् क्वचिज्जायते सस्यम् ॥ ॥ ३।१७अब्/ दण्डे नरेन्द्रमृत्युः व्याधिभयं स्यात् कबन्धसंस्थाने (कवन्धसंस्थाने) । ३।१७य्द्/ ध्वांक्षे च तस्करभयं दुर्भिक्षं कीलकेऽर्कस्थे ॥ ॥ ३।१८अब्/ राजौपकरणरूपैश्छत्रध्वजचामरादिभिः विद्धः । ३।१८य्द्/ राजान्यत्वकृदर्कः स्फुलिंगधूमादिभिः जनहा ॥ ॥ ३।१९अब्/ एको दुर्भिक्षकरो द्व्याद्याः स्युः नरपतेः विनाशाय । ३।१९य्द्/ सितरक्तपीतकृष्णैः तैः विद्धोऽर्कोऽनुवर्णघ्नः ॥ ॥ ३।२०अब्/ द्वश्यन्ते (दृश्यन्ते) च यतः ते रविबिंबस्यौत्स्थिता मोहौत्पाताः । ३।२०य्द्/ आगच्छति लोकानां तेनैव भयं प्रदेशेन ॥ ॥ ३।२१अब्/ ऊर्ध्वकरो दिवसकरः ताम्रः सेनापतिं विनाशयति । ३।२१य्द्/ पीतो नरेन्द्रपुत्रं श्वेतः तु पुरोहितं हन्ति ॥ ॥ ३।२२अब्/ चित्रोऽथवापि धूम्रो रविरश्मिर्व्याकुलां (व्याकुलां) करोत्यूर्धं (महीं) । ३।२२य्द्/ तस्करशस्त्रनिपातैः यदि सलिलं नाशु पातयति ॥ ॥ ३।२३अब्/ ताम्रः कपिलो वार्कः शिशिरे हरिकुंकुमच्छविश्च मधौ । ३।२३य्द्/ आपाण्डुकनकवर्णो ग्रीष्मे वर्षासु शुक्लश्च ॥ ॥ ३।२४अब्/ शरदि कमलोदराभो हेमन्ते रुधिरसन्निभः शस्तः । ३।२४य्द्/ प्रावृट्काले स्निग्धः सर्वऋतुनिभोऽपि शुभदायी ॥ ॥ ३।२५अब्/ रूक्षः श्वेतो विप्रान् रक्ताभः क्षत्रियान् विनाशयति । ३।२५य्द्/ पीतो वैश्यान् कृष्णः ततो अपरान् शुभकरः स्निग्धः ॥ ॥ ३।२६अब्/ ग्रीष्मे रक्तो भयकृद् वर्षास्वसितः करोत्यनावृष्टिम् । ३।२६य्द्/ हेमन्ते पीतोऽर्कः करोति न चिरेण (अचिरेण) रोगभयम् ॥ ॥ ३।२७अब्/ सुरचापपाटिततनुः नृपतिविरोधप्रदः सहस्रांशुः । ३।२७य्द्/ प्रावृट्काले सद्यः करोति विमलद्युतिः वृष्टिम् ॥ ॥ ३।२८अब्/ वर्षाकाले वृष्टिं करोति सद्यः शिरीषपुष्पाभः । ३।२८य्द्/ शिखिपत्रनिभः सलिलं न करोति द्वादशाब्दानि ॥ ॥ ३।२९अब्/ श्यामेऽर्के कीटभयं भस्मनिभे भयमुशन्ति परचक्रात् । ३।२९य्द्/ यस्य ऋक्षे सच्छिद्रः तस्य विनाशः क्षितीशस्य ॥ ॥ ३।३०अब्/ शशरुधिरनिभे भानौ नभस्तलस्थे भवन्ति संग्रामाः । ३।३०य्द्/ शशिसदृशे नृपतिबधः (नृपतिवद्धः) क्षिप्रं चान्यो नृपो भवति ॥ ॥ ३।३१अब्/ क्षुत्मारकृत् घटनिभः खण्डो जनहा (नृपहा) विदीधितिः भयदः । ३।३१य्द्/ तोरणरूपः पुरहा छत्रनिभो देशनाशाय ॥ ॥ ३।३२अब्/ ध्वजचापनिभे युद्धानि भास्करे वेपने च रूक्षे च । ३।३२य्द्/ कृष्णा रेखा सवितरि यदि हन्ति ततो नृपं (नृपं ततः) सचिवः ॥ ॥ ३।३३अब्/ दिनकरं (दिवसकरं) उदयास्तसंस्थितमुदयसंस्थितं) उल्काशनिविद्युतो यदा हन्युः । ३।३३य्द्/ नरपतिमरणं विन्द्यात् तदा अन्यराजप्रतिष्ठा (प्रतिष्ठां) च ॥ ॥ ३।३४अब्/ प्रतिदिवसमहिमकिरणः परिवेषी सन्ध्ययोः द्वयोः अथवा । ३।३४य्द्/ रक्तोऽस्तमेति रक्तोदितश्च भूपं करोत्यन्यम् ॥ ॥ ३।३५अब्/ प्रहरणसदृशैः जलदैः स्थगितः सन्ध्याद्वयेऽपि रणकारी । ३।३५य्द्/ मृगमहिषविहगखरकरभसदृशरूपैश्च भयदायी ॥ ॥ ३।३६अब्/ दिनकरकराभितापाद् ऋक्षमवाप्नोति सुमहतीम् पीडाम् । ३।३६य्द्/ भवति तु पश्चात्शुद्धं कनकमिव हुताशपरितापात् ॥ ॥ ३।३७अब्/ दिवसकृतः प्रतिसूर्यो जलकृदुदग् दक्षिणे स्थितोऽनिलकृत् । ३।३७य्द्/ उभयस्थः सलिलभयं नृपमुपरि निहन्त्यधो जनहा ॥ ॥ ३।३८अ रुधिरनिभो वियत्यवनिपान्तरकरो न चिरात् । ३।३८ब् परुषरजोऽरुणीकृततनुः यदि वा दिनकृत् ॥ ॥ ३।३८य् असितविचित्रनीलपरुषो जनघातकरः । ३।३८द् खगमृगभैरवस्वररुतैश्च निशाद्युमुखे ॥ ॥ ३।३९अब्/ अमलवपुः अवक्रमण्डलः स्फुतविपुलामलदीर्घदीधितिः । ३।३९य्द्/ अविकृततनुवर्णचिह्नभृज्जगति करोति शिवं दिवाकरः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४ चन्द्रचाराध्यायः । ४।१अब्/ नित्यमधःस्थस्येन्दोः भाभिः भानोः सितं भवत्यर्धम् । ४।१य्द्/ स्वच्छायया अन्यदसितं कुंभस्यैव आतपस्थस्य ॥ ॥ ४।२अब्/ सलिलमये शशिनि रवेः दीधितयो मूर्छिताः तमो नैशम् । ४।२य्द्/ क्षपयन्ति दर्पणौदरनिहिता (निहता) इव मन्दिरस्यान्तः ॥ ॥ ४।३अब्/ त्यजतोऽर्कतलं शशिनः पश्चादवलंबते यथा शौक्ल्यम् । ४।३य्द्/ दिनकरवशात् तथा इन्दोः प्रकाशतेऽधः प्रभृत्युदयः ॥ ॥ ४।४अब्/ प्रतिदिवसमेवमर्कात् स्थानविशेषेण शौक्ल्यपरिवृद्धिः । ४।४य्द्/ भवति शशिनोऽपराह्णे पश्चाद् भागे घटस्यैव ४।५अब्/ एन्द्रस्य शीतकिरणो मूलाषाढाद्वयस्य चायातः (वा यातः) । ४।५य्द्/ याम्येन वीजजलचरकाननहा वह्निभयदश्च ॥ ॥ ४।६अब्/ दक्षिणपार्श्वेन गतः शशी विशाखा अनुराधयोः पापः । ४।६य्द्/ मध्येन तु प्रशस्तः पितृदेव (पित्र्यस्य) विशाखयोश्चापि ४।७अब्/ षड् अनागतानि पौष्णाद् द्वादश रौद्राग मध्ययोगीनि । ४।७य्द्/ ज्येष्ठाद्यानि नवर्क्षाणि उडुपतिना अतीत्य युज्यन्ते ॥ ॥ ४।८अब्/ उन्नतमीषच्छृंगं नौसंस्थाने विशालता चौक्ता । ४।८य्द्/ नाविकपीडा तस्मिन् भवति शिवं सर्वलोकस्य ॥ ॥ ४।९अब्/ अर्द्धोन्नते च लांगलमिति पीडा तदुपजीविनां तस्मिन् । ४।९य्द्/ प्रीतिश्च निर्निमित्तं मनुजपतीनां सुभिक्षं च ॥ ॥ ४।१०अब्/ दक्षिणविषाणमर्धोन्नतं यदा दुष्टलांगलाख्यं तत् । ४।१०य्द्/ पाण्ड्यनरेश्वरनिधनकृदुद्योगकरं बलानाम् च ॥ ॥ ४।११अब्/ समशशिनि सुभिक्षक्षेमवृष्टयः प्रथमदिवससदृशाः स्युः । ४।११य्द्/ दण्डवदुदिते पीडा गवां नृपश्चौग्रदण्डोऽत्र ॥ ॥ ४।१२अब्/ कार्मुकरूपे युद्धानि यत्र तु ज्या ततो जयः तेषाम् । ४।१२य्द्/ स्थानं युगमिति याम्योत्तरायतं भूमिकंपाय ॥ ॥ ४।१३अब्/ युगमेव याम्यकोट्यां किंचित् तुंगं स पार्श्वशायीइति ४।१३य्द्/ विनिहन्ति सार्थवाहान् वृष्टेश्च विनिग्रहं कुर्यात् ॥ ॥ ४।१४अब्/ अभ्युच्छ्रायादेकं यदि शशिनोऽवान्मुखं भवेत्छृंगम् । ४।१४य्द्/ आवर्जितमित्यसुभिक्षकारि तद् गोधनस्यापि ॥ ॥ ४।१५अब्/ अव्युच्छिन्ना रेखा समन्ततो मण्डला च कुण्डाख्यम् । ४।१५य्द्/ अस्मिन् माण्डलिकानां स्थानत्यागो नरपतीनाम् ॥ ॥ ४।१६अब्/ प्रोक्तस्थानाभावादुदगुच्चः क्षेमवृद्धिवृष्टिकरः । ४।१६य्द्/ दक्षिणतुंगश्चन्द्रो दुर्भिक्षभयाय निर्दिष्टः ॥ ॥ ४।१७अब्/ शृंगेणएकेनेन्दुः (इन्दुं) विलीनमथवाप्यवान्मुखं शृंगं (अशृग्गं) । ४।१७य्द्/ सम्पूर्णं चाभिनवं दृष्ट्वा एको जीविताद् भ्रश्येत् ॥ ॥ ४।१८अब्/ संस्थानविधिः कथितो रूपाणि अस्माद् भवन्ति चन्द्रमसः । ४।१८य्द्/ स्वल्पो दुर्भिक्षकरो महान् सुभिक्षावहः प्रोक्तः ॥ ॥ ४।१९अब्/ मध्यतनुः वज्राख्यः क्षुद्भयदः संभ्रमाय राज्ञां च । ४।१९य्द्/ चन्द्रो मृदंगरूपः क्षेमसुभिक्षावहो भवति ॥ ॥ ४।२०अब्/ ज्ञेयो विशालमूर्तिः नरपतिलक्ष्मीविवृद्धये चन्द्रः । ४।२०य्द्/ स्थूलः सुभिक्षकारी प्रियधान्यकरः तु तनुमूर्तिः ॥ ॥ ४।२१अ प्रत्यन्तान् कुनृपांश्च हन्त्युडुपतिः शृंगे कुजेन आहते । ४।२१ब् शस्त्रक्षुद्भयकृद् यमेन शशिजेनावृष्टिदुर्भिक्षकृत् । ४।२१य् श्रेष्ठान् हन्ति नृपान् महेन्द्रगुरुणा शुक्रेण चाल्पान् नृपान् । ४।२१द् शुक्ले याप्यमिदं फलम् ग्रहकृतं कृष्णे यथोक्तागमम् । ४।२२अ भिन्नः सितेन मगधान् यवनान् पुलिन्दान् ४।२२ब् नेपालभृंगिमरुकच्छ (मरुकुच्च) सुराष्ट्रमद्रान् । ४।२२य् पांचालकैकयकुलूतकपुरुषादान् ४।२२द् हन्यादुशीनरजनान् अपि सप्त मासान् ॥ ॥ ४।२३अब्/ गान्धारसौवीरकसिन्धुकीरान् धान्यानि शैलान् द्रविदाधिपांश्च । ४।२३य्द्/ द्विजांश्च मासान् दश शीतरश्मिः सन्तापयेद् वाक्पतिना विभिन्नः ॥ ॥ ४।२४अ उद्युक्तान् सह वाहनैः नरपतीं त्रैगर्तकान् मालवान् ४।२४ब् कौलिन्दान् गणपुंगवान् अथ शिबीनायोध्यकान् पार्थिवान् । ४।२४य् हन्यात् कौरवमत्स्यशुक्त्यधिपतीन् राजन्यमुख्यान् अपि ४।२४द् प्रालेयांशुरसृग्ग्रहे तनुगते षण्मासमर्यादया ॥ ॥ ४।२५अब्/ यौधेयान् सचिवान् सकौरवान् प्रागीशान् अथ चार्जुनायनान् । ४।२५य्द्/ हन्यादर्कजभिन्नमण्डलः शीतांशुः दशमासपीडया ॥ ॥ ४।२६अब्/ मगधान् मथुरां च पीडयेद् वेणायाश्च तटं शशांकजः । ४।२६य्द्/ अपरत्र कृतं युगं वदेद् यदि भित्त्वा शशिनं विनिर्गतः ॥ ॥ ४।२७अब्/ क्षेमारोग्यसुभिक्षनिनाशी शीतांशुः शिखिना यदि भिन्नः । ४।२७य्द्/ कुर्यादायुधजीविविनाशं चौराणामधिकेन च पीडाम् ॥ ॥ ४।२८अब्/ उल्कया यदा शशी ग्रस्त एव हन्यते । ४।२८य्द्/ हन्यते तदा नृपो यस्य जन्मनि स्थितः ॥ ॥ ४।२९अब्/ भस्मनिभः परुषोऽरुणमूर्तिः शीतकरः किरणैः परिहीणः । ४।२९य्द्/ श्यावतनुः स्फुटितः स्फुरणो वा क्षुड्डमरा (क्षुड्समरा) मयचौरभयाय ॥ ॥ ४।३०अब्/ प्रालेयकुन्दकुमुदस्फटिकावदातो यत्नादिवाद्रिसुतया परिमृज्य चन्द्रः । ४।३०य्द्/ उच्चैः कृतो निशि भविष्यति मे शिवाय यो दृश्यते स भविता जगतः शिवाय ॥ ॥ ४।३१अब्(४।३२अब्)/ शुक्ले पक्षे सम्प्रवृद्धे प्रवृद्धिं ब्रह्मक्षत्रं याति वृद्धिं प्रजाश्च । ४।३१य्द्(४।३२य्द्)/ हीने हानिः तुल्यता तुल्यतायां कृष्णे सर्वे तत्फलं व्यत्ययेन ॥ ॥ ४।३२अब्(४।३१अब्)/ यदि कुमुदमृणालहारगौरः तिथिनियमात् क्षयमेति वर्द्धते वा । ४।३२य्द्(४।३१य्द्)/ अविकृतगतिमण्डलांशुयोगी भवति नृणां विजयाय शीतरश्मिः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५ राहुचाराध्यायः ५।१अब्/ अमृतास्वादविशेषाग्छिन्नमपि शिरः किलासुरस्यैदम् । ५।१य्द्/ प्राणैः अपरित्यक्तं ग्रहतां यातं वदन्त्येके ॥ ॥ ५।२अब्/ इन्दुअर्कमण्डलाकृतिः असितत्वात् किल न दृश्यते गगने । ५।२य्द्/ अन्यत्र पर्वकालाद् वरप्रदानात् कमलयोनेः ॥ ॥ ५।३अब्/ मुखपुच्छविभक्तांगं भुजंगमाकारमुपदिशन्त्यन्ये । ५।३य्द्/ कथयन्त्यमूर्तमपरे तमोमयं सैंहिकेयाख्याख्यम् ॥ ॥ ५।४अब्/ यदि मूर्तो भविचारी शिरोऽथवा भवति मण्डली राहुः । ५।४य्द्/ भगणार्धेनान्तरितौ (तो) गृह्णाति कथं नियतचारः ॥ ॥ ५।५अब्/ अनियतचारः खलु चेदुपलब्धिः संख्यया कथं तस्य । ५।५य्द्/ पुच्छाननाभिधानोऽन्तरेण कस्मान् न गृह्णाति ॥ ॥ ५।६अब्/ अथ तु भुजगेन्द्ररूपः पुच्छेन मुखेन वा स गृह्णाति । ५।६य्द्/ मुखपुच्छान्तरसंस्थं स्थगयति कस्मान् न भगणार्धम् ॥ ॥ ५।७अब्/ राहुद्वयं यदि स्याद् ग्रस्तेऽस्तमितेऽथवा उदिते चन्द्रे । ५।७य्द्/ तत्समगतिनान्येन ग्रस्तः सूर्योऽपि दृश्यते ॥ ॥ ५।८अब्/ भूच्छायां स्वग्रहणे भास्करमर्कग्रहे प्रविशतीन्दुः । ५।८य्द्/ प्रग्रहणमतः पश्चान् नेन्दोः भानोश्च पूर्वार्धात् ॥ ॥ ५।९अब्/ वृक्षस्य स्वच्छाया यथा एकपार्श्वे (न) भवति दीर्घचया (दीर्घा च) । ५।९य्द्/ निशि निशि तद्वद् भूमेः आवरणवशाद् दिनेशस्य ॥ ॥ ५।१०अब्/ सूर्यात् सप्तमराशौ यदि चौदग्दक्षिणेन नातिगतः । ५।१०य्द्/ चन्द्रः पूर्वाभिमुखश्छायामौर्वीम् तदा विशति ॥ ॥ ५।११अब्/ चन्द्रोऽधःस्थः स्थगयति रविमंबुदवत् समागतः पश्चात् । ५।११य्द्/ प्रतिदेशमतश्चित्रं दृष्टिवशाद् भास्करग्रहणम् ॥ ॥ ५।१२अब्/ आवरणं महदिन्दोः कुण्ठविषाणः ततोऽर्धसंच्छन्नः । ५।१२य्द्/ स्वल्पम् रवेः यतोऽतः तीक्ष्णविषाणो रविः भवति ॥ ॥ ५।१३अब्/ एवमुपरागकारणमुक्तमिदं दिव्यदृग्भिः आचार्यैः । ५।१३य्द्/ राहुः अकारणमस्मिन्न् इत्युक्तः शास्त्रसद्भावः ॥ ॥ ५।१४अब्/ योऽसौअसुरो राहुः तस्य वरो ब्रह्मणाऽयमाज्ञप्तः । ५।१४य्द्/ आप्यायनमुपरागे दत्तहुतांशेन ते भविता ॥ ॥ ५।१५अब्/ तस्मिन् काले सान्निध्यमस्य तेनौपचर्यते राहुः । ५।१५य्द्/ याम्योत्तरा शशिगतिः गणितेऽपि उपचर्यते तेन ॥ ॥ ५।१६अब्/ न कथंचिदपि निमित्तैः ग्रहणं विज्ञायते निमित्तानि । ५।१६य्द्/ अन्यस्मिन्न् अपि काले भवन्त्यथौत्पातरूपाणि ॥ ॥ ५।१७अब्/ पंचग्रहसंयोगान् न किल ग्रहणस्य संभवो भवति । ५।१७य्द्/ तैलं च जलेऽष्टम्यां न विचिन्त्यमिदं विपश्चिद्भिः ॥ ॥ ५।१८अब्/ अवनत्याऽर्के ग्रासो दिग्ज्ञेया वलनया अवनत्या च । ५।१८य्द्/ तिथ्यवसानाद् वेला करणे कथितानि तानि मया ॥ ॥ ५।१९अब्/ षण्मासोत्तरवृद्ध्या पर्वेशाः सप्त देवताः क्रमशः । ५।१९य्द्/ ब्रह्मशशीन्द्रकुबेरा वरुणाग्नियमाश्च विज्ञेयाः ॥ ॥ ५।२०अब्/ ब्राह्मे द्विजपशुवृद्धिः क्षेमारोग्याणि (द्विजपशुवृद्धिक्षेमारोग्याणि) सस्यसम्पत्च । ५।२०य्द्/ तद्वत् सौम्ये तस्मिन् पीडा विदुषामवृष्टिश्च ॥ ॥ ५।२१अब्/ एन्द्रे भूपविरोधः शारदसस्यक्षयो न च क्षेमम् । ५।२१य्द्/ कौबेरेऽर्थपतीनामर्थविनाशः सुभिक्षं च ॥ ॥ ५।२२अब्/ वारुणमवनीशाशुभमन्येषां क्षेमसस्यवृद्धिकरम् । ५।२२य्द्/ आग्नेयं मित्राख्यं सस्यारोग्याभयांबुकरम् ॥ ॥ ५।२३अब्/ याम्यं करोत्यवृष्टिं दुर्भिक्षं संक्षयं च सस्यानाम् । ५।२३य्द्/ यदतः परं तदस्शुभं क्षुत्मारावृष्टिदं पर्व ॥ ॥ ५।२४अब्/ वेलाहीने पर्वणि गर्भविपत्तिश्च शस्त्रकोपश्च । ५।२४य्द्/ अतिवेले कुसुमफलक्षयो भयं सस्यनाशश्च ॥ ॥ ५।२५अब्/ हीनातिरिक्तकाले फलमुक्तं पूर्वशास्त्रदृष्टत्वात् । ५।२५य्द्/ स्फुटगणितविदः कालः कथंचिदपि नान्यथा भवति ॥ ॥ ५।२६अब्/ यद्येकस्मिन् मासे ग्रहणं रविसोमयोः तदा क्षितिपाः । ५।२६य्द्/ स्वबलक्षोभैः संक्षयमायान्त्यतिशस्त्रकोपश्च ॥ ॥ ५।२७अब्/ ग्रस्तावुदितास्तमितौ शारदधान्यावनीश्वरक्षयदौ । ५।२७य्द्/ सर्वग्रस्तौ दुर्भिक्षमरकदौ पापसन्दृष्टौ ॥ ॥ ५।२८अब्/ अर्धोदितौपरक्तो नैकृतिकान् हन्ति सर्वयज्ञांश्च । ५।२८य्द्/ अग्न्युपजीविगुणाधिकविप्राश्रमिणो युगेऽभ्युदितः (अयुगाभ्युदितः) ॥ ॥ ५।२९अब्/ कर्षकपाखण्डि (पाषण्डि) वणिक्क्षत्रियबलनायकान् द्वितीयांशे (द्वितीयेऽंशे) । ५।२९य्द्/ कारुकशूद्रम्लेच्छान् खतृतीयांशे समन्त्रिजनान् ॥ ॥ ५।३०अब्/ मध्याह्ने नरपतिमध्यदेशहा शोभनश्च धान्यार्घः । ५।३०य्द्/ तृणभुगमात्यान्तःपुरवैश्यघ्नः पंचमे खांशे । ५।३१अब्/ स्त्रीशूद्रान् षष्ठेऽंशे दस्युप्रत्यन्तहा अस्तमयकाले । ५।३१य्द्/ यस्मिन् खांशे मोक्षः तत्प्रोक्तानां शिवं भवति ॥ ॥ ५।३२अब्/ द्विजनृपतीन् उदगयने विट्शूद्रान् दक्षिणायने हन्ति । ५।३२य्द्/ राहुरुदगादिदृष्टः प्रदक्षिणं हन्ति विप्रादीन् ॥ ॥ ५।३३अब्/ म्लेच्छान् विदिक्स्थितो यायिनश्च हन्याद् धुताशसक्तांश्च । ५।३३य्द्/ सलिलचरदन्तिघाती याम्येनौदग् गवामशुभः ॥ ॥ ५।३४अब्/ पूर्वेण सलिलपूर्णां करोति वसुधां समागतो दैत्यः । ५।३४य्द्/ पश्चात् कर्षकसेवकबीजविनाशाय निर्दिष्टः ॥ ॥ ५।३५अब्/ पांचालकलिंगशूरसेनाः कांबोजौड्रकिरातशस्त्रवार्त्ताः । ५।३५य्द्/ जीवन्ति च ये हुताशवृत्त्या ते पीडामुपयान्ति मेषसंस्थे ॥ ॥ ५।३६अब्/ गोपाः पशवोऽथ गोमिनो मनुजा ये च महत्त्वमागताः । ५।३६य्द्/ पीडामुपयान्ति भास्करे ग्रस्ते शीतकरेऽथवा वृषे ॥ ॥ ५।३७अब्/ मिथुने प्रवरांगना नृपा नृपमात्रा बलिनः कलाविदः । ५।३७य्द्/ यमुनातटजाः सबाह्लिका मत्स्याः सुह्मजनैः समन्विताः ॥ ॥ ५।३८अब्/ आभीरान् शबरान् सपह्लवान् मल्लान् मत्स्यकुरूंछकान् अपि । ५।३८य्द्/ पांचालान् विकलांश्च पीडयत्यन्नां चापि निहन्ति कर्कटे ॥ ॥ ५।३९अब्/ सिंहे पुलिन्दगणमेकलसत्त्वयुक्तान् राजोपमान् नरपतीन् वनगोचरांश्च । ५।३९य्द्/ षष्ठे तु सस्यकविलेखकगेयसक्तान् हन्त्यश्मकत्रिपुरशालियुतांश्च देशान् ॥ ॥ ५।४०अब्/ तुलाधरेऽवन्त्यपरान्त्यसाधून् वणिग्दशार्णान् मरुत (भरुक) कच्छपांश्च । ५।४०य्द्/ अलिनि अथौदुंबरमद्रचोलान् द्रुमान् सयौधेयविषायुधीयान् ॥ ॥ ५।४१अब्/ धन्विनि अमात्यवरवाजिविदेहमल्लान् पांचालवैद्यवणिजो विषमायुधज्ञान् । ५।४१य्द्/ हन्यान् मृगे तु झषमन्त्रिकुलानि नीचान् मन्त्रौषधीषु कुशलान् स्थविरायुधीयान् ॥ ॥ ५।४२अब्/ कुंभेऽन्तर्गिरिजान् सपश्चिमजनान् भारोद्वहां तस्करान् आभीरान् दरद आर्यसिंहपुरकान् हन्यात् तथा बर्बरान् । ५।४२य्द्/ मीने सागरकूलसागरजलद्रव्याणि वन्यान् (मान्यान्) जनान् प्राज्ञान् वार्युपजीविनश्च भफलं कूर्मोपदेशाद् वदेत् ॥ ॥ ५।४३अब्/ सव्यापसव्यलेहग्रसननिरोधावमर्दनारोहाः । ५।४३य्द्/ आघ्रातं मध्यतमः तमोऽन्त्य इति ते दश ग्रासाः ॥ ॥ ५।४४अब्/ सव्यगते तमसि जगज्जलप्लुतं भवति मुदितमभयं च । ५।४४य्द्/ अपसव्ये नरपतितस्करावमर्दैः प्रजानाशः ॥ ॥ ५।४५अब्/ जिह्वोपलेढि (जिह्वेवलेढि) परितः तिमिरनुदो मण्डलं यदि स लेहः । ५।४५य्द्/ प्रमुदितसमस्तभूता प्रभूततोया च तत्र मही ॥ ॥ ५।४६अब्/ ग्रसनमिति यदा त्र्यंशः पादो वा गृह्यतेऽथवा अपि अर्धम् । ५।४६य्द्/ स्फीतनृपवित्तहानिः पीडा च स्फीतदेशानाम् ॥ ॥ ५।४७अब्/ पर्यन्तेषु गृहीत्वा मध्ये पिण्डीकृतं तमः तिष्ठेत् । ५।४७य्द्/ स निरोधो विज्ञेयः प्रमोदकृत् सर्वभूतानाम् ॥ ॥ ५।४८अब्/ अवमर्दनमिति निःशेषमेव संछाद्य यदि चिरं तिष्ठेत् । ५।४८य्द्/ हन्यात् प्रधानभूपान् प्रधानदेशांश (प्रधानदेशान् प्रधानभूपांश) च तिमिरमयः ॥ ॥ ५।४९अब्/ वृत्ते ग्रहे यदि तमः तत्क्षणमावृत्य दृश्यते भूयः । ५।४९य्द्/ आरोहणमित्यन्योन्यमर्दनैः भयकरं राज्ञाम् ॥ ॥ ५।५०अब्/ दर्पण इवएकदेशे सबाष्प (सवाष्प) निःश्वासमारुतोपहतः । ५।५०य्द्/ दृश्येत आघ्रातं तत् सुवृष्टिवृद्ध्यावहं जगतः ॥ ॥ ५।५१अब्/ मध्ये तमः प्रविष्टं वितमस्कं मण्डलं च यदि परितः ५।५१य्द्/ तन्मध्यदेशनाशं करोति कुक्ष्यामयभयं च ॥ ॥ ५।५२अब्/ पर्यन्तेषुअतिबहुलं स्वल्पं मध्ये तमः ततोऽन्त्याख्ये । ५।५२य्द्/ सस्यानामीतिभयं भयमस्मिं तस्कराणां च ॥ ॥ ५।५३अब्/ श्वेते क्षेमसुभिक्षं ब्राह्मणपीडां च निर्दिशेद् राहौ । ५।५३य्द्/ अग्निभयमनलवर्णे पीडा च हुताशवृत्तीनाम् ॥ ॥ ५।५४अब्/ हरिते रोगौल्बणता (उल्वणता) सस्यानामीतिभिश्च विध्वंसः । ५।५४य्द्/ कपिले शीघ्रगसत्त्वम्लेच्छध्वंशोऽथ दुर्भिक्षम् ॥ ॥ ५।५५अब्/ अरुणकिरणानुरूपे दुर्भिक्षावृष्तयो विहगपीडा । ५।५५य्द्/ आधूम्रे क्षेमसुभिक्षमादिशेत्मन्दवृष्टिं च ॥ ॥ ५।५६अब्/ कापोतारुणकपिलश्यावाभे क्षुद्भयं विनिर्देश्यम् । ५।५६य्द्/ कापोतः शूद्राणां व्याधिकरः कृष्णवर्णश्च ॥ ॥ ५।५७अब्/ विमलकमणिपीताभो वैश्यध्वंसी भवेत् सुभिक्षाय । ५।५७य्द्/ सार्चिष्मत्यग्निभयं गैरिकरूपे तु युद्धानि ॥ ॥ ५।५८अब्/ दूर्वाकाण्डश्यामे हारिद्रे वापि निर्दिशेत्मरकम् । ५।५८य्द्/ अशनिभयसम्प्रदायी पाटल (पाटलि) कुसुमोपमो राहुः ॥ ॥ ५।५९अब्/ पांशुविलोहितरूपः क्षत्रध्वंसाय भवति वृष्टेश्च । ५।५९य्द्/ बालरविकमलसुरचापरूपभृत्शस्त्रकोपाय ॥ ॥ ५।६०अब्/ पश्यन् ग्रस्तं सौम्यो घृतमधुतैलक्षयाय राज्णां च । ५।६०य्द्/ भौमः समरविमर्दं शिखिकोपं तस्करभयं च ॥ ॥ ५।६१अब्/ शुक्रः सस्यविमर्दं नानाक्लेशांश्च जनयति धरित्र्याम् । ५।६१य्द्/ रविजः करोत्यवृष्टिं दुर्भिक्षं तस्करभयं च ॥ ॥ ५।६२अब्/ यदशुभमवलोकनाभिरुक्तं ग्रहजनितं ग्रहणे प्रमोक्षणे वा । ५।६२य्द्/ सुरपतिगुरुणावलोकिते तत्शममुपयाति जलैः इवाग्निः इद्धः ॥ ॥ ५।६३अब्/ ग्रस्ते क्रमान् निमित्तैः पुनः ग्रहो मासषट्कपरिवृद्ध्या । ५।६३य्द्/ पवनौल्कापातरजः क्षितिकंपतमोऽशनिनिपातैः ॥ ॥ ५।६४अब्/ आवन्तिका जनपदाः कावेरीनर्मदातटाश्रयिणः । ५।६४य्द्/ दृप्ताश्च मनुजपतयः पीड्यन्ते क्षितिसुते ग्रस्ते ॥ ॥ ५।६५अब्/ अन्तर्वेदीं सरयूं नेपालं पूर्वसागरं शोणम् । ५।६५य्द्/ स्त्रीनृपयोधकुमारान् सह विद्वद्भिः बुधो हन्ति ॥ ॥ ५।६६अब्/ ग्रहणौपगते जीवे विद्वन्नृपमन्त्रिगजहयध्वंसः । ५।६६य्द्/ सिन्धुतटवासिनामपि उदग्दिशं संश्रितानां च ॥ ॥ ५।६७अब्/ भृगुतनये राहुगते दाशेरक (दसेरकाः) कैकयाः सयौधेयाः । ५।६७य्द्/ आर्यावर्ताः शिबयः स्त्रीसचिवगणाश्च पीड्यन्ते ॥ ॥ ५।६८अब्/ सौरे मरुभवपुष्करसौराष्ट्रिक (राष्त्रा) धातवोऽर्बुदान्त्यजनाः । ५।६८य्द्/ गोमन्तपारियात्राश्रिताः (गोमन्तः पारियात्रा) च नाशं व्रजन्त्याशु ॥ ॥ ५।६९अ कार्त्तिक्यामनलोपजीविमगधान् प्राच्याधिपान् कोशलान् । ५।६९ब् कल्माषान् अथ शूरसेनसहितान् काशीश्च सन्तापयेत् । ५।६९य् हन्याद् (हन्याद् च) आशु कलिंगदेशनृपतिं सामात्यभृत्यं तमो । ५।६९द् दृष्टं क्षत्रियतापदं जनयति क्षेमं सुभिक्षान्वितम् ॥ ॥ ५।७०अब्/ काश्मीरकान् कौशलकान् सपुण्ड्रान् मृगांश्च हन्यादपरान्तकांश्च । ५।७०य्द्/ ये सोमपाः तांश्च निहन्ति सौम्ये सुवृष्टिकृत् क्षेमसुभिक्षकृत्च ॥ ॥ ५।७१अब्/ पौषे द्विजक्षत्रजनोपरोधः ससेन्धवाख्याः कुकुरा विदेहाः । ५।७१य्द्/ ध्वंसं व्रजन्त्यत्र च मन्दवृष्टिं भयं च विन्द्यादसुभिक्षयुतम् ॥ ॥ ५।७२अ माघे तु मातृपितृभक्तवसिष्ठगोत्रान् ५।७२ब् स्वाध्यायधर्मनिरतान् करिणः तुरंगान् । ५।७२य् वंगांगकाशिमनुजांश्च दुनोति राहुः ५।७२द् वृष्टिं च कर्षकजनाभिमतां (अनुमतां) करोति ॥ ॥ ५।७३अब्/ पीडाकरं फाल्गुनमासि पर्व वंगाश्मकावन्तिक (वन्तक) मेकलानाम् । ५।७३य्द्/ नृत्य (नृत्त) ज्ञसस्यप्रवरांगनानां धनुष्करक्षत्रतपस्विनां च ॥ ॥ ५।७४अ चैत्र्यां (चैत्रे) तु चित्रकरलेखगेयसक्तान् । ५।७४ब् रूपोपजीविनिगमज्ञहिरण्यपण्यान् । ५।७४य् पौण्ड्रौड्रकैकयजनान् अथ चाश्मकांश्च ५।७४द् तापः स्पृशत्यमरपोऽत्र विचित्रवर्षी ॥ ॥ ५।७५अब्/ वैशाखमासे (मासि) ग्रहणे विनाशमायान्ति कर्पासतिलाः समुद्गाः । ५।७५य्द्/ इक्ष्वाकुयाउधेयशकाः कलिंगाः सोपप्लवाः (सोपद्रवाः) किन्तु सुभिक्षमस्मिन् ॥ ॥ ५।७६अब्/ ज्येष्ठे नरेन्द्रद्विजराजपत्न्यः सस्यानि वृष्टिश्च महागणाश्च । ५।७६य्द्/ प्रध्वंसमायान्ति नराश्च सौम्याः साल्वैः समेताश्च निषादसंघाः ॥ ॥ ५।७७अब्/ आषाढपर्वणि उदपानवप्रनदीप्रवाहान् फलमूलवार्त्तान् । ५।७७य्द्/ गान्धारकाश्मीरपुलिन्दचीनान् हतान् वदेद् मण्डलवर्षमस्मिन् ॥ ॥ ५।७८अ काश्मीरान् सपुलिन्दचीनयवनान् हन्यात् कुरुक्षेत्रजान् ५।७८ब् गान्धारान् अपि मध्यदेशसहितान् वृष्टो ग्रहः श्रावणे । ५।७८य् कांबोजैकशफांश्च शारदमपि त्यक्त्वा यथोक्तान् इमान् ५।७८द् अन्यत्र प्रचुरान्नहृष्टमनुजैः धात्रीं करोत्यावृताम् ॥ ॥ ५।७९अ कलिंगवंगान् मगधान् सुराष्ट्रान् ५।७९ब् म्लेच्छान् सुवीरान् दरदाश्मकांश (दरदाज्छकांश) च । ५।७९य् स्त्रीणां च गर्भान् असुरो निहन्ति ५।७९द् सुभिक्षकृद् भाद्रपदेऽभ्युपेतः ॥ ॥ ५।८०अ कांबोजचीनयवनान् सह शल्यहृद्भिः ५।८०ब् बाह्लीक (वाल्हीक) सिन्धुतटवासिजनांश्च हन्यात् । ५।८०य् आनर्त्त (आनर्त) पौण्ड्रभिषजश्च तथा किरातान् ५।८०द् दृष्टोऽसुरोऽश्वयुजि भूरिसुभिक्षकृग ॥ ॥ ५।८१अब्/ हनुकुक्षिपायुभेदा द्विः द्विः संछर्दनं च जरणं च । ५।८१य्द्/ मध्यान्तयोश्च विदरणमिति दश शशिसूर्ययोः मोक्षाः ॥ ॥ ५।८२अब्/ आग्नेय्यामपगमनं दक्षिणहनुभेदसंज्ञितं शशिनः । ५।८२य्द्/ सस्यविमर्दो मुखरुग् नृपपीडा स्यात् सुवृष्टिश्च ॥ ॥ ५।८३अब्/ पूर्वोत्तरेण वामो हनुभेदो नृपकुमारभयदायी । ५।८३य्द्/ मुखरोगं शस्त्रभयं तस्मिन् विन्द्यात् सुभिक्षं च ॥ ॥ ५।८४अब्/ दक्षिणकुक्षिविभेदो दक्षिणपार्श्वेन यदि भवेन् मोक्षः । ५।८४य्द्/ पीडा नृपपुत्राणामभियोज्या दक्षिणा रिपवः ॥ ॥ ५।८५अब्/ वामः तु कुक्षिभेदो यद्युत्तरमार्गसंस्थितो राहुः । ५।८५य्द्/ स्त्रीणां गर्भविपत्तिः सस्यानि च तत्र मध्यानि ॥ ॥ ५।८६अब्/ नैरृतवायव्यस्थौ दक्षिणवामौ तु पायुभेदौ द्वौ । ५।८६य्द्/ गुह्यरुग् अल्पा वृष्तिः द्वयोः तु राज्ञीक्षयो वामे ॥ ॥ ५।८७अब्/ पूर्वेण प्रग्रहणं कृत्वा प्राग् एव चापसर्पेत । ५।८७य्द्/ संछर्दनमिति तत्क्षेमसस्यहार्दिप्रदं जगतः ॥ ॥ ५।८८अब्/ प्राक् प्रग्रहणं यस्मिन् पश्चादपसर्पणं तु तज्जरणम् । ५।८८य्द्/ क्षुत्शस्त्रभयौद्विग्ना न (उद्विग्नाः क्व) शरणमुपयान्ति तत्र जनाः ॥ ॥ ५।८९अब्/ मध्ये यदि प्रकाशः प्रथमं तन्मध्यविदरणं नाम । ५।८९य्द्/ अन्तःकोपकरं स्यात् सुभिक्षदं नातिवृष्टिकरम् ॥ ॥ ५।९०अब्/ पर्यन्तेषु विमलता बहुलं मध्ये तमोऽन्ति (अन्त) अदरणाख्यः । ५।९०य्द्/ मध्याख्यदेशनाशः शारदसस्यक्षयश्चास्मिन् ॥ ॥ ५।९१अब्/ एते सर्वे मोक्षा वक्तव्या भास्करेऽपि किन्त्वत्र । ५।९१य्द्/ पूर्वा दिक् शशिनि यथा तथा रवौ पश्चिमा कल्प्या ॥ ॥ ५।९२अब्/ मुक्ते सप्ताहन्तः पांशुनिपातोऽन्नसंक्षयं कुरुते । ५।९२य्द्/ नीहारो रोगभयं भूकंपः प्रवरनृपमृत्युम् ॥ ॥ ५।९३अब्/ उल्का मन्त्रिविनाशं नानावर्णा घनाश्च भयमतुलम् । ५।९३य्द्/ स्तनितं गर्भविनाशं विद्युन्नृपदंष्ट्रिपरिपीडाम् ॥ ॥ ५।९४अब्/ परिवेषो रुक्पीडां दिग्दाहो नृपभयं च साग्निभयं । ५।९४य्द्/ रूक्षो वायुः प्रबलश्चौरसमुत्थं भयं धत्ते ॥ ॥ ५।९५अब्/ निर्घातः सुरचापं दण्डश्च क्षुद्भयं सपरचक्रम् । ५।९५य्द्/ ग्रहयुद्धे (ग्रहयुद्धं) नृपयुद्धं केतुश्च तदेव सन्दृष्टः ॥ ॥ ५।९६अब्/ अविकृतसलिलनिपातैः (निपाते) सप्ताहान्तः सुभिक्षमादेश्यम् । ५।९६य्द्/ यगाशुभं ग्रहणजं तत् सर्वं नाशन् उपयाति ॥ ॥ ५।९७अब्/ सोमग्रहे निवृत्ते पक्षान्ते यदि भवेद् ग्रहोऽर्कस्य । ५।९७य्द्/ तत्रानयः प्रजानां दंपत्योः वैरमन्योन्यम् ॥ ॥ ५।९८अब्/ अर्कग्रहात् तु शशिनो ग्रहणं यदि दृश्यते ततो विप्राः । ५।९८य्द्/ नैकक्रतुफलभाजो भवन्ति मुदिताः प्रजाश्चैव ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६ भौमचाराध्यायः ६।१अब्/ यद्युदयर्क्षाद् वक्रं करोति नवमाष्टसप्तमर्क्षेषु । ६।१य्द्/ तद्वक्त्रां (तद्वक्रं) उष्णमुदये पीडाकरमग्निवार्त्तानाम् ॥ ॥ ६।२अब्/ द्वादशदशमैकादशनक्षत्राद् वक्रिते कुजेऽश्रुमुखम् । ६।२य्द्/ दूषयति रसान् उदये करोति रोगान् अवृष्टिं च ॥ ॥ ६।३अब्/ व्यालं त्रयोदशर्क्षागतुर्दशाद् वा विपच्यतेऽस्तमये । ६।३य्द्/ दंष्ट्रिव्यालमृगेभ्यः करोति पीडां सुभिक्षं च ॥ ॥ ६।४अब्/ रुधिराननमिति वक्त्रं पंचदशात् षोडशाग विनिवृत्ते । ६।४य्द्/ तत्कालं मुखरोगं सभयं च सुभिक्षमावहति ॥ ॥ ६।५अब्/ असिमुशलं सप्तदशादष्टादशतोऽपि वा तदनुवक्रे । ६।५य्द्/ दस्युगुणेभ्यः पीदां करोत्यवृष्टिं सशस्त्रभयाम् ॥ ॥ ६।६अब्/ भाग्यार्यमा उदिते यदि निवर्तते वैश्वदैवते भौमः । ६।६य्द्/ प्राजापत्येऽस्तमितः त्रीन् अपि लोकान् निपीडयति ॥ ॥ ६।७अब्/ श्रवणौदितस्य वक्रं पुष्ये मूर्धाभिषिक्तपीडाकृत् । ६।७य्द्/ यस्मिन्न् ऋक्षेऽभ्युदितः तद्दिग्व्यूहान् जनान् हन्ति ॥ ॥ ६।८अब्/ मध्ये न यदि मघानां गतागतं लोहितः करोति ततः । ६।८य्द्/ पाण्ड्यो नृपो विनश्यति शस्त्रौद्योगाद् भयमवृष्टिं ॥ ॥ ६।९अब्/ भित्त्वा मघा (मघां) विशाखां भिन्दन् भौमः करोति दुर्भिक्षम् । ६।९य्द्/ मरकं करोति घोरं यदि भित्त्वा रोहिणीं याति ॥ ॥ ६।१०अब्/ दक्षिणतो रोहिण्याः चरन् महीजोर्घवृष्टिनिग्रहकृत् । ६।१०य्द्/ धूमायन् सशिखो वा विनिहन्यात् पारियात्रस्थान् ॥ ॥ ६।११अब्/ प्राजापत्ये श्रवणे मूले त्रिषु चौत्तरेषु (तिसृषूत्तरासु) शाक्रे च । ६।११य्द्/ विचरन् घननिवहानामुपघातकरः क्षमातनयः ॥ ॥ ६।१२अब्/ चारोदयाः प्रशस्ताः श्रवणमघादित्यहस्तमूलेषु (मूलहस्तेषु) । ६।१२य्द्/ एकपदाश्विशाखाप्राजापत्येषु च कुजस्य ॥ ॥ ६।१३अ विपुलविमलमूर्तिः किंशुकाशोकवर्णः ६।१३ब् स्फुटरुचिरमयूखः तप्तताम्रप्रभाभः । ६।१३य् विचरति यदि मार्गं चौत्तरं मेदिनीजः ६।१३द् शुभकृदवनिपानां हार्दिदश्च प्रजानाम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७ बुधचाराध्यायः ७।१अब्/ नौत्पातपरित्यक्तः कदाचिदपि चन्द्रजो व्रजत्युदयम् । ७।१य्द्/ जलदहनपवनभयकृद् धान्यार्घक्षयविवृद्धौ वा ॥ ॥ ७।२अब्/ विचरन् श्रवणधनिष्ठाप्रजापत्येन्दुवैश्वदेवानि (विश्वदैवानि) । ७।२य्द्/ मृद्नन् हिमकरतनयः करोत्यवृष्टिं सरोगभयाम् ॥ ॥ ७।३अब्/ रौद्रादीनि मघान्तानि उपाश्रिते चन्द्रजे प्रजापीडा । ७।३य्द्/ शस्त्रनिपातक्षुद्भयरोगानावृष्टिसन्तापैः ॥ ॥ ७।४अब्/ हस्तादीनि चरन् (विचरन्) षडृक्षाणि उपपीडयन् गवामशुभः । ७।४य्द्/ स्नेहरसार्घविवृद्धिं करोति चौर्वीं प्रभूतान्नाम् ॥ ॥ ७।५अब्/ आर्यम्णं हौतभुजं भद्रपदामुत्त्ररां यमेशं च । ७।५य्द्/ चन्द्रस्य सुतो निघ्नन् प्राणभृतां धातुसंक्षयकृत् ॥ ॥ ७।६अब्/ आश्विनवारुणमूलानि उपमृद्नन् रेवतीं च चन्द्रसुतः । ७।६य्द्/ पण्यभिषग्नौजीविकसलिलजतुरगौपघातकरः ॥ ॥ ७।७अब्/ पूर्वाद्य्वृक्षत्रितयादेकमपीन्दोः सुतोऽभिमृद्नीयात् । ७।७य्द्/ क्षुत्शस्त्रतस्करामयभयप्रदायी चरन् जगतः ॥ ॥ ७।८अब्/ प्राकृतविमिश्रसंक्षिप्ततीक्ष्णयोगान्तघोरपापाख्याः । ७।८य्द्/ सप्त पराशरतन्त्रे नक्षत्रैः कीर्तिता गतयः ॥ ॥ ७।९अब्/ प्राकृतसंज्ञा वायव्ययाम्यपैतामहानि बहुलाश्च । ७।९य्द्/ मिश्रा गतिः प्रदिष्टा शशिशिवपितृभुजगदेवानि (दैवानि) । ७।१०अब्/ संक्षिप्तायां पुष्यः पुनर्वसुः फल्गुनीद्वयं चेति । ७।१०य्द्/ तीक्ष्णायां भद्रपदाद्वयं सशाक्राश्वयुक् पौष्णम् ॥ ॥ ७।११अब्/ योगान्तिकेति मूलं द्वे चाषाढे गतिः सुतस्येन्दोः ॥ ॥ ७।११य्द्/ घोरा श्रवणः त्वाष्टृअं वसुदैवं (देवं) वारुणं चैव ॥ ॥ ७।१२अब्/ पापाख्या सावित्रं मैत्रं शक्राग्निदैवतं चेति । ७।१२य्द्/ उदयप्रवासदिवसैः स एव गतिलक्षणं प्राह ॥ ॥ ७।१३अब्/ चत्वारिंशत् (४०) त्रिंशद् (३०) द्विसमेता विंशति (२२)ः द्विनवकं च । ७।१३य्द्/ नव मासार्धं दश चैकसंयुताः प्राकृताद्यानाम् ॥ ॥ ७।१४अब्/ प्राकृतगत्यामारोग्यवृष्टिसस्यप्रवृद्धयः क्षेमम् । ७।१४य्द्/ संक्षिप्तमिश्रयोः मिश्रमेतदन्यासु विपरीतम् ॥ ॥ ७।१५अब्/ ऋज्वीअतिवक्रावक्रा विकला च मतेन देवलस्यैताः । ७।१५य्द्/ पंचचतुर्द्व्येकाहा ऋज्व्यादीनां षडभ्यस्ताः ॥ ॥ ७।१६अब्/ ऋज्वी हिता प्रजानामतिवक्राऽर्घं गतिः विनाशयति । ७।१६य्द्/ शस्त्रभयदा च वक्रा विकला भयरोगसंजननी ॥ ॥ ७।१७अब्/ पौषाषाढश्रावणवैशाखेष्विन्दुजः समाघेषु । ७।१७य्द्/ वृष्तो भयाय जगतः शुभफलकृत् प्रोषितः तेषु ॥ ॥ ७।१८अब्/ कार्तिके (कार्त्तिके) ऽश्वयुजि वा यदि मासे दृश्यते तनुभवः शिशिरांशोः । ७।१८य्द्/ शस्त्रचौरहुतभुग्गदतोयक्षुद्भयानि च तदा विदधाति ७।१९अब्/ रुद्धानि सौम्येऽस्त्रगते (अस्तमिते) पुराणि यानि उद्गते तानि उपयान्ति मोक्षम् । ७।१९य्द्/ अन्ये तु पश्चादुदिते वदन्ति लाभः पुराणां भवति तज्ञाः ॥ ॥ ७।२०अब्/ हेमकान्तिः अथवा शुकवर्णः सस्यकेन मणिना सदृशो वा । ७।२०य्द्/ स्निग्धमूर्तिः अलघुश्च हिताय व्यत्यये न शुभकृत्शशिपुत्रः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८ बृहस्पतिचाराध्यायः ८।१अब्/ नक्षत्रेण सहौदयमुपगच्छति येन देवपतिमन्त्री । ८।१य्द्/ तत्संज्ञं वक्तव्यं वर्षं मासक्रमेणैव ॥ ॥ ८।२अब्/ वर्षाणि कार्त्तिकादीनि आग्नेयाद् भद्वयानुयोगीनि । ८।२य्द्/ क्रमशः त्रिभं तु पंचममुपान्त्यमन्त्यं च यद् वर्षम् ॥ ॥ ८।३अब्/ शकटानलोपजीवकगोपीडा व्याधिशस्त्रकोपश्च । ८।३य्द्/ वृद्धिः तु रक्तपीतककुसुमानां कार्त्तिके वर्षे ॥ ॥ ८।४अब्/ सौम्येऽब्देऽनावृष्टिः मृगाखुशलभाण्डजैश्च सस्यवधः । ८।४य्द्/ व्ह्याधिभयं मित्रैः अपि भूपानां जायते वैरम् ॥ ॥ ८।५अब्/ शुभकृज्जगतः पौषो निवृत्तवैराः परस्परं क्षितिपाः । ८।५य्द्/ द्वित्रिगुणो धान्यार्घः पौष्टिककर्मप्रसिद्धिश्च ॥ ॥ ८।६अब्/ पितृपूजापरिवृद्धिः माघे हार्दिश्च सर्वभूतानाम् । ८।६य्द्/ आरोग्यवृष्टिधान्यार्घसम्पदो मित्रलाभश्च ॥ ॥ ८।७अब्/ फाल्गुनवर्षे विन्द्यात् क्वचित् क्वचित् क्षेमवृष्टिसस्यानि । ८।७य्द्/ दौर्भाग्यं प्रमदानां प्रबलाश्चौरा नृपाश्चौग्राः ॥ ॥ ८।८अब्/ चैत्रे मन्दा वृष्टिः प्रियमन्नं क्षेममवनिपा मृदवः । ८।८य्द्/ वृद्धिश्च कोशधान्यस्य भवति पीडा च रूपवताम् ॥ ॥ ८।९अब्/ वैशाखे धर्मरता (धर्मपरा) विगतभयाः प्रमुदिताः प्रजाः सनृपाः । ८।९य्द्/ यज्ञक्रियाप्रावृत्तिः निष्पत्तिः सर्वसस्यानाम् ॥ ॥ ८।१०अब्/ ज्यैष्ठे जातिकुलधनश्रेणीश्रेष्ठा नृपाः सधर्मज्ञाः । ८।१०य्द्/ पीड्यन्ते धान्यानि च हित्वा कंगुं शमीजातिम् ॥ ॥ ८।११अब्/ आषाढे जायन्ते सस्यानि क्वचिदवृष्टिः अन्यत्र । ८।११य्द्/ योगक्षेमं मध्यं व्यग्राश्च भवन्ति भूपालाः ॥ ॥ ८।१२अब्/ श्रावणवर्षे क्षेमं सम्यक् सस्यानि पाकमुपयान्ति । ८।१२य्द्/ क्षुद्रा ये पाखण्डाः (पाषण्डाः) पीड्यन्ते ये च तद्भक्ताः ॥ ॥ ८।१३अब्/ भाद्रपदे वल्लीजं निष्पत्तिं याति पूर्वसस्यं च । ८।१३य्द्/ न भवत्यपरं सस्यं क्वचित् सुभिक्षं क्वचिग भयम् ॥ ॥ ८।१४अब्/ आश्वयुजेऽब्देऽजस्रं पतति जलं प्रमुदिताः प्रजाः क्षेमम् । ८।१४य्द्/ प्राणचयः प्राणभृताम् सर्वेषामन्नबाहुल्यम् ॥ ॥ ८।१५अब्/ उदगारोग्यसुभिक्षक्षेमकरो वाक्पतिश्चरन् भानाम् । ८।१५य्द्/ याम्ये तद्विपरीतो मध्येन तु मध्यफलदायी ॥ ॥ ८।१६अब्/ विचरन् भद्वयमिष्टः तत्सार्धं वत्सरेण मध्यफलः । ८।१६य्द्/ सस्यानां विध्वंसी विचरेदधिकं यदि कदाचित् ॥ ॥ ८।१७अब्/ अनलभयमनलवर्णे व्याधिः पीते रणागमः श्यामे । ८।१७य्द्/ हरिते च तस्करेभ्यः पीडा रक्ते तु शस्त्रभयम् ॥ ॥ ८।१८अब्/ धूमाभेऽनावृष्टिः त्रिदशगुरौ नृपवधो दिवा दृष्टे । ८।१८य्द्/ विपुलेऽमले सुतारे रात्रौ दृष्टे प्रजाः स्वस्थाः ॥ ॥ ८।१९अ रोहिण्योऽनलभं च वत्सरतनुः नाभिः त्वषाढद्वयं ८।१९ब् सार्पं हृत्पितृदैवतं च कुसुमं शुद्धैः शुभं तैः फलम् । ८।१९य् देहे क्रूरनिपीडितेऽग्न्यनिलजं नाभ्यां भयं क्षुत्कृतं ८।१९द् पुष्ये मूलफलक्षयोऽथ हृदये सस्यस्य नाशो ध्रुवम् ॥ ॥ ८।२०अ गतानि वर्षाणि शकेन्द्रकालाद् ८।२०ब् धतानि रुद्रैः गुणयेगतुर्भिः । ८।२०य् नवाष्टपंचाष्ट (८५८९)युतानि कृत्वा ८।२०द् विभाजयेत् शून्यशरागरामैः (३७५०) ॥ ॥ ८।२१अ लब्धेन (फलेन) युक्तं शकभूपालं (भूपकालं) ८।२१ब् संशोध्य षष्ट्या विषयैः विभज्य । ८।२१य् युगानि नारायणपूर्वकाणि ८।२१द् लब्धानि शेषाः क्रमशः समाः स्युः ॥ ॥ ८।२२अब्/ एकैकमब्देषु नवाहतेषु दत्त्वा पृथग् द्वादशकं क्रमेण । ८।२२य्द्/ हृत्वा चतुर्भिः वसुदेवताद्यानि उडूनि शेषांशकपूर्वमब्दम् ॥ ॥ ८।२३अब्/ विष्णुः सुरेज्यो बलभिद् धुताशः त्वष्टौत्तरप्रोष्ठपदाधिपश्च । ८।२३य्द्/ क्रमाद् युगेशाः पितृविश्वसोम (सोमाः) शक्रानलाख्याश्विभागाः प्रदिष्टाः ॥ ॥ ८।२४अब्/ संवत्सरोऽग्निः परिवत्सरोऽर्क इदादिकः शीतमयूखमाली । ८।२४य्द्/ प्रजापतिश्चाप्यनुवत्सरः स्यादिद्वत्सरः शैलसुतापतिश्च ॥ ॥ ८।२५अब्/ वृष्टिः समाद्ये प्रमुखे द्वितीये प्रभूततोया कथिता तृतीये । ८।२५य्द्/ पश्चाज्जलं मुंचति यगतुर्थं स्वल्पोदकं पंचममब्दमुक्तम् ॥ ॥ ८।२६अब्/ चत्वारि मुख्यानि युगानि अथैषां विष्णु इन्द्रजीवानलदैवतानि । ८।२६य्द्/ चत्वारि मध्यानि च मध्यमानि चत्वारि चान्त्यानि अधमानि विन्द्यात् ॥ ॥ ८।२७अब्/ आध्यं धनिष्टांशमभिप्रपन्नो माघे यदा यात्युदयं सुरेज्यः । ८।२७य्द्/ षष्ट्यब्दपूर्वः प्रभवः स नाम्ना प्रपद्यते (प्रवर्तते) भूतहितः तदाब्दः ॥ ॥ ८।२८अब्/ क्वचित् त्ववृष्टिः पवनाग्निकोपः सन्तीतयः श्लेष्मकृताश्च रोगाः । ८।२८य्द्/ संवत्सरेऽस्मिन् प्रभवे प्रवृत्ते न दुःखमाप्नोति जनः तथापि ॥ ॥ ८।२९अब्/ तस्माद् द्वितीयो विभवः प्रदिष्टः शुक्लः तृतीयः परतः प्रमोदः । ८।२९य्द्/ प्रजापतिश्चेति यथोत्तराणि शस्तानि वर्षाणि फलानि अथैषां (चैषां) ॥ ॥ ८।३०अब्/ निष्पन्नशालीक्षुयवादिसस्यां भयैः विमुक्तामुपशान्तवैराम् ॥ ॥ ८।३०य्द्/ संहृष्टलोकां कलिदोषमुक्तां क्षत्रं तदा शास्ति च भूतधात्रीम् ॥ ॥ ८।३१अब्/ आद्यो अंगिराः श्रीमुखभावसाह्वौ युवा सुधातेति (युवाथ धातेति) युगे द्वितीये । ८।३१य्द्/ वर्षाणि पंचैव यथाक्रमेण त्रीणि अत्र शस्तानि समे परे द्वे ॥ ॥ ८।३२अब्/ त्रिष्वाद्यवर्षेषु (अंगिराद्येषु, आद्यवर्षेषु) निकामवर्षी देवी निरातंकभयः (भयाः) च लोकः । ८।३२य्द्/ अब्दद्वयेऽन्त्येऽपि समा सुवृष्टिः किन्त्वत्र रोगाः समरागमश् च ॥ ॥ ८।३३अब्/ शाक्रे युगे पूर्वमथईश्वराख्यं वर्षं द्वितीयं बहुधान्यम् आहुः । ८।३३य्द्/ प्रमाथिनं विक्रममपि अथान्यद् (अतोऽन्यद्) वर्षं च विन्द्याद् गुरुचारयोगात् ॥ ॥ ८।३४अब्/ आद्यं द्वितीयं च शुभे तु वर्षे कृतानुकारं कुरुतः प्रजानाम् । ८।३४य्द्/ पापः प्रमाथी वृषविक्रमौ तु सुभिक्षदौ रोगभयप्रदौ च ॥ ॥ ८।३५अब्/ श्रेष्ठं च चतुर्थस्य युगस्य पूर्वं यगित्रभानुं कथयन्ति वर्षम् । ८।३५य्द्/ मध्यं द्वितीयं तु सुभानुसंज्ञं रोगप्रदं मृत्युकरं नतं च (न तग) ॥ ॥ ८।३६अब्/ तारणं तदनु भूरिवारिदं सस्यवृद्धिमुदिताति (मुदितं च) पार्थिवम् । ८।३६य्द्/ पंचमं व्ययमुशन्ति शोभनं मन्मथप्रबलमुत्सवाकुलम् ॥ ॥ ८।३७अब्/ त्वाष्ट्रे युगे सर्वजिदाद्य उक्तः संवत्सरोऽन्यः खलु सर्वधारी । ८।३७य्द्/ तस्माद् विरोधी विकृतः खरश्च शस्तो द्वितीयोऽत्र भयाय शेषाः ॥ ॥ ८।३८अब्/ नन्दनोऽथ विजयो जयः तथा मन्मथोऽस्य परतश्च दुर्मुखः । ८।३८य्द्/ कान्तमत्र युग आदितः त्रयं मन्मथः समफलोऽधमोऽपरः ॥ ॥ ८।३९अब्/ हेमलंब इति सप्तमे युगे स्याद् विलंबि परतो विकारि च । ८।३९य्द्/ शर्वरीति तदनु प्लवः स्मृतो वत्सरो गुरुवशेन पंचमः ॥ ॥ ८।४०अ ईतिप्राया (इतिप्रायः) प्रचुरपवना वृष्टिः अब्दे तु पूर्वे ८।४०ब् मन्दं सस्यं न बहुसलिलं वत्सरेऽतो द्वितीये । ८।४०य् अत्युद्वेगः प्रचुरसलिलः स्यात् तृतीयश्चतुर्थो ८।४०द् दुर्भिक्षाय प्लव इति ततः शोभनो भूरितोयः ॥ ॥ ८।४१अब्/ वैश्वे युगे शोकहृद् (शोभकृद्) इत्यथाद्यः संवत्सरोऽतः शुभकृद् द्वितीयः । ८।४१य्द्/ क्रोधी तृतीयः परतः क्रमेण विश्वावसुश्चेति पराभवश्च ॥ ॥ ८।४२अब्/ पूर्वापरौ प्रीतिकरौ प्रजानामेषां तृतीयो बहुदोषदोऽब्दः । ८।४२य्द्/ अन्त्यौ समौ किन्तु पराभवेऽग्निः शस्त्रामयार्तिः द्विजगोभयं च ॥ ॥ ८।४३अब्/ आद्यः प्लवंगो नवमे युगेऽब्दः स्यात् कीलकोऽन्यः परतश्च सौम्यः । ८।४३य्द्/ साधारणो रोधकृर्दित्यथैवं शुभपदौ (अथाब्दः शुभप्रदौ) कीलकसौम्यसंज्ञौ ॥ ॥ ८।४४अब्/ कष्टः प्लवंगो बहुशः प्रजानां साधारणेऽल्पं जलमीतयश्च । ८।४४य्द्/ यः पंचमो रोधकृदित्यथाबश्चित्रम् जलम् तत्र च सस्यसम्पत् ॥ ॥ ८।४५अब्/ इन्द्राग्निदैवं दशमं युगं यत्तत्राद्यवर्षं (यत् तराद्यमब्दं) परिधाविसंज्ञम् । ८।४५य्द्/ प्रमादिनं विक्रममपि अतोऽन्यत् (प्रमाद्यथानन्दमतः परं यत्) । स्याद् राक्षसं चानलसंज्ञितम् च ॥ ॥ ८।४६अब्/ परिधाविनि मध्यदेशनाशो नृपहानिः जलमल्पमग्निकोपः । ८।४६य्द्/ अलसः तु जनः प्रमादिसंज्ञे डमरं रक्तकपुष्पबीजनाशः ॥ ॥ ८।४७अब्/ विक्रमः (तत्परः) सकललोकनन्दनो राक्षसः क्षयकरोऽनलः तथा । ८।४७य्द्/ ग्रीष्मधान्यजननोऽत्र राक्षसो वह्निकोपमरकप्रदो ऽनलः ॥ ॥ ८।४८अब्/ एकादशे पिंगलकालयुक्तसिद्धार्थरौद्राः खलु दुर्मतिश्च । ८।४८य्द्/ आद्ये तु व्षृटिः महती सचौरा श्वासो हनूकंपयुतश्च कासः ॥ ॥ ८।४९अब्/ यत् कालयुक्तं तदनेकदोषं सिद्धार्थसंज्ञे बहवो गुणाश्च । ८।४९य्द्/ रौद्रोऽतिरौद्रः क्षयकृत् प्रदिष्टो यो दुर्मतिः मध्यमवृष्टिकृत् सः ॥ ॥ ८।५०अब्/ भाग्ये युगे दुन्दुभिसंज्ञमाद्यं सस्यस्य वृद्धिं महतीं करोति । ८।५०य्द्/ अंगारसंज्ञं (उद्गारिसंज्ञं) तदनु क्षयाय नरेश्वराणां विषमा च वृष्टिः ॥ ॥ ८।५१अब्/ रक्ताक्षमब्दं कथितं तृतीयं तस्मिन् भयं दंष्ट्रिकृतं गदाश्च । ८।५१य्द्/ क्रोधं बहुक्रोधकरं चतुर्थं राष्ट्राणि शून्यीकुरुते विरोधैः ॥ ॥ ८।५२अ क्षयमिति युगस्यान्त्यस्यान्त्यं बहुक्षयकारकं ८।५२ब् जनयति भयं तद्विप्राणां कृषीबलवृद्धिदम् । ८।५२य् उपचयकरं विट्शूद्राणां परस्वहृतां तथा ८।५२द् कथितमखिलं षष्ट्यब्दे यत् तदत्र समासतः ॥ ॥ ८।५३अब्/ अकलुषांशुजटिलः पृथुमूर्तिः कुमुदकुन्दकुसुमस्फटिकाभः । ८।५३य्द्/ ग्रहहतो न यदि सत्पथवर्ती हितकरो (हतकिरो) ऽमरगुरुः मनुजानाम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९ शुक्रचाराध्यायः ९।१अब्/ नागगजैरावतवृषभगोजरद्गवमृगाजदहनाख्याः । ९।१य्द्/ अश्विन्याद्याः कैश्चित् त्रिभाः क्रमाद् वीथयः कथिताः ॥ ॥ ९।२अब्/ नागा तु पवनयाम्यानलानि पैतामहात् त्रिभाः तिस्रः । ९।२य्द्/ गोवीथ्यामश्विन्यः पौष्णं द्वे चापि भद्रपदे ॥ ॥ ९।३अब्/ जारद्गव्यां श्रवणात् त्रिभं मृगाख्या त्रिभं तु मैत्राद्यम् । ९।३य्द्/ हस्तविशाखात्वाष्ट्राणि अजैत्यषाढाद्वयं दहना ॥ ॥ ९।४अब्/ तिस्रः तिस्रः तासां क्रमादुदन्मध्ययाम्यमार्गस्थाः । ९।४य्द्/ तासामपि उत्तरमध्यदक्षिणेन स्थितैकैका (दक्षिणावस्तितैकैका) ॥ ॥ ९।५अब्/ वीथीमार्गान् अपरे कथयन्ति यथास्थितान् भमार्गस्य । ९।५य्द्/ नक्षत्राणां तारा याम्योत्तरमध्यमाः तद्वत् ॥ ॥ ९।६अब्/ उत्तरमार्गो याम्यादि निगदितो मध्यमः तु भाग्याद्यः । ९।६य्द्/ दक्षिणमार्गो आषाढादि कैश्चिदेवं कृवा मार्गाः ॥ ॥ ९।७अब्/ ज्यौतिषं (ज्योतिसं) आगमशास्त्रं विप्रतिपत्तौ न योग्यमस्माकम् । ९।७य्द्/ स्वयमेवा विकल्पयितुं किन्तु बहूनां मतं वक्ष्ये ॥ ॥ ९।८अब्/ उत्तरवीथिषु शुक्रः सुभिक्षशिवकृद् गतोऽस्तमुदयम् च (वा) । ९।८य्द्/ मध्यासु मध्यफलदः कष्टफलो दक्षिणस्थासु ॥ ॥ ९।९अब्/ अत्युत्तमोत्तमोनं सममध्यन्यूनमधमकष्टफलम् । ९।९य्द्/ कष्टतरं (तमं) सौम्याद्यासु वीथिषु यथाक्रमं ब्रूयात् ॥ ॥ ९।१०अब्/ भरणीपूर्वं मण्डलम् ऋक्षचतुष्कं सुभिक्षकरमाद्यम् । ९।१०य्द्/ वंगांगमहिषबाह्लिक (वाह्लिक) कलिंगदेशेषु भयजननम् ॥ ॥ ९।११अब्/ अत्रो उदितमारोहेद् ग्रहोऽपरो यदि सितं ततो हन्यात् । ९।११य्द्/ भद्राश्वशूरसेनकयौधेयककोटिवर्षनृपान् ॥ ॥ ९।१२अब्/ भचतुष्टयमार्द्राद्यं द्वितीयममितांबुसस्यसम्पत्त्यै । ९।१२य्द्/ विप्राणामशुभकरं विशेषतः क्रूरचेष्टानाम् ॥ ॥ ९।१३अब्/ अन्येनात्राक्रान्ते म्लेच्छाटविकश्व (काश्व) जीविगोमन्तान् । ९।१३य्द्/ गोनर्दनीचशूद्रान् वैदेहांश्चानयः स्पृशति ॥ ॥ ९।१४अब्/ विचरन् मघादिपंचकमुदितः सस्यप्रणाशकृत्शुक्रः । ९।१४य्द्/ क्षुत्तस्करभयजननो नीचोन्नतिसंकरकरश्च ॥ ॥ ९।१५अब्/ पित्र्याद्येऽवष्टंभो हन्त्यन्येनाविकान् शबरशूद्रान् । ९।१५य्द्/ पुण्ड्रापरान्त्यशूलिकवनवासिद्रविडसामुद्रान् ॥ ॥ ९।१६अब्/ स्वात्याद्यं भत्रितयं मण्डलमेतगतुर्थमभयकरम् । ९।१६य्द्/ ब्रह्मक्षत्रसुभिक्षाभिवृद्धये मित्रभेदाय ॥ ॥ ९।१७अब्/ अत्राक्रान्ते मृत्युः किरातभर्तुःपिनष्टि चैक्षुवाकून् । ९।१७य्द्/ प्रत्यन्तावन्तिपुलिन्दतंगणान् शूरसेनांश्च ॥ ॥ ९।१८अब्/ ज्येष्ठाद्यं पंचर्क्षं क्षुत्तस्कररोगदम् प्रबाधयते । ९।१८य्द्/ काश्मीराश्मकमत्स्यान् सचारुदेवीन् अवन्तींश्च ॥ ॥ ९।१९अब्/ अत्रारोहेद् द्रविडाभीरांबष्ठ (आरोहेऽत्राभीरान् द्रविडांबष्ठ) त्रिगर्तसौराष्ट्रान् । ९।१९य्द्/ नाशयन्ति सिन्धुसौवीरकांश्च काशीश्वरस्य वधः ॥ ॥ ९।२०अब्/ षष्ठं षण्नक्षत्रं शुभमेतन् मण्डलं धनिष्ठाद्यम् । ९।२०य्द्/ भूरिधनगोकुलाकुलमनल्पधान्यं क्वचित् सभयम् ॥ ॥ ९।२१अब्/ अत्रारोहेच् (आरोहे) शूलिकगान्धारावन्तयः प्रपीड्यन्ते । ९।२१य्द्/ वैदेहवधः प्रत्यन्तयवनशकदासपरिवृद्धिः ॥ ॥ ९।२२अब्/ अपरस्यां स्वात्याद्यं ज्येष्ठाद्यं चापि मण्डलं शुभदम् । ९।२२य्द्/ पित्र्याद्यं पूर्वस्यां शेषाणि यथोक्तफलदानि ॥ ॥ ९।२३अब्/ दृष्तोऽनस्तमिते (ऽनस्तगतेऽर्के) भयकृत् क्षुद्रोगकृत् समस्तमहः । ९।२३य्द्/ अर्धदिवसे (दिवसं) च सेन्दुः नृपबलपुरभेदकृत्शुक्रः ॥ ॥ ९।२४अब्/ भिन्दन् गतोऽनलर्क्षं कूलातिक्रान्तवारिवाहाभिः । ९।२४य्द्/ अव्यक्ततुंगनिम्ना समा सरिद्भिः भवति धात्री ॥ ॥ ९।२५अब्/ प्राजापत्ये शकटे भिन्ने कृत्वेव पातकं वसुधा । ९।२५य्द्/ केशास्थिशकलशबला कापालमिव व्रतं धत्ते ॥ ॥ ९।२६अब्/ सौम्योपगतो रससस्यसंक्षयायोशनाः समुद्दिष्टः । ९।२६य्द्/ आर्द्रागतः तु कोशलकलिंगहा सलिलनिकरकरः ॥ ॥ ९।२७अब्/ अश्मकवैदर्भाणां पुनः वसुस्थे सिते महाननयः । ९।२७य्द्/ पुष्ये पुष्टा वृष्टिः विद्याधरगणविमर्दश्च ॥ ॥ ९।२८अब्/ आश्लेषासु भुजंगमदारुणपीडावहश्चरन् शुक्रः । ९।२८य्द्/ भिन्दन् मघां महामात्रदोषकृद् भूरिवृष्टिकरः ॥ ॥ ९।२९अब्/ भाग्ये शबरपुलिन्दप्रध्वंसकरोऽंबुनिवहमोक्षाय । ९।२९य्द्/ आर्यम्णे कुरुजांगलपांचालघ्नः सलिलदायी ॥ ॥ ९।३०अब्/ कौरवचित्रकराणां हस्ते पीडा जलस्य च निरोधः । ९।३०य्द्/ कूपकृदण्डजपीडा चित्रास्थे शोभना वृष्टिः ॥ ॥ ९।३१अब्/ स्वातौ प्रभूतवृष्टिः दूतवणिग्नाविकान् स्पृशत्यनयः । ९।३१य्द्/ एन्द्राग्नेऽपि सुवृष्टिः वणिजां च भयं विजानीयात् ॥ ॥ ९।३२अब्/ मैत्रे क्षत्रविरोधो ज्येष्ठायां क्षत्रमुख्यसन्तापः । ९।३२य्द्/ मौलिकभिषजाम् मूले त्रिष्वपि चैतेष्वनावृष्टिः ॥ ॥ ९।३३अब्/ आप्ये सलिलजपीडा विश्वेशे व्याधयः प्रकुप्यन्ति । ९।३३य्द्/ श्रवणे श्रवणव्याधिः पाखण्डि (पाषण्दि) भयं धनिष्ठासु ॥ ॥ ९।३४अब्/ शतभिषजि शौण्डिकानामजैकभे (अजैकपे) द्यूतजीविनां पीडां (पीडा) । ९।३४य्द्/ कुरुपांचालानामपि करोति चास्मिन् सितः सलिलम् ॥ ॥ ९।३५अब्/ आहिर्बुधिने फलमूलतापकृद् यायिनाम् च रेवत्याम् । ९।३५य्द्/ अश्विन्यां हयपानां याम्ये तु किरातयवनानाम् ॥ ॥ ९।३६अब्/ चतुर्दशीं पंचदशीं (चतुर्दशे पंचदशे तथाष्टमे)- तमिस्रपक्षस्य तिथिं (तिथौ) भृगोः सुतः । ९।३६य्द्/ यदा व्रजेद् दर्शनमस्तमेति वा तदा मही वारिमयीव लक्ष्यते ॥ ॥ ९।३७अब्/ गुरुः भृगुश्चापरपूर्वकाष्ठयोः परस्परं सप्तमराशिगौ यदा । ९।३७य्द्/ तदा प्रजा रुग्भयशोकपीडिता न वारि पश्यन्ति पुरन्दरोज्झितम् ॥ ॥ ९।३८अब्/ यदा स्थिता जीवबुधारसूर्यजाः सितस्य सर्वेऽग्रपथानुवर्तिनः । ९।३८य्द्/ नृनागविद्याधरसंगराः तदा भवन्ति वाताश्च समुच्छ्रितान्तकाः ॥ ॥ ९।३९अब्/ न मित्रभावे सुहृदो व्यवस्थिताः क्रियासु सम्यग् न रता द्विजातयः । ९।३९य्द्/ न चाल्पमपि अंबु ददाति वासवो भिनत्ति वज्रेण शिरांसि भूभृताम् ॥ ॥ ९।४०अब्/ शनैश्चरे म्लेच्छविडालकुञ्जराः खरा महिष्योऽसितधान्यशूकराः । ९।४०य्द्/ पुलिन्दशूद्राश्च सदक्षिणापथाः क्षयं व्रजन्त्यक्षिमरुद्गदौद्भवैः ॥ ॥ ९।४१अब्/ निहन्ति शुक्रः क्षितिजेऽग्रतः प्रजां (प्रजा) हुताशशस्त्रक्षुदवृष्टितस्करैः । ९।४१य्द्/ चराचरं व्यक्तमथौत्तरापथं दिशोऽग्निविद्युद्रजसा च पीड्येत् ॥ ॥ ९।४२अब्/ बृहस्पतौ हन्ति पुरःस्थिते सितः सितं समस्तं द्विजगोसुरालयान् । ९।४२य्द्/ दिशं च पूर्वां करकासृजोऽंबुदा गले गदा भूरि भवेग शारदम् ॥ ॥ ९।४३अ सौम्योऽस्तोदयोः पुरो भृगुसुतस्यावस्थितः तोयकृद् ९।४३ब् रोगान् पित्तजकामलांश (कामलां कामलांशोः कामलाः) च कुरुते पुष्णाति च ग्रैष्मिकान् (ग्रैष्मिकं) । ९।४३य् हन्यात् प्रव्रजिताग्निहोत्रिकभिषग्रंगोपजीव्यान् हयान् ९।४३द् वैश्यान् गाः सह वाहनैः नरपतीन् पीतानि पश्चाद् दिशम् ॥ ॥ ९।४४अ शिखिभयमनलाभे शस्त्रकोपश्च रक्ते ९।४४ब् कनकनिकषगौरे व्याधयो दैत्यपूज्ये । ९।४४य् हरितकपिलरूपे श्वासकासप्रकोपः ९।४४द् पतति न सलिलं खाद् भस्मरूक्षासिताभे ॥ ॥ ९।४५अब्/ दधिकुमुदशशांकान्तिभृत् स्फुटविकसत्किरणो बृहत्तनुः । ९।४५य्द्/ सुगतिः अविकृतो जयान्वितः कृतयुगरूपकरः सिताह्वयः ॥ ॥ sएपरते अध्याय १० शनैश्चरचाराध्यायः १०।१अब्/ श्रवणानिलहस्तार्द्राभरणीभाग्योपगः सुतोऽर्कस्य । १०।१य्द्/ प्रचुरसलिलोपगूढां करोति धात्रीं यदि स्निग्धः ॥ ॥ १०।२अब्/ अहिवरुणपुरन्दरदैवतेषु सुक्षेमकृन् न चाति जलम् । १०।२य्द्/ क्षुत्शस्त्रावृष्टिकरो मूले प्रत्येकमपि वक्ष्ये ॥ ॥ १०।३अब्/ तुरगतुरगोपचारककविवैद्यामात्यहार्कजोऽश्विगतः । १०।३य्द्/ याम्ये नर्तकवादकगेयज्ञक्षुद्रनैकृतिकान् ॥ ॥ १०।४अब्/ बहुलास्थे पीड्यन्ते सौरेऽग्न्युपजीविनश्चमूपाश्च । १०।४य्द्/ रोहिण्यां कोशलमद्रकाशिपंचालशाकटिकाः ॥ ॥ १०।५अब्/ मृगशिरसि वत्सयाजकयजमानार्यजनमध्यदेशाः च । १०।५य्द्/ रौद्रस्थे पारतरमठास्तैलिकरजक (पारतरातैलिकरजक) चौराश्च ॥ ॥ १०।६अब्/ आदित्ये पांचनदप्रत्यन्तसुराष्ट्रसिन्धुसौवीराः । १०।६य्द्/ पुष्ये घाण्ठिकघौषिकयवनवणिक्कितवकुसुमानि ॥ ॥ १०।७अब्/ सार्पे जलरुहसर्पाः पित्र्ये बाह्लीकचीनगान्धाराः । १०।७य्द्/ शूलिकपारतवैश्याः कोष्ठागाराणि वणिजश्च ॥ ॥ १०।८अब्/ भाग्ये रसविक्रयिणः पण्यस्त्रीकन्यकामहाराष्ट्राः । १०।८य्द्/ आर्यम्णे नृपगुडलवणभिक्षुकांबूनि तक्षशिला ॥ ॥ १०।९अब्/ हस्ते नापितचाक्रिकचौरभिषक्सूचिका द्विपग्राहाः । १०।९य्द्/ बन्धक्यः कौशलका मालाकाराश्च पीड्यन्ते ॥ ॥ १०।१०अब्/ चित्रास्थे प्रमदाजनलेखकचित्रज्ञचित्रभाण्डानि । १०।१०य्द्/ स्वातौ मागधचरदूतसूतपोतप्लवनटाद्याः ॥ ॥ १०।११अब्/ एन्द्राग्नाख्ये त्रैगर्तचीनकौलूतकुंकुमं लाक्षा । १०।११य्द्/ सस्यानि अथ माञ्जिष्ठं कौसुंभं च क्षयं याति ॥ ॥ १०।१२अब्/ मैत्रे कुलूततंगणखसकाश्मीराः समन्त्रिचक्रचराः । १०।१२य्द्/ उपतापं यान्ति च घाण्टिका विभेदश्च मित्राणाम् ॥ ॥ १०।१३अब्/ ज्येष्ठासु नृपपुरोहितनृपसत्कृतशूरगणकुलश्रेण्यः । १०।१३य्द्/ मूले तु काशिकोशलपांचालफलौषधीयोधाः ॥ ॥ १०।१४अब्/ आप्ये अंगवंगकौशलगिरिव्रजा मगधपुण्ड्रमिथिलाश्च । १०।१४य्द्/ उपतापं यान्ति जना वसन्ति ये ताम्रलिप्त्यां च ॥ ॥ १०।१५अब्/ विश्वेश्वरेऽर्कपुत्रश्चरन् दशार्णान् निहन्ति यवनांश्च । १०।१५य्द्/ उज्जयिनीं शबरान् पारियात्रिकान् कुन्तिभोजांश्च ॥ ॥ १०।१६अब्/ श्रवणे राजाधिकृतान् विप्राग्र्यभिषक्पुरोहितकलिंगान् । १०।१६य्द्/ वसुभे मगधेशजयो वृद्धिश्च धनेष्वधिकृतानाम् ॥ ॥ १०।१७अब्/ साजे शतभिषजि भिषक्कविशौण्डिकपण्यनीतिवृत्तीनां (वार्त्तानां) । १०।१७य्द्/ आहिर्बुध्न्ये नद्यो यानकराः स्त्रीहिरण्यं च ॥ ॥ १०।१८अब्/ रेवत्यां राजभृताः क्रौंचद्वीपाश्रिताः शरत्सस्यम् । १०।१८य्द्/ शबराश्च निपीड्यन्ते यवनाश्च शनैश्चरे चरति ॥ ॥ १०।१९अब्/ यदा विशाखासु महेन्द्रमन्त्री सुतश्च भानोः दहनर्क्षयातः । १०।१९य्द्/ तदा प्रजानामनयोऽतिघोरः पुरप्रभेदो गतयोः भमेकम् ॥ ॥ १०।२०अब्/ अण्डजहा रविजो यदि चित्रः क्षुद्भयकृद् यदि पीतमयूखः । १०।२०य्द्/ शस्त्रभयाय च रक्तसवर्णो भस्मनिभो बहुवैरकरश्च ॥ ॥ १०।२१अ वैदूर्यकान्तिविमलः शुभकृत् प्रजानां १०।२१ब् बाणातसीकुसुमवर्णनिभश्च शस्तः । १०।२१य् यं चापि (पंचापि) वर्णमुपगच्छति तत्सवर्णान् १०।२१द् सूर्यात्मजः क्षयतीति मुनिप्रवादः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ११ केतुचाराध्यायः ११।१अब्/ गार्गीयं शिखिचारं पाराशरमसितदेवलकृतं च । ११।१य्द्/ अन्यांश्च बहून् दृष्ट्वा क्रियतेऽयमनाकुलश्चारः ॥ ॥ ११।२अब्/ दर्शनमस्तमयो वा न गणितविधिनास्य शक्यते ज्ञातुम् । ११।२य्द्/ दिव्यान्तरिक्षभौमाः त्रिविधाः स्युः केतवो यस्मात् ॥ ॥ ११।३अब्/ अहुताशेऽनलरूपं यस्मिं तत्केतुरूपमेवोक्तम् । ११।३य्द्/ खद्योतपिशाचालयमणिरत्नादीन् परित्यज्य ॥ ॥ ११।४अब्/ ध्वजशस्त्रभवनतरुतुरगकुञ्जराद्येष्वथान्तरिक्षाः ते । ११।४य्द्/ दिव्या नक्षत्रस्था भौमाः स्युः अतोऽन्यथा शिखिनः ॥ ॥ ११।५अब्/ शतमेकाधिकमेके सहस्रमपरे वदन्ति केतूनाम् । ११।५य्द्/ बहुरूपमेकमेव प्राह मुनिः नारदः केतुम् ॥ ॥ ११।६अब्/ यद्येको यदि बहवः किमनेन फलं तु सर्वथा वाच्यम् । ११।६य्द्/ उदयास्तमयैः स्थानैः स्पर्शैः अधूमनैः वर्णैः । ११।७अब्/ यावन्त्यहानि दृश्यो मासाः तावन्त एव फलपाकः । ११।७य्द्/ मासैः अब्दांश्च वदेत् प्रथमात् पक्षत्रयात् परतः ॥ ॥ ११।८अब्/ ह्रस्वः तनुः प्रसन्नः स्निग्धः त्वृजुः अचिरसंस्थितः शुक्लः । ११।८य्द्/ उदितोऽथवाभिवृष्टः (वाप्यभिदृष्टः) सुभिक्षसौख्यावहः केतुः ॥ ॥ ११।९अब्/ उक्तविपरीतरूपो न शुभकरो धूमकेतुरुत्पन्नः । ११।९य्द्/ इन्द्रायुधानुकारी विशेषतो द्वित्रिचूलो वा ॥ ॥ ११।१०अब्/ हारमणिहेमरूपाः किरणाख्याः पंचविंशतिः सशिखाः । ११।१०य्द्/ प्रागपरदिशोः दृश्या नृपतिविरोधावहा रविजाः ॥ ॥ ११।११अब्/ शुकदहनबन्धुजीवकलाक्षाक्षतजोपमा हुताशसुताः । ११।११य्द्/ आग्नेय्यां दृश्यन्ते तावन्तः तेऽपि शिखिभयदाः ॥ ॥ ११।१२अब्/ वक्रशिखा मृत्युसुता रूक्षाः कृष्णाश्च तेऽपि तावन्तः । ११।१२य्द्/ दृश्यन्ते याम्यायां जनमरकावेदिनः ते च ॥ ॥ ११।१३अब्/ दर्पणवृत्ताकारा विशिखाः किरणान्विता धरातनयाः । ११।१३य्द्/ क्षुद्भयदा द्वाविंशतिः ऐशान्यामंबुतैलनिभाः ॥ ॥ ११।१४अब्/ शशिकिरणरजतहिमकुदकुमुन्दकुसुमोपमाः सुताः शशिनः । ११।१४य्द्/ उत्तरतो दृश्यन्ते त्रयः सुभिक्षावहाः शिखिनः ॥ ॥ ११।१५अब्/ ब्रह्मसुत एक एव त्रिशिखो वर्णैः त्रिभिः युगान्तकरः । ११।१५य्द्/ अनियतदिक्सम्प्रभवो विज्ञेयो ब्रह्मदण्डाख्यः ॥ ॥ ११।१६अब्/ शतमभिहितमेकसमेतमेतदेकेन विरहितानि अस्मात् । ११।१६य्द्/ कथयिष्ये केतूनां शतानि नव लक्षणैः स्पष्टैः ॥ ॥ ११।१७अब्/ सौम्यैशान्योरुदयं शुक्रसुता यान्ति चतुरशीत्याख्याः । ११।१७य्द्/ विपुलसिततारकाः ते स्निग्धाश्च भवन्ति तीव्रफलाः ॥ ॥ ११।१८अब्/ स्निग्धाः प्रभासमेता द्विशिखाः षष्टिः शनैश्चरांगरुहाः । ११।१८य्द्/ अतिकष्टफला दृश्याः सर्वत्रैते कनकसंज्ञाः ॥ ॥ ११।१९अब्/ विकचा नाम गुरुसुताः सितएकताराः शिखापरित्यक्ताः । ११।१९य्द्/ षष्टिः पंचभिः अधिका स्निग्धा याम्याश्रिताः पापाः ॥ ॥ ११।२०अब्/ नातिव्यक्ताः सूक्ष्मा दीर्घाः शुक्ला यथेष्टदिक्प्रभवाः । ११।२०य्द्/ बुधजाः तस्करसंज्ञाः पापफलाः त्वेकपंचाशत् ॥ ॥ ११।२१अब्/ क्षतजानलानुरूपाः त्रिचूलताराः कुजात्मजाः षष्टिः । ११।२१य्द्/ नाम्ना च कौंकुमाः ते सौम्याशासंस्थिताः पापाः ॥ ॥ ११।२२अब्/ त्रिंशत्यधिका राहोः ते तामसकीलका इति ख्याताः । ११।२२य्द्/ रविशशिगा दृश्यन्ते तेषां फलमर्कचारोक्तम् ॥ ॥ ११।२३अब्/ विंशत्यधिकमन्यत्शतमग्नेः विश्वरूपसंज्ञानाम् । ११।२३य्द्/ तीव्रानलभयदानां ज्वालामालाकुलतनूनाम् ॥ ॥ ११।२४अब्/ श्यामारुणा विताराश्चामररूपा विकीर्णदीधितयः । ११।२४य्द्/ अरुणाख्या वायोः सप्तसप्ततिः पापदाः परुषाः ॥ ॥ ११।२५अब्/ तारापुञ्जनिकाशा गणका नाम प्रजापतेः अष्टौ । ११।२५य्द्/ द्वे च शते चतुरधिके चतुरस्रा (चतुरश्रा) ब्रह्मसन्तानाः ॥ ॥ ११।२६अब्/ कंका नाम वरुणजा द्वात्रिंशद्वंशगुल्मसंस्थानाः । ११।२६य्द्/ शशिवत्प्रभासमेताः तीव्रफलाः केतवः प्रोक्ताः ॥ ॥ ११।२७अब्/ षण्णवतिः कालसुताः कबन्धसंज्ञाः कबन्धसंस्थानाः । ११।२७य्द्/ पुण्ड्रा (चण्डा) भयप्रदाः स्युः विरूपताराश्च ते शिखिनः ॥ ॥ ११।२८अब्/ शुक्रविपुलएकतारा नव विदिशां केतवः समुत्पन्नाः । ११।२८य्द्/ एवं केतुसहस्रं विशेषमेषामतो वक्ष्ये ॥ ॥ ११।२९अब्/ उदगायतो महान् स्निग्धमूर्तिः अपरोदयी वसाकेतुः । ११।२९य्द्/ सद्यः करोति मरकं सुभिक्षमपि उत्तमं कुरुते ॥ ॥ ११।३०अब्/ तल्लक्षणोऽस्थिकेतुः स तु रूक्षः क्षुद्भयावहः प्रोक्तः । ११।३०य्द्/ स्निग्धः तादृक् प्राच्यां शस्त्राख्यो डमरमरकाय ॥ ॥ ११।३१अब्/ दृश्योऽमावास्यायां कपालकेतुः सधूम्ररश्मिशिखः । ११।३१य्द्/ प्रान्नभसोऽर्धविचारी क्षुत्मरकावृष्टिरोगकरः ॥ ॥ ११।३२अब्/ प्राग् वैश्वानर (वश्वानर, वैस्वानर) मार्गे शूलाग्रः श्यावरूक्षताम्रार्चिः । ११।३२य्द्/ नभसस्त्रिभागगामी रौद्र इति कपालतुल्यफलः ॥ ॥ ११।३३अब्/ अपरस्यां चलकेतुः शिखया याम्याग्रयांगुलौच्छ्रितया । ११।३३य्द्/ गच्छेद् यथा यथोदक् तथा तथा दैर्घ्यमायाति ॥ ॥ ११।३४अब्/ सप्तमुनीन् संस्पृश्य ध्रुवमभिजितमेव च प्रतिनिवृत्तः । ११।३४य्द्/ नभसोऽर्धमात्रमित्वा याम्येनास्तम् समुपयाति ॥ ॥ ११।३५अब्/ हन्यात् प्रयागकूलाद् यावदवन्तीं च पुष्करारण्यं (पुष्कराण्यं) । ११।३५य्द्/ उदग् अपि च देविकामपि भूयिष्ठं मध्यदेशाख्यम् ॥ ॥ ११।३६अब्/ अन्यान् अपि स देशान् क्वचित् क्वचिद् धन्ति रोगदुर्भिक्षैः । ११।३६य्द्/ दश मासान् फलपाकोऽस्य कैश्चिदष्टादश प्रोक्तः ॥ ॥ ११।३७अब्/ प्रागर्धरात्रदृश्यो याम्याग्रः श्वेतकेतुः अन्यश्च । ११।३७य्द्/ क इति युगाकृतिः अपरे युगपत्तौ सप्तदिनदृश्यौ ॥ ॥ ११।३८अब्/ स्निग्धौ सुभिक्षशिवदावथाधिकं दृश्यते कनामा यः । ११।३८य्द्/ दश वर्षाणि उपतापं जनयति शस्त्रप्रकोपकृतम् ॥ ॥ ११।३९अब्/ श्वेत इति जटाकारो रूक्षः श्यावो वियत्त्रिभागगतः । ११।३९य्द्/ विनिवर्ततेऽपसव्यं त्रिभागशेषाः प्रजाः कुरुते ॥ ॥ ११।४०अब्/ आधूम्रया तु शिखया दर्शनमायाति कृत्तिकासंस्थः । ११।४०य्द्/ ज्ञेयः स रश्मिकेतुः श्वेतसमानं फलं धत्ते ॥ ॥ ११।४१अब्/ ध्रुवकेतुः अनियतगतिप्रमाणवर्णाकृतिः भवति विष्वक् । ११।४१य्द्/ दिव्यान्तरिक्षभौमो भवत्ययं स्निग्ध इष्टफलः ॥ ॥ ११।४२अब्/ सेनांगेषु नृपाणां गृहतरुशैलेषु चापि देशानाम् । ११।४२य्द्/ गृहिणामुपस्करेषु च विनाशिनां दर्शनं याति ॥ ॥ ११।४३अब्/ कुमुद इति कुमुदकान्तिः वारुण्यां प्राक्षिखो निशामेकाम् । ११।४३य्द्/ दृष्टः सुभिक्षमतुलं दश किल वर्षाणि स करोति ॥ ॥ ११।४४अब्/ सकृदेकयामदृश्यः सुसूक्ष्मतारोऽपरेण मणिकेतुः । ११।४४य्द्/ ऋज्वी शिखास्य शुक्ला स्तनोद्गता क्षीरधारेव ॥ ॥ ११।४५अब्/ उदयन्न् एव सुभिक्षं चतुरो मासान् करोत्यसौ सार्धान् । ११।४५य्द्/ प्रादुर्भावं प्रायः करोति च क्षुद्रजन्तूनाम् ॥ ॥ ११।४६अब्/ जलकेतुः अपि च पश्चात् स्निग्धः शिखयापरेण चौन्नतया । ११।४६य्द्/ नव मासान् स सुभिक्षं करोति शान्तिं च लोकस्य ॥ ॥ ११।४७अब्/ भवकेतुः एकरात्रं दृश्यः प्राक् सूक्ष्मतारकः स्निग्धः । ११।४७य्द्/ हरिलांगुलौपमया प्रदक्षिणावर्तया शिखया ॥ ॥ ११।४८अब्/ यावत एव मुहूर्तान् दर्शनमायाति निर्दिशेत्मासान् । ११।४८य्द्/ तावदतुलं सुभिक्षं रूक्षे प्राणान्तिकान् रोगान् ॥ ॥ ११।४९अब्/ अपरेण पद्मकेतुः मृणालगौरो भवेन् निशामेकाम् । ११।४९य्द्/ सप्त करोति सुभिक्षं वर्षाणि अतिहर्षयुक्तानि ॥ ॥ ११।५०अब्/ आवर्त इति निशार्धे सव्यशिखोऽरुणनिभोऽपरे स्निग्धः । ११।५०य्द्/ यावत् क्षणान् स दृश्यः तावन् मासान् सुभिक्षकरः ॥ ॥ ११।५१अब्/ पश्चात् सन्ध्याकाले संवर्तो नाम धूम्रताम्रशिखः । ११।५१य्द्/ आक्रम्य वियत्त्र्यंशं शूलाग्रावस्थितो रौद्रः ॥ ॥ ११।५२अब्/ यावत एव मुहूर्तान् दृश्यो वर्षाणि हन्ति तावन्ति । ११।५२य्द्/ भूपान् शस्त्रनिपातैरुदयर्क्षं चापि पीडयति ॥ ॥ ११।५३अब्/ ये शस्ताः तान् हित्वा केतुभिः आधूपिते (आधूमिते) ऽथवा स्पृष्टे । ११।५३य्द्/ नक्षत्रे भवति वधो येषां राज्ञां प्रवक्ष्ये तान् ॥ ॥ ११।५४अब्/ अश्विन्यामश्मकपं भरणीषु किरातपार्थिवं हन्यात् । ११।५४य्द्/ बहुलासु कलिंगेशं रोहिण्यां शूरसेनपतिम् ॥ ॥ ११।५५अब्/ औशीनरमपि सौम्ये जलजाजीवाधिपं तथार्द्रासु । ११।५५य्द्/ आदित्येऽश्मकनाथान् (नाथं) पुष्ये मघधाधिपं हन्ति ॥ ॥ ११।५६अब्/ असिकेशं भौजंगे पित्र्ये अंगं पाण्ड्यनाथमपि भाग्ये । ११।५६य्द्/ औज्जयिनिक (औज्जयनिक) मार्यम्णे सावित्रे दण्डकाधिपतिम् ॥ ॥ ११।५७अब्/ चित्रासु कुरुक्षेत्राधिपस्य मरणं समादिशेत् तज्ञः । ११।५७य्द्/ काश्मीरककांबोजौ नृपती प्राभञ्जने न स्तः ॥ ॥ ११।५८अब्/ इक्ष्वाकुरलकनाथः ( नाथौ, नाथो) च हन्यते यदि भवेद् विशाखासु । ११।५८य्द्/ मैत्रे पुण्ड्राधिपतिः ज्येष्ठासु च (ज्येष्ठास्वथ) सार्वभौमवधः ॥ ॥ ११।५९अब्/ मूलेऽन्ध्रमद्रकपती जलदेवे काशिपो मरणमेति । ११।५९य्द्/ यौधेयकार्जुनायनशिविचैद्यान् वैश्वदेवे च ॥ ॥ ११।६०अब्/ हन्यात् कैकयनाथं पांचनदं सिंहलाधिपं वांगम् । ११।६०य्द्/ नैमिषनृपं किरातं श्रवणादिषु षट्स्विमान् क्रमशः ॥ ॥ ११।६१अब्/ उल्काभिताडितशिखः शिखी शिवः शिवतरोऽतिदृष्तो (अभिवृष्टो) यः । ११।६१य्द्/ अशुभः स एव चोलावगाणसितहूणचीनानाम् ॥ ॥ ११।६२अ नम्रा यतः शिखिशिखाभिसृता यतो वा ११।६२ब् ऋक्षं च यत् स्पृशति तत् कथितांश्च देशान् । ११।६२य् दिव्यप्रभावनिहतान् स यथा गरुत्मान् ११।६२द् भुंक्ते गतो नरपतिः परभोगिभोगान् ॥ ॥ sएपरते अध्याय १२ अगस्त्यचाराध्यायः १२।१अ समुद्रोऽन्तः शैलैः मकरनखरोत्खातशिखरैः १२।१ब् कृतः तोयोच्छित्त्या सपदि सुतरां येन रुचिरः । १२।१य् पतन् मुक्तामिश्रैः प्रवरमणिरत्नांबुनिवहैः १२।१द् सुरान् प्रत्यादेष्टुं मित (सित) मुकुटरत्नान् इव पुरा ॥ ॥ १२।२अब्/ येन चांबुहरणेऽपि विद्रुमैः भूधरैः समणिरत्नविद्रुमैः । १२।२य्द्/ निर्गतैः तदुरगैश्च राजितः सागरोऽधिकतरं विराजितः ॥ ॥ १२।३अब्/ प्रस्फुरत्तिमिजलेभजिह्मगः क्षिप्तरत्ननिकरो महोदधिः । १२।३य्द्/ आपदां पदगतोऽपि यापितो येन पीतसलिलोऽमरश्रियम् ॥ ॥ १२।४अब्/ प्रचलत्तिमिशुक्तिजशंखचितः सलिलेऽपहृतेऽपि पतिः सरिताम् । १२।४य्द्/ सतरंगसितोत्पलहंसभृतः सरसः शरदीव विभर्ति रुचिं (रुचं) ॥ ॥ १२।५अब्/ तिमिसितांबुधरं मणितारकं स्फटिकचन्द्रमनंबुशरद्द्युतिः । १२।५य्द्/ फणिफणोपलरश्मिशिखिग्रहं कुटिलगेशवियग चकार यः ॥ ॥ १२।६अ दिनकररथमार्गविच्छित्तयेऽभ्युद्यतं यच् चलत्शृंगमुद्भ्रान्तविद्याधरांसावसक्तप्रियाव्यग्रदत्तांकदेहावलंबांबरात्य्- (राभि) उच्छ्रितोद्धूयमानध्वजैः शोभितम् । १२।६ब् करिकटमदमिश्ररक्तावलेहानुवासानुसारिद्विरेफावलीनोत्तमांगैः कृतान् बाणपुष्पैः इवोत्तंसकान् धारयद्भिः मृगेन्द्रैः सनाथीकृतान्तर्दरीनिर्झरम् । १२।६य् गगनतलमिवोल्लिखन्तं प्रवृद्धैः गजाकृष्टफुल्लद्रुमत्रासविभ्रान्तमत्तद्विरेफावलीहृष्ट (गीत) मन्द्रस्वनैः शैलकूटैः तरक्षर्क्षशार्दूलशाखामृगाध्यासितैः । १२।६द् रहसि मदनसक्तया रेवया कान्तयेवोपगूढं सुराध्यासितोद्यानम् अंभोऽशनानन्नमूलानिलाहारविप्रान्वितं विन्ध्यमस्तंभयद् यश्च तस्योदयः श्रूयताम् ॥ ॥ १२।७अब्/ उदये च मुनेः अगस्त्यनाम्नः कुसमायोगमलप्रदूषितानि । १२।७य्द्/ हृदयानि सतामिव स्वभावात् पुनः अंबूनि भवन्ति निर्मलानि ॥ ॥ १२।८अब्/ पार्श्वद्वयाधिष्ठितचक्रवाकामापुष्णती सस्वनहंसपंक्तिम् । १२।८य्द्/ तांबूलरक्तोत्कषिताग्रदन्ती विभाति योषा इव शरत् (सरित्) सहासा ॥ ॥ १२।९अब्/ इन्दीवरासन्नसितोत्पलान्विता शरद् (सरित्) भ्रमत्षट्पदपंक्तिभूषिता । १२।९य्द्/ सभ्रूलताक्षेपकटाक्षवीक्षणा विदग्धयोषा इव विभाति सस्मरा ॥ ॥ १२।१०अ इन्दोः पयोदविगमोपहितां विभूतिं १२।१०ब् द्रष्टुं तरंगवलया कुमुदं निशासु । १२।१०य् उन्मीलयत्यलिनिलीनदलं सुपक्ष्म १२।१०द् वापी विलोचनमिवासिततारकान्तम् ॥ ॥ १२।११अब्/ नानाविचित्रांबुजहंसकोककारण्डवापूर्णतडागहस्ता । १२।११य्द्/ रत्नैः प्रभूतैः कुसुमैः फलैश्च भूर्यच्छतीवार्घमगस्त्यनाम्ने ॥ ॥ १२।१२अब्/ सलिलममरपाज्ञया उज्झितं यद् धनपरिवेष्टितमूर्तिभिः भुजंगैः । १२।१२य्द्/ फणिजनितविषाग्निसम्प्रदुष्टं भवति शिवं तदगस्त्यदर्शनेन ॥ ॥ १२।१३अब्/ स्मरणादपि पापमपाकुरुते किमुत स्तुतिभिः वरुणांगरुहः । १२।१३य्द्/ मुनिभिः कथितोऽस्य यथार्घविधिः कथयामि तथैव नरेन्द्रहितम् ॥ ॥ १२।१४अब्/ संख्याविधानात् प्रतिदेशमस्य विज्ञाय सन्दर्शनमादिशेज्ञः । १२।१४य्द्/ तगौज्जयिन्यां (उज्जयन्यां) अगतस्य कन्यां भागैः स्वराख्यैः स्फुटभास्करस्य ॥ ॥ १२।१५अब्/ ईषत्प्रभिन्नेऽरुणरश्मिजालैः नैशेऽन्धकारे दिशि दक्षिणस्याम् । १२।१५य्द्/ सांवत्सरावेदितदिग्विभागे भूपोऽर्घमुर्व्यां प्रयतः प्रयच्छेत् ॥ ॥ १२।१६अ कालोद्भवैः सुरभिभिः कुसुमैः फलैश्च १२।१६ब् रत्नैश्च सागरभवैः कनकांबरैश्च । १२।१६य् धेन्वा वृषेण परमान्नयुतैश्च भक्ष्यैः १२।१६द् दध्यक्षतैः सुरभिधूपविलेपनैश्च ॥ ॥ १२।१७अ नरपतिः इममर्घं श्रद्दधानो दधानः १२।१७ब् प्रविगतगददोषो निर्जितारातिपक्षः । १२।१७य् भवति यदि च दद्यात् सप्त वर्षाणि सम्यग् १२।१७द् जलनिधिरशनायाः (रसनायाः) स्वामितां याति भूमेः ॥ ॥ १२।१८अब्/ द्विजो यथालाभमुपाहृतार्घः प्राप्नोति वेदान् प्रमदाश्च पुत्रान् । १२।१८य्द्/ वैश्यश्च गां भूरि धनं च शूद्रो रोगक्षयं धर्मफलं च सर्वे ॥ ॥ १२।१९अ रोगान् करोति परुषः कपिलः त्ववृष्टिं १२।१९ब् धूम्रो गवामशुभकृत् स्फुरणो भयाय १२।१९य् माञ्जिष्ठरागसदृशः क्षुधमाहवांश्च १२।१९द् कुर्यादणुश्च पुररोधमगस्त्यनामा ॥ ॥ १२।२०अब्/ शातकुंभसदृशः स्फटिकाभः तर्पयन्न् इव महीं किरणाग्रैः (किरणौघैः) । १२।२०य्द्/ दृश्यते यदि तदा (ततः) प्रचुरान्ना भूः भवत्यभयरोगजनाढ्या ॥ ॥ १२।२१अब्/ उल्कया विनिहतः शिखिना वा क्षुद्भयं मरकमेव विधत्ते (धत्ते) । १२।२१य्द्/ दृश्यते स किल हस्तगतेऽर्के रोहिणीमुपगतेऽस्तमुपैति ॥ ॥ sएपरते अध्याय १३ सप्तर्षिचाराध्यायः १३।१अब्/ सैकावलीव राजति ससितोत्पलमालिनी सहासेव । १३।१य्द्/ नाथवतीव च दिग् यैः कौवेरी सप्तभिः मुनिभिः ॥ ॥ १३।२अब्/ ध्रुवनायकोपदेशान् नरिनर्ती (नर्त्ती) वोत्तरा भ्रमद्भिश्च । १३।२य्द्/ यैश्चारमहं तेषां कथयिष्ये वृद्धगर्गमतात् ॥ ॥ १३।३अब्/ आसन् मघासु मुनयः शासति पृथ्वीं युधिष्ठिरे नृपतौ । १३।३य्द्/ षड्द्विकपंचद्वियुतः शककालः तस्य राज्ञश्च ॥ ॥ १३।४अब्/ एकैकस्मिन्न् ऋक्षे शतं शतं ते चरन्ति वर्षाणाम् । १३।४य्द्/ प्रागुदयतोऽपि अविवराद् र्जून् नयति तत्र संयुक्ताः (प्रागुत्तरतश्च एते सदा उदयन्ते ससाध्वीकाः) ॥ ॥ १३।५अब्/ पूर्वे भागे भगवान् मरीचिः अपरे स्थितो वसिष्ठोऽस्मात् । १३।५य्द्/ तस्यांगिराः ततोऽत्रिः तस्यासन्नः पुलस्त्यश्च ॥ ॥ १३।६अब्/ पुलहः क्रतुः इति भगान् आसन्ना अनुक्रमेण पूर्वाद्यात् (पूर्वाद्याः) । १३।६य्द्/ तत्र वसिष्ठं मुनिवरमुपाश्रितारुन्धती साध्वी ॥ ॥ १३।७अब्/ उल्काशनिधूमाद्यैः हता विवर्णा विरश्मयो ह्रस्वाः । १३।७य्द्/ हन्युः स्वं स्वं वर्गं विपुलाः स्निग्धाश्च तद्वृद्ध्यै ॥ ॥ १३।८अब्/ गन्धर्वदेवदानवमन्त्रौषधिसिद्धयक्षनागानाम् । १३।८य्द्/ पीडाकारो मरीचिः ज्ञेयो विद्याधराणां च ॥ ॥ १३।९अब्/ शकयवनदरदपारतकांबोजां तापसान् वनोपेतान् । १३।९य्द्/ हन्ति वसिष्ठोऽभिहतो विवृद्धिदो रश्मिसम्पन्नः ॥ ॥ १३।१०अब्/ अंगिरसो ज्ञानयुता धीमन्तो ब्राह्मणाश्च निर्दिष्टाः । १३।१०य्द्/ अत्रेः कान्तारभवा जलजानि अंभोनिधिः सरितः ॥ ॥ १३।११अब्/ रक्षःपिशाचदानवदैत्यभुजंगाः स्मृताः पुलस्त्यस्य । १३।११य्द्/ पुलहस्य तु मूलफलं क्रतोः तु यज्ञाः सयज्ञभृतः ॥ ॥ sएपरते अध्याय १४ नक्षत्रकूर्माध्यायः १४।१अब्/ नक्षत्रत्रयवर्गैः आग्नेयाद्यैः व्यवस्थितैः नवधा । १४।१य्द्/ भारतवर्षे मध्य (मध्यात्) प्रागादिविभाजिता देशाः ॥ ॥ १४।२अब्/ भद्रारिमेदमाण्डव्यसाल्वनीपोज्जिहानसंख्याताः । १४।२य्द्/ मरुवत्सघोषयामुनसारस्वतमत्स्यमाध्यमिकाः ॥ ॥ १४।३अब्/ माथुरकोपज्योतिषधर्मारण्यानि शूरसेनाश्च । १४।३य्द्/ गौरग्रीवोद्देहिकपाण्डुगुडाश्वत्थपांचालाः ॥ ॥ १४।४अब्/ साकेतकंककुरुकालकोटिकुकुराश्च पारियात्रनगः । १४।४य्द्/ औदुंबरकापिष्टलगजाह्वयाश्चेति मध्यमिदम् ॥ ॥ १४।५अब्/ अथ पूर्वस्यामञ्जनवृषभध्वजपद्ममाल्यवद्गिरयः । १४।५य्द्/ व्याघ्रमुखसुह्मकर्वटचान्द्रपुराः शूर्पकर्णाश्च ॥ ॥ १४।६अब्/ खसमगधशिबिरगिरिमिथिलसमतटोड्राश्ववदनदन्तुरकाः । १४।६य्द्/ प्राग्ज्योतिषलौहित्यक्षीरोदसमुद्रपुरुषादाः ॥ ॥ १४।७अब्/ उदयगिरिभद्रगौडकपौण्ड्रोत्कलकाशिमेकलांबष्ठाः । १४।७य्द्/ एकपदताम्रलिप्त (तामलिपित) ककोशलका वर्धमानाश्च ॥ ॥ १४।८अब्/ आग्नेय्यां दिशि कोशलकलिंगवंगोपवंगजठरांगाः । १४।८य्द्/ शौलिकविदर्भवत्सान्ध्रचेदिकाश्च ऊर्ध्वकण्ठाश्च ॥ ॥ १४।९अब्/ वृषनालिकेरचर्मद्वीपा विन्ध्यान्तवासिनः त्रिपुरी । १४।९य्द्/ श्मश्रुधरहेमकुड्य (कूट्य) व्यालग्रीवा महाग्रीवाः ॥ ॥ १४।१०अब्/ किष्किन्धकण्टकस्थलनिषादराष्ट्राणि पुरिकदाशार्णाः । १४।१०य्द्/ सह नग्नपर्णशबरैः आश्लेषाद्ये त्रिके देशाः ॥ ॥ १४।११अब्/ अथ दक्षिणेन लंकाकालाजिनसौरिकीर्णतालिकटाः । १४।११य्द्/ गिरिनगरमलयदर्दुरमहेन्द्रमालिन्द्यभरुकच्छाः ॥ ॥ १४।१२अब्/ कंकटकंकण (टंकण) वनवासिशिबिकफणिकारकोंकणाभीराः । १४।१२य्द्/ आकरवेणावर्तक (वन्तक) दशपुरगोनर्दकेरलकाः ॥ ॥ १४।१३अब्/ कर्णाटमहाटविचित्रकूटनासिक्यकोल्लगिरिचोलाः । १४।१३य्द्/ क्रौंचद्वीपजटाधरकावेर्यो रिष्यमूकश्च ॥ ॥ १४।१४अब्/ वैदूर्यशंखमुक्तात्रिवारिचरधर्मपट्टनद्वीपाः । १४।१४य्द्/ गणराज्यकृष्णवेल्लूरपिशिकशूर्पाद्रिकुसुमनगाः ॥ ॥ १४।१५अब्/ तुंबवनकार्मणय (मणेय) कयाम्योदधितापसाश्रमा ऋषिकाः । १४।१५य्द्/ कांचीमरुचीपट्टनचेर्यार्यकसिंहला ऋषभाः ॥ ॥ १४।१६अब्/ बलदेवपट्टनं दण्डकावनतिमिंगिलाशना भद्राः । १४।१६य्द्/ कच्छोऽथ कुञ्जरदरी सताम्रपर्णीति विज्ञेयाः ॥ ॥ १४।१७अब्/ नैरृत्यां दिशि देशाः पह्लवकांबोजसिन्धुसौवीराः । १४।१७य्द्/ वडवामुखारवांबष्ठकपिलनारीमुखानर्ताः ॥ ॥ १४।१८अब्/ फेणगिरियवनमार्गर (माकर) कर्णप्रावेयपारशवशूद्राः । १४।१८य्द्/ बर्बरकिरातखण्डक्रव्यादा (क्रव्याश्या) भीरचंचूकाः ॥ ॥ १४।१९अब्/ हेमगिरिसिन्धुकालकरैवतकसुराष्ट्रबादरद्रविडाः । १४।१९य्द्/ स्वात्याद्ये भत्रितये ज्ञेयश्च महार्णवोऽत्रैव ॥ ॥ १४।२०अब्/ अपरस्यां मणिमान् मेघवान् वनौघः क्षुरार्पणोऽस्तगिरिः । १४।२०य्द्/ अपरान्तकशान्तिकहैहयप्रशस्ताद्रिवोक्काणाः ॥ ॥ १४।२१अब्/ पंचनदरमठपारततारक्षितिजृंगवैश्यकनकशकाः । १४।२१य्द्/ निर्मर्यादा म्लेच्छा ये पश्चिमदिक्स्थिताः ते च ॥ ॥ १४।२२अब्/ दिशि पश्चिमोत्तरस्यां माण्डव्यतुषार (तुखार) तालहलमद्राः । १४।२२य्द्/ अश्मककुलूतहलडाः (हडः) स्त्रीराज्यनृसिंहवनखस्थाः ॥ ॥ १४।२३अब्/ वेणुमती फल्गुलुका गुलुहा मरुकुच्चचर्मरंगाख्याः । १४।२३य्द्/ एकविलोचनशूलिकदीर्घग्रीवास्यकेशाश्च ॥ ॥ १४।२४अब्/ उत्तरतः कैलासो हिमवान् वसुमान् गिरिः धनुष्मांश्च । १४।२४य्द्/ क्रौंचो मेरुः कुरवः तथोत्तराः क्षुद्रमीनाश्च ॥ ॥ १४।२५अब्/ कैकयवसातियामुनभोगप्रस्थार्जुनायनाग्नीध्राः । १४।२५य्द्/ आदर्शान्तः (आदर्शान्त) द्वीपित्रिगर्ततुरग आननाः श्वमुखाः (आननाश्वमुखाः) ॥ ॥ १४।२६अब्/ केशधरचिपिटनासिकदासेरकवाटधानशरधानाः । १४।२६य्द्/ तक्षशिलपुष्कलावतकैलावतकण्ठधानाश्च ॥ ॥ १४।२७अब्/ अंबरमद्रकमालवपौरवकच्छारदण्डपिंगलकाः । १४।२७य्द्/ माणहलहूणकोहलशीतकमाण्डव्यभूतपुराः ॥ ॥ १४।२८अब्/ गान्धारयशोवतिहेमतालराजन्यखचरगव्याश्च । १४।२८य्द्/ यौधेयदासमेयाः श्यामाकाः क्षेमधूर्ताश्च ॥ ॥ १४।२९अब्/ ऐशान्यां मेरुकनष्टराज्यपशुपालकीरकाश्मीराः । १४।२९य्द्/ अभिसारदरदतंगणकुलूतसैरिन्ध्र (इन्ध) वनराष्ट्राः ॥ ॥ १४।३०अब्/ ब्रह्मपुरदार्वडामरवनराज्यकिरातचीनकौणिन्दाः । १४।३०य्द्/ भल्लाः पटोल (भल्लापलोल) जटासुरकुनटखस (कुनठखष) घोषकुचिकाख्याः ॥ ॥ १४।३१अब्/ एकचरणानुविद्धाः (अनुविश्वाः) सुवर्णभूर्वसुधनं (वनं) दिविष्ठाश्च । १४।३१य्द्/ पौरवचीरनिवासि (निवासन) त्रिनेत्रमुञ्जाद्रिगान्धर्वाः (गन्धर्वाः) ॥ ॥ १४।३२अब्/ वर्गैः आग्नेयाद्यैः क्रूरग्रहपीडितैः क्रमेण नृपाः । १४।३२य्द्/ पांचालो मागधिकः कालिंगश्च क्षयं यान्ति ॥ ॥ १४।३३अब्/ आवन्तोऽथानर्तो मृत्युं चायाति सिन्धुसौवीरः । १४।३३य्द्/ राजा च हारहौरो मद्रेशोऽन्यश्च कौणिन्दः ॥ ॥ sएपरते अध्याय १५ नक्षत्रव्यूहाध्यायः १५।१अब्/ आग्नेये सितकुसुमाहिताग्निमन्त्रज्ञसूत्रभाष्यज्ञाः । १५।१य्द्/ आकरिकनापितद्विजघटकारपुरोहिताब्दज्ञाः ॥ ॥ १५।२अब्/ रोहिण्यां सुव्रतपण्यभूपधनियोगयुक्तशाकटिकाः । १५।२य्द्/ गोवृषजलचरकर्षकशिलोच्चयैश्वर्यसम्पन्नाः ॥ ॥ १५।३अब्/ मृगशिरसि सुरभिवस्त्राब्जकुसुमफलरत्नवनचरविहंगाः । १५।३य्द्/ मृगसोमपीथिगान्धर्वकामुका लेखहाराश्च ॥ ॥ १५।४अब्/ रौद्रे वधबन्धानृतपरदारस्तेयशाठ्यभेदरताः । १५।४य्द्/ तुषधान्यतीक्ष्णमन्त्राभिचारवेतालकर्मज्ञाः ॥ ॥ १५।५अब्/ आदित्ये सत्यौदार्यशौचकुलरूपधीयशोऽर्थयुताः । १५।५य्द्/ उत्तमधान्यं वणिजः सेवाभिरताः सशिल्पिजनाः ॥ ॥ १५।६अब्/ पुष्ये यवगोधूमाः शालीक्षुवनानि मन्त्रिणो भूपाः । १५।६य्द्/ सलिलोपजीविनः साधवश्च यज्ञेष्टिसक्ताश्च ॥ ॥ १५।७अब्/ अहिदेवे कृत्रिमकन्दमूलफलकीटपन्नगविषाणि । १५।७य्द्/ परधनहरणाभिरताः तुषधान्यं सर्वभिषजश्च ॥ ॥ १५।८अब्/ पित्र्ये धनधान्याढ्याः कोष्ठागाराणि पर्वताश्रयिणः । १५।८य्द्/ पितृभक्तवणिक्षूराः क्रव्यादाः स्त्रीद्विषो मनुजाः ॥ ॥ १५।९अब्/ प्राक्फल्गुनीषु नटयुवतिसुभगगान्धर्वशिल्पिपण्यानि । १५।९य्द्/ कर्पासलवणमक्षिक (माक्षिक) तैलानि कुमारकाश्चापि ॥ ॥ १५।१०अब्/ आर्यम्णे मार्दवशौचविनयपाखण्डि (पाषण्डि) दानशास्त्ररताः । १५।१०य्द्/ शोभनधान्यमहाधनकर्मानुरताः समनुजेन्द्राः ॥ ॥ १५।११अब्/ हस्ते तस्करकुञ्जररथिकमहामात्रशिल्पिपण्यानि । १५।११य्द्/ तुषधान्यं श्रुतयुक्ता वणिजः तेजोयुताश्चात्र ॥ ॥ १५।१२अब्/ त्वाष्ट्रे भूषणमणिरागलेख्यगान्धर्वगन्धयुक्तिज्ञाः । १५।१२य्द्/ गणितपटुतन्तुवायाः शालाक्या राजधान्यानि ॥ ॥ १५।१३अब्/ स्वातौ खगमृगतुरगा वणिजो धान्यानि वातबहुलानि । १५।१३य्द्/ अस्थिरसौहृदलघुसत्त्वतापसाः पण्यकुशलाश्च ॥ ॥ १५।१४अब्/ इन्द्राग्निदैवते रक्तपुष्पफलशाखिनः सतिलमुद्गाः । १५।१४य्द्/ कर्पासमाषचणकाः पुरन्दरहुताशभक्ताश्च ॥ ॥ १५।१५अब्/ मैत्रे शौर्यसमेता गणनायकसाधुगोष्ठियानरताः । १५।१५य्द्/ ये साधवश्च लोके सर्वं च शरत्समुत्पन्नम् ॥ ॥ १५।१६अब्/ पौरन्दरेऽतिशूराः कुलवित्तयशोऽन्विताः परस्वहृतः । १५।१६य्द्/ विजिगीषवो नरेन्द्राः सेनानां चापि नेतारः ॥ ॥ १५।१७अब्/ मूले भेषजभिषजो गणमुख्याः कुसुममूलफलवार्ताः (वार्त्ताः) । १५।१७य्द्/ बीजानि अतिधनयुक्ताः फलमूलैः ये च वर्तन्ते ॥ ॥ १५।१८अब्/ आप्ये मृदवो जलमार्गगामिनः सत्यशौचधनयुक्ताः । १५।१८य्द्/ सेतुकरवारिजीवकफलकुसुमानि अंबुजातानि ॥ ॥ १५।१९अब्/ विश्वेश्वरे महामात्रमल्लकरितुरगदेवतासक्ताः (भक्ताः) । १५।१९य्द्/ स्थावरयोधा भोगान्विताश्च ये तेजसा (चौजसा) युक्ताः ॥ ॥ १५।२०अब्/ श्रवणे मायापटवो नित्योद्युक्ताश्च कर्मसु समर्थाः । १५।२०य्द्/ उत्साहिनः सधर्मा भागवताः सत्यवचनाश्च ॥ ॥ १५।२१अब्/ वसुभे मानोन्मुक्ताः क्लीबा (क्लीबाः) चलसौहृदाः स्त्रियां द्वेष्याः (द्वष्याः, द्वेष्याः) । १५।२१य्द्/ दानाभिरता बहुवित्तसंयुताः शमपराश्च नराः ॥ ॥ १५।२२अब्/ वरुणेशे पाशिकमत्स्यबन्धजलजानि जलचराजीवाः । १५।२२य्द्/ सौकरिकरजकशौण्डिकशाकुनिकाश्चापि वर्गेऽस्मिन् ॥ ॥ १५।२३अब्/ आजे तस्करपशुपालहिंस्रकीनाशनीचशठचेष्टाः । १५।२३य्द्/ धर्मव्रतैः विरहिता नियुद्धकुशलाश्च ये मनुजाः ॥ ॥ १५।२४अब्/ आहिर्बुध्न्ये (आहिर्बुध्न्यु) विप्राः क्रतुदानतपोयुता महाविभवाः । १५।२४य्द्/ आश्रमिणः पाखण्डा (पाषण्डा) नरेश्वराः सारधान्यं च ॥ ॥ १५।२५अब्/ पौष्णे सलिलजफलकुसुमलवणमणिशंखमौक्तिकाब्जानि । १५।२५य्द्/ सुरभिकुसुमानि गन्धा वणिजो नौकर्णधाराश्च ॥ ॥ १५।२६अब्/ अश्विन्यामश्वहराः सेनापतिवैद्यसेवकाः तुरगाः । १५।२६य्द्/ तुरगारोहा वणिजो (तुरगारोहाश्च वनिग्) रूपोपेताः तुरगरक्षाः ॥ ॥ १५।२७अब्/ याम्येऽसृक्पिशितभुजः क्रूरा वधबन्धताडनासक्ताः । १५।२७य्द्/ तुषधान्यं नीचकुलोद्भवा विहीनाश्च सत्त्वेन ॥ ॥ १५।२८अब्/ पूर्वात्रयं सानलमग्रजानां राज्ञां तु पुष्येण सहोत्तराणि । १५।२८य्द्/ सपौष्णमैत्रं पितृदैवतं च प्रजापतेः भं च कृषीवलानाम् ॥ ॥ १५।२९अब्/ आदित्यहस्ताभिजिदाश्विनानि वणिग्जनानां प्रवदन्ति तानि (भानि) । १५।२९य्द्/ मूलत्रिनेत्रानिलवारुणानि भानि उग्रजातेः प्रभविष्णुतायाः (तायां) ॥ ॥ १५।३०अब्/ सौम्येन्द्रचित्रावसुदैवतानि सेवाजनस्वाम्यमुपागतानि । १५।३०य्द्/ सार्पं विशाखा श्रवणो भरण्यश्चण्डालजातेः अभिनिर्दिशन्ति (इति निर्दशन्ति) ॥ ॥ १५।३१अब्/ रविरविसुतभोगमागतं क्षितिसुतभेदनवक्रदूषितम् । १५।३१य्द्/ ग्रहणगतमथौल्कया हतं नियतमुषाकरपीडितं च यत् ॥ ॥ १५।३२अब्/ तदुपहतमिति प्रचक्षते प्रकृतिविपर्यययातमेव वा । १५।३२य्द्/ निगदितपरिवर्गदूषणं कथितविपर्ययगं समुऋद्धये ॥ ॥ sएपरते अध्याय १६ ग्रहभक्तियोगाध्यायः १६।१अब्/ प्रान् नर्मदार्धशोणौड्रवंगसुह्माः कलिंगबाह्लीकाः । १६।१य्द्/ शकयवनमाधशबरप्राग्ज्योतिषचीनकांबोजाः ॥ ॥ १६।२अब्/ मेकलकिरातविटका बहिरन्तःशैलजाः पुलिन्दाश्च । १६।२य्द्/ द्रविडानां प्रागर्धं दक्षिणकूलं च यमुनायाः ॥ ॥ १६।३अब्/ चंपौदुंबरकौशांबिचेदिविन्ध्याटवीकलिंगाश्च । १६।३य्द्/ पुण्ड्रा गोलांगूलश्रीपर्वतवर्धमानानि (मानाश्च) ॥ ॥ १६।४अब्/ इक्षुमतीत्यथ तस्करपारतकान्तारगोबीजानाम् । १६।४य्द्/ तुषधान्यकटुकतरुकनकदहनविषसमरशूराणाम् ॥ ॥ १६।५अब्/ भेषजभिषक्चतुष्पदकृषिकरनृपहिंस्रयायिचौराणाम् । १६।५य्द्/ व्यालारण्ययशोयुततीक्ष्णाणां भास्करः स्वामी ॥ ॥ १६।६अब्/ गिरिसलिलदुर्गकोशलभरुकच्छसमुद्ररोमकतुषाराः (खाराः) । १६।६य्द्/ वनवासितंगणहलस्त्रीराज्यमहार्णवद्वीपाः ॥ ॥ १६।७अब्/ मधुररसकुसुमफलसलिललवणमणिशंखमौक्तिकाब्जानाम् । १६।७य्द्/ शालियवौषधिगोधूमसोमपाक्रन्दविप्राणाम् ॥ ॥ १६।८अब्/ सितसुभगतुरगरतिकरयुवतिचमूनाथभोज्यवस्त्राणाम् । १६।८य्द्/ शृंगिनिशाचरकार्षकयज्ञविदां चाधिपश्चन्द्रः ॥ ॥ १६।९अब्/ शोणस्य नर्मदाया भीमरथायाश्च पश्चिमार्धस्थाः । १६।९य्द्/ निर्विन्ध्या वेत्रवती सिप्रा गोदावरी वेणा ॥ ॥ १६।१०अब्/ मन्दाकिनी पयोष्णी महानदी सिन्धुमालतीपाराः । १६।१०य्द्/ उत्तरपाण्ड्यमहेन्द्राद्रिविन्ध्यमलयोपगाश्चोलाः ॥ ॥ १६।११अब्/ द्रविडविदेहान्ध्राश्मकभासापर (पुर) कौंकणाः समन्त्रिषिकाः । १६।११य्द्/ कुन्तलकेरलदण्डककान्तिपुरम्लेच्छसंकरिणः (संकरजाः) ॥ ॥ ( नासिक्यभोगवर्धनविराटविन्ध्याद्रिपार्श्वगा देशाः । ये च पिबन्ति सुतोयां तापीं ये च अपि गोमतीसलिलम् ॥) १६।१२अब्/ नागरकृषिकरपारतहुताशनाजीविशस्त्रवार्तानां (वार्त्तानां) । १६।१२य्द्/ आटविकदुर्गकर्वटवधिक (वधक) नृशंसावलिप्तानाम् ॥ ॥ १६।१३अब्/ नरपतिकुमारकुञ्जरदांभिकडिंभाभिघातपशुपानाम् । १६।१३य्द्/ रक्तफलकुसुमविद्रुमचमूपगुडमद्यतीक्ष्णानाम् ॥ ॥ १६।१४अब्/ कोशभवनाग्निहोत्रिकधात्वाकरशाक्यभिक्षुचौराणाम् । १६।१४य्द्/ शठदीर्घवैरबह्वाशिनां च वसुधासुतोऽधिपतिः ॥ ॥ १६।१५अब्/ लोहित्यः सिन्धुनदः सरयूर्गांभीरिका रथाख्या च । १६।१५य्द्/ गंगाकौशिक्याद्याः सरितो वैदेहकांबोजाः ॥ ॥ १६।१६अब्/ मथुरायाः पूर्वार्धं हिमवद्गोमन्तचित्रकूटस्थाः । १६।१६य्द्/ सौराष्ट्रसेतुजलमार्गपण्यबिलपर्वताश्रयिणः ॥ ॥ १६।१७अब्/ उदपानयन्त्रगान्धर्वलेख्यमणिरागगन्धयुक्तिविदः । १६।१७य्द्/ आलेख्यशब्दगणितप्रसाधकायुष्यशिल्पज्ञाः ॥ ॥ १६।१८अब्/ चरपुरुषकुहकजीवकशिशुकविशठसूचकाभिचाररताः । १६।१८य्द्/ दूतनपुंसकहास्यज्ञभूततन्त्रेन्द्रजाजज्ञाः ॥ ॥ १६।१९अब्/ आरक्षकनटनर्तकघृततैलस्नेहबीजतिक्तानि । १६।१९य्द्/ व्रतचारिरसायनकुशलवेसराश्चन्द्रपुत्रस्य ॥ ॥ १६।२०अब्/ सिन्धुनदपूर्वभागो मथुरापश्चार्धभरतसौवीराः । १६।२०य्द्/ स्रुघ्नौदीच्य (नोदीच्य) विपाशासरित्शतद्रू रमठशाल्वाः (साल्वाः) ॥ ॥ १६।२१अब्/ त्रैगर्तपौरवांब (बांब) ष्ठपारता वाटधानयौधेयाः । १६।२१य्द्/ सारस्वतार्जुनायनमत्स्यार्धग्रामराष्ट्राणि ॥ ॥ १६।२२अब्/ हस्त्यश्वपुरोहितभूपमन्त्रिमांगल्यपौष्टिकासक्ताः । १६।२२य्द्/ कारुण्यसत्यशौचव्रतविद्यादानधर्मयुताः ॥ ॥ १६।२३अब्/ पौरमहाधनशब्दार्थवेदविदुषोऽभिचारनीतिज्ञाः । १६।२३य्द्/ मनुजेश्वरोपकरणम् छत्रध्वजचामराद्यं च ॥ ॥ १६।२४अब्/ शैलेयकु (क) ष्ठमांसीतगरसरसेन्धवानि वल्लीजम् । १६।२४य्द्/ मधुररसमधूच्छिष्टानि चोरकश्चेति जीवस्य ॥ ॥ १६।२५अब्/ तक्षशिलमर्तिकावत (मार्तिकावत) बहुगिरिगान्धारपुष्कलावतकाः । १६।२५य्द्/ प्रस्थलमालवकैकयदाशार्णौशीनराः शिबयः ॥ ॥ १६।२६अब्/ ये च पिबन्ति वितस्तामिरावतीं चन्द्रभागसरितं च । १६।२६य्द्/ रथरजताकरकुञ्जरतुरगमहामात्रधनयुक्ताः ॥ ॥ १६।२७अब्/ सुरभिकुसुमानुलेपनमणिवज्रविभूषणांबुरुहशय्याः । १६।२७य्द्/ वरतरुणयुवतिकामोपकरणमृष्टान्नमधुरभुजः ॥ ॥ १६।२८अब्/ उद्यानसलिलकामुकयशःसुखौदार्यरूपसम्पन्नाः । १६।२८य्द्/ विद्वदमात्यवणिग्जनघटकृच्चित्राण्डजाः त्रिफलाः ॥ ॥ १६।२९अब्/ कौशेयपट्टकंबलपत्रौर्णिकरोध्रपत्रचोचानि । १६।२९य्द्/ जातीफलागुरुवचापिप्पल्यश्चन्दनं च भृगोः ॥ ॥ १६।३०अब्/ आनर्तार्बुदपुष्करसौराष्ट्राभीरशूद्ररैवतकाः । १६।३०य्द्/ नष्टा यस्मिन् देशे सरस्वती पश्चिमो देशः । १६।३१अब्/ कुरुभूमिजाः प्रभासं विदिशा वेदस्मृती महीतटजाः । १६।३१य्द्/ खलमलिननीचतैलिकविहीनसत्त्वौपहतपुंस्त्वाः ॥ ॥ १६।३२अब्/ बान्धन (बन्धन) शाकुनिकाशुचिकैवर्तविरूपवृद्धसौकरिकाः । १६।३२य्द्/ गणपूज्यस्खलितव्रतशबरपुलिन्दार्थपरिहीनाः । १६।३३अब्/ कटुतिक्तरसायनविधवयोषितो भुजगतस्करमहिष्यः । १६।३३य्द्/ खरकरभचणकवातल (वातुल) निष्पावाश्चार्कपुत्रस्य ॥ ॥ १६।३४अब्/ गिरिशिखरकन्दरदरीविनिविष्टा म्लेच्छजातयः शूद्राः । १६।३४य्द्/ गोमायुभक्षशूलिकवोक्काणाश्वमुखविकलांगाः । १६।३५अब्/ कुलपांसनहिंस्रकृतघ्नचौरनिःसत्यशौचदानाश्च । १६।३५य्द्/ खरचरनियुद्धवित्तीव्ररोषगर्त्ताश्रया (भाशया) नीचाः ॥ ॥ १६।३६अब्/ उपहतदांभिकराक्षसनिद्राबहुलाश्च जन्तवः सर्वे । १६।३६य्द्/ धर्मेण च संत्यक्ता माषतिलाश्चार्कशशिशत्रोः ॥ ॥ १६।३७अब्/ गिरिदुर्गपह्लवश्वेतहूणचोलावगाणमरुचीनाः । १६।३७य्द्/ प्रत्यन्तधनिमहेच्छव्यवसायपराक्रमोपेताः ॥ ॥ १६।३८अब्/ परदारविवादरताः पररन्ध्रकुतूहला मदोत्सिक्ताः । १६।३८य्द्/ मूर्खाधार्मिकविजिगीषवश्च केतोः समाख्याताः ॥ ॥ १६।३९अ उदयसमये यः स्निग्धांशुः महान् प्रकृतिस्थितो १६।३९ब् यदि च न हतो निर्घातौल्कारजोग्रहमर्दनैः । १६।३९य् स्वभवनगतः स्वोच्चप्राप्तः शुभग्रहवीक्षितः । १६।३९द् स भवति शिवः तेषां येषां प्रभुः परिकीर्तितः ॥ ॥ १६।४०अब्/ अभिहितविपरीतलक्षणे (लक्षनैः) क्षयमुपगच्छति तत्परिग्रहः । १६।४०य्द्/ डमरभयगदातुरा जना नरपतयश्च भवन्ति दुःखिताः ॥ ॥ १६।४१अब्/ यदि न रिपुकृतं भयं नृपाणां स्वसुतकृतं नियमादमात्यजं वा । १६।४१य्द्/ भवति जनपदस्य चाप्यवृष्ट्या गमनमपूर्वपुराद्रिनिम्नगासु ॥ ॥ sएपरते अध्याय १७ ग्रहयुद्धाध्यायः । १७।१अब्/ युद्धं यथा यदा वा भविष्यं (भविष्यद्) आदिश्यते त्रिकालज्ञैः । १७।१य्द्/ तद्विज्ञानं करणे मया कृतं सूर्यसिद्धान्ते (सिद्धान्तात्) ॥ ॥ १७।२अब्/ वियति चरतां ग्रहाणामुपर्युपर्यात्ममार्गसंस्थानाम् । १७।२य्द्/ अतिदूराद् दृग्विषये समतामिव सम्प्रयातानाम् ॥ ॥ १७।३अब्/ आसन्नक्रमयोगाद् भेदौल्लेखांशुमर्दनासव्यैः (सव्यः) । १७।३य्द्/ युद्धं चतुष्प्रकारं पराशराद्यैः मुनिभिरुक्तम् ॥ ॥ १७।४अब्/ भेदे वृष्टिविनाशो भेदः सुहृदां महाकुलानां च । १७।४य्द्/ उल्लेखे शस्त्रभयं मन्त्रिविरोधः प्रियान्नत्वम् ॥ ॥ १७।५अब्/ अंशुविरोधे युद्धानि भूभृतां शस्त्ररुक्क्षुदवमर्दाः । १७।५य्द्/ युद्धे चाप्यपसव्ये भवन्ति युद्धानि भूपानाम् ॥ ॥ १७।६अब्/ रविः आक्रन्दो मध्ये पौरः पूर्वेऽपरे स्थितो यायी । १७।६य्द्/ पौरा बुधगुरुरविजा नित्यं शीतांशुः आक्रन्दः (आक्रन्द्रः) ॥ ॥ १७।७अब्/ केतुकुजराहुशुक्रा यायिन एते हता घ्नन्ति (ग्रहा हन्युः) । १७।७य्द्/ आक्रन्दयायिपौरान् जयिनो जयदाः (जयदा) स्ववर्गस्य ॥ ॥ १७।८अब्/ पौरे पौरेण हते पौराः पौरान् नृपान् विनिघ्नन्ति । १७।८य्द्/ एवं याय्याक्रन्दा (याय्याक्रन्दौ) नागरयायिग्रहाश्चैव ॥ ॥ १७।९अब्/ दक्षिणदिक्स्थः परुषो वेपथुः अप्राप्य सन्निवृत्तोऽणुः । १७।९य्द्/ अधिरूढो विकृतो निष्प्रभो विवर्णश्च यः स जितः ॥ ॥ १७।१०अब्/ उक्तविपरीतलक्षणसम्पन्नो जयगतो विनिर्देश्यः (विनिर्दिष्टः) । १७।१०य्द्/ विपुलः स्निग्धो द्युतिमान् दक्षिणदिक्स्थोऽपि जययुक्तः ॥ ॥ १७।११अब्/ द्वावपि मयूखयुक्तौ विपुलौ स्निग्धौ समागमे भवतः । १७।११य्द्/ तत्र अन्योन्यं प्रीतिः (अन्योन्यप्रीतिः) विपरीतावात्मपक्षघ्नौ ॥ ॥ १७।१२अब्/ युद्धं समागमो वा यद्यव्यक्तौ स्वलक्षणैः (तु लक्षणैः) भवतः । १७।१२य्द्/ भुवि भूभृतामपि तथा फलमव्यक्तं विनिर्देश्यम् ॥ ॥ १७।१३अब्/ गुरुणा जितेऽवनिसुते बाह्लीका यायिनोऽग्निवार्ताश्च (अग्निवार्त्ताश्च) । १७।१३य्द्/ शशिजेन शूरसेनाः कलिंगशाल्वाः (साल्वाः) च पीड्यन्ते ॥ ॥ १७।१४अब्/ सौरेणारे विजिते जयन्ति पौराः प्रजाश्च सीदन्ति । १७।१४य्द्/ कोष्ठागार (कोष्ठागार) म्लेच्छक्षत्रियतापश्च शुक्रजिते ॥ ॥ १७।१५अब्/ भौमेन हते शशिजे वृक्षसरित्तापसाश्मकनरेन्द्राः । १७।१५य्द्/ उत्तरदिक्स्थाः क्रतुदीक्षिताश्च सन्तापमायान्ति ॥ ॥ १७।१६अब्/ गुरुणा जिते बुधे (बुधे जिते) म्लेच्छशूद्रचौरार्थयुक्तपौरजनाः । १७।१६य्द्/ त्रैगर्तपार्वतीयाः पीड्यन्ते कंपते च मही ॥ ॥ १७।१७अब्/ रविजेन बुधे ध्वस्ते नाविकयोधाब्जसधनगर्भिण्यः । १७।१७य्द्/ भृगुणा जितेऽग्निकोपः सस्यांबुदयायिविध्वंसः ॥ ॥ १७।१८अब्/ जीवे शुक्राभिहते कुलूतगान्धारकैकया मद्राः । १७।१८य्द्/ शाल्वा (साल्वा) वत्सा वंगा गावः सस्यानि पीड्यन्ते (नश्यन्ति) ॥ ॥ १७।१९अब्/ भौमेन हते जीवे मध्यो देशो नरेश्वरा गावः । १७।१९य्द्/ सौरेण चार्जुनायनवसातियौधेयशिबिविप्राः ॥ ॥ १७।२०अब्/ शशितनयेनापि जिते बृहस्पतौ म्लेच्छसत्यशस्त्रभृतः । १७।२०य्द्/ उपयान्ति मध्यदेशश्च संक्षयं यग भक्तिफलम् ॥ ॥ १७।२१अब्/ शुक्रे बृहस्पतिजिते (हते) यायी श्रेष्ठो विनाशमुपयाति । १७।२१य्द्/ ब्रह्मक्षत्रविरोधः सलिलं च न वासवः त्यजति ॥ ॥ १७।२२अब्/ कोशलकलिंगवंगा वत्सा मत्स्याश्च मध्यदेशयुताः । १७।२२य्द्/ महतीं व्रजन्ति पीडां नपुंसकाः शूरसेनाश्च ॥ ॥ १७।२३अब्/ कुजविजिते भृगुतनये बलमुख्यवधो नरेन्द्रसंग्रामाः । १७।२३य्द्/ सौम्येन पार्वतीयाः क्षीरविनाशोऽल्पवृष्टिश्च ॥ ॥ १७।२४अब्/ रविजेन सिते विजिते गुणमुख्याः (गणमुख्याः) शस्त्रजीविनः क्षत्रम् । १७।२४य्द्/ जलजाश्च निपीड्यन्ते सामान्यं भक्तिफलमन्यत् ॥ ॥ १७।२५अब्/ असिते सितेन निहतेऽर्घवृद्धिः अहिविहगमानिनां पीडा । १७।२५य्द्/ क्षितिजेन तंगणान्ध्रौड्रकाशिबाह्लीकदेशानाम् ॥ ॥ १७।२६अब्/ सौम्येन पराभूते मन्दे अंगवणिग्विहंगपशुनागाः । १७।२६य्द्/ सन्ताप्यन्ते गुरुणा स्त्रीबहुला महिषकशकाश्च ॥ ॥ १७।२७अब्/ अयं विशेषोऽभिहितो हतानां कुजज्ञवागीशसितासितानाम् । १७।२७य्द्/ फलं तु वाच्यं ग्रहभक्तितो ऽन्यद् यथा तथा घ्नन्ति हताः स्वभक्तीः ॥ ॥ sएपरते अध्याय १८ शशिग्रहसमागमाध्यायः १८।१अब्/ भानां यथासंभवमुत्तरेण यातो ग्रहाणां यदि वा शशांकः । १८।१य्द्/ प्रदक्षिणं तत्शुभदं नृपाणां (शुभकृन्नराणां) याम्येन यातो न शिवः शशांकः ॥ ॥ १८।२अब्/ चन्द्रमा यदि कुजस्य यात्युदक् पार्वतीयबलशालिनां जयः । १८।२य्द्/ क्षत्रियाः प्रमुदिताः सयायिनो भूरिधान्यमुदिता वसुन्धरा ॥ ॥ १८।३अब्/ उत्तरतः स्वसुतस्य शशंकः पौरजयाय सुभिक्षकरश्च । १८।३य्द्/ सस्यचयं कुरुते जनहार्दिं कोशचयं च नराधिपतीनाम् ॥ ॥ १८।४अब्/ बृहस्पतेरुत्तरगे शशांके पौरद्विजक्षत्रियपण्डितानाम् । १८।४य्द्/ धर्मस्य देशस्य च मध्यमस्य वृद्धिः सुभिक्षं मुदिताः प्रजाश्च ॥ ॥ १८।५अब्/ भार्गवस्य यदि यात्युदक् शशी कोशयुक्तगजवाजिवृद्धिदः । १८।५य्द्/ यायिनां च विजयो धनुष्मतां सस्यसम्पदपि चोत्तमा तदा ॥ ॥ १८।६अब्/ रविजस्य शशी प्रदक्षिणं कुर्यागेत् पुरभूभृतां जयः । १८।६य्द्/ शकबाह्लिकसिन्धुपह्लवा मुदभाजो (मुद्भाजो) यवनैः समन्विताः ॥ ॥ १८।७अब्/ येषामुदग्गच्च्छति भग्रहाणां प्रालेयरश्मिः निरुपद्रवश्च । १८।७य्द्/ तद्द्रव्यपौरैतरभक्तिदेशान् पुष्णाति याम्येन निहन्ति तानि ॥ ॥ १८।८अ शशिनि फलमुदक्स्थे (उदकस्थे) यद् ग्रहस्यौपदिष्टं १८।८ब् भवति तदपसव्ये सर्वमेव प्रतीपम् । १८।८य् इति शशिसमवायाः कीर्तिता (कीर्त्तिता) भग्रहाणां १८।८द् न खलु भवति युद्धं साकमिन्दोः ग्रहर्क्षैः ॥ ॥ sएपरते अध्याय १९ ग्रहवर्षफलाध्यायः १९।१अ सर्वत्र भूः विरलसस्ययुता वनानि १९।१ब् दैवाद् बिभक्षयिषुदंष्ट्रिसमावृतानि । १९।१य् नद्यः (स्यन्दन्ति) च नैव हि (च) पयः प्रचुरं स्रवन्ति (स्रवन्त्यो) १९।१द् रुग्भेषजानि न तथातिबलान्वितानि ॥ ॥ १९।२अ तीक्ष्णं तपत्यदितिजः शिशिरेऽपि काले १९।२ब् नात्यंबुदा जलमुचोऽचलसन्निकाशाः । १९।२य् नष्टप्रभऋक्षगणशीतकरं नभश्च १९।२द् सीदन्ति तापसकुलानि सगोकुलानि ॥ ॥ १९।३अ हस्त्यश्वपत्तिमदसह्यबलैरुपेता १९।३ब् बाणासनासिमुशलातिशयाश्चरन्ति । १९।३य् घ्नन्तो नृपा युधि नृपानुचरैश्च देशान् १९।३द् संवत्सरे दिनकरस्य दिनेऽथ मासे ॥ ॥ १९।४अ व्याप्तं नभः प्रचलिताचलसन्निकाशैः १९।४ब् व्यालाञ्जनालिगवलच्छविभिः पयोदैः । १९।४य् गां पूरयद्भिः अखिलाममलाभिः अद्भिः १९।४द् उत्कण्ठितेन (उत्कण्ठकेन) गुरुणा ध्वनितेन चाशाः ॥ ॥ १९।५अ तोयानि पद्मकुमुदौत्पलवन्त्यतीव १९।५ब् फुल्लद्रुमाणि उपवनानि अलिनादितानि । १९।५य् गावः प्रभूतपयसो नयनाभिरामा १९।५द् रामा रतैः अविरतं रमयन्ति रामान् ॥ ॥ १९।६अ गोधूमशालियवधान्यवरैक्षुवाटा १९।६ब् भूः पाल्यते नृपतिभिः नगराकराड्या । १९।६य् चित्यंकिता क्रतुवरेष्टिविघुष्टनादा १९।६द् संवत्सरे शिशिरगोरभिसम्प्रवृत्ते ॥ ॥ १९।७अ वातोद्धतश्चरति वह्निरतिप्रचण्डो १९।७ब् ग्रामान् वनानि नगराणि च सन्दिधक्षुः । १९।७य् हाहा इति दस्युगणपातहता रटन्ति १९।७द् निःस्वीकृता विपशवो भुवि मर्त्यसंघाः ॥ ॥ १९।८अ अभ्युन्नता वियति संहतमूर्तयोऽपि १९।८ब् मुंचन्ति कुत्रचिद् (न क्वचिद्) अपः प्रचुरं पयोदाः । १९।८य् सीम्नि प्रजातमपि शोषमुपैति सस्यं १९।८द् निष्पन्नमपि अविनयादपरे हरन्ति ॥ ॥ १९।९अ भूपा न सम्यगभिपालनसक्तचित्ताः १९।९ब् पित्तोत्थरुक्प्रचुरता भुजगप्रकोपः । १९।९य् एवंविधैरुपहृता (उपहता) भवति प्रजा इयं १९।९द् संवत्सरेऽवनिसुतस्य विपन्नसस्या ॥ ॥ १९।१०अ माया इन्द्रजालकुहकाकरनागराणां १९।१०ब् गान्धर्वलेख्यगणितास्त्रविदां च वृद्धिः । १९।१०य् पिप्रीषया नृपतयोऽद्भुतदर्शनानि १९।१०द् दित्सन्ति तुष्टिजननानि परस्परेभ्यः ॥ ॥ १९।११अ वार्ता (वार्त्ता) जगत्यवितथा विकला त्रयी च १९।११ब् सम्यक् चरत्यपि मनोः इव दण्डनीतिः । १९।११य् अध्यक्षर (अध्यक्षरं) स्वभिनिविष्टधियोऽपि (अत्र) केचिद् १९।११द् आन्वीक्षिकीषु च परं पदमीहमानाः ॥ ॥ १९।१२अ हास्यज्ञदूतकविबालनपुंसकानां १९।१२ब् युक्तिज्ञसेतुजलपर्वतवासिनां च । १९।१२य् हार्दिं करोति मृगलांछनजः स्वकेऽब्दे १९।१२द् मासेऽथवा प्रचुरता (प्रचुरतां) भुवि चाउषधीनाम् ॥ ॥ १९।१३अ ध्वनिरुच्चरितोऽध्वरे द्युगामी १९।१३ब् विपुलो यज्ञमुषां मनांसि भिन्दन् । १९।१३य् विचरत्यनिशं द्विजोत्तमानां १९।१३द् हृदयानन्दकरोऽध्वरांशभाजाम् ॥ ॥ १९।१४अब्/ क्षितिरुत्तमसस्यवत्यनेकद्विपपत्त्यश्वधनोरुगोकुलाढ्या । १९।१४य्द्/ क्षितिपैः अभिपालनप्रवृद्धा द्युचरस्पर्धिजना तदा विभाति ॥ ॥ १९।१५अब्/ विविधैः वियदुन्नतैः पयोदैः वृतमुर्वीं पयसाभितर्पयद्भिः । १९।१५य्द्/ सुरराजगुरोः शुभे तु (अत्र) वर्षे बहुसस्या क्षितिरुत्तमऋद्धियुक्ता ॥ ॥ १९।१६अ शालीक्षुमत्यपि धरा धरणीधराभ १९।१६ब् धाराधरौज्झितपयःपरिपूर्णवप्रा । १९।१६य् श्रीमत्सरोरुहततांबुतडागकीर्णा १९।१६द् योषा इव भात्यभिनवाभरणौज्ज्वलांगी । १९।१७अ क्षत्रं क्षितौ क्षपितभूरिबलारिपक्षम् १९।१७ब् उद्घुष्टनैकजयशब्दविराविताशम् । १९।१७य् संहृष्टशिष्टजनदुष्टविनष्टवर्गां १९।१७द् गां पालयन्त्यवनिपा नगराकराढ्याम् ॥ ॥ १९।१८अ पेपीयते मधु मधौ सह कामिनीभिः १९।१८ब् जेगीयते श्रवणहारि सवेणुवीणम् । १९।१८य् बोभुज्यतेऽतिथिसुहृत्स्वजनैः सहान्नम् १९।१८द् अब्दे सितस्य मदनस्य जयावघोषह् ॥ ॥ १९।१९अ उद्वृत्तदस्युगणभूरिरणाकुलानि १९।१९ब् राष्ट्राणि अनेकपशुवित्तविनाकृतानि । १९।१९य् रोरूयमाणहतबन्धुजनैः जनैश्च १९।१९द् रोगौत्तमाकुलकुलानि बुभुक्षया च ॥ ॥ १९।२०अ वातोद्धतांबुधरवर्जितमन्तरिक्षम् १९।२०ब् आरुग्णनैकविटपं च धरातलं द्यौः । १९।२०य् नष्टार्कचन्द्रकिरणातिरजोऽवनद्धा १९।२०द् तोयाशयाश्च विजलाः सरितोऽपि तन्व्यः ॥ ॥ १९।२१अ जातानि कुत्रचिदतोयतया विनाशम् १९।२१ब् ऋच्छन्ति पुष्टिमपराणि जलोक्षितानि । १९।२१य् सस्यानि मन्दमभिवर्षति वृत्रशत्रुः (शत्रौ) १९।२१द् वर्षे दिवाकरसुतस्य सदा प्रवृत्ते ॥ ॥ १९।२२अ अणुः अपटुमयूखो नीचगोऽन्यैः जितो वा १९।२२ब् न सकलफलदाता पुष्टिदोऽतोऽन्यथा यः । १९।२२य् यदशुभमशुभेऽब्दे मासजं तस्य वृद्धिः १९।२२द् शुभफलमपि चैवं याप्यमन्योन्यतायाम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय २० ग्रहशृंगाटकाध्यायः २०।१अब्/ यस्यां दिशि दृश्यन्ते विशन्ति ताराग्रहा रविं सर्वे । २०।१य्द्/ भवति भयं दिशि तस्यामायुधकोपक्षुधातंकैः ॥ ॥ २०।२अब्/ चक्रधनुःशृंगाटकदण्डपुरप्रासवज्रसंस्थानाः । २०।२य्द्/ क्षुद् (क्षुद) वृष्टिकरा लोके समराय च मानवेन्द्राणाम् ॥ ॥ २०।३अब्/ यस्मिन् खांशे दृश्या ग्रहमाला दिनकरे दिनान्तगते । २०।३य्द्/ तत्रऽन्यो भवति नृपः परचक्रौपद्रवश्च महान् ॥ ॥ २०।४अब्/ तस्मिन्न् (यस्मिन्न्) ऋक्षे कुर्युः समागमं तज्जनान् ग्रहा हन्युः । २०।४य्द्/ अविभेदिनः (अविभेदनाः) परस्परममलमयूखाः शिवाः तेषाम् ॥ ॥ २०।५अब्/ ग्रहसंवर्तसमागमसम्मोहसमाजसन्निपाताख्याः । २०।५य्द्/ कोशश्चेत्येतेषामभिधास्ये लक्षणं सफलं ॥ ॥ २०।६अब्/ एकर्क्षे चत्वारः सह पौरैः यायिनोऽथवा पंच । २०।६य्द्/ संवर्तो नाम भवेत्शिखिराहुयुतः स सम्मोहः ॥ ॥ २०।७अब्/ पौरः पौरसमेतो यायी सह यायिना समाजाख्यः । २०।७य्द्/ यमजीवसंगमेऽन्यो यद्यागच्छेत् तदा कोशः ॥ ॥ २०।८अब्/ उदितः पश्चादेकः प्राक् चान्यो यदि स सन्निपाताख्यः । २०।८य्द्/ अविकृततनवः स्निग्धा विपुलाश्च समागमे धन्याः ॥ ॥ २०।९अब्/ समौ तु संवर्तसमागमाख्यौ सम्मोहकोशौ भयदौ प्रजानाम् । २०।९य्द्/ समाजसंज्ञो सुसमा प्रदिष्टा (समाज्ञः सुसमः प्रदिष्टो) वैरप्रकोपः खलु सन्निपाते ॥ ॥ sएपरते अध्याय २१ गर्भलक्षणाध्यायः २१।१अब्/ अन्नं जगतः प्राणाः प्रावृट्कालस्य चान्नमायत्तम् । २१।१य्द्/ यस्मादतः परीक्ष्यः प्रावृट्कालः प्रयत्नेन ॥ ॥ २१।२अब्/ तल्लक्षणानि मुनिभिः यानि निबद्धानि तानि दृष्ट्वा इदम् । २१।२य्द्/ क्रियते गर्गपराशरकाश्यपवज्रादि (वात्स्यादि) रचितानि ॥ ॥ २१।३अब्/ दैवविदविहितचित्तो द्युनिशं यो गर्भलक्षणे भवति । २१।३य्द्/ तस्य मुनेः इव वाणी न भवति मिथ्यांबुनिर्देशे ॥ ॥ २१।४अब्/ किं वातः परमन्यत्शास्त्रज्यायो (शास्त्रं ज्यायो) ऽस्ति यद् विदित्वा एव । २१।४य्द्/ प्रध्वंसिनि अपि काले त्रिकालदर्शी कलौ भवति ॥ ॥ २१।५अब्/ केचिद् वदन्ति कार्तिक (कार्त्तिक) शुक्लान्तमतीत्य गर्भदिवसाः स्युः । २१।५य्द्/ न च (तु) तन्मतं बहूनां गर्गादीनां मतं वक्ष्ये ॥ ॥ २१।६अब्/ मार्गशिरःसित (मार्गशिरशुक्ल) पक्षप्रतिपत्प्रभृति क्षपाकरेऽषाढाम् । २१।६य्द्/ पूर्वां वा समुपगते गर्भाणां लक्षणम् ज्ञेयम् ॥ ॥ २१।७अब्/ यन्नक्षत्रमुपगते गर्भश्चन्द्रे भवेत् स चन्द्रवशात् । २१।७य्द्/ पंचनवते दिनशते तत्रैव प्रसवमायाति ॥ ॥ २१।८अब्/ सितपक्षभवाः कृष्णे शुक्ले कृष्णा द्युसंभवा रात्रौ । २१।८य्द्/ नक्तंप्रभवाश्चाहनि सन्ध्याजाताश्च सन्ध्यायाम् ॥ ॥ २१।९अब्/ मृगशीर्षाद्या गर्भा मन्दफलाः पौषशुक्लजाताश्च । २१।९य्द्/ पौषस्य कृष्णपक्षेण निर्दिशेत्श्रावणस्य सितम् ॥ ॥ २१।१०अब्/ माघसितोत्था गर्भाः श्रावणकृष्णे प्रसूतिमायान्ति । २१।१०य्द्/ माघस्य कृष्णपक्षेण निर्दिशेद् भाद्रपदशुक्लम् ॥ ॥ २१।११अब्/ फाल्गुनशुक्लसमुत्था भाद्रपदस्यासिते विनिर्देश्याः । २१।११य्द्/ तस्यैव कृष्णपक्षोद्भवाः तु ये तेऽश्वयुक्षुक्ले ॥ ॥ २१।१२अब्/ चैत्रसितपक्षजाताः कृष्णेऽश्वयुजस्य वारिदा गर्भाः । २१।१२य्द्/ चैत्रासितसंभूताः कार्तिकशुक्ले (कार्त्तिकशुक्ले) ऽभिवर्षन्ति ॥ ॥ २१।१३अब्/ पूर्वोद्भूताः पश्चादपरोत्थाः प्राग् भवन्ति जीमूताः । २१।१३य्द्/ शेषास्वपि दिक्ष्वेवं विपर्ययो भवति वायोश्च ॥ ॥ २१।१४अब्/ ह्लादिमृदूदक्षिवशक्रदिग्भवो मारुतो वियद्विमलम् । २१।१४य्द्/ स्निग्धसितबहुलपरिवेषपरिवृतौ हिममयखार्कौ (मयूखार्कौ) ॥ ॥ २१।१५अब्/ पृथुबहुलस्निग्धघनं घनसूचीक्षुरकलोहिताभ्रयुतम् । २१।१५य्द्/ काकाण्डमेचकाभं वियद्विशुद्धेन्दुनक्षत्रम् ॥ ॥ २१।१६अब्/ सुरचापमन्द्रगर्जितविद्युत्प्रतिसूर्यका (सूर्यकाः) शुभा सन्ध्या । २१।१६य्द्/ शशिशिवशक्राशास्थाः शान्तरवाः पक्षिमृगसंघाः ॥ ॥ २१।१७अब्/ विपुलाः प्रदक्षिणचराः स्निग्धमयूखा ग्रहा निरुपसर्गाः । २१।१७य्द्/ तरवश्च निरुपसृष्टांकुरा नरचतुष्पदा हृष्टाः ॥ ॥ २१।१८अब्/ गर्भाणां पुष्टिकराः सर्वेषामेव योऽत्र तु विशेषः । २१।१८य्द्/ स्वर्तुस्वभावजनितो गर्भविवृद्ध्यै (विवृद्धौ) तमभिधास्ये ॥ ॥ २१।१९अब्/ पौषे समार्गशीर्षे सन्ध्यारागोऽंबुदाः सपरिवेषाः । २१।१९य्द्/ नात्यर्थं मृगशीर्षे शीतं पौषेऽतिहिमपातः ॥ ॥ २१।२०अब्/ माघे प्रबलो वायुः तुषारकलुषद्युती रविशशांकौ । २१।२०य्द्/ अतिशीतं सघनस्य च भानोः अस्तोदयौ धन्यौ ॥ ॥ २१।२१अब्/ फाल्गुनमासे रूक्षश्चण्डः पवनोऽभ्रसम्प्लवाः स्निग्धाः । २१।२१य्द्/ परिवेषाश्चासकलाः कपिलः ताम्रो रविश्च शुभः ॥ ॥ २१।२२अब्/ पवनघनवृष्टियुक्ताश्चैत्रे गर्भाः शुभाः सपरिवेषाः । २१।२२य्द्/ घनपवनसलिलविद्युत्स्तनितैश्च हिताय वैशाखे ॥ ॥ २१।२३अब्/ मुक्तारजतनिकाशास्तमालनीलोत्पलाञ्जनाभासः । २१।२३य्द्/ जलचरसत्त्वाकारा ग्रभेषु घनाः प्रभूतजलाः ॥ ॥ २१।२४अब्/ तीव्रदिवाकरकिरणाभितापिता मन्दमारुता जलदाः । २१।२४य्द्/ रुषिता इव धाराभिः विसृजन्त्यंभः प्रस्वकाले ॥ ॥ २१।२५अब्/ गर्भौपघातलिंगानि उल्काशनिपांशुपातदिग्दाहः । २१।२५य्द्/ क्षितिकंपखपुरकीलककेतुग्रहयुद्धनिर्घाताः ॥ ॥ २१।२६अब्/ रुधिरादिवृष्टिवैकृतपरिघेन्द्रधनूंषि दर्शनं राहोः । २१।२६य्द्/ इत्युत्पातैः एतैः त्रिविधैश्चान्यैः हतो गर्भः ॥ ॥ २१।२७अब्/ स्वर्तुस्वभावजनितैः सामान्यैः यैश्च लक्षणैः वृद्धिः । २१।२७य्द्/ गर्भाणाम् विपरीतैः तैः एव विपर्ययो भवति ॥ ॥ २१।२८अब्/ भद्रपदाद्वयविश्वांबुदेव (दैव) पैतामहेष्वथ ऋक्षेषु । २१।२८य्द्/ सर्वेष्वृतुषु विवृद्धो गर्भो बहुतोयदो भवति ॥ ॥ २१।२९अब्/ शतभिषगाश्लेषार्द्रास्वातिमघासंयुतः शुभो गर्भः । २१।२९य्द्/ पुष्णाति बहून् दिवसान् हन्त्युत्पातैः हतः त्रिविधैः ॥ ॥ २१।३०अब्/ मृगमासादिष्वष्टौ षट् षोडश विंशतिश्चतुर्युक्ता । २१।३०य्द्/ विंशतिः अथ दिवसत्रयमेकतमऋक्षेण पंचभ्यः ॥ ॥ २१।३१अब्(२१।३५अब्)/ पंचनिमित्तैः शतयोजनं तदर्धार्धमेकहान्याऽतः । २१।३१य्द्(२१।३५य्द्)/ वर्षति पंचनिमित्ताद् (पंचसमन्ताद्) रूपेणैकेन यो गर्भः ॥ ॥ २१।३२अब्(२१।३६अब्)/ द्रोणः पंचनिमित्ते गर्भे त्रीणि आढकानि पवनेन । २१।३२य्द्(२१।३६य्द्)/ षड् विद्युता नवाभ्रैः स्तनितेन द्वादश प्रसवे ॥ ॥ २१।३३अब्/ क्रूरग्रहसंयुक्ते करकाशनिमत्स्यवर्षदा गर्भाः । २१।३३य्द्/ शशिनि रवौ वा शुभसंयुतईक्षिते भूरिवृष्टिकराः ॥ ॥ २१।३४अब्/ ग्रभसमयेऽतिवृष्टिः गर्भाभावाय निर्निमित्तकृता । २१।३४य्द्/ द्रोणाष्टांशेऽभ्यधिके वृष्टे गर्भः स्रुतो भवति ॥ ॥ २१।३५अब्/ गर्भः पुष्टः प्रसवे ग्रहोपघातादिभिः यदि न वृष्टः । २१।३५य्द्/ आत्मीयगर्भसमये करकामिश्रं ददात्यंभः ॥ ॥ २१।३६अब्/ काठिन्यं याति यथा चिरकालधृतं पयः पयस्विन्याः । २१।३६य्द्/ कालातीतं तद्वत् सलिलं काठिन्यमुपयाति ॥ ॥ २१।३७अ पवनसलिलविद्युद्गर्जिता अभ्रान्वितो यः २१।३७ब् स भवति बहुतोयः पंचरूपाभ्युपेतः । २१।३७य् विसृजति यदि तोयं गर्भकालेऽतिभूरि २१।३७द् प्रसवसमयमित्वा शीकरांभः करोति ॥ ॥ sएपरते अध्याय २२ गर्भधारणाध्यायः २२।१अब्/ ज्यैष्ठसितेऽष्टम्याद्यश्चत्वारो वायुधारणा दिवसाः । २२।१य्द्/ मृदुशुभपवनाः शस्ताः स्निग्धघनस्थगितगगनाश्च ॥ ॥ २२।२अब्/ तत्रैव स्वात्याद्ये वृष्टे भचतुष्टये क्रमात्मासाः । २२।२य्द्/ श्रावणपूर्वा ज्ञेयाः परिस्रुता धारणाः ताः स्युः । २२।३अब्/ यदि ता स्युः एकरूपाः शुभाः ततः सान्तराः तु न शिवाय । २२।३य्द्/ तस्करभयदाश्चौक्ताः (प्रोक्ताः) श्लोकाश्चाप्यत्र वासिष्ठाः ॥ ॥ २२।४अब्/ सविद्युतः सपृषतः सपांशूत्करमारुताः । २२।४य्द्/ सार्कचन्द्रपरिच्छन्ना धारणाः शुभधारणाः ॥ ॥ २२।५अब्/ यदा तु विद्युतः श्रेष्ठाः शुभाशाः (शुभाशा) प्रत्युपस्थिताः । २२।५य्द्/ तदापि सर्वसस्यानां वृद्धिं ब्रूयाद् विचक्षणः ॥ ॥ २२।६अब्/ सपांशुवर्षाः सापश्च शुभा बालक्रिया अपि । २२।६य्द्/ पक्षिणाम् सुस्वरा वाचः क्रीडा पांशुजलादिषु ॥ ॥ २२।७अब्/ रविचन्द्रपरीवेषाः स्निग्धा नात्यन्तदूषिताः । २२।७य्द्/ वृष्टिः तदापि विज्ञेया सर्वसस्यार्थसाधिका (अभिवृद्धये) ॥ ॥ २२।८अब्/ मेघाः स्निग्धाः संहताश्च प्रदक्षिणगतिक्रियाः । २२।८य्द्/ तदा स्यान् महती वृष्टिः सर्वसस्याभिवृद्धये (अर्थसाधिका) ॥ ॥ sएपरते अध्याय २३ प्रवर्षणाध्यायः २३।१अब्/ ज्यैष्ठ्यां समतीतायां पूर्वाषाढादिसम्प्रवृष्टेन । २३।१य्द्/ शुभमशुभं वा वाच्यं परिमाणं चांभसः तज्ञैः ॥ ॥ २३।२अब्/ हस्तविशालं कुण्डकमधिकृत्यांबुप्रमाणनिर्देशः । २३।२य्द्/ पंचाशत् पलमाढकमनेन मिनुयाज्जलं पतितम् ॥ ॥ २३।३अब्/ येन धरित्री मुद्रा जनिता वा बिन्दवः त्र्णाग्रेषु । २३।३य्द्/ वृष्टेन तेन वाच्यं परिमाणं वारिणः प्रथमम् ॥ ॥ २३।४अब्/ केचिद् यथाभिवृष्टं दशयोजनमण्डलं वदन्त्यन्ये । २३।४य्द्/ गर्गवसिष्ठपराशरमतमेतद् द्वादशान् न परम् ॥ ॥ २३।५अब्/ येषु च भेष्वभिवृष्टं भूयः तेष्वेव वर्षति प्रायः । २३।५य्द्/ यदि नाप्यादिषु वृष्टं सर्वेषु तदा त्वनावृष्टिः ॥ ॥ २३।६अब्/ हस्ताप्यसौम्यचित्रापौष्णधनिष्ठासु षोडश द्रोणाः । २३।६य्द्/ शतभिषगेन्द्रस्वातिषु चत्वारः कृत्तिकासु दश ॥ ॥ २३।७अब्/ श्रवणे मघानुराधाभरणीमूलेषु दश चतुर्युक्ताः । २३।७य्द्/ फल्गुन्यां पंचकृतिः पुनर्वसौ विंशतिः द्रोणाः ॥ ॥ २३।८अब्/ एन्द्राग्न्याख्ये (एन्द्राग्नाख्ये) वैश्वे च विंशतिः सार्पभे दश त्र्यधिकाः । २३।८य्द्/ आहिर्बुध्न्यार्यम्णप्रजापत्येषु पंचकृतिः । २३।९अब्/ पंचदशाजे पुष्ये च कीर्तिता वाजिभे दश द्वौ च । २३।९य्द्/ रौद्रेऽष्टादश कथिता द्रोणा निरुपद्रवेष्वेते (एषु) ॥ ॥ २३।१०अब्/ रविरविसुतकेतुपीडिते भे क्षितितनयत्रिविधाद् भूताहते च । २३।१०य्द्/ भवति च (हि) न शिवं न चापि वृष्टिः शुभसहिते निरुपद्रवे शिवं च ॥ ॥ sएपरते अध्याय २४ रोहिणीयोगाध्यायः २४।१अब्/ कनकशिलाचयविवरजतरुकुसुमासंगिमधुकरानुरुते । २४।१य्द्/ बहुविहगकलहसुरयुवतिगीतमन्द्रस्वनोपवने ॥ ॥ २४।२अब्/ सुरनिलयशिखरिशिखरे बृहस्पतिः नारदाय यान् आह । २४।२य्द्/ गर्गपराशरकाश्यपमयाश्च यान् शिष्यसंघेभ्यः ॥ ॥ २४।३अब्/ तान् अवलोक्य यथावत् प्राजापत्येन्दुसम्प्रयोगार्थान् । २४।३य्द्/ अल्प (स्वल्प) ग्रन्थेनाहं तान् एवाभ्युद्यतो वक्तुम् ॥ ॥ २४।४अब्/ प्राजेशमाषाढतमिस्रपक्षे क्षपाकरेणोपगतं समीक्ष्य । २४।४य्द्/ वक्तव्यमिष्टं जगतोऽशुभं वा शास्त्रोपदेशाद् ग्रहचिन्तकेन ॥ ॥ २४।५अब्/ योगो यथानागत एव वाच्यः स धिष्ण्ययोगः करणे मयोक्तः । २४।५य्द्/ चन्द्रप्रमाणद्युतिवर्णमार्गैरुत्पातवातैश्च फलं निगद्यं (निगाद्यं) ॥ ॥ २४।६अ पुरादुदग् यत् (यत्) पुरतोऽपि वा स्थलं २४।६ब् त्र्यहोषितः तत्र हुताशतत्परः । २४।६य् ग्रहान् सनक्षत्रगणान् समालिखेत् २४।६द् सधूपपुष्पैः बलिभिश्च पूजयेत् ॥ ॥ २४।७अ सरत्नतोयौषधिभिश्चतुर्दिशं २४।७ब् तरुप्रवालापिहितैः सुपूजितैः । २४।७य् अकालमूलैः कलशैः अलंकृतं २४।७द् कुशास्तृतं स्थण्डिलमावसेद् द्विजः ॥ ॥ २४।८अ आलभ्य मन्त्रेण महाव्रतेन २४।८ब् बीजानि सर्वाणि निधाय कुंभे । २४।८य् प्लाव्यानि चामीकरदर्भतोयैः २४।८द् होमो मरुद्वारुणसोम (सोम्य) मन्त्रैः ॥ ॥ २४।९अ श्लक्ष्णां पताकामसितां विदध्याद् २४।९ब् दण्डप्रमाणां त्रिगुणोच्छ्रितां च । २४।९य् आदौ कृते दिग्ग्रहणे नभस्वान् २४।९द् ग्राह्यः तया योगगते शशांके ॥ ॥ २४।१०अ तत्रार्धमासाः प्रहरैः विकल्प्या २४।१०ब् वर्षानिमित्तं दिवसाः तदंशैः । २४।१०य् सव्येन गच्छन् शुभदः सदैव २४।१०द् यस्मिन् प्रतिष्ठा बलवान् स वायुः ॥ ॥ २४।११अ वृत्ते तु योगे अंकुरितानि यानि २४।११ब् सन्तीह बीजानि धृतानि कुंभे । २४।११य् येषां तु योऽंशो अंकुरितः तदंशः २४।११द् तेषां विवृद्धिं समुपैति नान्यः ॥ ॥ २४।१२अब्/ शान्तपक्षिमृगराविता दिशो निर्मलं वियदनिन्दितोऽनिलः । २४।१२य्द्/ शस्यते शशिनि रोहिणीगते (रोहिणीयते) मेघमारुतफलानि वच्म्यतः ॥ ॥ २४।१३अ क्वचिदसितसितैः सितैः क्वचिग २४।१३ब् क्वचिदसितैः भुजगैः इवांबुवाहैः । २४।१३य् वलितजठरपृष्ठमात्रदृश्यैः २४।१३द् स्फुरिततडिद्रसनैर्वृतं विशालैः ॥ ॥ २४।१४अ विकसितकमलौदरावदातैः २४।१४ब् अरुणकरद्युतिरञ्जितौपकण्ठैः । २४।१४य् छुरितमिव वियद्घनैः विचित्रैः २४।१४द् मधुकरकुंकुमकिंशुकावदातैः ॥ ॥ २४।१५अ असितघननिरुद्धमेव वा २४।१५ब् चलिततडित्सुरचापचित्रितम् । २४।१५य् द्विपमहिषकुलाकुलीकृतं २४।१५द् वनमिव दावपरीतमंबरम् ॥ ॥ २४।१६अब्/ अथवाञ्जनशैलशिलानिचयप्रतिरूपधरैः स्थगितं गगनम् । २४।१६य्द्/ हिममौक्तिकशंखशशांककरद्युतिहारिभिः अंबुधरैः अथवा ॥ ॥ २४।१७अ तडिद्धैमकक्ष्यैः बलाकाग्रदन्तैः २४।१७ब् स्रवद्वारिदानैश्चलत्प्रान्तहस्तैः । २४।१७य् विचित्रेन्द्रचापध्वजौच्छ्रायशोभैः २४।१७द् तमालालिनीलैः वृतं चाब्दनागैः ॥ ॥ २४।१८अ सन्ध्यानुरक्ते नभसि स्थितानाम् २४।१८ब् इन्दीवरश्यामरुचां घनानाम् । २४।१८य् वृन्दानि पीतांबरवेष्टितस्य २४।१८द् कान्तिं हरेश्चोरयतां यदा वा ॥ ॥ २४।१९अ सशिखिचातकदर्दुरनिःस्वनैः २४।१९ब् यदि विमिश्रितमन्द्रपटुस्वनाः । २४।१९य् खमवतत्य दिगन्तविलंबिनः । २४।१९द् सलिलदाः सलिलौघमुचः क्षितौ ॥ ॥ २४।२०अ निगदितरूपैः जलधरजालैः २४।२०ब् त्र्यहमवरुद्धं द्व्यहमथवाहः । २४।२०य् यदि वियदेवं भवति सुभिक्षं २४।२०द् मुदितजना च प्रचुरजला भूः ॥ ॥ २४।२१अ रूक्षैः अल्पैः मारुताक्षिप्तदेहैः २४।२१ब् उष्ट्रध्वांक्षप्रेतशाखामृगाभैः । २४।२१य् अन्येषां वा निन्दितानां स्वरूपैः (सरूपैः) २४।२१द् मूकैश्चाब्दैः नो शिवं नापि वृष्टिः ॥ ॥ २४।२२अ विगतघने वा वियति विवस्वान् २४।२२ब् अमृदुमयूखः सलिलकृदेवम् । २४।२२य् सर इव फुल्लं निशि कुमुदाढ्यं २४।२२द् खमुडुविशुद्धं यदि च सुवृष्ट्यै ॥ ॥ २४।२३अ पूर्वोद्भूतैः सस्यनिष्पत्तिः अब्दैः २४।२३ब् आग्नेयाशासंभवैः अग्निकोपः । २४।२३य् याम्ये सस्यं क्षीयते नैरृतेऽर्धं ( अर्घं अर्धं) २४।२३द् पश्चाज्जातैः शोभना वृष्टिः अब्दैः ॥ ॥ २४।२४अ वायव्योत्थैः वातवृष्टिः क्वचिग २४।२४ब् पुष्टा वृष्टिः सौम्यकाष्ठासमुत्थैः । २४।२४य् श्रेष्ठं सस्यं स्थाणुदिक्सम्प्रवृद्धैः २४।२४द् वायुश्चैवं दिक्षु धत्ते फलानि ॥ ॥ २४।२५अ उल्कानिपाताः तडितोऽशनिश्च २४।२५ब् दिग्दाहनिर्घातमहीप्रकंपाः । २४।२५य् नादा मृगाणां सपतत्रिणां च २४।२५द् ग्राह्या यथैव अंबुधराः तथैव ॥ ॥ २४।२६अ नामांकितैः तैरुदगादिकुंभैः २४।२६ब् प्रदक्षिणं श्रावणमासपूर्वैः २४।२६य् पूर्णैः स मासः सलिलस्य दाता २४।२६द् स्रुतैः (स्रुतः) अवृष्टिः परिकल्प्यमूनैः ॥ ॥ २४।२७अ अन्यैश्च कुंभैः नृपनामचिह्नैः २४।२७ब् देशांकितैश्चाप्यपरैः तथैव २४।२७य् भग्नैः स्रुतैः न्यूनजलैः सुपूर्णैः २४।२७द् भाग्यानि वाच्यानि यथानुरूपम् ॥ ॥ २४।२८अ दूरगो निकटगोऽथवा शशी २४।२८ब् दक्षिणे पथि यथा तथा स्थितः । २४।२८य् रोहिणीं यदि युनक्ति सर्वथा २४।२८द् कष्टमेव जगतो विनिर्दिशेत् ॥ ॥ २४।२९अ स्पृशन्न् उदग् याति यदा शशांकः २४।२९ब् तदा सुवृष्टिः बहुलौपसर्गा । २४।२९य् असंस्पृशन् योगमुदक्समेतः २४।२९द् करोति वृष्टिं विपुलां शिवं च ॥ ॥ २४।३०अ रोहिणीशकटमध्यसंस्थिते २४।३०ब् चन्द्रमस्यशरणीकृता जनाः । २४।३०य् क्वापि यान्ति शिशुयाचिताशनाः २४।३०द् सूर्यतप्तपिठरांबुपायिनः ॥ ॥ २४।३१अ उदितं यदि शीतदीधितिं २४।३१ब् प्रथमं पृष्ठत एति रोहिणी । २४।३१य् शुभमेव तदा स्मरातुराः २४।३१द् प्रमदाः कामवशेन (कामिवशे च) संस्थिताः ॥ ॥ २४।३२अ अनुगच्छति पृष्टतः शशी २४।३२ब् यदि कामी वनितामिव प्रियाम् । २४।३२य् मकरध्वजबाणखेदिताः २४।३२द् प्रमदानां वशगाः तदा नराः ॥ ॥ २४।३३अ आग्नेय्यां दिशि चन्द्रमा यदि भवेत् तत्रौपसर्गो महान् २४।३३ब् नैरृत्यां समुपद्रुतानि निधनं सस्यानि यान्तीतिभिः । २४।३३य् प्राजेशानिलदिक्स्थिते हिमकरे सस्यस्य मध्यश्चयो २४।३३द् याते स्थाणुदिशं गुणाः सुबहवः सस्यार्घवृष्ट्यादयः (वृद्ध्यादयः) ॥ ॥ २४।३४अब्/ ताडयेद् यदि च योगतारकामावृणोति वपुषा यदापि वा । २४।३४य्द्/ ताडने भयमुशन्ति दारुणं छादने नृपबधो (नृपवधो) अंगनाकृतः ॥ ॥ २४।३५अब्/ गोप्रवेशसमयेग्रतो वृषो याति कृष्णपशुः एव वा पुरः । २४।३५य्द्/ भूरि वारि शबले तु मध्यमं नो सितेऽंबुपरिकल्पनापरैः ॥ ॥ २४।३६अब्/ दृश्यते न यदि रोहिणीयुतश्चन्द्रमा नभसि तोयदावृते । २४।३६य्द्/ रुग्भयं महदुपस्थितं तदा भूश्च भूरिजलसस्यसंयुता ॥ ॥ sएपरते अध्याय २५ स्वातियोगाध्यायः २५।१अब्/ यद् रोहिणीयोगफलं तदेव स्वातावषाढासहिते च चन्द्रे । २५।१य्द्/ आषाढशुक्ले निखिलं विचिन्त्यं योऽस्मिन् विशेषः तमहं प्रवक्ष्ये ॥ ॥ २५।२अ स्वातौ निशांशे प्रथमेऽभिवृष्टे २५।२ब् सस्यानि सर्वाणि उपयान्ति वृद्धिम् । २५।२य् भागे द्वितीये तिलमुद्गमाषा २५।२द् ग्रैष्मं तृतीयेऽस्ति न शारदानि ॥ ॥ २५।३अब्/ वृष्टेऽह्निभागे प्रथमे सुवृष्टिः तद्वद् द्वितीये तु सकीटसर्पा । २५।३य्द्/ वृष्टिः तु मध्यापरभागवृष्टे निश्छिद्रवृष्टिः द्युनिशं प्रवृष्टे ॥ ॥ २५।४अब्/ सममुत्तरेण तारा चित्रायाः कीर्त्यते ह्यपांवत्सः । २५।४य्द्/ तस्यासन्ने चन्द्रे स्वातेः योगः शिवो भवति ॥ ॥ २५।५अ सप्तम्यां स्वातियोगे यदि पतति हिमं माघमासान्धकारे २५।५ब् वायुः वा चण्डवेगः सजलजलधरो वापि गर्जत्यजस्रम् । २५।५य् विद्युन्मालाकुलं वा यदि भवति नभो नष्टचन्द्रार्कतारं २५।५द् विज्ञेया प्रावृड् एषा मुदितजनपदा सर्वसस्यैरुपेता ॥ ॥ २५।६अब्/ तथैव फाल्गुने चैत्रे वैशाखस्यासितेऽपि वा । २५।६य्द्/ स्वातियोगं विजानीयादाषाढे च विशेषतः ॥ ॥ sएपरते अध्याय २६ आषाढीयोगाध्यायः २६।१अ आषाढ्यां समतुलिताधिवासितानाम् २६।१ब् अन्येद्युः यदधिकतामुपैति बीजम् । २६।१य् तद्वृद्धिः भवति न जायते यदूनं २६।१द् मन्त्रोऽस्मिन् भवति तुलाभिमन्त्रणाय ॥ ॥ (मन्त्र) २६।२अब्/ स्तोतव्या मन्त्रयोगेन सत्या देवी सरस्वती । २६।२य्द्/ दर्शयिष्यसि यत्सत्यं सत्ये सत्यव्रता ह्यसि ॥ ॥ २६।३अब्/ येन सत्येन चन्द्रार्कौ ग्रहा ज्योतिर्गणाः तथा । २६।३य्द्/ उत्तिष्ठन्तीह पूर्वेण पश्चादस्तं व्रजन्ति च ॥ ॥ २६।४अब्/ यत्सत्यं सर्ववेदेषु यत्सत्यं ब्रह्मवादिषु । २६।४य्द्/ यत्सत्यं त्रिषु लोकेषु तत्सत्यमिह दृश्यताम् ॥ ॥ २६।५अब्/ ब्रह्मणो दुहितासि त्वमादित्यैति प्रकीर्तिता । २६।५य्द्/ काश्यपी गोत्रतश्चैव नामतो विश्रुता तुला ॥ ॥ २६।६अ क्षौमं चतुःसूत्रकसन्निबद्धं २६।६ब् षडंगुलं शिक्यकवस्त्रमस्याः । २६।६य् सूत्रप्रमाणम् च दशांगुलानि २६।६द् षड् एव कक्ष्यो (कक्षो) भयशिक्यमध्ये ॥ ॥ २६।७अ याम्ये शिक्ये कांचनं सन्निवेश्यं २६।७ब् शेषद्रव्याणि उत्तरेऽंबूनि चैव (चैवं) । २६।७य् तोयैः कौप्यैः सेन्धवैः (स्यन्दिभिः) सारसैश्च २६।७द् वृष्टिः (वर्।वृद्धिः) हीना मध्यमा चोत्तमा च ॥ ॥ २६।८अ दन्तैः नागा गोहयाद्याश्च लोम्ना २६।८ब् हेम्ना भूपाः शिक्थकेन द्विजाद्याः । २६।८य् तद्वद् देशा वर्षमासा दिशश्च २६।८द् शेषद्रव्याणि आत्मरूपस्थितानि ॥ ॥ २६।९अब्/ हैमी प्रधाना रजतेन मध्या तयोः अलाभे खदिरेण कार्या । २६।९य्द्/ विद्धः पुमान् येन शरेण सा वा तुला प्रमाणेन भवेद् वितस्तिः ॥ ॥ २६।१०अब्/ हीनस्य नाशोऽभ्यधिकस्य वृद्धिः तुल्येन तुल्यं तुलितं तुलायाम् । २६।१०य्द्/ एतत्तुलाकोशरहस्यमुक्तं प्राजेशयोगेऽपि नरो विदध्यात् ॥ ॥ २६।११अ स्वातावषाढास्वथ रोहिणीषु २६।११ब् पापग्रहा योगगता न शस्ताः । २६।११य् ग्राह्यं तु योगद्वयमपि उपोष्य २६।११द् यदाधिमासो द्विगुणीकरोति ॥ ॥ २६।१२अ त्रयोऽपि योगाः सदृशाः फलेन २६।१२ब् यदा तदा वाच्यमसंशयेन । २६।१२य् विपर्यये यत्त्विह रोहिणीजं २६।१२द् फलं तदेवाभ्यधिकं निगद्यम् ॥ ॥ २६।१३अब्/ निष्पत्तिः अग्निकोपो वृष्टिः मन्दाथ मध्यमा श्रेष्ठा । २६।१३य्द्/ बहुजलपवना पुष्टा शुभा च पूर्वादिभिः पवनैः ॥ ॥ २६।१४अब्/ वृत्तायामाषाढ्याम् कृष्णचतुर्थ्यामजैकपादर्क्षे । २६।१४य्द्/ यदि वर्षति पर्जन्यः प्रावृट् शस्ता न चेन् न ततः ॥ ॥ २६।१५अब्/ आषाढ्याम् पौर्णमास्यां तु यद्यैशानोऽनिलो भवेत् । २६।१५य्द्/ अस्तं गच्छति तीक्ष्णांशौ सस्यसम्पत्तिरुत्तमा ॥ ॥ sएपरते अध्याय २७ वातचक्राध्यायः २७।१अब्/ आषाढपौर्णमास्यां तु यद्यैशानोऽनिलो भवेत् । २७।१य्द्/ अस्तं गच्छति तीक्ष्णांशौ सस्य सम्पत्तिरुत्तमा ॥ ॥ २७।२अ पूर्वः पूर्वसमुद्रवीचिशिखरप्रस्फालनाघूर्णितश् २७।२ब् चन्द्रार्कांशुसटाकलापकलितो (सटाभिघातकलितो) वायुः यदाकाशतः । २७।२य् नैकान्तस्थितनीलमेघपटला (पटलां) शारद्यसंवर्धिता (संवर्धितां) २७।२द् वासन्तौत्कटसस्यमण्डिततला सर्वा मही शोभते (तलां विद्यात् तदा मेदिनीं) ॥ ॥ २७।३अ यदा वह्नौ (अग्नेयो) वायुः वहति गगने खण्डिततनुः (मलयशिखरास्फालनपटुः) २७।३ब् प्लवत्यस्मिन् योगे भगवति पतंगे प्रवसति । २७।३य् तदा नित्योद्दीप्ता ज्वलनशिखरालिंगिततला २७।३द् स्वगात्रौच्छ्वासैः (उष्मोच्छासैः) वमति वसुधा भस्मनिकरम् ॥ ॥ २७।४अ तालीपत्रलतावितानतरुभिः शाखामृगान्नर्तयन् २७।४ब् योगेऽस्मिन् प्लवति ध्वनिः सपरुषो (ध्वनन्सुपरुषो) वायुः यदा दक्षिणः । २७।४य् तद्वद् योगसमुत्थितः तु (सर्वोद्योगसमुन्नताश्च) गजवत्तालांकुशैः घट्टिताः २७।४द् कीनाशा इव मन्दवारिकणिका (कणिकान्) मुंचन्ति मेघाः तदा ॥ ॥ २७।५अ सूक्ष्मैलालवलीलवंगनिचयान् व्याघूर्णयन् सागरे २७।५ब् भानोः अस्तमये प्लवत्यविरतो वायुः यदा नैरृतः २७।५य् क्षुत्तृष्णावृत (तृष्णामृत) मानुषास्थिशकलप्रस्तारभारच्छदा २७।५द् मत्ता प्रेतवधूरिवोग्रचपला भूमिः तदा लक्ष्यते ॥ ॥ २७।६अ यदा रेणूत्पातैः प्रविचलसटाटोपचपलः (प्रविकटसटाटोपचपलः) २७।६ब् प्रवातः पश्चागेद् (पश्चार्धे) दिनकरकरापातसमये । २७।६य् तदा सस्योपेता प्रवरनिकराबद्धसमरा (प्रवरनृव्राबद्धसमरा) २७।६द् क्षितिः स्थानस्थानेष्व (धरा स्थाने स्थानेष्व्) अविरतवसामांसरुधिरा ॥ ॥ २७।७अ आषाढीपर्वकाले यदि किरणपतेः अस्तकालोपपत्तौ २७।७ब् वायव्यो वृद्धवेगः पवनघनवपुः पन्नगार्द्धानुकारि (प्लवति धनरिपुः पन्नगादानुकारी) । २७।७य् जानीयाद् वारिधाराप्रमुदितमुदितामुक्त (मुदितां मुक्त) मण्डूककण्ठां २७।७द् सस्यौद्भासएकचिह्नां सुखबहुलतया भाग्यसेनामिवौर्वीम् ॥ ॥ २७।८अ मेरुग्रस्तमरीचिमण्डलतले ग्रीष्मावसाने रवौ २७।८ब् वात्यामोदिकदंबगन्धसुरभिः वायुः यदा चोत्तरः । २७।८य् विद्युद्भ्रान्तिसमस्तकान्तिकलना मत्ताः तदा तोयदा २७।८द् उन्मत्ता इव नष्टचन्द्रकिरणां गां पूरयन्त्यंबुभिः ॥ ॥ २७।९अब्/ वृत्तायामाषाढ्यां कृष्णचतुर्थ्यामजैकपादर्क्षे (ऐशानो यदि शीतलोऽमरगणैः संसेव्यमानो भवेत्) । २७।९य्द्/ यदि वर्षति पर्जन्यः प्रावृत् शस्ता न चेन् न तदा (पुन्नागागुरुपारिजातसुरभिर्वायुः प्रचण्डध्वनिः ॥ ॥ २७।१०अब्/ नष्टचन्द्रार्ककिरनं नष्टतारं न चेन् नभः (आपूर्णोदकयौवना वसुमती सम्पन्नसस्याकुला) । २७।१०य्द्/ न तां भद्रपदां मन्ये यत्र देवो न वर्षति (धर्मिष्ठाः प्रणतारयो नृपतयो रक्षन्ति वर्णां तदा) ॥ ॥ sएपरते अध्याय २८ सद्योवर्षणाध्यायः २८।१अ वर्षाप्रश्ने सलिलनिलयं राशिमाश्रित्य चन्द्रो २८।१ब् लग्नं यातो भवति यदि वा केन्द्रगः शुक्लपक्षे । २८।१य् सौम्यैः दृष्टः प्रचुरमुदकं पापदृष्टोऽल्पमंभः २८।१द् प्रावृट्काले सृजति न चिरात्चन्द्रवद् भार्गवोऽपि ॥ ॥ २८।२अ आर्द्रं द्रव्यं स्पृशति यदि वा वारि तत्संज्ञकं वा २८।२ब् तोयासन्नो भवति यदि वा तोयकार्यौन्मुखो वा । २८।२य् प्रष्टा वाच्यः सलिलमचिरादस्ति निःसंशयेन २८।२द् पृच्छाकाले सलिलमिति वा श्रूयते यत्र शब्दः ॥ ॥ २८।३अ उदयशिखरिसंस्थो दुर्निरीक्ष्योऽतिदीप्त्या २८।३ब् द्रुतकनकनिकाशः स्निग्धवैदूर्यकान्तिः । २८।३य् तदहनि कुरुतेऽंभः तोयकाले विवस्वान् २८।३द् प्रतपति यदि चौच्चैः खं गतोऽतीव तीक्ष्णम् ॥ ॥ २८।४अ विरसमुदकं गोनेत्राभं वियद्विमला दिशो २८।४ब् लवणविकृतिः काकाण्डाभं यदा च भवेत्नभः । २८।४य् पवनविगमः पोप्लूयन्ते झषाः स्थलगामिनो २८।४द् रसनमसकृत्मण्डूकानां जलागमहेतवः ॥ ॥ २८।५अ मार्जारो भृशमवनिं नखैः लिक्खन्तो (लिखन्ते) २८।५ब् लोहानां मलनिचयः सविस्रगन्धः । २८।५य् रथ्यायां शिशुरचिताः (शिशुनिचिताः) च सेतुबन्धाः । २८।५द् सम्प्राप्तं जलमचिरात्निवेदयन्ति ॥ ॥ २८।६अब्/ गिरयोऽञ्जनचूर्णसन्निभा (अञ्जनपुञ्जसन्निभा) यदि वा बाष्पनिरुद्धकन्दराः । २८।६य्द्/ कृकवाकुविलोचनौपमाः परिवेषाः शशिनश्च वृष्टिदाः ॥ ॥ २८।७अ विना उपघातेन पिपीलिकानाम् २८।७ब् अण्डौपसंक्रान्तिः अहिव्यवायः । २८।७य् द्रुमावरोहः (द्रुमाधिरोहः) च भुजंगमानां २८।७द् वृष्टेः निमित्तानि गवां प्लुतं च ॥ ॥ २८।८अ तरुशिखरओपगताः कृकलासा २८।८ब् गगनतलस्थितदृष्टिनिपाताः । २८।८य् यदि च गवां रविवीक्षणमूर्ध्वं २८।८द् निपतति वारि तदा न चिरेण ॥ ॥ २८।९अब्/ नैच्छन्ति विनिर्गमं गृहाद् धुन्वन्ति श्रवणान् खुरान् अपि । २८।९य्द्/ पशवः पशुवग कुक्कुरा (कुर्कुरा) यद्यंभः पततीति निर्दिशेत् ॥ ॥ २८।१०अ यदा स्थिता गृहपटलेषु कुक्कुरा (कुर्कुरा) २८।१०ब् रुदन्ति (भवन्ति) वा यदि विततं वियत्मुखाः (दिवोन्मुखाः) । २८।१०य् दिवा तडिद् यदि च पिनाकिदिग्भवा २८।१०द् तदा क्षमा भवति समैव वारिणा (स आतोवारोंआ) ॥ ॥ २८।११अ शुककपोतविलोचनसन्निभो २८।११ब् मधुनिभश्च यदा हिमदीधितिः । २८।११य् प्रतिशशी च यदा दिवि राजते २८।११द् पतति वारि तदा न चिरेण च (चिराद् दिवः) ॥ ॥ २८।१२अ स्तनितं निशि विद्युतो दिवा २८।१२ब् रुधिरनिभा यदि दण्डवत्स्थिताः । २८।१२य् पवनः पुरतश्च शीतलो २८।१२द् यदि सलिलस्य तदाऽऽगमो भवेत् ॥ ॥ २८।१३अ वल्लीनां गगनतलौन्मुखाः प्रवालाः २८।१३ब् स्नायन्ते यदि जलपांशुभिः विहंगाः । २८।१३य् सेवन्ते यदि च सरीसृपाः तृणाग्राण्य्- २८।१३द् आसन्नो भवति तदा जलस्य पातः । २८।१४अ मयूरशुकचाषचातकसमानवर्णा यदा २८।१४ब् जपाकुसुमपंकजद्युतिमुषश्च सन्ध्याघनाः । २८।१४य् जलोर्मिनगनक्रकच्छपवराहमीनोपमाः २८।१४द् प्रभूतपुटसंचया न तु चिरेण यच्छन्त्यपः ॥ ॥ २८।१५अ पर्यन्तेषु सुधाशशांकधवला मध्येऽञ्जनालित्विषः २८।१५ब् स्निग्धा नैकपुटाः क्षरज्जलकणाः सोपानविच्छेदिनः । २८।१५य् माहेन्द्रीप्रभवाः प्रयान्त्यपरतः प्राग् वा अंबुपाशौद्भवा २८।१५द् ये ते वारिमुचः त्यजन्ति न चिरादंभः प्रभूतं भुवि ॥ ॥ २८।१६अब्/ शक्रचापपरिघप्रतिसूर्या रोहितोऽथ तडितः परिवेषः । २८।१६य्द्/ उद्गमास्तमये यदि भानोः आदिशेत् प्रचुरमंबु तदाशु ॥ ॥ २८।१७अ यदि तित्तिरपत्रनिभं गगनं २८।१७ब् मुदिताः प्रवदन्ति च पक्षिगणाः । २८।१७य् उदयास्तमये सवितुः द्युनिशं २८।१७द् विसृजन्ति घना न चिरेण जलम् ॥ ॥ २८।१८अ यद्यमोघकिरणाः सहस्रगोः २८।१८ब् अस्तभूधरकरा इवौच्छ्रिताः । २८।१८य् भूमं च रसते यदांबुदः २८।१८द् तन्महद् भवति वृष्टिलक्षणं ॥ ॥ २८।१९अब्/ प्रावृषि शीतकरो भृगुपुत्रात् सप्तमराशिगतः शुभदृष्टः । २८।१९य्द्/ सूर्यसुतान् नवपंचमगो वा सप्तमगश्च जलाऽऽगमनाय ॥ ॥ २८।२०अब्/ प्रायो ग्रहाणामुदयास्तकाले समागमे मण्डलसंक्रमे च । २८।२०य्द्/ पक्षक्षये तीक्ष्णकरायनान्ते वृष्टिः गतेऽर्के नियमेन चार्द्राम् ॥ ॥ २८।२१अब्/ समागमे पतति जलं ज्ञशुक्रयोः ज्ञजीवयोः गुरुसितयोश्च संगमे । २८।२१य्द्/ यमारयोः पवनहुताशजं भयं ह्यदृष्टयोः असहितयोश्च सद्ग्रहैः ॥ ॥ २८।२२अब्/ अग्रतः पृष्ठतो वापि ग्रहाः सूर्यावलंबिनः । २८।२२य्द्/ यदा तदा प्रकुर्वन्ति महीमेकार्णवामिव ॥ ॥ २८।२३अब्/ प्रविशति यदि खद्योतो जलदसमीपेषु रजनीषु । २८।२३य्द्/ केदारपूरमधिकं वर्षति देवः तदा न चिरात् ॥ ॥ २८।२४अब्/ वर्षत्यपि रटति यदा गोमायुश्च प्रदोषवेलायाम् । २८।२४य्द्/ सप्ताहं दुर्दिनमपि तदा पयो नात्र सन्देहः ॥ ॥ sएपरते अध्याय २९ कुसुमलताध्यायः २९।१अब्/ फलकुसुमसम्प्रवृद्धिं वनस्पतीनां विलोक्य विज्ञेयम् । २९।१य्द्/ सुलभत्वं द्रव्याणां निष्पत्तिश्चापि सस्यानाम् ॥ ॥ २९।२अब्/ शालेन कलमशाली रक्ताशोकेन रक्तशालिश्च । २९।२य्द्/ पाण्डूकः क्षीरिकया नीलाशोकेन सूकरकः ॥ ॥ २९।३अब्/ न्यग्रोधेन तु यवकः तिन्दुकवृद्ध्या च षष्टिको भवति । २९।३य्द्/ अश्वत्थेन ज्ञेया निष्पत्तिः सर्वसस्यानाम् ॥ ॥ २९।४अब्/ जंबूभिः तिलमाषाः शिरीषवृद्ध्या च कंगुनिष्पत्तिः । २९।४य्द्/ गोधूमाश्च मधूकैः यववृद्धिः सप्तपर्णेन ॥ ॥ २९।५अब्/ अतिमुक्तककुन्दाभ्यां कर्पासं सर्षपान् वदेदशनैः । २९।५य्द्/ बदरीभिश्च कुलत्थांश्चिरविल्वेन (चिरबिल्वेन) आदिशेत्मुद्गान् ॥ ॥ २९।६अब्/ अतसी वेतसपुष्पैः पलाशकुसुमैश्च कोद्रवा ज्ञेयाः । २९।६य्द्/ तिलकेन शंखमौक्तिकरजतानि अथ चैंगुदेन शणाः (शणः) ॥ ॥ २९।७अब्/ किरणश्च हस्तिकर्णैः आदेश्या वाजिनोऽश्वकर्णेन । २९।७य्द्/ गावश्च पाटलाभिः कदलीभिः अजाविकं भवति ॥ ॥ २९।८अब्/ चंपककुसुमैः कनकं विद्रुमसम्पग बन्धुजीवेन । २९।८य्द्/ कुरवक (कुरुवक) वृद्ध्या वज्रं वैदूर्यं निन्दिकावर्तैः ॥ ॥ २९।९अब्/ विन्द्याग सिन्धुवारेण मौक्तिकं कारुकाः (कुंकुमं) कुसुंभेन । २९।९य्द्/ रक्तोत्पलेन राजा मन्त्री नीलोत्पलेनोक्तः ॥ ॥ २९।१०अब्/ श्रेष्ठी सुवर्णपुष्पात् (पुष्पैः) पद्मैः विप्राः पुरोहिताः कुमुदैः । २९।१०य्द्/ सौगन्धिकेन बलपतिः अर्केण हिरण्यपरिवृद्धिः ॥ ॥ २९।११अब्/ आम्रैः क्षेमं भल्लातकैः भयं पीलुभिः तथारोग्यम् । २९।११य्द्/ खदिरशमीभ्यां दुर्भिक्षमर्जुनैः शोभना वृष्टिः ॥ ॥ २९।१२अब्/ पिचुमन्दनागकुसुमैः सुभिक्षमथ मारुतः कपित्थेन । २९।१२य्द्/ निचुलेनावृष्टिभयं व्याधिभयं भवति कुटजेन ॥ ॥ २९।१३अब्/ दूर्वाकुशकुसुमाभ्यामिक्षुः वह्निश्च कोविदारेण । २९।१३य्द्/ श्यामालताभिवृद्ध्या बन्धक्यो वृद्धिमायान्ति ॥ ॥ २९।१४अ यस्मिन् काले (देशे) स्निग्धनिश्छिद्रपत्राः २९।१४ब् संदृश्यन्ते वृक्षगुल्मा लताश्च । २९।१४य् तस्मिन् वृष्टिः शोभना सप्रदिष्टा २९।१४द् रूक्षैश्छिद्रैः अल्पमंभः प्रदिष्टम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३० सन्ध्यालक्षणाध्यायः ३०।१अब्/ अर्धास्तमितानुदितात् सूर्यादस्पष्टभं नभो यावत् । ३०।१य्द्/ तावत् सन्ध्याकालश्चिह्नैः एतैः फलं चास्मिन् ॥ ॥ ३०।२अब्/ मृगशकुनि (शकुन) पवनपरिवेषपरिधिपरिघाभ्रवृक्षसुरचापैः । ३०।२य्द्/ गन्धर्वनगररविकरदण्डरजः स्नेहवर्णैश्च ॥ ॥ ३०।३अब्/ भैरवमुच्चैः विरुवन् मृगोऽसकृद् ग्रामघातमाचष्टे । ३०।३य्द्/ रविदीप्तो दक्षिणतो महास्वनः सैन्यघातकरः ॥ ॥ ३०।४अब्/ अपसव्ये संग्रामः सव्ये सेनासमागमः शान्ते । ३०।४य्द्/ मृगचक्रे पवने वा सन्ध्यायां मिश्रगे वृष्टिः ॥ ॥ ३०।५अब्/ दीप्तमृगाण्डजविरुता प्राक् सन्ध्या देशनाशमाख्याति । ३०।५य्द्/ दक्षिणदिक्स्थैः विरुता ग्रहणाय पुरस्य दीप्तास्यैः ॥ ॥ ३०।६अब्/ गृहतरुतोरणमथने सपांशुलोष्टौत्करेऽनिले प्रबले । ३०।६य्द्/ भैरवरावे रूक्षे खगपातिनि चाशुभा सन्ध्या ॥ ॥ ३०।७अब्/ मन्दपवनावघट्टितचलितपलाशद्रुमा विपवना वा । ३०।७य्द्/ मधुरस्वरशान्तविहंगमृगरुता पूजिता सन्ध्या ॥ ॥ ३०।८अब्/ सन्ध्याकाले स्निग्धा दण्डतडित्मत्स्यपरिधिपरिवेषाः । ३०।८य्द्/ सुरपतिचापैरावतरविकिरणाश्चाशु वृष्टिकरः ॥ ॥ ३०।९अब्/ विच्छिन्नविषमविध्वस्तविकृतकुटिलापसव्यपरिवृत्ताः । ३०।९य्द्/ तनुह्रस्वविकलकलुषाश्च विग्रहावृष्टिदाः किरणाः ॥ ॥ ३०।१०अब्/ उद्द्योतिनः प्रसन्ना ऋजवो दीर्घाः प्रदक्षिणावर्ताः । ३०।१०य्द्/ किरणाः शिवाय जगतो वितमस्के नभसि भानुमतः ॥ ॥ ३०।११अब्/ शुक्लाः करा दिनकृतो दिवादिमध्यान्तगामिनः स्निग्धाः । ३०।११य्द्/ अव्युच्छिन्ना ऋजवो वृष्टिकराः ते त्व (हि) अमोघाख्याः ॥ ॥ ३०।१२अब्/ कल्माषबभ्रुकपिला विचित्रमाञ्जिष्ठहरितशबलाभाः । ३०।१२य्द्/ त्रिदिवानुबन्धिनोऽवृष्टयेऽल्पभयदाः तु सप्ताहात् ॥ ॥ ३०।१३अब्/ ताम्रा बलपतिमृत्युं पीतारुणसन्निभाश्च तद् व्यसनम् । ३०।१३य्द्/ हरिताः पशुसस्यबधं धूमसवर्णा गवां नाशम् ॥ ॥ ३०।१४अब्/ माञ्जिष्टाभाः शस्त्राग्निसंभ्रमं बभ्रवः पवनवृष्टिम् । ३०।१४य्द्/ भस्मसदृशाः त्ववृष्टिं तनुभावं शबलकल्माषाः ॥ ॥ ३०।१५अ बन्धूकपुष्पाञ्जनचूर्णसन्निभं ३०।१५ब् सान्ध्यं रजोऽभ्येति यदा दिवाकरम् । ३०।१५य् लोकाः तदा रोगशतैः निपीड्यते ३०।१५द् शुक्लं रजो लोकविवृद्धिशान्तये ॥ ॥ ३०।१६अब्/ रविकिरणजलदमरुतां संघातो दण्डवत् स्थितो दण्डः । ३०।१६य्द्/ स विदिक्स्थितो नृपाणामशुभो दिक्षु द्विजादीनाम्(द्विजातीनां) ॥ ॥ ३०।१७अब्/ शस्त्रभयातंककरो दृष्टः प्रान्मध्यसन्धिषु दिनस्य । ३०।१७य्द्/ शुक्लाद्यो विप्रादीन् यदभिमुखः तां निहन्ति दिशम् ॥ ॥ ३०।१८अब्/ दधिसदृशाग्रो नीलो भानुच्छादी खमध्यगोभ्रतरुः । ३०।१८य्द्/ पीतच्छुरिताश्च घना घनमूला भूरिवृष्टिकराः ॥ ॥ ३०।१९अब्/ अनुलोमगेऽभ्रवृक्षे शमं गते यायिनो नृपस्य बधः । ३०।१९य्द्/ बालतरुप्रतिरूपिणि युवराजामात्ययोः मृत्युः ॥ ॥ ३०।२०अब्/ कुवलयवैदूर्यांबुजकिञ्जल्काभा प्रभञ्जनौन्मुक्ता । ३०।२०य्द्/ सन्ध्या करोति वृष्टिं रविकिरणौद्भासिता सद्यः ॥ ॥ ३०।२१अब्/ अशुभाकृतिघनगन्धर्वनगरनीहारधूमपांशुयुता (पांशुधूमयुता) । ३०।२१य्द्/ प्रावृषि करोत्यवग्रहमन्यतौ शस्त्रकोपकरी ॥ ॥ ३०।२२अब्/ शिशिरादिषु वर्णाः शोणपीतसितचित्रपद्मरुधिरनिभाः । ३०।२२य्द्/ प्रकृतिभवाः सन्ध्यायां स्वर्तौ शस्ता विकृतिः अन्या ॥ ॥ ३०।२३अब्/ आयुधभृन् नररूपं छिन्नाभ्रं परभयाय रविगामि । ३०।२३य्द्/ सितखपुरेऽर्काक्रान्ते पुरलाभो भेदने नाशः ॥ ॥ ३०।२४अ सितसितान्तघनावरणं रवेः ३०।२४ब् भवति वृष्टिकरं यदि सव्यतः । ३०।२४य् यदि च वीरणगुल्मनिभैः घनैः ३०।२४द् दिवसभर्तुः अदीप्तदिगुद्भवैः ॥ ॥ ३०।२५अब्/ नृपविपत्तिकरः परिघः सितः क्षतजतुल्यवपुः बलकोपकृत् । ३०।२५य्द्/ कनकरूपधरो बलवृद्धिदः सवितुरुद्गमकालसमुत्थितः ॥ ॥ ३०।२६अ उभयपार्श्वगतौ परिधी रवेः ३०।२६ब् प्रचुरतोयकरौ (कृतौ) वपुषान्वितौ । ३०।२६य् अथ स मस्तककुप्परिचारिणः ३०।२६द् परिधयोऽस्ति कणोऽपि न वारिणः ॥ ॥ ३०।२७अब्/ ध्वजातपत्रपर्वतद्विपाश्वरूपधारिणः । ३०।२७य्द्/ जयाय सन्ध्ययोः घना रणाय रक्तसन्निभाः ॥ ॥ ३०।२८अब्/ पलालधूमसंचयस्थितौपमा बलाहकाः । ३०।२८य्द्/ बलान्यरूक्षमूर्तयो विवर्धयन्ति भूभृताम् ॥ ॥ ३०।२९अब्/ विलंबिनो द्रुमौपमाः खरारुणप्रकाशिनः । ३०।२९य्द्/ घनाः शिवाय सन्ध्ययोः पुरौपमाः शुभावहाः ॥ ॥ ३०।३०अब्/ दीप्तविहंगशिवामृगघुष्टा दण्डरजःपरिघादियुता च । ३०।३०य्द्/ प्रत्यहमर्कविकारयुता वा देशनरेशसुभिक्षबधाय ॥ ॥ ३०।३१अ प्राची तत्क्षणमेव नक्तमपरा सन्ध्या त्र्यहाद् वा फलं ३०।३१ब् सप्ताहात् परिवेषरेणुपरिघाः कुर्वन्ति सद्यो न चेत् । ३०।३१य् तद्वत् सूर्यकरेन्द्रकार्मुकतडित्प्रत्यर्कमेघानिलाः ३०।३१द् तस्मिन्न् एव दिनेऽष्टमेऽथ विहगाः सप्ताहपाका मृगाः ॥ ॥ ३०।३२अ एकं दीप्त्या योजनं भाति सन्ध्या ३०।३२ब् विद्युद्भासा षट् प्रकाशीकरोति । ३०।३२य् पंचाब्दानां गर्जितं याति शब्दो ३०।३२द् नास्तीयत्ता केचिद् (काचिद्) उल्कानिपाते ॥ ॥ ३०।३३अ प्रत्यर्कसंज्ञः परिधिः तु तस्य ३०।३३ब् त्रियोजनाभः (त्रियोजना भा) परिघस्य पंच । ३०।३३य् षट्पंचदृश्यं परिवेषचक्रं ३०।३३द् दशामरेशस्य धनुः विभाति ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३१ दिग्दाहलक्षणाध्यायः ३१।१अब्/ दाहो दिशां राजभयाय पीतो देशस्य नाशाय हुताशवर्णः । ३१।१य्द्/ यश्चारुणः स्यादपसव्यवायुः सस्यस्य नाशं स करोति दृष्टः ॥ ॥ ३१।२अ योऽतीव दीप्त्या कुरुते प्रकाशं ३१।२ब् छायामपि व्यञ्जयतेऽर्कवद् यः । ३१।२य् राज्ञो महद् वेदयते भयं स ३१।२द् शस्त्रप्रकोपं क्षतजानुरूपः ॥ ॥ ३१।३अ प्राक् क्षत्रियाणां सनरेश्वराणां ३१।३ब् प्राग् दक्षिणे शिल्पिकुमारपीडा । ३१।३य् याम्ये सहोग्रैः पुरुषैः तु वैश्या ३१।३द् दूताः पुनः भूप्रमदाश्च कोणे ॥ ॥ ३१।४अ पश्चात् तु शूद्राः कृषिजीविनश्च ३१।४ब् चौराः तुरंगैः सह वायुदिक्स्थे ३१।४य् पीडां व्रजन्त्युत्तरतश्च विप्राः ३१।४द् पाखण्डिनो (पाषण्डिनो) वाणिजकाश्च शार्व्याम् ॥ ॥ ३१।५अ नभः प्रसन्नं विमलानि भानि ३१।५ब् प्रदक्षिणं वाति सदागतिश्च । ३१।५य् दिशां च दाहः कनकावदातो ३१।५द् हिताय लोकस्य सपार्थिवस्य ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३२ भूकंपलक्षणाध्यायः ३२।१अब्/ क्षितिकंपमाहुः एके बृहदन्तर्जलनिवासिसत्त्वकृतम् । ३२।१य्द्/ भूभारखिन्नदिग्गजविश्रामसमुद्भवं चान्ये ॥ ॥ ३२।२अब्/ अनिलोऽनिलेन निहतः क्षितौ पतन् सस्वनं करोत्यन्ये (एके) । ३२।२य्द्/ केचित् त्वदृष्टकारितमिदमन्ये प्राहुः आचार्याः ॥ ॥ ३२।३अब्/ गिरिभिः पुरा सपक्षैः वसुधा प्रपतद्भिरुत्पद्भिश्च । ३२।३य्द्/ आकंपिता पितामहमाहामरसदसि सव्रीडम् ॥ ॥ ३२।४अब्/ भगवन् नाम ममएतत्त्वया कृतं यदचलैति तन् न तथा । ३२।४य्द्/ क्रियतेऽचलैश्चलद्भिः शक्ताहं नास्य खेदस्य ॥ ॥ ३२।५अब्/ तस्याः सगद्गदगिरं (सगड्गदगिरं) किंचित् स्फुरिताधरं विनतमीषत् । ३२।५य्द्/ साश्रुविलोचनमाननमालोक्य पितामहः प्राह ॥ ॥ ३२।६अब्/ मन्युं हरेन्द्र धात्र्याः क्षिप कुलिशं शैलपक्षभंगाय । ३२।६य्द्/ शक्रः कृतमित्युक्त्वा मा भैः इति वसुमतीमाह ॥ ॥ ३२।७अब्/ किन्त्वनिलदहनसुरपतिवरुणाः सदसत्फलावबोधार्थम् । ३२।७य्द्/ प्राग् द्वित्रिचतुर्भागेषु दिननिशोः कंपयिष्यन्ति ॥ ॥ ३२।८अब्/ चत्वार्यार्यम्णाद्यानि आदित्यं मृगशिरोऽश्वयुक् चेति । ३२।८य्द्/ मण्डलमेतद् वायव्यमस्य रूपाणि सप्ताहात् ॥ ॥ ३२।९अब्/ धूमाकुलीकृताशे नभसि नभस्वान् रजः क्षिपन् भौमम् । ३२।९य्द्/ विरुजन् द्रुमांश्च विचरति रविः अपटुकरावभासी च ॥ ॥ ३२।१०अब्/ वायव्ये भूकंपे सस्यांबुवनौषधीक्षयोऽभिहितः । ३२।१०य्द्/ श्वयथुश्वासौन्मादज्वरकासभवो (भवा) वणिक्पीडा ॥ ॥ ३२।११अब्/ रूपायुधभृद्वैद्यास्त्रीकविगान्धर्वपण्यशिल्पिजनाः । ३२।११य्द्/ पीड्यन्ते सौराष्ट्रककुरुमघदशार्णमत्स्याश्च ॥ ॥ ३२।१२अब्/ पुष्याग्नेयविशाखाभरणीपित्र्याजभाग्यसंज्ञानि । ३२।१२य्द्/ वर्गो हौतभुजोऽयं करोति रूपाणि अथैतानि ॥ ॥ ३२।१३अब्/ तारा उल्कापातावृतमादीप्तमिवांबरं सदिग्दाहम् । ३२।१३य्द्/ विचरति मरुत्सहायः सप्तार्चिः सप्तदिवसान्तः ॥ ॥ ३२।१४अब्/ आग्नेयेऽंबुदनाशः सलिलाशयसंक्षयो नृपतिवैरम् । ३२।१४य्द्/ दद्रूविचर्चिकाज्वरविसर्पिकाः पाण्डुरोगश्च ॥ ॥ ३२।१५अब्/ दीप्तौजसः प्रचण्डाः पीड्यन्ते चाश्मकांगबाह्लीकाः । ३२।१५य्द्/ तंगणकलिंगवंगद्रविडाः शबरा अनेकविधाः (शबराश्च नैकविधाः) ॥ ॥ ३२।१६अब्/ अभिजित्श्रवणधनिष्ठाप्राजापत्येन्द्रवैश्वमैत्राणि । ३२।१६य्द्/ सुरपतिमण्डलमेतद् भवन्ति चाप्यस्य रूपाणि (च अस्य स्वरूपाणि) ॥ ॥ ३२।१७अब्/ चलिताचलवर्ष्माणो गंभीरविराविणः तडिद्वन्तः (तडित्वन्तः) । ३२।१७य्द्/ गवलालिकुलाहिनिभा विसृजन्ति पयः पयोवाहाः ॥ ॥ ३२।१८अब्/ एन्द्रं स्तुत (श्रुति) कुलजातिख्यातावनिपालगणपविध्वंसि । ३२।१८य्द्/ अतिसारगलग्रहवदनरोगकृच्छर्दिकोपाय ॥ ॥ ३२।१९अब्/ काशियुगन्धरपौरवकिरातकीराभिसारहलमद्राः । ३२।१९य्द्/ अर्बुदसुराष्ट्र (सुवास्तु) मालवपीडाकरमिष्टवृष्टिकरम् ॥ ॥ ३२।२०अब्/ पौष्णाप्यार्द्राश्लेषामूलाहिर्बुध्न्यवरुणदेवानि । ३२।२०य्द्/ मण्डलमेतद् वारुणमस्यापि भवन्ति रूपाणि ॥ ॥ ३२।२१अब्/ नीलोत्पलालिभिन्नाञ्जनत्विषो मधुरराविणो बहुलाः । ३२।२१य्द्/ तडिदुद्भासितदेहा धारांकुर (कुश) वर्षिणो जलदाः ॥ ॥ ३२।२२अब्/ वारुणमर्णवसरिदाश्रितघ्नमतिवृष्टिदं विगतवैरम् । ३२।२२य्द्/ गोनर्दचेदिकुकुरान् किरातवैदेहकान् हन्ति ॥ ॥ ३२।२३अब्/ षड्भिः मासैः कंपो द्वाभ्यां पाकं च याति निर्घातः । ३२।२३य्द्/ अन्यान् अपि उत्पातान् जगुः अन्ये मण्डलैः एतैः ॥ ॥ % ३वेर्सेस् इन्सेर्तेद् ३२।२४अब्/ उल्का हरिश्चन्द्रपुरं रजश्च निर्घातभूकंपककुप्प्रदाहाः । ३२।२४य्द्/ वातोऽतिचण्डो ग्रहणं रवीन्द्वोः नक्षत्रतारागणवैकृतानि ॥ ॥ ३२।२५अब्/ व्यभ्रे वृष्टिः वैकृतं वातवृष्टिः धूमोऽनग्नेः विस्फुलिग्गार्चिषो वा । ३२।२५य्द्/ वन्यं सत्त्वं ग्राममध्ये विशेद्वा रात्रावेन्द्रं कार्मुकं दृश्यते वा ॥ ॥ ३२।२६अब्/ सन्ध्याविकाराः परिवेषखण्डा नद्यः प्रतीपा दिवि तूर्यनादाः । ३२।२६अब्/ अन्यग यत्स्यात् प्रकृतेः प्रतीपं तन्मण्डलैः एव फलं निगाद्यम् ॥ ॥ ३२।२४अब्/ हन्त्येन्द्रो वायव्यं वायुश्चाप्येन्द्रमेवमन्योन्यम् । ३२।२४य्द्/ वारुणहौतभुजावपि वेलानक्षत्रजाः कंपाः ॥ ॥ ३२।२५अब्/ प्रथितनरेश्वरमरणव्यसनानि आग्नेयवायुमण्डलयोः । ३२।२५य्द्/ क्षुद्भयमरकावृष्टिभिरुपताप्यन्ते जनाश्च अपि ॥ ॥ ३२।२६अब्/ वारुणपौरन्दरयोः सुभिक्षशिववृष्टिहार्दयो लोके । ३२।२६य्द्/ गावोऽतिभूरिपयसो निवृत्तवैराश्च भूपालाः ॥ ॥ ३२।२७अब्/ पक्षैश्चतुर्भिः अनिलः त्रिभिः अग्निः देवराट् च सप्ताहात् । ३२।२७य्द्/ सद्यः फलति च वरुणो येषु न कालोऽद्भुतेषूक्तः ॥ ॥ ३२।२८अब्/ चलयति पवनः शतद्वयं शतमनलो दशयोजनान्वितम् । ३२।२८य्द्/ सलिलपतिः अशीतिसंयुतं कुलिशधरोऽभ्यधिकं च षष्टितः (षष्टिकं) ॥ ॥ ३२।२९अब्/ त्रिचत्रुथसप्तमदिने मासे पक्षे तथा त्रिपक्षे चे । ३२।२९य्द्/ यदि भवति भूमिकंपः प्रधाननृपनाशनो भवति ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३३ उल्कालक्षणाध्यायः ३३।१अब्/ दिवि भुक्तशुभफलानां पततां रूपाणि यानि तानि उल्काः । ३३।१य्द्/ धिष्ण्यौल्काशनिविद्युत्तारा इति पंचधा भिन्नाः ॥ ॥ ३३।२अब्/ उल्का पक्षेण फलं तद्वद् धिष्ण्याशनिः त्रिभिः पक्षैः । ३३।२य्द्/ विद्युदहोभिः षड्भिः तद्वत् तारा विपाचयति ॥ ॥ ३३।३अब्/ तारा फलपादकरी फलार्धदात्री प्रकीर्तिता धिष्ण्या । ३३।३य्द्/ तिस्रः सम्पूर्णफला विद्युदथौल्काशनिश्चेति ॥ ॥ ३३।४अब्/ अशनिः स्वनेन महता नृगजाश्वमृगाश्मवेश्मतरुपशुषु । ३३।४य्द्/ निपतति विदारयन्ती धरातलं चक्रसंस्थाना ॥ ॥ ३३।५अब्/ विद्युत् सत्त्वत्रासं जनयन्ती तटतटस्वना सहसा । ३३।५य्द्/ कुतिलविशाला निपतति जीवेन्धनराशिषु ज्वलिता ॥ ॥ ३३।६अब्/ धिष्ण्या कृशाल्पपुच्छा धनूंषि दश दृश्यतेऽन्तराभ्यधिकम् । ३३।६य्द्/ ज्वलितांगारनिकाशा द्वौ हस्तौ सा प्रमाणेन ॥ ॥ ३३।७अब्/ तारा हस्तं दीर्घा शुक्ला ताम्राब्जतन्तुरूपा वा । ३३।७य्द्/ तिर्यगधश्च ऊर्ध्वं वा याति वियत्युह्यमाना इव ॥ ॥ ३३।८अब्/ उल्का शिरसि विशाला निपतन्ती वर्धते प्रतनुपुच्छा ॥ ॥ ३३।८य्द्/ दीर्घा च भवति (भवति च) पुरुषं भेदा बहवो भवत्यस्याः ॥ ॥ ३३।९अब्/ प्रेतप्रहरणखरकरभनक्रकपिदंष्ट्रिलांगलमृगाभाः । ३३।९य्द्/ गोधाहिधूमरूपाः पापा या चौभयशिरस्का ॥ ॥ ३३।१०अब्/ ध्वजझषगिरिकरि (करिगिरि) कमलेन्दुतुरगसन्तप्तरजतहंसाभाः । ३३।१०य्द्/ श्रीवृक्ष (वत्स, श्रीवृक्ष) वज्रशंखस्वस्तिकरूपाः शिवसुभिक्षाः ॥ ॥ ३३।११अब्/ अंबरमध्याद् बह्व्यो निपतन्त्यो राजराष्ट्रनाशाय । ३३।११य्द्/ बंभ्रमती गगनोपरि विभ्रममाख्याति लोकस्य ॥ ॥ ३३।१२अब्/ संस्पृशती चन्द्रार्कौ तद्विसृता वा सभूप्रकंपा च । ३३।१२य्द्/ परचक्रागमनृपवधदुर्भिक्षावृष्टिभयजननी ॥ ॥ ३३।१३अब्/ पौरैतरघ्नमुल्कापसव्यकरणं दिवाकरहिमांशवोः । ३३।१३य्द्/ उल्का शुभदा पुरतो दिवाकरविनिःसृता यातुः ॥ ॥ ३३।१४अब्/ शुक्ला रक्ता पीता कृष्णा चौल्का द्विजादिवर्णघ्नी । ३३।१४य्द्/ क्रमशश्चैतान् हन्युः मूर्धौरःपार्श्वपुच्छस्थाः ॥ ॥ ३३।१५अब्/ उत्तरदिगादिपतिता विप्रादीनामनिष्टदा रूक्षा । ३३।१५य्द्/ ऋज्वी स्निग्धाखण्डा नीचोपगता च तद्वृद्ध्यै ॥ ॥ ३३।१६अब्/ श्यावारुण (श्यामा वारुण) नीलासृग्दहनासितभस्मसन्निभा रूक्षा । ३३।१६य्द्/ सन्ध्यादिनजा वक्रा दलिता च परागमभयाय ॥ ॥ ३३।१७अब्/ नक्षत्रग्रहघातैः (घाते) तद्भक्तीनां क्षयाय निर्दिष्टा । ३३।१७य्द्/ उदये घ्नती रवीन्दू पौरैतरमृत्यवेऽस्ते वा ॥ ॥ ३३।१८अब्/ भाग्यादित्यधनिष्टामूलेषूल्काहतेषु युवतीनाम् । ३३।१८य्द्/ विप्रक्षत्रियपीडा पुष्यानिलविष्णुदेवेषु ॥ ॥ ३३।१९अब्/ ध्रुवसौम्येषु नृपाणामुग्रेषु सदारुणेषु चौराणाम् । ३३।१९य्द्/ क्षिप्रेषु कलाविदुषां पीडा साधारणे च हते ॥ ॥ ३३।२०अब्/ कुर्वन्त्येताः पतिता देवप्रतिमासु राजराष्ट्रभयम् । ३३।२०य्द्/ शक्रोपरि नृपतीनां गृहेषु तत्स्वामिनां पीडाम् ॥ ॥ ३३।२१अब्/ आशाग्रहौपघाते तद्देश्यानां खले कृषिरतानाम् । ३३।२१य्द्/ चैत्यतरौ सम्पतिता सत्कृतपीडां करोत्युल्का ॥ ॥ ३३।२२अब्/ द्वारि पुरस्य पुरक्षयमथेन्द्रकीले जनक्षयोऽभिहितः । ३३।२२य्द्/ ब्रह्मायतने विप्रान् विनिहन्याद् गोमिनो गोष्ठे ॥ ॥ ३३।२३अब्/ क्ष्वेडास्फोटितवादितगीतौत्कुष्टस्वना भवन्ति यदा । ३३।२३य्द्/ उल्कानिपातसमये भयाय राष्ट्रस्य सनृपस्य ॥ ॥ ३३।२४अ यस्याश्चिरं तिष्ठति खेऽनुषंगो ३३।२४ब् दण्डाकृतिः सा नृपतेः भयाय । ३३।२४य् या चौह्यते तन्तुधृता इव खस्था ३३।२४द् या वा महेन्द्रध्वजतुल्यरूपा ॥ ॥ ३३।२५अब्/ श्रेष्ठिनः प्रतीपगा तिर्यगा नृपांगनानां (नृपांगनाः) । ३३।२५य्द्/ हन्त्यधोमुखी नृपान् ब्राह्मणान् अथ ऊर्ध्वगा ॥ ॥ ३३।२६अब्/ बर्हि (वर्हि) पुच्छरूपिणी लोकसंक्षयावहा । ३३।२६य्द्/ सर्पवत् प्रसर्पती (प्रसर्पिणी) योषितामनिष्टदा ॥ ॥ ३३।२७अब्/ हन्ति मण्डला पुरं छत्रवत् पुरोहितम् । ३३।२७य्द्/ वंशगुल्मवत् स्थिता राष्ट्रदोषकारिणी ॥ ॥ ३३।२८अब्/ व्यालसूकरौपमा विस्फुलिंगमालिनी । ३३।२८य्द्/ खण्डशोऽथवा गता सस्वना च पापदा ॥ ॥ ३३।२९अब्/ सुरपितचापप्रतिमा राज्यं नभसि विलीना जलदान् हन्ति । ३३।२९य्द्/ पवनविलोमा कुटिलं याता न भवति शस्ता विनिवृत्ता वा ॥ ॥ ३३।३०अब्/ अभिभवति यतः पुरं बलं वा भवति भयं तत एव पार्थिवस्य । ३३।३०य्द्/ निपतति च यया दिशा प्रदीप्ता जयति रिपून् अचिरात् तया प्रयातः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३४ परिवेषलक्षणाध्यायः ३४।१अब्/ सम्मूर्च्छिता रवीन्द्वोः किरणाः पवनेन मण्डलीभूताः । ३४।१य्द्/ नानावर्णाकृतयः तन्वभ्रे व्योम्नि परिवेषाः ॥ ॥ ३४।२अब्/ ते रक्तनीलपाण्डुरकापोताभ्राभशबलहरित (हरि) शुक्लाः । ३४।२य्द्/ इन्द्रयमवरुणनिरृतिश्वसनेशपितामहांबु (अग्नि) कृताः ॥ ॥ ३४।३अब्/ धनदः करोति मेचकमन्योन्यगुणाश्रयेण चाप्यन्ये । ३४।३य्द्/ प्रविलीयते मुहुर्मुहुः अल्पफलः सोऽपि वायुकृतः ॥ ॥ ३४।४अब्/ चाषशिखिरजततैलक्षीरजलाभः स्वकालसंभूतः । ३४।४य्द्/ अविकलवृत्तः स्निग्धः परिवेषः शिवसुभिक्षकरः ॥ ॥ ३४।५अब्/ सकलगगनानुचारी नैकाभः क्षतजसन्निभो रूक्षः । ३४।५य्द्/ असकलशकटशरासनशृंगाटकवत् स्थितः पापः ॥ ॥ ३४।६अब्/ शिखिगलसमेऽतिवर्ष्णे बहुवर्णे नृपवधो भयं धूम्रे । ३४।६य्द्/ हरिचापनिभे युद्धानि अशोककुसुमप्रभे चापि ॥ ॥ ३४।७अब्/ वर्णेनएकेन यदा बहुलः स्निग्धः क्षुराभ्रकाकीर्णः । ३४।७य्द्/ स्वऋतौ सद्यो वर्षं करोति पीतश्च दीप्तार्कः ॥ ॥ ३४।८अब्/ दीप्तमृगविहंग (विहंगमृग) रुतः कलुषः सन्ध्यात्रयोत्थितोऽतिमहान् । ३४।८य्द्/ भयकृत् तडिदुल्काद्यैः हतो नृपं हन्ति शस्त्रेण ॥ ॥ ३४।९अब्/ प्रतिदिनमर्कहिमांश्वोः अहर्निशं रक्तयोः नरेन्द्रवधः । ३४।९य्द्/ परिविष्टयोः अभीक्षणं लग्नास्तमय (अस्तनभः) स्थयोः तद्वत् ॥ ॥ ३४।१०अब्/ सेनापतेः भयकरो द्विमण्डलो नातिशस्त्रकोपकरः । ३४।१०य्द्/ त्रिप्रभृति शस्त्रकोपं युवराजभयं नगररोधम् ॥ ॥ ३४।११अब्/ वृष्टिः त्र्यहेण मासेन विग्रहो वा ग्रहेन्दुभनिरोधे । ३४।११य्द्/ होराजन्माधिपयोः जन्मर्क्षे वांशुभो (वाशुभो) राज्ञः ॥ ॥ ३४।१२अब्/ परिवेषमण्डलगतो रवितनयः क्षुद्रधान्यनाशकरः । ३४।१२य्द्/ जनयति च वातवृष्टिं स्थावरकृषिकृन् निहन्ता च ॥ ॥ ३४।१३अब्/ भौमे कुमारबलपतिसैन्यानां विद्रवोऽग्निशस्त्रभयम् । ३४।१३य्द्/ जीवे परिवेषगते पुरोहितामात्यनृपपीडा ॥ ॥ ३४।१४अब्/ मन्त्रिस्थावरलेखकपरिवृद्धिश्चन्द्रजे सुवृष्टिश्च । ३४।१४य्द्/ शुक्रे यायिक्षत्रियराज्ञी (राज्ञां) पीडा प्रियं चान्नम् ॥ ॥ ३४।१५अब्/ क्षुदनलमृत्युनराधिपशस्त्रेभ्यो जायते भयं केतौ । ३४।१५य्द्/ परिविष्टे गर्भभयं राहौ व्याधिः नृपभयं च ॥ ॥ ३४।१६अब्/ युद्धानि विजानीयात् परिवेषाभ्यन्तरे द्वयोः ग्रहयोः । ३४।१६य्द्/ दिवसकृतः शशिनो वा क्षुदवृष्टिभयं त्रिषु प्रोक्तम् ॥ ॥ ३४।१७अब्/ याति चतुर्षु नरेन्द्रः सामात्यपुरोहितो वशं मृत्योः । ३४।१७य्द्/ प्रलयमिव विद्धि जगतः पंचादिषु मण्डलस्थेषु ॥ ॥ ३४।१८अब्/ ताराग्रहस्य कुर्यात् पृथग् एव समुत्थितो नरेन्द्रवधम् । ३४।१८य्द्/ नक्षत्राणामथवा यदि केतोः नौदयो भवति ॥ ॥ ३४।१९अब्/ विप्रक्षत्रियविट्शूद्रहा भवेत् प्रतिपदादिषु क्रमशः । ३४।१९य्द्/ श्रेणीपुरकोशानां पंचम्यादिष्वशुभकारी ॥ ॥ ३४।२०अब्/ युवराजस्याष्टम्यां परतः त्रिषु पार्थिवस्य दोषकरः ॥ ॥ ३४।२०य्द्/ पुररोधो द्वादश्यां सैन्यक्षोभः त्रयोदश्याम् ॥ ॥ ३४।२१अब्/ नरपतिपत्नीपीडां परिवेषोऽभ्युत्थितश्चतुर्दश्याम् । ३४।२१य्द्/ कुर्यात् तु पंचदश्यां पीडां मनुजाधिपस्यएव ॥ ॥ ३४।२२अब्/ नागरकाणामभ्यन्तरस्थिता यायिनां च बाह्यस्था । ३४।२२य्द्/ परिवेषमध्यरेखा विज्ञेयाक्रन्दसाराणाम् ॥ ॥ ३४।२३अब्/ रक्तः श्यामो रूक्षश्च भवति येषां पराजयः तेषाम् । ३४।२३य्द्/ स्निग्धः श्वेतो द्युतिमान् येषां भागो जयः तेषाम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३५ इन्द्रायुद्धलक्षणाध्यायः ३५।१अब्/ सूर्यस्य विविधवर्णाः पवनेन विघट्टिताः कराः साभ्रे । ३५।१य्द्/ वियति धनुःसंस्थाना ये दृश्यन्ते तदिन्द्रधनुः ॥ ॥ ३५।२अब्/ केचिदनन्तकुलौरगनिःश्वासौद्भूतमाहुः आचार्याः । ३५।२य्द्/ तद् यायिनां नृपाणामभिमुखमजयावहं भवति ॥ ॥ ३५।३अब्/ अच्छिन्नमवनिगाढं द्युतिमत् स्निग्धं घनं विविधवर्णम् । ३५।३य्द्/ द्विरुदितमनुलोमं च प्रशस्तमंभः प्रयच्छति च ॥ ॥ ३५।४अब्/ विदिगुद्भूतं दिक्स्वामिनाशनं व्यभ्रजं मरककारि । ३५।४य्द्/ पाटलपीतकनीलैः शस्त्राग्निक्षुत्कृता दोषाः ॥ ॥ ३५।५अब्/ जलमध्येऽनावृष्टिः भुवि सस्यवधः तरौ शिते व्याधिः । ३५।५य्द्/ वाल्मीके (वल्मीके) शस्त्रभयं निशि सचिववधाय धनुः एन्द्रम् ॥ ॥ ३५।६अब्/ वृष्टिं करोत्यवृष्त्यां वृष्टिं वृष्ट्यां निवारयत्येन्द्र्याम् । ३५।६य्द्/ पश्चात् सदैव वृष्टिं कुलिशभृतश्चापमाचष्टे ॥ ॥ ३५।७अ चापं मघोनः कुरुते निशायाम् ३५।७ब् आखण्डलायां दिशि भूपपीडाम् । ३५।७य् याम्यापरोदक्प्रभवं निहन्यात् ३५।७द् सेनापतिं नायकमन्त्रिणौ च ॥ ॥ ३५।८अब्/ निशि सुरचापं सितवर्णाद्यं जनयति पीडां द्विजपूर्वाणाम् । ३५।८य्द्/ भवति च यस्यां दिशि तद्देश्यं नरपतिमुख्यं नचिराद् धन्यात् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३६ गन्धर्वनगरलक्षणाध्यायः ३६।१अब्/ उदगादिपुरोहितनृपबलपतियुवराजदोषदं खपुरम् । ३६।१य्द्/ सितरक्तपीतकृष्णं विप्रादीनामभावाय ॥ ॥ ३६।२अब्/ नागरनृपतिजयावहमुदग्विदिक्स्थं विवर्णनाशाय । ३६।२य्द्/ शान्ताशायां दृष्टं सतोरणं नृपतिविजयाय ॥ ॥ ३६।३अब्/ सर्वदिगुत्थं सततोथितं च भयदं नरेन्द्रराष्ट्राणाम् । ३६।३य्द्/ चौराटविकान् हन्याद् धूमानलशक्रचापाभम् ॥ ॥ ३६।४अब्/ गन्धर्वनगरमुत्थितमापाण्डुरमशनिपातवातकरम् । ३६।४य्द्/ दीप्ते नरेन्द्रमृत्युः वामेऽरिभयं जयः सव्ये ॥ ॥ ३६।५अब्/ अनेकवर्णाकृति खे प्रकाशते पुरं पताकाध्वजतोरणान्वितम् । ३६।५य्द्/ यदा तदा नागमनुष्यवाजिनां पिबत्यसृग् भूरि रणे वदुन्धरा ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३७ प्रतिसूर्यलक्षणाध्यायः ३७।१अब्/ प्रतिसूर्यकः प्रशस्तो दिवसकृदृतुवर्णसप्रभः स्निग्धः । ३७।१य्द्/ वैदूर्यनिभः स्वच्छः शुक्लश्च क्षेमसौभिक्षः ॥ ॥ ३७।२अब्/ पीतो व्याधिं जनयत्यशोकरूपश्च शस्त्रकोपाय । ३७।२य्द्/ प्रतिसूर्याणां माला दस्युभयातंकनृपहन्त्री ॥ ॥ ३७।३अब्/ दिवसकृतः प्रतिसूर्यो जलकृदुरग्दक्षिणे स्थितोऽनिलकृट् । ३७।३य्द्/ उभयस्थः सलिलभयं नृपमुपरि निहन्त्यधो जनहा ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३८-१ रजोलक्षणं ३८।१अब्/ कथयन्ति पार्थिववधं रजसा घनतिमिरसञ्चयनिभेन । ३८।१य्द्/ अविभाव्यमानगिरिपुरतरवः सर्वा दिशश्छन्नाः ॥ ॥ ३८।२अब्/ यस्याम् दिशि धूमचयः प्राक् प्रभवति नाशमेति वा यस्याम् । ३८।२य्द्/ आगच्छति सप्ताहात् तत्र एव भयं न सन्देहः ॥ ॥ ३८।३अब्/ श्वेते रजोघनौघे पीडा स्यान् मन्त्रिजनपदानां च । ३८।३य्द्/ नचिरात् प्रकोपमुपयाति शस्त्रमतिसग़्कुला सिद्धिः ॥ ॥ ३८।४अब्/ अर्कोदये विजृंभति यदि दिनमेकं दिनद्वयं वापि । ३८।४य्द्/ स्थगयन्न् इव गगनतलं भयमत्युग्रं निवेदयति ॥ ॥ ३८।५अब्/ अनवरतसञ्चयवहं रजनीमेकां प्रधाननृपहन्तृ । ३८।५य्द्/ क्षेमाय च शेषाणां विचक्षणानां नरेन्द्राणाम् ॥ ॥ ३८।६अब्/ रजनीद्वयं विसर्पति यस्मिन् राष्ट्रे रजोघनं बहुलम् । ३८।६य्द्/ परचक्रस्य आगमनं तस्मिन्न् अपि सन्निबोद्धव्यम् ॥ ॥ ३८।७अब्/ निपतति रजनीत्रितयं चतुष्कमपि अन्नरसविनाशाय । ३८।७य्द्/ राज्ञां सैन्यक्षोभो रजसि भवेत् पञ्चरात्रभवे ॥ ॥ ३८।८अब्/ केत्वाद्युदयविमुक्तं यदा रजो भवति तीव्रभयदायि । ३८।८य्द्/ शिशिरादन्यत्रर्तौ फलमविकलमाहु आचार्याः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३८-२ निर्घातलक्षणाध्यायः ३८।१अब्/ पवनः पवनाभिहतो गगनादवनौ यदा समापतति । ३८।१य्द्/ भवति तदा निर्घातः स च पापो दीप्तविहगरुतः ॥ ॥ ३८।२अब्/ अर्कोदयेऽधिकरणिकनृपधनियोधांगनावणिग्वेश्याः । ३८।२य्द्/ आप्रहरांशेऽजाविकमुपहन्यात्शूद्रपौरांश्च ॥ ॥ ३८।३अब्/ आमध्याह्नाद् राजोपसेविनो ब्राह्मणांश्च पीडयति । ३८।३य्द्/ वैश्यजलदां तृतीये चौरान् प्रहरे चतुर्थे तु ॥ ॥ ३८।४अब्/ अस्तं याते नीचान् प्रथमे यामे निहन्ति सस्यानि । ३८।४य्द्/ रात्रौ द्वितीययामे पिशाचसंघान् निपीडयति ॥ ॥ ३८।५अब्/ तुरगकरिणः तृतीये विनिहन्याद् यायिनश्चतुर्थे च । ३८।५य्द्/ भैरवजर्जरशब्दो याति यतः तां दिशं हन्ति ॥ ॥ sएपरते अध्याय ३९ सस्यजातकाध्यायः ३९।१अब्/ वृश्चिकवृषप्रवेशे भानोः ये बादरायणेनोक्ताः । ३९।१य्द्/ ग्रीष्मशरत्सस्यानां सदसद्योगाः कृताः त इमे ॥ ॥ ३९।२अब्/ भानोः अलिप्रवेशे केन्द्रैः तस्मात्शुभग्रहाक्रान्तैः । ३९।२य्द्/ बलवद्भिः सौम्यैः वा निरीक्षिते (निरीक्षितैः) ग्रैष्मिकविवृद्धिः ॥ ॥ ३९।३अब्/ अष्टमराशिगतेऽर्के गुरुशशिनोः कुंभसिंहसंस्थितयोः (स्थितयोः) । ३९।३य्द्/ सिंहघटसंस्थयोः वा निष्पत्तिः ग्रीष्मसस्यस्य ॥ ॥ ३९।४अब्/ अर्कात् सिते द्वितीये बुधेऽथवा युगपदेव वा स्थितयोः । ३९।४य्द्/ व्ययगतयोः अपि तद्वन् निष्पत्तिः अतीव गुरुदृष्ट्या ॥ ॥ ३९।५अब्/ शुभमध्येऽलिनि सूर्याद् गुरुशशिनोः सप्तमे परा सम्पत् । ३९।५य्द्/ अल्यादिस्थे सवितरि गुरौ द्वितीयेऽर्धनिष्पत्तिः ॥ ॥ ३९।६अब्/ लाभहिबुकार्थयुक्तैः सूर्यादलिगात् सितेन्दुशशिपुत्रैः । ३९।६य्द्/ सस्यस्य परा सम्पत् कर्मणि जीवे गवां चाग्र्या ॥ ॥ ३९।७अब्/ कुंभे गुरुः गवि शशी सूर्योऽलिमुखे कुजार्कजौ मकरे । ३९।७य्द्/ निष्पत्तिः अस्ति महती पश्चात् परचक्रभयरोगम् ॥ ॥ ३९।८अब्/ मध्ये पापग्रहयोः सूर्यः सस्यं विनाशयत्यलिगः । ३९।८य्द्/ पापः सप्तमराशौ जातं जातं विनाशयति ॥ ॥ ३९।९अब्/ अर्थस्थाने क्रूरः सौम्यैः अनिरीक्षितः प्रथमजातम् । ३९।९य्द्/ सस्यं निहन्ति पश्चादुप्तं निष्पादयेद् व्यक्तम् ॥ ॥ ३९।१०अब्/ जामित्रकेन्द्रसंस्थौ क्रूरौ सूर्यस्य वृश्चिकस्थस्य । ३९।१०य्द्/ सस्यविपत्तिं कुरुतः सौम्यैः दृष्टौ न सर्वत्र ॥ ॥ ३९।११अब्/ वृश्चिकसंस्थादर्कात् सप्तमषष्ठौपगौ यदा क्रूरौ । ३९।११य्द्/ भवति तदा निष्पत्तिः सस्यानामर्घपरिहानिः ॥ ॥ ३९।१२अब्/ विधिनानेनैव रविः वृषप्रवेशे शरत्समुत्थानाम् । ३९।१२य्द्/ विज्ञेयः सस्यानां नाशाय शिवाय वा तज्ञैः ॥ ॥ ३९।१३अब्/ त्रिषु मेषादिषु सूर्यः सौम्ययुतो वीक्षितोऽपि वा विचरन् । ३९।१३य्द्/ ग्रैष्मिक (ग्रष्मिक) धान्यं कुरुते समर्घं (समर्थं) अभयौपयोग्यं च ॥ ॥ ३९।१४अब्/ कार्मुकमृगघटसंस्थः शारदसस्यस्य (शारदस्य) तद्वदेव रविः । ३९।१४य्द्/ संग्रहकाले ज्ञेयो विपर्ययः क्रूरदृग्योगात् (यागात्) ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४० द्रव्यनिश्चयाध्यायः ४०।१अब्/ ये येषां द्रव्याणामधिपतयो राशयः समुद्दिष्टाः । ४०।१य्द्/ मुनिभिः शुभाशुभार्थं तान् आगमतः प्रवक्ष्यामि ॥ ॥ ४०।२अब्/ वस्त्राविककुतुपानां मसूरगोधूमरालकयवानाम् । ४०।२य्द्/ स्थलसंभवौषधीनां कनकस्य च कीर्तितो मेषः ॥ ॥ ४०।३अब्/ गवि वस्त्रकुसुमगोधूमशालियवमहिषसुरभितनयाः स्युः । ४०।३य्द्/ मिथुनेऽपि धान्यशारदवल्लीशालूककर्पासाः ॥ ॥ ४०।४अब्/ कर्किणि कोद्रवकदलीदूर्वाफलकन्दपत्रचोचानि । ४०।४य्द्/ सिंहे तुषधान्यरसाः सिंहादीनां त्वचः सगुडाः ॥ ॥ ४०।५अब्/ षष्ठेऽतसीकलायाः कुलत्थगोधूममुद्गनिष्पावाः । ४०।५य्द्/ सप्तमराशौ माषा यवगोधूमाः ससर्षपाश्चैव (गोधूमाः सर्षपाः सयवाः) ॥ ॥ ४०।६अब्/ अष्टमराशाविक्षुः सैक्यं लोहानि अजाविकं चापि । ४०।६य्द्/ नवमे तु तुरगलवणांबरास्त्रतिलधान्यमूलानि ॥ ॥ ४०।७अब्/ मकरे तरुगुल्माद्यं सैक्यैक्षुसुवर्णकृष्णलोहानि । ४०।७य्द्/ कुंभे सलिलजफलकुसुमरत्नचित्राणि रूपाणि ॥ ॥ ४०।८अब्/ मीने कपालसंभवरत्नानि अंबूद्भवानि वज्राणि । ४०।८य्द्/ स्नेहाश्च नैकरूपा व्याख्याता मत्स्यजातं च ॥ ॥ ४०।९अब्/ राशेश्चतुर्दशार्थायसप्तनवपंचमस्थितो जीवः । ४०।९य्द्/ द्व्येकादशदशपंचाष्टमेषु शशिजश्च वृद्धिकरः ॥ ॥ ४०।१०अब्/ षट्सप्तमगो हानिं वृद्धिं शुक्रः करोति शेषेषु । ४०।१०य्द्/ उपचयसंस्थाः क्रूराः शुभदाः शेषेषु हानिकराः ॥ ॥ ४०।११अब्/ राशेः यस्य क्रूराः पीडास्थानेषु संस्थिता बलिनः । ४०।११य्द्/ तत्प्रोक्तद्रव्याणां महार्घता दुर्लभत्वं च ॥ ॥ ४०।१२अब्/ इष्टस्थाने सौम्या बलिनो येषां भवन्ति राशीनाम् । ४०।१२य्द्/ तद्द्रव्याणां वृद्धिः सामर्घ्यं वल्लभत्वं च (सामर्थयमदुर्लभत्वं च) ॥ ॥ ४०।१३अब्/ गोचरपीडायामपि राशिः बलिभिः शुभग्रहैः दृष्टः । ४०।१३य्द्/ पीडां न करोति तथा क्रूरैः एवं विपर्यासः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४१ अर्घकाण्डाध्यायः ४१।१अब्/ अतिवृष्ट्युल्कादण्डान् परिवेषग्रहणपरिधिपूर्वांश्च । ४१।१य्द्/ दृष्ट्वा अमावास्यायामुत्पातान् पौणमास्यां (पूर्णमास्यां) च ॥ ॥ ४१।२अब्/ ब्रूयादर्घविशेषान् प्रतिमासं राशिषु क्रमात् सूर्ये । ४१।२य्द्/ अन्यतिथावुत्पाता ये ते डमरार्तये राज्ञाम् ॥ ॥ ४१।३अब्/ मेषौपगते सूर्ये ग्रीष्मजधान्यस्य संग्रहं कृत्वा (कुर्यात्) । ४१।३य्द्/ वनमूलफलस्य वृषे चतुर्थमासे तयोः लाभः ॥ ॥ ४१।४अब्/ मिथुनस्थे सर्वरसान् धान्यानि च संग्रहं समुपनीय । ४१।४य्द्/ षष्ठे मासे विपुलं विक्रेता (विक्रीणन्) प्राप्नुयाल्लाभम् ॥ ॥ ४१।५अब्/ कर्किणि अर्के मधुगन्धतैलघृतफाणितानि विनिधाय । ४१।५य्द्/ द्विगुणा द्वितीयमासे लब्धिः हीनाधिके छेदः ॥ ॥ ४१।६अब्/ सिंहे सुवर्णमणिचर्मवर्मशस्त्राणि मौक्तिकं रजतम् । ४१।६य्द्/ पंचममासे लब्धिः विक्रेतुः अतोऽन्यथा छेदः ॥ ॥ ४१।७अब्/ कन्यागते दिनकरे चामरखरकरभवाजिनां क्रेता । ४१।७य्द्/ षष्ठे मासे द्विगुणं लाभमवाप्नोति विक्रीणन् ॥ ॥ ४१।८अब्/ तौलिनि तान्तवभाण्डं मणिकंबलकाचपीतकुसुमानि । ४१।८य्द्/ आदद्याद् धान्यानि च वर्षार्धाद् (षण्मासाद्) द्विगुणिता वृद्धिः ॥ ॥ ४१।९अब्/ वृश्चिकसंस्थे सवितरि फलकन्दकमूलविविधरत्नानि । ४१।९य्द्/ वर्षद्वयमुषितानि द्विगुणं लाभं प्रयच्छन्ति ॥ ॥ ४१।१०अब्/ चापगते गृह्णीयात् कुंकुम (कुंकम) शंखप्रवालकाचानि । ४१।१०य्द्/ मुक्ताफलानि चा ततो वर्षार्धाद् द्विगुणतां यान्ति ॥ ॥ ४१।११अब्/ मृगघटसंस्थे सवितरि गृह्णीयाल् (मृगधटगे गृह्णीयाद् दिवाकरे) लोहभाण्डधान्यानि । ४१।११य्द्/ स्थित्वा मासं दद्याल्लाभार्थी द्विगुणमाप्नोति ॥ ॥ ४१।१२अब्/ सवितरि झषमुपयाते मूलफलं कन्दभाण्डरत्नानि । ४१।१२य्द्/ संस्थाप्य वत्सरार्धं लाभकमिष्टं समाप्नोति ॥ ॥ ४१।१३अब्/ राशौ राशौ यस्मिन् शिशिरमयूखः सहस्रकिरणो वा । ४१।१३य्द्/ युक्तोऽधिमित्रदृष्टः तत्रायं लाभको दिष्टः ॥ ॥ ४१।१४अ सवितृसहितः सम्पूर्णो वा शुभैः युतवीक्षितः ४१।१४ब् शिशिरकिरणः सद्योऽर्घस्य प्रवृद्धिकरः स्मृतः । ४१।१४य् अशुभसहितः सन्दृष्टो वा हिनस्त्यथवा रविः ४१।१४द् प्रतिगृहगतान् भावान् बुद्ध्वा वदेत् सदसत्फलम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४२ इन्द्रध्वजसम्पद्ः ४२।१अब्/ ब्रह्माणमूचुः अमरा भगवन् शक्ताः स्म नासुरान् समरे । ४२।१य्द्/ प्रतियोधयितुमतः त्वां शरण्यशरणं समुपयाताः ॥ ॥ ४२।२अब्/ देवान् उवाच भगवान् क्षीरोदे केशवः स वः केतुम् । ४२।२य्द्/ यं दास्यति तं दृष्ट्वा नाजौ स्थास्यन्ति वो दैत्याः ॥ ॥ ४२।३अब्/ लब्धवराः क्षीरोदं गत्वा ते तुष्टुवुः सुराः सेन्द्राः । ४२।३य्द्/ श्रीवत्सांकं कौस्तुभमणिकिरनौद्भासितौरस्कम् ॥ ॥ ४२।४अब्/ श्रीपतिमचिन्त्यमसमं समं ततः (समन्ततः) सर्वदेहिनां सूक्ष्मम् । ४२।४य्द्/ परमात्मानमनादिं विष्णुमविज्ञातपर्यन्तम् ॥ ॥ ४२।५अब्/ तैः संस्तुतः स देवः तुतोष नारायणो ददौ चैषाम् । ४२।५य्द्/ ध्वजमसुरसुरवधूमुखकमलवनतुषारतीक्ष्णांशुम् ॥ ॥ ४२।६अब्/ तं विष्णुतेजोभवमष्टचक्रे रथे स्थितं भास्वति रत्नचित्रे । ४२।६य्द्/ देदीप्यमानं शरदीव सूर्यं ध्वजं समासाद्य मुमोद शक्रः ॥ ॥ ४२।७अब्/ स किंकिणीजालपरिष्कृतेन (परिस्कृतेन) स्रक्छत्रघण्टापिटकान्वितेन । ४२।७य्द्/ समुच्छ्रितेनामरराड्ध्वजेन निन्ये विनाशं समरेऽरिसैन्यम् ॥ ॥ ४२।८अब्/ उपरिचरस्यामरपो वसोः ददौ चेदिपस्य वेणुमयीम् । ४२।८य्द्/ यष्टिं तां स नरेन्द्रो विधिवत् सम्पूजयामास ॥ ॥ ४२।९अब्/ प्रीतो महेन मघवा (मघवान्) प्राहएवं ये नृपाः करिष्यन्ति । ४२।९य्द्/ वसुवद्वसुमन्तः ते भुवि सिद्धाज्ञा भविष्यन्ति ॥ ॥ ४२।१०अब्/ मुदिताः प्रजाश्च तेषां भयरोगविवर्जिताः प्रभूतान्नाः । ४२।१०य्द्/ ध्वजएव चाभिधास्यति जगति निमित्तैः फलं सदसत् ॥ ॥ ४२।११अब्/ पूजा तस्य नरेन्द्रैः बलवृद्धिजयार्थिभिः यथा पूर्वम् । ४२।११य्द्/ शक्राज्ञया प्रयुक्ता तामागमतः प्रवक्ष्यामि ॥ ॥ ४२।१२अब्/ तस्य विधानं शुभकरणदिवसनक्षत्रमंगलमुहूर्तैः । ४२।१२य्द्/ प्रास्थानिकैः वनमियाद् दैवज्ञः सूत्रधारश्च ॥ ॥ ४२।१३अब्/ उद्यानदेवतालयपितृवनवल्मीकमार्गचितिजाताः । ४२।१३य्द्/ कुब्ज ऊर्ध्वशुष्ककण्टकिवल्लीवन्दाकयुक्ताश्च ॥ ॥ ४२।१४अब्/ बहुविहगालयकोटरपवनानलपीडिताश्च ये तरवः । ४२।१४य्द्/ ये च स्युः स्त्रीसंज्ञा न ते शुभाः शक्रकेत्वर्थे ॥ ॥ ४२।१५अब्/ श्रेष्ठोऽर्जुनोऽजकर्णः (अश्वकमः) प्रियकधवौदुंबराश्च पंचैते । ४२।१५य्द्/ एतेषामेकतमं (अन्यतमं) प्रशस्तमथवापरं वृक्षम् ॥ ॥ ४२।१६अब्/ गौरासितक्षितिभवं सम्पूज्य यथाविधि द्विजः पूर्वम् । ४२।१६य्द्/ विजने समेत्य रात्रौ स्पृष्ट्वा ब्रूयादिमं मन्त्रम् ॥ ॥ ४२।१७अब्/ यानीह वृक्षे भूतानि तेभ्यः स्वस्ति नमोऽस्तु वः । ४२।१७य्द्/ उपहारं गृहीत्वा इमं क्रियतां वासपर्ययः ॥ ॥ ४२।१८अब्/ पार्थिवः त्वां वरयते स्वस्ति तेऽस्तु नगोत्तम । ४२।१८य्द्/ ध्वजार्थं देवराजस्य पूजा इयं प्रतिगृह्यताम् ॥ ॥ ४२।१९अब्/ छिन्द्यात् प्रभातसमये वृक्षमुदक् प्रान् मुखोऽपि वा भूत्वा । ४२।१९य्द्/ परशोः जर्जरशब्दो नेष्टः स्निग्धो घनश्च हितः ॥ ॥ ४२।२०अब्/ नृपजयदमविध्वस्तं पतनमनाकुंचितं च पूर्वोदक् । ४२।२०य्द्/ अविलग्नं चान्यतरौ विपरीतमतः त्यजेत् पतितम् ॥ ॥ ४२।२१अब्/ छित्त्वाग्रे चतुरंगुलमष्टौ मूले जले क्षिपेद् यष्टिम् । ४२।२१य्द्/ उद्धृत्य पुरद्वारं शकटेन नयेन् मनुष्यैः वा ॥ ॥ ४२।२२अब्/ अरभंगे बलभेदो नेम्या नाशो बलस्य विज्ञेयः । ४२।२२य्द्/ अर्थक्षयोऽक्षयभंगे तथाणिभंगे च वर्द्धकिनः ॥ ॥ ४२।२३अब्/ भाद्रपदशुक्लपक्षस्याष्टम्यां नागरैः वृतो राजा । ४२।२३य्द्/ दैवज्ञसचिवकंचुकिविप्रप्रमुखैः सुवेषधरैः ॥ ॥ ४२।२४अब्/ अहतांबरसंवीतां यष्टिं पौरन्दरीं पुरं पौरैः । ४२।२४य्द्/ स्रग्गन्धधूपयुक्तां प्रवेशयेत्शंखतूर्यरवैः ॥ ॥ ४२।२५अब्/ रुचिरपताकातोरणवनमालालंकृतं प्रहृष्टजनम् । ४२।२५य्द्/ सम्मार्जितार्चितपथं सुवेषगणिकाजनाकीर्णम् ॥ ॥ ४२।२६अब्/ अभ्यर्चितापणगृहं प्रभूतपुण्याहवेदनिर्घोषम् । ४२।२६य्द्/ नटनर्तकगेयज्ञैः आकीर्णचतुष्पथं नगरम् ॥ ॥ ४२।२७अब्/ तत्र पताकाः श्वेता भवन्ति विजयाय (विजयाय भवन्ति) रोगदाः पीताः । ४२।२७य्द्/ जयदाश्च चित्ररूपा रक्ताः शस्त्रप्रकोपाय ॥ ॥ ४२।२८अब्/ यष्टिं प्रवेशयन्तीं निपातयन्तो भयाय नागाद्याः । ४२।२८य्द्/ बालानां तलशब्दे संग्रामः सत्त्वयुद्धे वा ॥ ॥ ४२।२९अब्/ सन्तक्ष्य पुनः तक्षा विधिवद् यष्टिं प्ररोपयेद् यन्त्रे । ४२।२९य्द्/ जागरमेकादश्यां नरेश्वरः कारयेगास्याम् ॥ ॥ ४२।३०अब्/ सितवस्त्रौष्णीषधरः पुरोहितः शाक्रवैष्णवैः मन्त्रैः । ४२।३०य्द्/ जुहुयादग्निं सांवत्सरो निमित्तानि गृह्णीयात् ॥ ॥ ४२।३१अब्/ इष्टद्रव्याकारः सुरभिः स्निग्धो घनोऽनलोऽर्चिष्मान् । ४२।३१य्द्/ शुभकृदतोऽन्योऽनिष्टो (नेष्टो) यात्रायां विस्तरोऽभिहितः ॥ ॥ ४२।३२अ स्वाहावसानसमये स्वयमुज्ज्वलार्चिः ४२।३२ब् स्निग्धः प्रदक्षिणशिखो हुतभुग् नृपस्य । ४२।३२य् गंगादिवाकरसुताजलचारुहारां ४२।३२द् धात्रीं समुद्ररशनां (समुद्ररसनां) वशगां करोति ॥ ॥ ४२।३३अ चामीकराशोककुरण्टकाब्ज ४२।३३ब् वैदूर्यनीलोत्पलसन्निभेऽग्नौ । ४२।३३य् न ध्वान्तमन्तर्भवनेऽवकाशं ४२।३३द् करोति रत्नांशुहतं नृपस्य ॥ ॥ ४२।३४अ येषां रथौघार्णवमेघदन्तिनां ४२।३४ब् समस्वनोऽग्निः यदि वापि दुन्दुभेः । ४२।३४य् तेषां मदान्धैभघटावघट्टिता ४२।३४द् भवन्ति याने तिमिरोपमा दिशः ॥ ॥ ४२।३५अब्/ ध्वजकुंभहयैभभूभृतामनुरूपे वशमेति भूभृताम् । ४२।३५य्द्/ उदयास्तधराधराऽधरा हिमवद्विन्ध्यपयोधरा धरा ॥ ॥ ४२।३६अब्/ द्विरदमदमहीसरोजलाजा (जलाजैः) घृतमधुना च हुताशने सगन्धे । ४२।३६य्द्/ प्रणतनृपशिरोमणिप्रभाभिः भवति पुरस्छुरितेव भूः नृपस्य ॥ ॥ ४२।३७अब्/ उक्तं यदुत्तिष्ठति शक्रकेतौ शुभाशुभं सप्तमरीचिरूपैः । ४२।३७य्द्/ तज्जन्मयज्ञग्रहशान्तियात्राविवाहकालेष्वपि चिन्तनीयम् ॥ ॥ ४२।३८अब्/ गुडपूपपायसाद्यैः विप्रान् अभ्यर्च्य दक्षिणाभिश्च । ४२।३८य्द्/ श्रवणेन द्वादश्यामुत्थाप्योऽन्यत्र वा श्रवणात् ॥ ॥ ४२।३९अब्/ शक्रकुमार्यः कार्याः प्राह मनुः सप्त पंच वा तज्ञैः । ४२।३९य्द्/ नन्दौपनन्दसंज्ञे पादोनार्धे ध्वजोच्छ्रायात् (पादेनार्धेन चोच्छ्रायात्) ॥ ॥ ४२।४०अब्/ षोडशभागाभ्यधिके जयविजये द्वे वसुन्धरे चान्ये । ४२।४०य्द्/ अधिका शक्रजनित्री मध्येऽष्टांशेन चैतासाम् ॥ ॥ ४२।४१अब्/ प्रीतैः कृतानि विबुधैः यानि पुरा भूषणानि सुरकेतोः । ४२।४१य्द्/ तानि क्रमेण दद्यात् पिटकानि विचित्ररूपाणि ॥ ॥ ४२।४२अब्/ रक्ताशोकनिकाशं चतुरस्रं (चतुरश्रं) विश्वकर्मणा प्रथमम् । ४२।४२य्द्/ रशना (रसना) स्वयंभुवा शंकरेण चानेकवर्णगा दत्ता (चानेकवर्णधरी) ॥ ॥ ४२।४३अब्/ अष्टाश्रि नीलरक्तं तृतीयमिन्द्रेण भूषणं दत्तम् । ४२।४३य्द्/ असितं यमश्चतुर्थं मसूरकं कान्तिमदयच्छत् ॥ ॥ ४२।४४अब्/ मञ्जिष्ठाभं वरुणः षडश्रि तत्पंचमं जलोर्मिनिभम् । ४२।४४य्द्/ मयूरं केयूरं षष्ठं वायुः जलदनीलम् ॥ ॥ ४२।४५अब्/ स्कन्धः स्वं केयूरं सप्तममददद् ध्वजाय बहुचित्रम् । ४२।४५य्द्/ अष्टममनलज्वालासंकाशं हव्यभुग्वृत्तं (दत्तं) ॥ ॥ ४२।४६अब्/ वैदूर्यसदृशमिन्द्रो (इन्दुः) नवमं ग्रैवेयकं ददावन्यत् । ४२।४६य्द्/ रथचक्राभं दशमं सूर्यः त्वष्टा प्रभायुक्तम् ॥ ॥ ४२।४७अब्/ एकादशमुद्वंशं विश्वेदेवाः सरोजसंकाशम् । ४२।४७य्द्/ द्वादशमपि च निवेशम् ऋषयो (निवंशं मुनयो) नीलोत्पलाभासम् ॥ ॥ ४२।४८अब्/ किंचिदधऊर्ध्वनिर्मितं (निर्नतं) उपरि विशालं त्रयोदशं केतोः । ४२।४८य्द्/ शिरसि बृहस्पतिशुक्रौ लाक्षारससन्निभं ददतुः ॥ ॥ ४२।४९अब्/ यदि यद् येन विभूषणं (विनिर्मितं) अमरेण विनिर्मितंविभूषणं) ध्वजस्यार्थे । ४२।४९य्द्/ तत्तत् तद्दैवत्यं विज्ञातव्यं विपश्चिद्भिः ॥ ॥ ४२।५०अब्/ ध्वजपरिमाणत्र्यंशः परिधिः प्रथमस्य भवति पिटकस्य । ४२।५०य्द्/ परतः प्रथमात् प्रथमादष्टांशाष्टांशहीनानि ॥ ॥ ४२।५१अब्/ कुर्यादहनि चतुर्थे पूरणमिन्द्रध्वजस्य शास्त्रज्ञः । ४२।५१य्द्/ मनुना चागमगीतान् मन्त्रान् एतान् पठेन् नियतः ॥ ॥ ४२।५२अब्/ हरार्कवैवस्वतशक्रसोमैः धनेशवैश्वानरपाशभृद्भिः । ४२।५२य्द्/ महर्षिसंघैः सदिगप्सरोभिः शुक्रांगिरःस्कन्दमरुद्गणैश्च ॥ ॥ ४२।५३अब्/ यथा त्वमूर्जस्करणैकरूपैः समर्चितः त्वाभरणैरुदारैः । ४२।५३य्द्/ तथेह तानि आभरणानि यागे (देव) शुभानि सम्प्रीतमना गृहाण ॥ ॥ ४२।५४अब्/ अजोऽव्ययः शाश्वत एकरूपो विष्णुः वराहः पुरुषः पुराणः । ४२।५४य्द्/ त्वमन्तकः सर्वहरः कृशानुः सहस्रशीर्षः (शीर्शा) शतमन्युः ईड्यः ॥ ॥ ४२।५५अब्/ कविं सप्तजिह्वं त्रातारमिन्द्रं स्ववितारं (अवितारं) सुरेशम् । ४२।५५य्द्/ ह्वयामि शक्रं वृत्रहणं सुषेणमस्माकं वीरा उत्तरा (उत्तरे) भवन्तु ॥ ॥ ४२।५६अब्/ प्रपूरणे चोच्छ्रयणे प्रवेशे स्नाने तथा माल्यविधौ विसर्गे । ४२।५६य्द्/ पठेदिमान् नृपतिः सोपवासो मन्त्रान् शुभान् पुरुहूतस्य केतोः ॥ ॥ ४२।५७अब्/ क्षत्रध्वजादर्शफलार्धचन्द्रैः विचित्रमालाकदलीक्षुदण्डैः । ४२।५७य्द्/ सव्यालसिंहैः पिटकैः गवाक्षैः अलंकृतं दिक्षु च लोकपालैः ॥ ॥ ४२।५८अ अच्छिन्नरज्जुं दृढकाष्ठमातृकं ४२।५८ब् सुश्लिष्टयन्त्रार्गलपादतोरणम् । ४२।५८य् उत्थापयेल्लक्ष्म सहस्रचक्षुषः ४२।५८द् सारद्रुमाभग्नकुमारिकान्वितम् ॥ ॥ ४२।५९अ अविरतजनरावं मंगलाशीःप्रणामैः । ४२।५९ब् पटुपटहमृदंगैः शंखभेर्यादिभिश्च । ४२।५९य् श्रुतिविहितवचोभिः पापठद्भिश्च विप्रैः ४२।५९द् अशुभविहत (रहित) शब्दं केतुमुत्थापयेच् (उत्थापयीत) च ॥ ॥ ४२।६०अ फलदधिघृतलाजाक्षौद्रपुष्पाग्रहस्तैः ४२।६०ब् प्रणिपतितशिरोभिः तुष्ट (तुष्टु) वद्भिश्च पौरैः । ४२।६०य् वृत (धृत) मनिमिषभर्तुः केतुमीशः प्रजानाम् ४२।६०द् मरिनगरनताग्रं कारयेद् द्विड्बधाय (वधाय) ॥ ॥ ४२।६१अ नातिद्रुतं न च विलंबितमप्रकंपम् ४२।६१ब् अध्वस्तमाल्यपिटकादिविभूषणम् च । ४२।६१य् उत्थानमिष्टमशुभं यदतोऽन्यथा स्यात् ४२।६१द् तच्छान्तिभिः नरपतेः शमयेत् पुरोधाः ॥ ॥ ४२।६२अ क्रव्यादकौशिककपोतककाककंकैः ४२।६२ब् केतुस्थितैः महदुशन्ति भयं नृपस्य । ४२।६२य् चाषेण चापि युवराजभयं वदन्ति ४२।६२द् श्येनो विलोचनभयं निपतन् करोति ॥ ॥ ४२।६३अ छत्रभंगपतने नृपमृत्युः ४२।६३ब् तस्करान् मधु करोति निलीनम् । ४२।६३य् हन्ति चाप्यथ पुरोहितमुल्का ४२।६३द् पार्थिवस्य महिषीमशनिश्च ॥ ॥ ४२।६४अ राज्ञीविनाशं पतिता पताका ४२।६४ब् करोत्यवृष्टिं पिटकस्य पातः । ४२।६४य् मध्याग्रमूलेषु च केतुभंगो ४२।६४द् निहन्ति मन्त्रिक्षितिपालपौरान् ॥ ॥ ४२।६५अ धूमावृते शिखिभयं तमसा च मोहो ४२।६५ब् व्यालैश्च भग्नपतितैः न भवत्यमात्याः । ४२।६५य् ग्लायन्त्युदक्प्रभृति च क्रमशो द्विजाद्यान् (द्विजाद्या) ४२।६५द् भंगे तु बन्धकिबधः (वधः) कथितः कुमार्याः ॥ ॥ ४२।६६अ रज्जूत्संगच्छेदने बालपीडा ४२।६६ब् राज्ञो मातुः पीडनं मातृकायाः । ४२।६६य् यद्यत् कुर्युश्चारणा बालका (बालकाश्चारणा) वा ४२।६६द् तत्तत् तादृग् भावि पापं शुभं वा ॥ ॥ ४२।६७अ दिनचतुष्टयमुत्थितमर्चितं ४२।६७ब् समभिपूज्य नृपोऽहनि पंचमे । ४२।६७य् प्रकृतिभिः सह लक्ष्म विसर्जयेद् ४२।६७द् बलभिदः स्वबलाभिविवृद्धये ॥ ॥ ४२।६८अब्/ उपरिचरवसुप्रवर्तितं नृपतिभिः अपि अनुसन्ततं कृतम् । ४२।६८य्द्/ विधिमिममनुमन्य पार्थिवो न रिपुकृतं भयमाप्नुयादिति ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४३ नीराजनाध्यायः ४३।१अब्/ भगवति जलधरपक्ष्मक्षपाकरार्केक्षणे कमलनाभे । ४३।१य्द्/ उन्मीलयति तुरंग (तुरंगन) करिनरनीराजनं कुर्यात् ॥ ॥ ४३।२अब्/ द्वादश्यामष्टम्यां कार्तिक (कार्त्तिक) शुक्लस्य पंचदश्यां वा । ४३।२य्द्/ आश्वयुजे वा कुर्यान् नीराजनसंज्ञितां शान्तिम् ॥ ॥ ४३।३अब्/ नगरोत्तरपूर्वदिशि प्रशस्तभूमौ प्रशस्तदारुमयम् । ४३।३य्द्/ षोडशहस्तोच्छ्रायं दशविपुलं तोरणं कार्यम् ॥ ॥ ४३।४अब्/ सर्जौदुंबरककुभशाखामय (शाखाककुभमयं) शान्तिसद्म कुशबहुलम् । ४३।४य्द्/ वंशविनिर्मितमत्स्यध्वजचक्रालंकृतद्वारम् ॥ ॥ ४३।५अब्/ प्रतिसरया तुरगाणां भल्लातकशालिकुष्ठसिद्धार्थान् । ४३।५य्द्/ कण्ठेषु निबध्नीयात् पुष्ट्यर्थं शान्तिगृहगाणाम् ॥ ॥ ४३।६अब्/ रविवरुणविश्वदेवप्रजेशपुरुहूतवैष्णवैः मन्त्रैः । ४३।६य्द्/ सप्ताहं शान्तिगृहे कुर्यात्शान्तिं तुरंगाणाम् ॥ ॥ ४३।७अब्/ अभ्यर्चिता न परुषं वक्तव्या नापि ताडनीयाः ते । ४३।७य्द्/ पुण्याहशंखतूर्यध्वनिगीतरवैः विमुक्तभयाः ॥ ॥ ४३।८अब्/ प्राप्ते अष्टमेऽह्नि कुर्यादुदन्मुखं तोरणस्य दक्षिणतः । ४३।८य्द्/ कुशचीरावृतमाश्रममग्निं पुरतोऽस्य वेद्यां च ॥ ॥ ४३।९अब्/ चन्दनकुष्ठसमंगाहरितालमनःशिलाप्रियंगुवचाः । ४३।९य्द्/ दन्त्यमृताञ्जनरजनीसुवर्णपुष्प्यग्निपुष्पाग्नि) मन्थाश्च ॥ ॥ ४३।१०अब्/ श्वेतां सपूर्णकोशां कटंभरात्रायमाणसहदेवीः । ४३।१०य्द्/ नागकुसुमं स्वगुप्तां शतावरीं सोमराजीं च ॥ ॥ ४३।११अब्/ कलशेष्वेताः (एतान्) कृत्वा संभारान् उपहरेद् वलिं (बलिं) सम्यक् ॥ ॥ ४३।११य्द्/ भक्ष्यैः नानाकारैः मधुपायसयावकप्रचुरैः ॥ ॥ ४३।१२अब्/ खदिरपलाशौदुंबरकाश्मर्यश्वत्थनिर्मिताः समिधः । ४३।१२य्द्/ स्रुक् कनकाद् रजताद् वा कर्तव्या भूतिकामेन ॥ ॥ ४३।१३अब्/ पूर्वाभिमुखः श्रीमान् वैयाघ्रे चर्मणि स्थितो राजा । ४३।१३य्द्/ तिष्ठेदनलसमीपे तुरगभिषग्दैववित्सहितः ॥ ॥ ४३।१४अब्/ यात्रायां यदभिहितं ग्रहयज्ञविधौ महेन्द्रकेतौ च । ४३।१४य्द्/ वेदीपुरोहितानललक्षणमस्मिं तदवधार्यम् ॥ ॥ ४३।१५अब्/ लक्षणयुक्तं तुरगं द्विरदवरं चैव दीक्षितं स्नातम् । ४३।१५य्द्/ अहतसितांबरगन्धस्रग्धूम (धूपा)अभ्यर्चितं कृत्वा । ४३।१६अब्/ आश्रमतोरणमूलं समुपनयेत् सान्त्वयन् शनैः वाचा । ४३।१६य्द्/ वादित्रशंखपुण्याहनिःस्वनापूरितदिगन्तम् ॥ ॥ ४३।१७अब्/ यद्यानीतः तिष्ठेद् दक्षिणचरणं हयः समुत्क्षिप्य । ४३।१७य्द्/ स जयति तदा नरेन्द्रः शत्रून् नचिराद् (अचिराद्) विना यत्नात् ॥ ॥ ४३।१८अब्/ त्रस्यन् नैष्टो राज्ञः परिशेषं चेष्टितं द्विपहयानाम् । ४३।१८य्द्/ यात्रायां व्याख्यातं तदिह विचिन्त्यं यथायुक्ति ॥ ॥ ४३।१९अब्/ पिण्डमभिमन्त्र्य दद्यात् पुरोहितो वाजिने स यदि जिघ्रेत् । ४३।१९य्द्/ अश्नीयाद् वा जयकृद् विपरीतोऽतोऽन्यथाभिहितः ॥ ॥ ४३।२०अब्/ कलशौदकेषु शाखामाप्लाव्यौदुंबरीं स्पृशेत् तुरगान् । ४३।२०य्द्/ शान्तिकपौष्टिकमन्त्रैः एवं सेनां सनृपनागाम् ॥ ॥ ४३।२१अब्/ शान्तिं राष्ट्रविवृद्ध्यै कृत्वा भूयोऽभिचारकैः मन्त्रैः । ४३।२१य्द्/ मृत्मयमरिं विभिन्द्यात्शूलेनोरःस्थले विप्रः ॥ ॥ ४३।२२अब्/ खलिनं हयाय दद्यादभिमन्त्र्य पुरोहितः ततो राजा । ४३।२२य्द्/ आरुह्यौदक्पूर्वां यायान् नीराजितः सबलः ॥ ॥ ४३।२३अब्/ मृदंगशंखध्वनिहृष्टकुञ्जरस्रवन्मदामोदसुगन्धमारुतः । ४३।२३य्द्/ शिरोमणिप्रान्त (व्रात) चलत् प्रभाचयैः ज्वलन् विविस्वान् इव तोयदात्यये ॥ ॥ ४३।२४अब्/ हंसपंक्तिभिः इतः ततोऽद्रिराट् सम्पतद्भिः इव शुक्लचामरैः ॥ ॥ ४३।२४य्द्/ मृष्टगन्धपवनानुवाहिभिः धूयमानरुचिरस्रगंबरः । ४३।२५अब्/ नैकवर्णमणिवज्रभूषितैः भूषितो मुकुटकुण्डलांगदैः । ४३।२५य्द्/ भूरिरत्नकिरणानुरञ्जितः शक्रकार्मुकरुचिं (रुचं) समुद्वहन् ॥ ॥ ४३।२६अब्/ उत्पतद्भिः इव खं तुरंगमैः दारयद्भिः इव दन्तिभिः धराम् । ४३।२६य्द्/ निर्जितारिभिः इवामरैः नरैः शक्रवत् परिवृतो व्रजेन् नृपः ॥ ॥ ४३।२७अब्/ सवज्रमुक्ताफलभूषणोऽथवा सितस्रगुष्णीषविलेपनांबरः । ४३।२७य्द्/ धृतातपत्रो गजपृष्ठमाश्रितो घनोपरीवेन्दुतले भृगोः सुतः ॥ ॥ ४३।२८अब्/ सम्प्रहृष्टनरवाजिकुञ्जरं निर्मलप्रहरणांशुभासुरम् । ४३।२८य्द्/ निर्विकारमरिपक्षभीषणं यस्य सैन्यमचिरात् स गां जयेत् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४४ खञ्जनकलक्षणाध्यायः ४४।१अब्/ खञ्जनको नामायं यो विहगः तस्य दर्शने प्रथमे । ४४।१य्द्/ प्रोक्तानि यानि मुनिभिः फलानि तानि प्रवक्ष्यामि ॥ ॥ ४४।२अब्/ स्थूलोऽभ्युन्नतकण्ठः कृष्णगलो भद्रकारको भद्रः । ४४।२य्द्/ आकण्ठमुखात् कृष्णः सम्पूर्णः पूरयत्याशाम् ॥ ॥ ४४।३अब्/ कृष्णो गलेऽस्य बिन्दुः सितकरटान्तः स रिक्तकृद् रिक्तः । ४४।३य्द्/ पीतो गोपीत इति क्लेशकरः खञ्जनो दृष्टः ॥ ॥ ४४।४अब्/ अथ मधुरसुरभिफलकुसुमतरुषु सलिलाशयेषु पुण्येषु । ४४।४य्द्/ करितुरगभुजगमूर्ध्नि प्रासादौद्यानहर्म्येषु ॥ ॥ ४४।५अब्/ गोगोष्ठसत्समागमयज्ञौत्सवपार्थिवद्विजसमीपे । ४४।५य्द्/ हस्तितुरंगमशालाघत्रध्वजचामराद्येषु ॥ ॥ ४४।६अब्/ हेमसमीपसितांबरकमलोत्पलपूजितौपलिप्तेषु । ४४।६य्द्/ दधिपात्रधान्यकूटेषु च श्रियं खञ्जनः कुरुते ॥ ॥ ४४।७अब्/ पंके स्वाद्वन्नाप्तिः गोरससम्पग गोमयोपगते । ४४।७य्द्/ शाद्वलगे वस्त्राप्तिः शकटस्थे देशविभ्रंशः ॥ ॥ ४४।८अब्/ गृहपटलेऽर्थभ्रंशो बध्रे (वध्रे) बन्धोऽशुचौ भवति रोगः । ४४।८य्द्/ पृष्ठे त्वजाविकानां प्रियसंगममावहत्याशु ॥ ॥ ४४।९अब्/ महिषौष्ट्रगर्दभास्थिश्मशानगृहकोणशर्कराट्ट (अद्रि) स्थः । ४४।९य्द्/ प्राकारभस्मकेशेषु चाशुभो मरणरुग्भयदः ॥ ॥ ४४।१०अब्/ पक्षौ धुन्वन् न शुभः शुभः पिबन् वारि निम्नगासंस्थः । ४४।१०य्द्/ सूर्योदये प्रशस्तो (ऽथ शस्तो) नैष्टफलः खञ्जनोऽस्तमये ॥ ॥ ४४।११अब्/ नीराजने निवृत्ते यया दिशा खञ्जनं नृपो यान्तम् । ४४।११य्द्/ पश्येत् तया गतस्य क्षिप्रमरातिः वशमुपैति ॥ ॥ ४४।१२अ तस्मिन् निधिः भवति मैथुनमेति यस्मिन् ४४।१२ब् यस्मिं तु छर्दयति तत्र तलेऽस्ति काचम् । ४४।१२य् अंगारमपि उपदिशन्ति पुरीषणेऽस्य ४४।१२द् तत्कौतुकापनयनाय खनेद् धरित्रीम् ॥ ॥ ४४।१३अब्/ मृतविकलविभिन्नरोगितः स्वतनुसमानफलप्रदः खगः । ४४।१३य्द्/ धनकृदभिनिलीयमानको वियति च बन्धुसमागमप्रदः ॥ ॥ ४४।१४अब्/ नृपतिः अपि शुभं शुभप्रदेशे खगमवलोक्य महीतले विदध्यात् । ४४।१४य्द्/ सुरभिकुसुमधूपयुक्तमर्घं शुभमभिनन्दिं (अभिनन्दितं) एवमेति वृद्धिम् ॥ ॥ ४४।१५अब्/ अशुभमपि विलोक्य खञ्जनं द्विजगुरुसाधुसुरार्चने रतः । ४४।१५य्द्/ न नृपतिः अशुभं समाप्नुयात् (समाप्नुयान्) न यदि दिनानि च सप्त मांसभुक् ॥ ॥ ४४।१६अब्/ आवर्षात् प्रथमे दर्शने फलं प्रतिदिनं तु दिनशेषात् (दिनशेषे) । ४४।१६य्द्/ दिक्स्थानमूर्तिलग्नऋक्षशान्तदीप्तादिभिश्चौह्यम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४५ उत्पाताध्यायः ४५।१अब्/ यान् अत्रेः (अत्रि) उत्पातान् गर्गः प्रोवाच तान् अहं वक्ष्ये । ४५।१य्द्/ तेषां संक्षेपोऽयं प्रकृतेः अन्यत्वमुत्पातः ॥ ॥ ४५।२अब्/ अपचारेण नराणामुपसर्गः पापसंचयाद् भवति । ४५।२य्द्/ संसूचयन्ति दिव्यान्तरिक्षभौमाः त उत्पाताः (तदुत्पाताः) ॥ ॥ ४५।३अब्/ मनुजानामपचारादपरक्ता देवताः सृजन्त्येतान् । ४५।३य्द्/ तत्प्रतिघाताय नृपः शांस्तिं राष्ट्रे प्रयुञ्जीत ॥ ॥ ४५।४अब्/ दिव्यं ग्रहऋक्षवैकृतमुल्कानिर्घातपवनपरिवेषाः । ४५।४य्द्/ गन्धर्वपुरपुरन्दरचापादि यदान्तरिक्षं तत् ॥ ॥ ४५।५अब्/ भौमं चरस्थिरभवं तत्शान्तिभिः आहतं शममुपैति । ४५।५य्द्/ नाभसमुपैति मृदुतां शाम्यति नो दिव्यमित्येके ॥ ॥ ४५।६अब्/ दिव्यमपि शममुपैति प्रभूतकनकान्नगोमहीदानैः । ४५।६य्द्/ रुद्रायतने भूमौ गोदोहात् कोटिहोमाग ॥ ॥ ४५।७अब्/ आत्मसुतकोशवाहनपुरदारपुरोहितेषु लोके च (लोकेषु) । ४५।७य्द्/ पाकमुपयाति दैवं परिकल्पितमष्टधा नृपतेः ॥ ॥ ४५।८अब्/ अनिमित्तभंगचलनस्वेदाश्रुनिपातजल्पनाद्यानि । ४५।८य्द्/ लिंगार्चायतनानां नाशाय नरेशदेशानाम् ॥ ॥ ४५।९अब्/ दैवतयात्राशकटाक्षचक्रयुगकेतुभंगपतनानि । ४५।९य्द्/ सम्पर्यासनसादनसंगः (संगाः) च न देशनृपशुभदाः ॥ ॥ ४५।१०अब्/ ऋषिधर्मपितृब्रह्मप्रोद्भूतं वैकृतं द्विजातीनाम् । ४५।१०य्द्/ यद् रुद्रलोकपालोद्भवं पशूनामनिष्टं तत् ॥ ॥ ४५।११अब्/ गुरुसितशनैश्चरोत्थं पुरोधसां विष्णुजं च लोकानाम् । ४५।११य्द्/ स्कन्दविशाखसमुत्थं माण्डलिकानां नरेन्द्राणाम् ॥ ॥ ४५।१२अब्/ वेदव्यासे मन्त्रिणि विनायके वैकृतं चमूनाथे । ४५।१२य्द्/ धातरि सविश्वकर्मणि लोकाभावाय निर्दिष्टम् ॥ ॥ ४५।१३अब्/ देवकुमारकुमारीवनिताप्रेष्येषु वैकृतं यत् स्यात् । ४५।१३य्द्/ तन् नरपतेः कुमारककुमारिकास्त्रीपरिजनानाम् ॥ ॥ ४५।१४अब्/ रक्षः पिशाचगृह्यकनागानामेवं (एतद्) एव निर्दिष्टं (निर्देश्यं) । ४५।१४य्द्/ मासैश्चाप्यष्टाभिः सर्वेषामेव फलपाकः ॥ ॥ ४५।१५अब्/ बुद्ध्वा देवविकारं शुचिः पुरोधाः त्र्यहौषितः स्नातः । ४५।१५य्द्/ स्नानकुसुमानुलेपनवस्त्रैः अभ्यर्चयेत् प्रतिमाम् ॥ ॥ ४५।१६अब्/ मधुपर्केण पुरोधा भक्ष्यैः (बक्षैः) बलिभिश्च विधिवदुपतिष्ठेत् । ४५।१६य्द्/ स्थालीपाकं जुहुयाद् विधिवन् मन्त्रैश्च तल्लिंगैः ॥ ॥ ४५।१७अ इति विबुधविकारे शान्तयः सप्तरात्रं ४५।१७ब् द्विजविबुधगणार्चा गीतनृत्यौत्सवाश्च । ४५।१७य् विधिवदवनिपालैः यैः प्रयुक्ता न तेषां ४५।१७द् भवति दुरितपाको दक्षिणाभिश्च रुद्धः ॥ ॥ ४५।१८अब्/ राष्ट्रे यस्यानग्निः प्रदीप्यते दीप्यते च नेन्धनवान् । ४५।१८य्द्/ मनुजेश्वरस्य पीडा तस्य च राष्ट्रस्य विज्ञेया ॥ ॥ ४५।१९अब्/ जलमांसार्द्रज्वलने नृपतिवधः प्रहरणे रणो रौद्रः । ४५।१९य्द्/ सैन्यग्रामपुरेषु च नाशो वह्नेः भयं कुरुते ॥ ॥ ४५।२०अब्/ प्रासादभवनतोरणकेत्वादिष्वननलेन दिग्धेषु । ४५।२०य्द्/ तडिता वा षण्मासात् परचक्रस्यागमो नियमात् ॥ ॥ ४५।२१अब्/ धूमोऽनग्निसमुत्थो रजस्तमश्चाह्निजं महाभयदम् । ४५।२१य्द्/ व्यभ्रे निश्युडुनाशो दर्शनमपि चाह्नि दोषकरम् ॥ ॥ ४५।२२अब्/ नगरचतुष्पादण्ड (दाण्ड) जमनुजानां भयकरं ज्वलनमाहुः । ४५।२२य्द्/ धूमाग्निविस्फुलिंगैः शय्यांबरकेशगैः मृत्युः ॥ ॥ ४५।२३अब्/ आयुधज्वलनसर्पणस्वनाः क्षनिर्गमनवेपनानि वा । ४५।२३य्द्/ वैकृतानि यदि वायुधेऽपराणि आशु रौद्ररणसंकुलं वदेत् ॥ ॥ ४५।२४अ मन्त्रैः आग्नेयैः (वाह्नैः) क्षीरवृक्षात् समिद्भिः ४५।२४ब् होतव्योऽग्निः सर्षपैः सर्पिषा च । ४५।२४य् अग्न्यादीनां वैकृते शान्तिः एवं ४५।२४द् देयं चास्मिन् कांचनं ब्राह्मणेभ्यः ॥ ॥ ४५।२५अब्/ शाखाभंगेऽकस्माद् वृक्षाणां निर्दिशेद् रणोद्योगम् । ४५।२५य्द्/ हसन देशभ्रंशं रुदिते च व्याधिबाहुल्यम् ॥ ॥ ४५।२६अब्/ राष्ट्रविभेदः त्वनृतौ बालवधोऽतीव कुसुमिते बाले । ४५।२६य्द्/ वृक्षात् क्षीरस्रावे सर्वद्रव्यक्षयो भवति ॥ ॥ ४५।२७अब्/ मद्ये वाहननाशः संग्रामः शोणिते मधुनि रोगः । ४५।२७य्द्/ स्नेहे दुर्भिक्षभयं महद्भयं निःस्रुते (निःसृते) सलिले ॥ ॥ ४५।२८अब्/ शुष्कविरोहे वीर्यान्नसंक्षयः शोषणे च विरुजानाम् । ४५।२८य्द्/ पतितानामुत्थाने स्वयं भयं दैवजनितं च ॥ ॥ ४५।२९अब्/ पूजितवृक्षे ह्यनृतौ कुसुमफलं नृपवधाय निर्दिष्टम् । ४५।२९य्द्/ धूमः तस्मिन् ज्वालाऽथवा भवेन् नृपवधायैव ॥ ॥ ४५।३०अब्/ सर्पत्सु तरुषु जल्पत्सु वापि जनसंक्षयो विनिर्दिष्टः । ४५।३०य्द्/ वृक्षाणां वैकृत्ये दशभिः मासैः फलविपाकः ॥ ॥ ४५।३१अब्/ स्रग्गन्धधूपांबरपूजितस्य छत्रं विधायोपरि पादपस्य । ४५।३१य्द्/ कृत्वा शिवं रुद्रजपोऽत्र कार्यो रुद्रेभ्य इत्यत्र षड् एव होमाः (षडंगहोमः) ॥ ॥ ४५।३२अब्/ पायसेन मधुनापि (मधुना च) भोजयेद् ब्राह्मणान् घृतयुतेन भूपतिः । ४५।३२य्द्/ मेदिनी निगदितात्र दक्षिणा वैकृते तरुकृते हितार्थिभिः ॥ ॥ ४५।३३अब्/ नालेऽब्जयवादीनामेकस्मिन् द्वित्रिसंभवो मरणम् । ४५।३३य्द्/ कथयति तदधिपतीनां यमलं जातं च कुसुमफलम् ॥ ॥ ४५।३४अब्/ अतिवृद्धिः सस्यानां नानाफलकुसुमसंभवो (भवो) वृक्षे । ४५।३४य्द्/ भवति हि यद्येकस्मिन् परचक्रस्यागम्मो नियमात् ॥ ॥ ४५।३५अब्/ अर्धेन यदा तैलं भवति तिलानामतैलता वा स्यात् । ४५।३५य्द्/ अन्नस्य च वैरस्यं तदा तु विन्द्याद् भयं सुमहत् ॥ ॥ ४५।३६अब्/ विकृतकुसुमं फलम् वा ग्रामादथवा पुराद् वहिः कार्यम् । ४५।३६य्द्/ सौम्योऽत्र चरुः कार्यो निर्वाप्यो वा पशुः शान्त्यै ॥ ॥ ४५।३७अ सस्ये च दृष्ट्वा विकृतिं प्रदेयं ४५।३७ब् तत्क्षेत्रमेव प्रथमं द्विजेभ्यः । ४५।३७य् तस्यैव मध्ये चरुमत्र भौमं ४५।३७द् कृवा न दोषं समुपैति तज्जं (तज्जान्) ॥ ॥ ४५।३८अब्/ दुर्भिक्षमनावृष्टावतिवृष्टौ (अनावृष्ट्यामतिवृष्ट्यां) क्षुद्भयं परभयं च (सपरचक्रं) । ४५।३८य्द्/ रोगो ह्यनृतुभवायां नृपतिवधो (नृपवधो) ऽनभ्रजातायाम् ॥ ॥ ४५।३९अब्/ शीतोष्णविपर्यासो (विपर्यासे) नो सम्यगृतुषु च सम्प्रवृत्तेषु । ४५।३९य्द्/ षण्मासाद् राष्ट्रभयं रोगभयं दैवजनितं च ॥ ॥ ४५।४०अब्/ अन्यऋतौ सप्ताहं प्रबन्धवर्षे प्रधाननृपमरणम् । ४५।४०य्द्/ रक्ते शस्त्रोद्योगो मांसास्थिवसादिभिः मरकः ॥ ॥ ४५।४१अब्/ धान्यहिरण्यत्वक्फलकुसुमाद्यैः वर्षितैः भयं विन्द्यात् । ४५।४१य्द्/ अंगारपांशुवर्षे विनाशमायाति तन्नगरम् ॥ ॥ ४५।४२अब्/ उपला विना जलधरैः विकृता वा प्राणिनो यदा वृष्टाः । ४५।४२य्द्/ छिद्रं वाप्यतिवृष्टौ सस्यानामीतिसंजननम् ॥ ॥ % ओने वेर्से इन्सेर्तेद् ४६।४३अब्/ क्षीरघृतक्षौद्राणां दध्नो रुधिरोष्णवारिणां (वारिणो) वर्षे । ४६।४३य्द्/ देशविनाशो ज्ञेयोऽसृग्वर्षे च अपि नृपयुद्धम् ॥ ॥ ४५।४३अब्/ यद्यमलेऽर्के छाया न दृश्यते प्रतीपा वा । ४५।४३य्द्/ देशस्य तदा सुमहद्भयमायातं विनिर्देश्यम् ॥ ॥ ४५।४४अब्/ व्यभ्रे नभसीन्द्रधनुर्दिवा यदा दृश्यतेऽथवा रात्रौ । ४५।४४य्द्/ प्राच्यामपरस्यां वा तदा भवेत् क्षुद्भ्यं सुमहत् ॥ ॥ ४५।४५अब्/ सूर्येन्दुपर्जन्यसमीरणानां यागः (योगः) स्मृतो वृष्टिविकारकाले । ४५।४५य्द्/ धान्यान्नगोकांचनदक्षिणाश्च देयाः ततः शान्तिमुपैति पापम् ॥ ॥ ४५।४६अब्/ अपसर्पणं नदीनाम् नगरादचिरेण शून्यतां कुरुते । ४५।४६य्द्/ शोषश्चाशोष्याणामन्येषां वा ह्रदादीनाम् ॥ ॥ ४५।४७अब्/ स्नेहासृग्मांसवहाः संकुलकलुषाः प्रतीपगाश्चापि । ४५।४७य्द्/ परचक्रस्यागमनं नद्यः कथयन्ति षण्मासात् ॥ ॥ ४५।४८अब्/ ज्वालाधूमक्वाथारुदितौत्क्रुष्टानि चैव कूपानाम् । ४५।४८य्द्/ गीतप्रजल्पितानि च जनमरकायौपदिष्टानि (प्रदिष्टानि) ॥ ॥ ४५।४९अब्/ सलिल (तोय) उत्पत्तिः अखाते गन्धरसविपर्यये च तोयानाम् । ४५।४९य्द्/ सलिलाशयविकृतौ वा महद्भयं तत्र शन्तिमिमां (इयं) ॥ ॥ ४५।५०अब्/ सलिलविकारे कुर्यात् पूजां वरुणस्य वारुणैः मन्त्रैः । ४५।५०य्द्/ तैः एव च जपहोमं शममेवं पापमुपयाति ॥ ॥ ४५।५१अब्/ प्रसवविकारे स्त्रीणां द्वित्रिचतुष्प्रभृतिसम्प्रसूतौ वा । ४५।५१य्द्/ हीनातिरिक्तकाले च देशकुलसंक्षयो भवति ॥ ॥ ४५।५२अब्/ वडवा उष्ट्रमहिषगोहस्तिनीषु यमलौद्भवे रणमरणं (मरणं) एषाम् । ४५।५२य्द्/ षण्मासात् सूतिफलं शान्तौ श्लोकौ च गर्गौक्तौ ॥ ॥ ४५।५३अब्/ नार्यः परस्य विषये त्यक्तव्याः ता हितार्थिना । ४५।५३य्द्/ तर्पयेग द्विजान् कामैः शान्तिं चैवात्र कारयेत् ॥ ॥ ४५।५४अब्/ चतुष्पादाः स्वयूथेभ्यः त्यक्तव्याः परभूमिषु । ४५।५४य्द्/ नगरं स्वामिनं यूथमन्यथा तु विनाशयेत् ॥ ॥ ४५।५५अब्/ परयोनावभिगमनं भवति तिरश्चामसाधु धेनूनाम् । ४५।५५य्द्/ उक्षाणो वान्योन्यं पिबति श्वा वा सुरभिपुत्रम् ॥ ॥ ४५।५६अब्/ मासत्रयेण विन्द्यात् तस्मिन् निःसंशयं परागमनम् । ४५।५६य्द्/ तत्प्रतिघातायैतौ श्लोकौ गर्गेण निर्दिष्टौ ॥ ॥ ४५।५७अब्/ त्यागो विवासनं दानं तत्तस्याशु शुभं भवेत् । ४५।५७य्द्/ तर्पयेद् ब्राह्मणांश्चात्र जपहोमांश्च कारयेत् ॥ ॥ ४५।५८अब्/ स्थालीपाकेन धातारं पशुना च पुरोहितः । ४५।५८य्द्/ प्राजापत्येन मन्त्रेण यजेद् बह्वन्नदक्षिणम् ॥ ॥ ४५।५९अब्/ यानं वाहवियुक्तं यदि गच्छेन् न व्रजेग वाहयुतम् । ४५।५९य्द्/ राष्ट्रभयं भवति तदा चक्राणां सादभंगे च ॥ ॥ ४५।६०अब्(४६।६१अब्)/ गीतरवतूर्यशब्दा नभसि यदा वा चरस्थिरान्यत्वम् । ४५।६०य्द्(४६।६१य्द्)/ मृत्युः तदा गदा वा विस्वतूर्ये (विस्वरतार्ये) पराभिभवः ॥ ॥ ४५।६१अब्(४६।६२अब्)/ अनभिहततूर्यनादः शब्दो वा ताडितेषु यदि न स्यात् । ४५।६१य्द्(४६।६२ऐ)/ व्युत्पत्तौ वा तेषां परागमो नृपतिमरणं वा ॥ ॥ ४५।६२अब्/ गोलांगलयोः संगे दर्वीशूर्पाद्युपस्करविकारे । ४५।६२य्द्/ क्रोष्टुकनादे च तथा शस्त्रभयं मुनिवचश्चेदम् ॥ ॥ ४५।६३अब्/ वायव्येष्वेषु न्र्पतिः वायुं शक्तुभिः अर्चयेत् । ४५।६३य्द्/ आवायोः इति पंचर्चो जप्तव्याः (जाप्याश्च) प्रयतैः द्विजैः ॥ ॥ ४५।६४अब्/ ब्राह्मणान् परमान्नेन दक्षिणाभिश्च तर्पयेत् । ४५।६४य्द्/ बह्वन्नदक्षिणा होमाः कर्तव्याश्च प्रयत्नतः ॥ ॥ ४५।६५अब्/ पुरपक्षिणो वनचरा वन्या वा निर्भया विशन्ति पुरम् । ४५।६५य्द्/ नक्तं वा दिवसचराः क्षपाचरा वा चरन्त्यहनि ॥ ॥ ४५।६६अब्/ सन्ध्याद्वयेऽपि मण्डलमाबध्नन्तो मृगा विहंगा वा । ४५।६६य्द्/ दीप्तायां दिश्यथवा क्रोशन्तः संहता भयदाः ॥ ॥ ४५।६७अब्/ श्येनाः (श्वानः) प्ररुदन्त इव द्वारे क्रोशन्ति जंबुका दीप्ताः । ४५।६७य्द्/ प्रविशेन् नरेन्द्रभवने कपोतकः कौशिको यदि वा ॥ ॥ ४५।६८अब्/ कुक्कुटरुतं प्रदोषे हेमन्तादौ च कोकिलालापाः । ४५।६८य्द्/ प्रतिलोममण्डलचराः श्येनाद्याश्चांबरे भयदाः ॥ ॥ ४५।६९अब्/ गृहचैत्यतोरणेषु द्वारेषु च पक्षिसंघसम्पातः (सम्पाताः) । ४५।६९य्द्/ मधुवल्मीकांभोरुहसमुद्भवः (समुद्भवाः) चापि नाशाय ॥ ॥ ४५।७०अब्/ श्वभिः अस्थिशवावयवप्रवेशनं मन्दिरेषु मरकाय । ४५।७०य्द्/ पशुशस्त्रव्याहारे नृपमृत्युः मुनिवचश्चेदम् ॥ ॥ ४५।७१अब्/ मृगपक्षिविकारेषु कुर्याद् धीमान् (धोमान्) सदक्षिणान् । ४५।७१य्द्/ देवाः कपोत इति च जप्तव्याः पंचभिः द्विजैः ॥ ॥ ४५।७२अब्/ सुदेवा इति चैकेन देया गावः सदक्षिणाः (च दक्षिणा) । ४५।७२य्द्/ जपेत्शाकुनसूक्तं वा मनो वेदशिरांशि च ॥ ॥ ४५।७३अब्/ शक्रध्वजेन्द्रकीलस्तंभद्वारप्रपातभंगेषु । ४५।७३य्द्/ तद्वत् कपाटतोरणकेतूनां नरपतेः मरणम् ॥ ॥ ४५।७४अब्/ सन्ध्याद्वयस्य दीप्तिः धूमौत्पत्तिश्च काननेऽनग्नौ । ४५।७४य्द्/ छिद्राभावे भूमेः दरणं कंपश्च भयकारी ॥ ॥ ४५।७५अ पाखण्डाणां (पाषण्डाणां) नास्तिकानां च भक्तः ४५।७५ब् साध्वाचारप्रोज्झितः क्रोधशीलः । ४५।७५य् ईर्ष्युः क्रूरो विग्रहासक्तचेता ४५।७५द् यस्मिन् राजा तस्य देशस्य नाशः ॥ ॥ ४५।७६अब्/ प्रहर हर छिन्धि भिन्धीत्यायुधकाष्ठाश्मपाणयो बालाः । ४५।७६य्द्/ निगदन्तः प्रहरन्ते तत्रापि भयं भवत्याशु ॥ ॥ ४५।७७अब्/ अंगारगैरिकाद्यैः विकृतप्रेताभिलेखनं यस्मिन् । ४५।७७य्द्/ नायकचित्रितमथवा क्षये क्षयं याति न चिरेण ॥ ॥ ४५।७८अब्/ लूतापटांगशबलं न सन्ध्ययोः पूजितं कलहयुक्तम् । ४५।७८य्द्/ नित्यौच्छिष्टस्त्रीकं च यद्गृहं तत्क्षयं याति ॥ ॥ ४५।७९अब्/ दृष्टेषु यातुधानेषु निर्दिशेन् मरकमाशु सम्प्राप्तम् । ४५।७९य्द्/ प्रतिघातायैतेषां गर्गः शान्तिं चकारैमाम् ॥ ॥ ४५।८०अब्/ महाशान्त्योऽथ बलयो भोज्यानि सुमहान्ति च । ४५।८०य्द्/ कारयेत महेन्द्रं च माहेन्द्रीं (महेन्द्रीभिः) च समर्चयेत् ॥ ॥ ४५।८१अब्/ नरपतिदेशविनाशे केतोरुदयेऽथवा ग्रहेऽर्केन्द्वोः । ४५।८१य्द्/ उत्पातानां प्रभवः स्वऋतुभवश्चाप्यदोषाय ॥ ॥ ४५।८२अब्/ ये च न दोषान् जनयन्त्युत्पाताः तान् ऋतुस्वभावकृतान् । ४५।८२य्द्/ ऋषिपुत्रकृतैः श्लोकैः विद्यादेतैः समासौक्तैः ॥ ॥ ४५।८३अब्/ वज्राशनिमहीकंपसन्ध्यानिर्घातनिःस्वनाः । ४५।८३य्द्/ परिवेषरजोधूमरक्तार्कास्तमय (अस्तमन) उदयाः ॥ ॥ ४५।८४अब्/ द्रुमेभ्योऽन्नरसस्नेहबहुपुष्पफलौद्गमाः । ४५।८४य्द्/ गोपक्षिमदवृद्धिश्च शिवाय मधुमाधवे ॥ ॥ ४५।८५अब्/ तारा उल्कापातकलुषं कपिलार्केन्दुमण्डलम् । ४५।८५य्द्/ अनग्निज्वलनस्फोटधूमरेण्वनिलाहतम् ॥ ॥ ४५।८६अब्/ रक्तपद्मारुणा (अरुणं) सन्ध्या (सन्ध्यं) नभः क्षुब्धार्णवौपमम् । ४५।८६य्द्/ सरितां चांबुसंशोषं दृष्ट्वा ग्रीष्मे शुभं वदेत् ॥ ॥ ४५।८७अब्/ शक्रायुधपरीवेषविद्युत्शुष्कविरोहणम् । ४५।८७य्द्/ कंपौद्वर्तनवैकृत्यं रसनं दरणं क्षितेः ॥ ॥ ४५।८८अब्/ सरोनद्युदपानानां वृद्ध्यूर्ध्वतरणप्लवाः । ४५।८८य्द्/ सरणं चाद्रिगेहानां वर्षासु न भयावहम् ॥ ॥ ४५।८९अब्/ दिव्यस्त्रीभूतगन्धर्वविमानाद्भुतदर्शनम् । ४५।८९य्द्/ ग्रहनक्षत्रताराणां दर्शनं च दिवाऽंबरे ॥ ॥ ४५।९०अब्/ गीतवादित्रनिर्घोषा वनपर्वतसानुषु । ४५।९०य्द्/ सस्यवृद्धिः अपां हानिः अपापाः शरदि स्मृताः ॥ ॥ ४५।९१अब्/ शीतानिलतुषारत्वं नर्दनं मृगपक्षिणाम् । ४५।९१य्द्/ रक्षोयक्षादिसत्त्वानां दर्शनं वाग् अमनुषी ॥ ॥ ४५।९२अब्/ दिशो धूमान्धकाराश्च सनभोवनपर्वताः । ४५।९२य्द्/ उच्छैः सूर्योदयास्तौ च हेमन्ते शोभनाः स्मृताः ॥ ॥ ४५।९३अब्/ हिमपातानिलोत्पाता विरूपाद्भुतदर्शनम् । ४५।९३य्द्/ कृष्णाञ्जनाभमाकाशं तारा उल्कापातपिञ्जरम् ॥ ॥ ४५।९४अब्/ चित्रगर्भोद्भवाः स्त्रीषु गोऽजाश्वमृगपक्षिषु । ४५।९४य्द्/ पत्रांकुरलतानां च विकाराः शिशिरे शुभाः ॥ ॥ ४५।९५अब्/ ऋतुस्वभावजा ह्येते दृष्टाः स्वऋतौ शुभप्रदाः । ४५।९५य्द्/ ऋतोः अन्यत्र चौत्पाता दृष्टाः ते चातिदारुणाः (बृशदारुनाः) ॥ ॥ ४५।९६अब्/ उन्मत्तानां च या गाथाः शिशूनां यग भाषितं (भाषितं च यत्) । ४५।९६य्द्/ स्त्रियो यग प्रभाषन्ते तस्य नास्ति व्यतिक्रमः ॥ ॥ ४५।९७अब्/ पूर्वं चरति देवेषु पश्चागरति (गच्छति) मानुषान् । ४५।९७य्द्/ नाचोदिता वाग् वदति सत्या ह्येषा सरस्वती ॥ ॥ ४५।९८अ उत्पातान् गणितविवर्जितोऽपि बुद्ध्वा ४५।९८ब् विख्यातो भवति नरेन्द्रवल्लभश्च । ४५।९८य् एतत् तन्मुनिवचनं रहस्यमुक्तं ४५।९८द् यज्ञात्वा भवति नरः त्रिकालदर्शी ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४६ मयूरचित्रकाध्यायः ४६।१अब्/ दिव्यान्तरिक्षाश्रयमुक्तमादौ मया फलं शस्तमशोभनं च । ४६।१य्द्/ प्रायेण चारेषु समागमेषु युद्धेषु मार्गादिषु विस्तरेण ॥ ॥ ४६।२अ भूयो वराहमिहिरस्य न युक्तमेतत् ४६।२ब् कर्तुं समासकृदसविति तस्य दोषः । ४६।२य् तज्ञैः न वाच्यमिदमुक्तफलानुगीति ४६।२द् यद् बर्हि (वर्हि) चित्रकमिति प्रथितं वरांगम् ॥ ॥ ४६।३अब्/ स्वरूपमेव तस्य तत्प्रकीर्तितानुकीर्तनम् । ४६।३य्द्/ ब्रवीम्यहं न चेदिदं तथाऽपि मेऽत्र वाच्यता ॥ ॥ ४६।४अब्/ उत्तरवीथिगता द्युतिमन्तः क्षेमशुभिक्षशिवाय समस्ताः । ४६।४य्द्/ दक्षिणमार्गगता द्युतिहीनाः क्षुद्भयतस्करमृत्युकराः ते ॥ ॥ ४६।५अब्/ कोष्ठागारगते भृगुपुत्रे पुष्यस्थे च गिराम् प्रभविष्णौ । ४६।५य्द्/ निर्वैराः क्षितिपाः सुखभाजः संहृष्टाश्च जना गतरोगाः ॥ ॥ ४६।६अब्/ पीडयन्ति यदि कृत्तिकां मघां रोहिणीं श्रवमेन्द्रमेव वा । ४६।६य्द्/ प्रोज्झ्य सूर्यमपरे ग्रहाः तदा पश्चिमा दिग् अनयेन पीड्यते ॥ ॥ ४६।७अ प्राच्यां चेद् ध्वजवदवस्थिता दिनान्ते ४६।७ब् प्राच्यानां भवति हि विग्रहो नृपाणाम् । ४६।७य् मध्ये चेद् भवति हि मध्यदेशपीठा (पीडा) ४६।७द् रूक्षैः तैः न तु रुचिमन् (रुचिरैः) मयूखवद्भिः ॥ ॥ ४६।८अब्/ दक्षिणां ककुभमाश्रितः (आश्रितैः) तु तैः दक्षिणापथपयोमुचां क्षयः । ४६।८य्द्/ हीनरूक्षतनुभिश्च विग्रहः स्थूलदेहकिरणान्वितैः शुभम् ॥ ॥ ४६।९अब्/ उत्तरमार्गे स्पष्टमयूखाः शान्तिकराः ते तन् नृपतीनाम् । ४६।९य्द्/ ह्रस्वशरीरा भस्मसवर्णा दोषकराः स्युः देशनृपाणाम् ॥ ॥ ४६।१०अ नक्षत्राणां तारकाः सग्रहाणाम् ४६।१०ब् धूमज्वालाविस्फुलिंगान्विताश्चेत् । ४६।१०य् आलोकं वा निर्निमित्तं न यान्ति ४६।१०द् याति ध्वंसं सर्वलोकः सभूपः ॥ ॥ ४६।११अ दिवि भाति यदा तुहिनांशुयुगं ४६।११ब् द्विजवृद्धिः अतीव तदाशु शुभा । ४६।११य् तदनन्तरवर्णरणोऽर्कयुगे ४६।११द् जगतः प्रलयः त्रिचतुष्प्रभृति ॥ ॥ ४६।१२अ मुनीन् अभिजितं ध्रुवं मघवतश्च भं संस्पृशन् ४६।१२ब् शिखी घनविनाशकृत् कुशलकर्महा शोकदः । ४६।१२य् भुजंगं (भुजंगभं) अथ संस्पृशेद् भवति वृष्टिनाशो ध्रुवं ४६।१२द् क्षयं व्रजति विद्रुतो जनपदश्च बालाकुलः ॥ ॥ ४६।१३अब्/ प्राग्द्वारेषु चरन् रविपुत्रो नक्षत्रेषु करोति च वक्रम् । ४६।१३य्द्/ दुर्भिक्षं कुरुते महदुग्रं (भयमुग्रं) मित्राणां च विरोधमवृष्टिम् ॥ ॥ ४६।१४अब्/ रोहिणीशकटमर्कनन्दनो यदि भिनत्ति रुधिरोऽथवा शिखी । ४६।१४य्द्/ किं वदामि यदनिष्टसागरे जगदशेषमुअपयाति संक्षयम् ॥ ॥ ४६।१५अब्/ उदयति सततं यदा शिखी चरति भचक्रमशेषमेव वा । ४६।१५य्द्/ अनुभवति पुराकृतं तदा फलमशुभं सचराचरं जगत् ॥ ॥ ४६।१६अ धनुःस्थायी रूक्षो रुधिरसदृशः क्षुद्भयकरो ४६।१६ब् बलोद्योगं चन्द्रः (चेन्दुः) कथयति जयं ज्याऽस्य च यतः । ४६।१६य् गवां(अवाक्) शृंगो गोघ्नो निधनमपि सस्यस्य कुरुते ४६।१६द् ज्वलन् धूमायन् वा नृपतिमरणायैव भवति ॥ ॥ ४६।१७अब्/ स्निग्धः स्थूलः समशृंगो विशालः तुंगश्चौदग्विचरन् नागवीथ्याम् । ४६।१७य्द्/ दृष्टः सौम्यैः अशुभैः विप्रयुक्तो लोकानन्दं कुरुतेऽतीव चन्द्रः ॥ ॥ ४६।१८अब्/ पित्र्यमैत्रपुरुहूतविशाखात्वाष्ट्रमेत्य च युनक्ति शशांकः । ४६।१८य्द्/ दक्षिणेन न शुभः शुभकृत् (शुभो हितकृत्) स्याद् यद्युदक् चरति मध्यगतो वा ॥ ॥ ४६।१९अब्/ परिघ इति मेघरेखा या तिर्यग्भास्करोदयेऽस्ते वा । ४६।१९य्द्/ परिधिः तु प्रतिसूर्यो दण्डः त्वृजुः इन्द्रचापनिभः ॥ ॥ ४६।२०अब्/ उदयेऽस्ते वा भानोः ये दीर्घा रश्मयः त्वमोघाः ते । ४६।२०य्द्/ सुरचापखण्डम् ऋजु यद्रोहितमैरावतं दीर्घम् ॥ ॥ ४६।२१अब्/ अर्धास्तमयात् सन्ध्या व्यक्तीभूता न तारका यावत् । ४६।२१य्द्/ तेजःपरिहानिमुखाद् भानोः अर्धोदयो यावत् ॥ ॥ ४६।२२अब्/ तस्मिन् सन्ध्याकाले चिह्नैः एतैः शुभाशुभं वाच्यम् । ४६।२२य्द्/ सर्वैः एतैः स्निग्धैः सद्यो वर्षं भयं रूक्षैः ॥ ॥ ४६।२३अ अच्छिन्नः परिघो वियग विमलं श्यामा मयूखा रवेः ४६।२३ब् स्निग्धा दीधितयः मितं (सितं) सुरधनुर्विद्युग पूर्वोत्तरा । ४६।२३य् स्निग्धो मेघतरुः दिवाकरकरैः आलिंगितो वा यदा ४६।२३द् वृष्टिः स्याद् यदि वाऽर्कमस्तसमये मेघो महान् छादयेत् ॥ ॥ ४६।२४अब्/ खण्डो वक्रः कृष्णो ह्रस्वः काकाद्यैः वा चिह्नैः विद्धः । ४६।२४य्द्/ यस्मिन् देशे रूक्षश्चार्कः तत्राभावः प्रायो राज्ञः ॥ ॥ ४६।२५अब्/ वाहिनीं समुपयाति पृष्ठतो मांसभुक् खगगणो युयुत्सतः । ४६।२५य्द्/ यस्य तस्य बलविद्रवो महान् अग्रैः तु विजयो विहंगमैः ॥ ॥ ४६।२६अब्/ भानोरुदये यदि वास्तमये गन्धर्वपुरप्रतिमा ध्वजिनी । ४६।२६य्द्/ विंबं निरुणद्धि तदा नृपतेः प्राप्तं समरं सभयं प्रवदेत् ॥ ॥ ४६।२७अब्/ शस्ता शान्तिद्विजमृगघुष्टा सन्ध्या स्निग्धा मृदुपवना च । ४६।२७य्द्/ पांशुध्वस्ता जनपदनाशं धत्ते रूक्षा रुधिरनिभा वा ॥ ॥ ४६।२८अ यद्विस्तरेण कथितं मुनिभिः तदस्मिन् ४६।२८ब् सर्वं मया निगदितं पुनरुक्तवर्जम् । ४६।२८य् श्रुत्वाऽपि कोकिलरुतं बलिभुग्विरौति ४६।२८द् यत्तत् स्वभावकृतमस्य पिकं न जेतुम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४७ पुष्यस्नानाध्यायः ४७।१अब्/ मूलं मनुजाधिपतिः प्रजातरोः तदुपघातसंस्कारात् । ४७।१य्द्/ अशुभं शुभं च लोके भवति यतोऽतो नृपतिचिन्ता ॥ ॥ ४७।२अब्/ या व्याख्याता शान्तिः स्वयंभुवा सुरगुरोः महेन्द्रार्थे । ४७।२य्द्/ तां प्राप्य वृद्धगर्गः प्राह यथा भागुरेः शृणुत ॥ ॥ ४७।३अब्/ पुष्यस्नानं नृपतेः कर्तव्यं दैववित्पुरोधाभ्याम् । ४७।३य्द्/ नातः परं पवित्रं सर्वौत्पातान्तकरमस्ति ॥ ॥ ४७।४अब्/ श्लेष्मातकाक्षकण्टकिकटुतिक्तविगन्धिपादपविहीने । ४७।४य्द्/ कौशिकगृध्रप्रभृतिभिः अनिष्टविहगैः परित्यक्ते ॥ ॥ ४७।५अब्/ तरुणतरुगुल्मवल्लीलताप्रतानान्विते (वृते) वनोद्देशे । ४७।५य्द्/ निरुपहतपत्रपल्ल्वमनोज्ञमधुरद्रुमप्राये ॥ ॥ ४७।६अब्/ कृकवाकुजीवजीवकशुकशिखिशतपत्रचाषहारीतैः । ४७।६य्द्/ क्रकरचकोरकपिञ्जलवञ्जुलपारावतश्रीकैः ॥ ॥ ४७।७अब्/ कुसुमरसपानमत्तद्विरेफपुंस्कोकिलादिभिश्चान्यैः । ४७।७य्द्/ विरुते वनोपकण्ठे क्षेत्रागारे शुचावथवा ॥ ॥ ४७।८अब्/ हृदिनी (ह्रदिनी) विलासिनीनां जलखगनखविक्षतेषु रम्येषु । ४७।८य्द्/ पुलिनजघनेषु कुर्याद् दृक्मनसोः प्रीतिजननेषु ॥ ॥ ४७।९अब्/ प्रोत्प्लुतहंसच्छत्रे कारण्डवकुररसारसोद्गीते । ४७।९य्द्/ फुल्लेन्दीवरनयने सरसि सहस्राक्षकान्तिधरे ॥ ॥ ४७।१०अब्/ प्रोत्फुल्लकमलवदनाः कलहंसकल (अद्द्।स्वन) प्रभाषिण्यः । ४७।१०य्द्/ प्रोत्तुंगकुड्मलकुचा यस्मिन् नलिनीविलासिन्यः ॥ ॥ ४७।११अब्/ कुर्याद् गोरोमन्थजफेनलवशकृत्खुरक्षतौपचिते । ४७।११य्द्/ अचिरप्रसूतहुंकृतवल्गितवत्सौत्सवे गोष्ठे ॥ ॥ ४७।१२अब्/ अथवा समुद्रतीरे कुशलागतरत्नपोत (पोतरत्न) संबाधे । ४७।१२य्द्/ घननिचुललीनजलचरसितखगशबलीकृतोपान्ते ॥ ॥ ४७।१३अब्/ क्षमया क्रोध इव जितः सिंहो मृग्याभिभूयते येषु (यत्र) । ४७।१३य्द्/ दत्ताभयखगमृगशावकेषु तेष्वाश्रमेष्वथवा ॥ ॥ ४७।१४अब्/ कांचीकलापनूपुरगुरुजघनौद्वहनविघ्नितपदाभिः । ४७।१४य्द्/ श्रीमति मृगेक्षणाभिः गृहेऽन्यब्भृतवल्गुवचनाभिः ॥ ॥ ४७।१५अब्/ पुण्येष्वायतनेषु च तीर्थेषूद्यानरम्यदेशेषु । ४७।१५य्द्/ पूर्वोदक्प्लवभूमौ प्रदक्षिणांभोवहायां च ॥ ॥ ४७।१६अब्/ भस्मांगारास्थ्यूषरतुषकेशश्वभ्रकर्कटावासैः । ४७।१६य्द्/ श्वाविध (श्वाविन्) मूषकविवरैः वल्मीकैः या च सन्त्यक्ता ॥ ॥ ४७।१७अब्/ धात्री घना सुगन्धा स्निग्धा मधुरा समा च विजयाय । ४७।१७य्द्/ सेनावासेऽपि एवं योजयितव्या यथायोगम् ॥ ॥ ४७।१८अब्/ निष्क्रम्य पुरान् नक्तं दैवज्ञामात्ययाजकाः प्राच्याम् । ४७।१८य्द्/ कौबेर्यां वा कृत्वा बलिं दिशीशाधिपायां वा ॥ ॥ ४७।१९अब्/ लाजाक्षतदधिकुसुमैः प्रयतः प्रणतः पुरोहितः कुर्यात् । ४७।१९य्द्/ आवाहनमथ मन्त्रः तस्मिन् मुनिभिः समुद्दिष्टः ॥ ॥ (मन्त्र ४७।२०-२१) ४७।२०अब्/ आगच्छन्तु सुराः सर्वे येऽत्र पूजाभिलाषिणः । ४७।२०य्द्/ दिशो नागा द्विजाश्चैव ये चाप्यन्ये (चानेयपि) ऽंशभागिनः ॥ ॥ ४७।२१अब्/ आवाह्यएवम् ततः सर्वान् एवं ब्रूयात् पुरोहितः । ४७।२१य्द्/ श्वः पूजां प्राप्य यास्यन्ति दत्त्वा शान्तिं महीपतेः ॥ ॥ ४७।२२अब्/ आवाहितेषु कृत्वा पूजां तां शर्वरीं वसेयुः ते । ४७।२२य्द्/ सदसत्स्वप्ननिमित्तं यात्रायां स्वप्नविधिरुक्तः ॥ ॥ ४७।२३अब्/ अपरेऽहनि प्रभाते संभारान् उपहरेद् यथोक्तगुणान् । ४७।२३य्द्/ गत्वाऽवनिप्रदेशे श्लोकाश्चाप्यत्र मुनिगीताः ॥ ॥ ४७।२४अब्/ तस्मिन् मण्डलमालिख्य कल्पयेत् तत्र मेदिनीम् । ४७।२४य्द्/ नानारत्नाकरवतीं स्थानानि विविधानि च ॥ ॥ ४७।२५अब्/ पुरोहितो यथास्थानं नागान् यक्षान् सुरान् पितुन् । ४७।२५य्द्/ गन्धर्वाप्सरसश्चैव मुनीन् सिद्धांश्च विन्यसेत् ॥ ॥ ४७।२६अब्/ ग्रहांश्च सर्व (सह) नक्षत्रै रुद्रांश्च सह मातृभिः । ४७।२६य्द्/ स्कन्दं विष्णुं विशाखं च लोकपालान् सुरस्त्रियः ॥ ॥ ४७।२७अब्/ वर्णकैः विविधैः कृत्वा हृद्यैः गन्धगुणान्वितैः । ४७।२७य्द्/ यथास्वं पूजयेद् विद्वान् गन्धमाल्यानुलेपनैः ॥ ॥ ४७।२८अब्/ भक्ष्यैः अन्नैश्च विविधैः फलमूलामिषैः तथा । ४७।२८य्द्/ पानैश्च (पानकैः) विविधैः हृद्यैः सुराक्षीरासवादिभिः ॥ ॥ ४७।२९अब्/ कथयाम्यतः परमहं पूजामस्मिन् यथाभिलिखितानाम् । ४७।२९य्द्/ ग्रहयज्ञे यः प्रोक्तो विधिः ग्रहाणां स कर्तव्यः ॥ ॥ ४७।३०अब्/ मांसओदनमद्यैः पिशाचदितितनयदानवाः पूज्याः । ४७।३०य्द्/ अभ्यञ्जनाञ्जनतिलैः पितरो मांसओदनैश्चापि ॥ ॥ ४७।३१अब्/ सामयजुर्भिः मुनयः त्वृग्भिः गन्धैश्च धूपमाल्ययुतैः । ४७।३१य्द्/ अश्लेषकवर्णैः त्रिमधुरेण चाभ्यर्चयेद् नागान् ॥ ॥ ४७।३२अब्/ धूपूज्याहुतिमाल्यैः विबुधान् रत्नः (रत्नैः) स्तुतिप्रणामैश्च । ४७।३२य्द्/ गन्धर्वान् अप्सरसो गन्धैः माल्यैश्च सुसुगन्धैः ॥ ॥ ४७।३३अब्/ शेषां तु सार्ववर्णिकबलिभिः पूजां न्यसेग सर्वेषाम् । ४७।३३य्द्/ प्रतिसरवस्त्रपताकाभूषणयज्ञोपवीतानि ॥ ॥ ४७।३४अब्/ मण्डलपश्चिमभागे कृत्वाग्निं दक्षिणेऽथवा वेद्याम् । ४७।३४य्द्/ आदद्यात् संभारान् दर्भान् दीर्घान् अगर्भांश्च ॥ ॥ ४७।३५अब्/ लाजाज्याक्षतदधिमधुसिद्धार्थकगन्धसुमनसो धूपः (धुपान्) । ४७।३५य्द्/ गोरोचनाञ्जनतिलाः (तिलान्) स्वर्तुजमधुराणि च फलानि ॥ ॥ ४७।३६अब्/ सघृतस्य पायसस्य च तत्र शरावाणि तैश्च संभारैः । ४७।३६य्द्/ पश्चिमवेद्यां पूजां कुर्यात् स्नानस्य सा वेदी ॥ ॥ ४७।३७अब्/ तस्याः कोणेषु दृढान् कलशान् सितसूत्रवेष्टितग्रीवान् । ४७।३७य्द्/ सक्षीरवृक्षपल्लवफलापिधानान् व्यवस्थाप्य ॥ ॥ ४७।३८अब्/ पुष्यस्नानविमिश्रेणापूर्णान् अंभसा सरत्नांश्च । ४७।३८य्द्/ पुष्यस्नानद्रव्याणि आदद्याद् गर्गगीतानि ॥ ॥ ४७।३९अब्/ ज्योतिष्मतीं त्रायमाणामभयामपराजिताम् । ४७।३९य्द्/ जीवां विश्वेश्वरीं पाठां समंगां विजयां तथा ॥ ॥ ४७।४०अब्/ सहां च सहदेवीं च पूर्णकोशां श्तावरीम् । ४७।४०य्द्/ अरिष्टिकां शिवां भद्रां तेषु कुंभेषु विन्यसेत् ॥ ॥ ४७।४१अब्/ ब्राह्मीं क्षेमामजां चैव सर्वबीजानि कांचनीं (कांचनं) । ४७।४१य्द्/ मंगल्यानि यथालाभं सर्वौषध्यो रसाः (रसां) तथा ॥ ॥ ४७।४२अब्/ रत्नानि सर्वगन्धाः (सर्वगन्धांश) च बिल्वं च सविकंकतम् । ४७।४२य्द्/ प्रशस्तनाम्न्यश्चौषध्यो हिरण्यं मंगलानि च ॥ ॥ ४७।४३अब्/ आदावनडुहश्चर्म जरया संहृतायुषः । ४७।४३य्द्/ प्रशस्तलक्षणभृतः प्राचीनग्रीवमास्तरेत् ॥ ॥ ४७।४४अब्/ ततो वृषस्य योधस्य चर्म रोहितमक्षतम् । ४७।४४य्द्/ सिंहस्याथ तृतीयं स्याद् व्याघ्रस्य च ततः परम् ॥ ॥ ४७।४५अब्/ चत्वार्येतानि चर्माणि तस्यां वेद्यामुपास्तरेत् । ४७।४५य्द्/ शुभे मुहूर्ते सम्प्राप्ते पुष्ययुक्ते निशाकरे ॥ ॥ ४७।४६अब्/ भद्रासनमेकतमेन कारितं कनकरजतताम्राणाम् । ४७।४६य्द्/ क्षीरतरुनिर्मितं वा विन्यस्यं चर्मणामुपरि ॥ ॥ ४७।४७अब्/ त्रिविधः तस्यौच्छ्रायो हस्तः पादाधिकोऽर्धयुक्तश्च । ४७।४७य्द्/ माण्दलिकानन्तरजित्समस्तराज्यार्थिनां शुभदः ॥ ॥ ४७।४८अब्/ अन्तर्धाय हिरण्यं तत्रौपविशेन् नरेश्वरः सुमनाः । ४७।४८य्द्/ सचिवाप्तपुरोहितदैवपौरकल्याणनामवृतः ॥ ॥ ४७।४९अब्/ वन्दिजनपौरविप्रैः प्रघुष्ट (विप्रप्रघुष्ट) पुण्याहवेदनिर्घोषैः । ४७।४९य्द्/ समृदंगशंखतूर्यैः मंगलशब्दैः हतानिष्टः ॥ ॥ ४७।५०अब्/ अहतक्षौमनिवसनं पुरोहितः कंबलेन संछाद्य । ४७।५०य्द्/ कृतबलिपूजं कलशैः अभिषिंचेत् सर्पिषा पूर्णैः ॥ ॥ ४७।५१अब्/ अष्टावष्टाविंशतिः अष्टशतं वापि कलशपरिमाणम् । ४७।५१य्द्/ अधिकेऽधिके गुणोत्तरमयं च मन्त्रोऽत्र मुनिगीतः ॥ ॥ (मन्त्र) ४७।५२अब्/ आज्यं तेजः समुद्दिष्टमाज्यं पापहरं परम् । ४७।५२य्द्/ आज्यं सुराणामाहार आज्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः ॥ ॥ ४७।५३अब्/ भौमान्तरिक्षं दिव्यं वा यत् ते कल्मषं (कल्विषं) आगतम् । ४७।५३य्द्/ सर्वं तदाज्यसंस्पर्शात् प्रणाशमुपगच्छतु ॥ ॥ ४७।५४अब्/ कंबलमपनीय ततः पुष्यस्नानांबुभिः सफलपुष्पैः । ४७।५४य्द्/ अभिषिंचेन् मनुजेन्द्रं पुरोहितोऽनेन मन्त्रेण ॥ ॥ (मन्त्र) ४७।५५अब्/ सुराः त्वामभिषिंचन्तु ये च सिद्धाः पुरातनाः । ४७।५५य्द्/ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रः (शंभुः) च साध्याश्च समरुद्गणाः ॥ ॥ ४७।५६अब्/ आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च भिषग्वरौ । ४७।५६य्द्/ अदितिः देवमाता च स्वाहा सिद्धिः सरस्वती ॥ ॥ ४७।५७अब्/ कीर्तिः लक्ष्मीः धृतिः श्रीश्च सिनीवाली कुहूः तथा । ४७।५७य्द्/ दनुश्च सुरसा चैव विनता कद्रुः एव च ॥ ॥ ४७।५८अब्/ देवपत्न्यश्च या नोक्ता देवमातर एव च । ४७।५८य्द्/ सर्वाः त्वामभिषिंचन्तु दिव्याश्चाप्सरसां गणाः ॥ ॥ ४७।५९अब्/ नक्षत्राणि मुहूर्ताश्च पक्षाहोरात्रसन्धयः । ४७।५९य्द्/ संवत्सरा दिनेशाश्च कलाः काष्ठाः क्षणा लवा । ४७।६०अब्(४८।६९य्द्)/ सर्वे त्वामभिषिंचन्तु कालस्यावयवाः शुभाः । ४७।६०य्द्(४८।७०अब्)/ एते चान्ये च मुनयो वेदव्रतपरायणाः ॥ ॥ ४७।६१अब्/ सशिष्याः तेऽभिषिंचन्तु सदाराश्च तपोधनाः । ४७।६१य्द्/ वैमानिकाः सुरगणा मनवः सागरैः सह ॥ ॥ ४७।६२अब्/ सरितश्च महाभागा नागाः किंपुरुषाश्तथा । ४७।६२य्द्/ वैखानसा महाभागा द्विजा वैहायसाश्च ये ॥ ॥ ४७।६३अब्/ सप्तर्षयः सदाराश्च ध्रुवस्थानानि यानि च । ४७।६३य्द्/ मरीचिः अत्रिः पुलहः पुलस्त्यः क्रतुः अंगिराः ॥ ॥ ४७।६४अब्/ भृगुः सनत्कुमारश्च सनकोऽथ सनन्दनः । ४७।६४य्द्/ सनातनश्च दक्षश्च जैगीषव्यो भगन्दरः ॥ ॥ ४७।६५अब्/ एकतश्च द्वितश्चैव त्रितो जाबालिकश्यपौ । ४७।६५य्द्/ दुर्वासा दुर्विनीतश्च कण्वः कात्यायनः तथा ॥ ॥ ४७।६६अब्/ मार्कण्डेयो दीर्घतपाः शुनःशेफो विदूरथः । ४७।६६य्द्/ ऊर्ध्वः संवर्तकश्चैव च्यवनोऽत्रिः पराशरः ॥ ॥ ४७।६७अब्/ द्वैपायनो यवक्रीतो देवराजः सहानुजः । ४७।६७य्द्/ पर्वताः तरवो वल्ल्यः पुण्यानि आयतनानि च ॥ ॥ ४७।६८अब्/ प्रजापतिः दितिश्चैव गावो विश्वस्य मातरः । ४७।६८य्द्/ वाहनानि च दिव्यानि सर्वलोकाश्चराचराः ॥ ॥ ४७।६९अब्/ अग्नयः पितरः तारा जीमूताः खं दिशो जलम् । ४७।६९य्द्/ एते चान्ये च बहवः पुण्यसंकीर्तनाः शुभैः (शुभाः) ॥ ॥ ४७।७०अब्/ तोयैः त्वामभिषिंचन्तु सर्वोत्पातनिबर्हणैः । ४७।७०य्द्/ यथाभिषिक्तो मघवान् एतैः मुदितमनसैः (कल्याणम् ते प्रकुर्वन्तु आयुरारोग्यमेव्व च) ॥ ॥ ४७।७१अब्/ इत्येतैश्चान्यैश्चाप्यथर्वकल्प आहितैः (विहितैः) सरुद्रगणैः । ४७।७१य्द्/ कौष्माण्डमहारौहिणकुबेरहृद्यैः समृद्ध्या च ॥ ॥ ४७।७२अब्/ आपोहिष्ठातिसृभिः हिरण्यवर्णा इति चतसृभिः जप्तम् । ४७।७२य्द्/ कार्पासिकवस्त्रयुगं बिभृयात् स्नातो नराधिपतिः ॥ ॥ ४७।७३अब्/ पुण्याहशंखशब्दैः आचान्तोऽभ्यर्च्य देवगुरुविप्रान् । ४७।७३य्द्/ छत्रध्वजायुधानि च ततः स्वपूजां प्रयुञ्जीत ॥ ॥ ४७।७४अब्/ आयुष्यं वर्चस्यं रायस्पोषाभिः ऋग्भिः एताभिः । ४७।७४य्द्/ परिजप्तं वैजयिकं नवं विदध्यादलंकारम् ॥ ॥ ४७।७५अब्/ गत्वा द्वितीयवेदीं समुपविशेगर्मणां उपरि राजा । ४७।७५य्द्/ देयानि चैव चर्माणि उपर्युपर्येवमेतानि ॥ ॥ ४७।७६अब्/ वृषस्य वृषदंशस्य रुरोश्च पृषतस्य च । ४७।७६य्द्/ तेषामुपरि सिंहस्य व्याघ्रस्य च ततः परम् ॥ ॥ ४७।७७अब्/ मुख्यस्थाने जुहुयात् पुरोहितोऽग्निं समित्तिलघृताद्यैः । ४७।७७य्द्/ त्रिनयनशक्रबृहस्पतिनारायणनित्यगतिऋग्भिः ॥ ॥ ४७।७८अब्/ इन्द्रध्वजनिर्दिष्टानि अग्निनिमित्तानि दैवविद् ब्रूयात् । ४७।७८य्द्/ कृत्वाऽशेषसमाप्तिं पुरोहितः प्राञ्जलिः ब्रूयात् ॥ ॥ ४७।७९अब्/ यान्तु देवगणाः सर्वे पूजामादाय पार्थिवात् । ४७।७९य्द्/ सिद्धिं दत्त्वा तु विपुलांसुविपुलां) पुनः आगमनाय च (वै) ॥ ॥ ४७।८०अब्/ नृपतिः अतो दैवज्ञं पुरोहितं चार्चयेद् धनैः बहुभिः । ४७।८०य्द्/ अन्यांश्च दक्षिणीयान् यथोचितं (यथार्हतः) श्रोत्रियप्रभृतीन् ॥ ॥ ४७।८१अब्/ दत्त्वाऽभयं प्रजानामाघातस्थानगान् विसृज्य पशून् । ४७।८१य्द्/ बधनमोक्षं कुर्यादभ्यनन्तरदोषकृद्वर्जम् ॥ ॥ ४७।८२अब्/ एतत् प्रयुज्यमानं प्रतिपुष्यं सुखयशोऽर्थवृद्धिकरम् । ४७।८२य्द्/ पुष्याद् (पुष्यं) विनार्धफलदा पौषी शान्तिः परा (पुरा) प्रोक्ता ॥ ॥ ४७।८३अब्/ राष्ट्रौत्पातौपसर्गेषु राहोः केतोश्च दर्शने । ४७।८३य्द्/ ग्रहावमर्दने चैव पुष्यस्नानं समाचरेत् ॥ ॥ ४७।८४अब्/ नास्ति लोके स उत्पातो यो ह्यनेन न शाम्यति । ४७।८४य्द्/ मंगलं चापरं नास्ति यदस्मादतिरिच्यते ॥ ॥ ४७।८५अब्/ अधिराज्यार्थिनो राज्ञः पुत्रजन्म च कांक्षतः । ४७।८५य्द्/ तत्पूर्वमभिषेके च विधिः एष प्रशस्यते ॥ ॥ ४७।८६अब्/ महेन्द्रार्थमुवाचैदम् बृहत्कीर्तिः बृहस्पतिः । ४७।८६य्द्/ स्नानमायुष्प्रजावृद्धिसौभाग्यकरणं परम् ॥ ॥ ४७।८७अब्/ अनेनैव विधानेन हस्त्यश्वं स्नापयेत् ततः (स्नापयीत यः) । ४७।८७य्द्/ तस्यामयविनिर्मुक्तं परां सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४८ पट्टलक्षणाध्यायः ४८।१अब्/ विस्तरशो निर्दिष्टं पट्टाणां लक्षणं यदाचार्यैः । ४८।१य्द्/ तत् संक्षेपः क्रियते मयाऽत्र सकलार्थसम्पन्नः ॥ ॥ ४८।२अब्/ पट्टः शुभदो राज्णां मध्येऽष्टावंगुलानि विस्तीर्णः । ४८।२य्द्/ सप्त नरेन्द्रमहिष्याः षड् युवराजस्य निर्दिष्टः ॥ ॥ ४८।३अब्/ चतुरंगुलविस्तारः पट्टः सेनापतेः भवति मध्ये । ४८।३य्द्/ द्वे च प्रसादपट्टः पंचैते कीर्तिताः पट्टाः ॥ ॥ ४८।४अब्/ सर्वे द्विगुणायामा मध्यादर्धेन पार्श्वविस्तीर्णाः । ४८।४य्द्/ सर्वे च शुद्धकांचनविनिर्मिताः श्रेयसो वृद्ध्यै ॥ ॥ ४८।५अब्/ पंचशिखो भूमिपतेः त्रिशिखो युवराजपार्थिवमहिष्योः । ४८।५य्द्/ एकशिखः सैन्यपतेः प्रसादपट्टो विना शिखया ॥ ॥ ४८।६अब्/ क्रियमाणं यदि पत्रं सुखेन विस्तारमेति पट्टस्य । ४८।६य्द्/ वृद्धिजयौ भूमिपतेः तथा प्रजानां च सुखसम्पत् ॥ ॥ ४८।७अब्/ जीवितराज्यविनाशं करोति मध्ये व्रणः समुत्पन्नः । ४८।७य्द्/ मध्ये स्फुटितः त्याज्यो विघ्नकरः पार्श्वयोः स्फुटितः ॥ ॥ ४८।८अब्/ अशुभनिमित्तौत्पत्तौ शास्त्रज्ञः शान्तिमादिशेद् राज्ञः । ४८।८य्द्/ शस्तनिमित्तः पट्टो नृपराष्ट्रविवृद्धये भवति ॥ ॥ sएपरते अध्याय ४९ खड्गलक्षणाध्यायः ४९।१अब्/ अंगुलशतार्धमुत्तम ऊनः स्यात् पंचविंशतिः (पञ्चविंशतिं) खड्गः । ४९।१य्द्/ अंगुलमानाज्ञेयो व्रणोऽशुभो विषमपर्वस्थः ॥ ॥ ४९।२अब्/ श्रीवृक्षवर्धमानातपत्रशिवलिंगकुण्डलाब्जानाम् । ४९।२य्द्/ सदृशा व्रणाः प्रशस्ता ध्वजायुधस्वस्तिकानां च ॥ ॥ ४९।३अब्/ कृकलासकाककंकक्रव्यादकबन्धवृश्चिकाकृतयः । ४९।३य्द्/ खड्गे व्रणा न शुभदा वंशानुगताः प्रभूताश्च ॥ ॥ ४९।४अब्/ स्फुटितो ह्रस्वः कुण्ठो वंशच्छिन्नो न दृग्मनोऽनुगतः । ४९।४य्द्/ अस्वन इति चानिष्टः प्रोक्तविपर्यस्त इष्टफलः ॥ ॥ ४९।५अब्/ क्वणितं मरणायौक्तं पराजयाय प्रवर्तनं कोशात् । ४९।५य्द्/ स्वयमुद्गीर्णे युद्धं ज्वलिते विजयो भवति खड्गे ॥ ॥ ४९।६अ नाकारणं विवृणुयान् न विघट्टयेग ४९।६ब् पश्येन् न तत्र वदनं न वदेग मूल्यम् । ४९।६य् देशं न चास्य कथयेत् प्रतिमान् आनयेन् न ४९।६द् नैव स्पृशेन् नृपतिः अप्रयतोऽसियष्टिम् ॥ ॥ ४९।७अब्/ गोजिह्वासंस्थानो नीलोत्पलवंशपत्रसदृशश्च । ४९।७य्द्/ करवीरपत्रशूलाग्रमण्डलाग्राः प्रशस्ताः स्युः ॥ ॥ ४९।८अब्/ निष्पन्नो न छेद्यो निकषैः कार्यः प्रमाणयुक्तः सः । ४९।८य्द्/ मूले म्रियते स्वामी जननी तस्याग्रतश्छिन्ने ॥ ॥ ४९।९अब्/ यस्मिन् त्सरुप्रदेशे व्रणो भवेत् तद्वदेव खड्गस्य । ४९।९य्द्/ वनितानामिव तिलको गुह्ये वाच्यो मुखे दृष्ट्वा ॥ ॥ ४९।१०अब्/ अथवा स्पृशति यदंगं प्रष्टा निस्त्रिंशभृत् तदवधार्य । ४९।१०य्द्/ कोशस्थस्यादेश्यो व्रणोऽस्ति शास्त्रं विदित्वेदम् ॥ ॥ ४९।११अब्/ शिरसि स्पृष्टे प्रथमे अंगुले द्वितीये ललाटसंस्पर्शे । ४९।११य्द्/ भ्रूमध्ये च तृतीये नेत्रे स्पृष्टे चत्रुथे च ॥ ॥ ४९।१२अब्/ नासौष्ठ (नासोष्ठ) कपोलहनुश्रवणग्रीवांसके च (अंसकेषु) पंचाद्याः । ४९।१२य्द्/ उरसि द्वादशसंस्थः त्रयोदशे कक्षयोः ज्ञेयः ॥ ॥ ४९।१३अब्/ स्तनहृदयोदरकुक्षिनाभौ (कुक्षिनाभीषु) तु चतुर्दशादयो ज्ञेयाः । ४९।१३य्द्/ नाभिमूले कठ्यां गुह्ये चैकोनविंशतितः ॥ ॥ ४९।१४अब्/ ऊर्वोः द्वाविंशे स्यादूर्वोः मध्ये व्रणः त्रयोविंशे । ४९।१४य्द्/ जानुनि च चतुर्विंशे जंघायां पंचविंशे च ॥ ॥ ४९।१५अब्/ जंघामध्ये गुल्फे पार्ष्ण्यां पादे तदंगुलीष्वपि च । ४९।१५य्द्/ षड्विंशतिकाद् यावत् त्रिंशदिति मतेन गर्गस्य ॥ ॥ ४९।१६अब्/ पुत्रमरणं धनाप्तिः धनहानिः सम्पदश्च बन्धश्च । ४९।१६य्द्/ एकाद्यंगुलसंस्थैः व्रणैः फलं निर्दिशेत् क्रमशः ॥ ॥ ४९।१७अब्/ सुतलाभः कलहो हस्तिलब्धयः पुत्रमरणधनलाभौ । ४९।१७य्द्/ क्रमशो विनाशवनिताप्तिचित्तदुःखानि षट्प्रभृति ॥ ॥ ४९।१८अब्/ लब्धिः हानिः स्त्रीलब्धयो (हानिस्त्रीलब्धयो) बधो वृद्धिमरणपरितोषाः । ४९।१८य्द्/ ज्ञेयाश्चतुर्दशादिषु धनहानिश्चैकविंशे स्यात् ॥ ॥ ४९।१९अब्/ वित्ताप्तिः अनिर्वाणं धनागमो मृत्युसम्पदोऽस्वत्वम् । ४९।१९य्द्/ ऐश्वर्यमृत्युराज्यानि च क्रमात् त्रिंशदिति यावत् ॥ ॥ ४९।२०अब्/ परतो न विशेषफलं विषमसमस्थाः तु पापशुभफलदाः । ४९।२०य्द्/ कैश्चिदफलाः प्रदिष्टाः त्रिंशत्परतोऽग्रमिति यावत् ॥ ॥ ४९।२१अब्/ करवीरौत्पलगजमदघृतकुंकुमकुन्दचंपकसगन्धः । ४९।२१य्द्/ शुभदोऽनिष्टो गोमूत्रपंकमेदःसदृशगन्धः ॥ ॥ ४९।२२अब्/ कूर्मवसासृक्क्षारोपमश्च भयदुःखदो भवति गन्धः । ४९।२२य्द्/ वैदूर्यकनकविद्युत्प्रभो जयारोग्यवृद्धिकरः ॥ ॥ ४९।२३अ इदमौशनसं च शस्त्रपानं ४९।२३ब् रुधिरेण श्रियमिच्छतः प्रदीप्ताम् । ४९।२३य् हविषा गुणवत्सुताभिलिप्सोः ४९।२३द् सलिलेनाक्षयमिच्छतश्च वित्तम् ॥ ॥ ४९।२४अ वडवौष्ट्रकरेणुदुग्धपानं ४९।२४ब् यदि पापेन समीहतेऽर्थसिद्धिम् । ४९।२४य् झषपित्तमृगाश्वबस्तदुग्धैः ४९।२४द् करिहस्तच्छिदये सतालगर्भैः ॥ ॥ ४९।२५अ आर्कं पयो हुडुविषाणमषीसमेतं ४९।२५ब् पारावताखुशकृता च युतः (युतं) प्रलेपः । ४९।२५य् शस्त्रस्य तैलमथितस्य ततोऽस्य पानं ४९।२५द् पश्चात्शितस्य न शिलासु भवेद् विघातः ॥ ॥ ४९।२६अ क्षारे कदल्या मथितेन युक्ते ४९।२६ब् दिनौषिते पायितमायसं यत् । ४९।२६य् सम्यक् शितं चाश्मनि नैति भंगं ४९।२६द् न चान्यलोहेष्वपि तस्य कौण्ठ्यम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५० अंगविद्याध्याय ५९।१अ दैवज्ञेन शुभाशुभं दिगुदितस्थानहृतानीक्षता ५०।१ब् वाच्यं प्रष्टृनिजापरांगघटनां चालोक्य कालं धिया । ५०।१य् सर्वज्ञो हि चराचरात्मकतया असौ सर्वदर्शो विभुश् ५०।१द् चेष्टाव्याहृतिभिः शुभाशुभफलं सन्दर्शयत्यर्थिनाम् ॥ ॥ ५०।२अ स्थानं पुष्पसुहासिभूरिफलभृत्सुस्निग्धकृत्तिच्छद् ५०।२ब् सत्पक्षिच्युतशस्तसंज्ञिततरुच्छायौपगूढं समम् । ५०।२य् देवऋषिद्विजसाधुसिद्धनिलयं सत्पुष्पसस्यौक्षितम् ५०।२द् सत्स्वादूदकनिर्मलत्वजनिताह्लादं च सच्छाद्वलं (सच्छाड्वलं) ॥ ॥ ५०।३अब्/ छिन्नभिन्नकृमिखातकण्टकिप्लुष्टरूक्षकुटिलैः न सत् कुजैः । ५०।३य्द्/ क्रूरपक्षियुतनिन्द्यनामभिः शुष्कशीर्णबहुपर्णचर्मभिः (वर्मभिः) ॥ ॥ ५०।४अ श्मशानशून्यायतनं चतुष्पथं ५०।४ब् तथा अमनोज्ञं विषमं सदोषरम् । ५०।४य् अवस्करांगारकपालभस्मभिश् ५०।४द् चितं तुषैः शुष्कतृणैः नशोभनम् ॥ ॥ ५०।५अब्/ प्रव्रजितनग्ननापितरिपुबन्धनसौनिकैः (सूनिकैः) तथा श्वपचैः । ५०।५य्द्/ कितवयतिपीडितैः युतमायुधमाध्वीकविक्रयैः न शुभम् ॥ ॥ (दिक्काललक्षण) ५०।६अ प्रागुत्तरेशाश्च दिशः प्रशस्ताः ५०।६ब् प्रष्टुः न वाय्वंबुयमाग्निरक्षः । ५०।६य् पूर्वाह्नकालेऽस्ति शुभं न रात्रौ ५०।६द् सन्ध्याद्वये प्रश्नकृतोऽपराह्णे ॥ ॥ ५०।७अ यात्राविधाने हि शुभाशुभं यत् ५०।७ब् प्रोक्तं निमित्तं तदिहापि वाच्यम् । ५०।७य् दृष्ट्वा पुरो वा जनताहृतं वा ५०।७द् प्रष्टुः स्थितं पाणितलेऽथ वस्त्रे ॥ ॥ (पुंसंज्ञकानि) ५०।८अ अथांगानि ऊरू ओष्ठस्तनवृषणपादं च दशना ५०।८ब् भुजौ हस्तौ गण्डौ कचगलनखांगुष्ठमपि यत् । ५०।८य् सशंखं कक्षांसं श्रवण (लल्षा सश्रवंअ) गुदसन्धीति पुरुषे (स्त्रीसंज्ञकानि) ५०।८द् स्त्रियां भ्रूनासास्फिग्वलिकटिसुलेखांगुलिचयम् ॥ ॥ ५०।९अ जिह्वा ग्रीवा पिण्डिके पार्ष्णियुग्मं ५०।९ब् जंघे नाभिः कर्णपाली कृकाटी । (नपुंसक) ५०।९य् वक्त्रं पृष्ठं जत्रुजानुअस्थिपार्श्वं ५०।९द् हृत्तालुअक्षी मेहनौरस्त्रिकं च ॥ ॥ ५०।१०अब्/ नपुंसकाख्यं च शिरो ललाटमाश्वाद्यसंज्ञैः अपरैश्चिरेण । ५०।१०य्द्/ सिद्धिः भवेज्जातु नपुंसकैः नो रूक्षक्षतैः भग्नकृशैश्च पूर्वैः ॥ ॥ ५०।११अब्/ स्पृष्टे वा चालिते वापि पादांगुष्ठेऽक्षिरुग् भवेत् । ५०।११य्द्/ अंगुल्यां दुहितुः शोकं शिरोघाते नृपाद् भयम् ॥ ॥ ५०।१२अब्/ विप्रयोगमुरसि स्वगात्रतः कर्पटाहृतिः अनर्थदा भवेत् । ५०।१२य्द्/ स्यात् प्रियाप्तिः अभिगृह्य कर्पटं पृच्छतश्चरणपादयोजितुः ॥ ॥ ५०।१३अब्/ पादांगुष्ठेन विलिखेद् भूमिं क्षेत्रौत्थचिन्तया । ५०।१३य्द्/ हस्तेन पादौ कण्डूयेत् तस्य दासीमयी (दासीमया) च सा ॥ ॥ ५०।१४अब्/ तालभूर्जपटदर्शनेऽंशुकं चिन्तयेत् कचतुषास्थिभस्मगम् । ५०।१४य्द्/ व्याधिः आश्रयति रज्जुजालकं वल्कलं च समवेक्ष्य बन्धनम् ॥ ॥ ५०।१५अब्/ पिप्पलीमरिचशुण्ठिवारिदै रोध्रकुष्ठवसनांबुजीरकैः । ५०।१५य्द्/ गन्धमांसिशतपुष्पया वदेत् पृच्छतः तगरकेण चिन्तयेत् (चिन्तनं) ॥ ॥ ५०।१६अब्/ स्त्रीपुरुषदोषपीडितसर्वार्थ (अध्व) सुतार्थधान्न्यतनयानाम् । ५०।१६य्द्/ द्विचतुष्पदक्षितीनां विनाशतः कीर्तितैः दृष्टैः ॥ ॥ ५०।१७अब्/ न्यग्रोधमधुकतिन्दुकजंबूप्लक्षाम्रबदर (बदरि) जातिफलैः । ५०।१७य्द्/ धनकनकपुरुषलोहांशुकरूप्याउदुंबराप्तिः (उदुंबराप्तिः) अपि करगैः ॥ ॥ ५०।१८अब्/ धान्यपरिपूर्णपात्रं कुंभः पूर्णः कुटुंबवृद्धिकरौ । ५०।१८य्द्/ गजगोशुनां पुरीषं धनयुवतिसुहृद्विनाशकरम् ॥ ॥ ५०।१९अब्/ पशुहस्तिमहिषपंकजरजतव्याघ्रैः लभेत दन्दृष्टैः । ५०।१९य्द्/ अविधननिवसनमलयजकौशेयाभरणसंघातम् ॥ ॥ ५०।२०अब्/ पृच्छा वृद्धश्रावकसुपरिव्राड्दर्शने नृभिः विहिता । ५०।२०य्द्/ मित्रद्यूतार्थभवा गणिकानृपसूतिकार्थकृता ॥ ॥ ५०।२१अब्/ शाक्यौपाध्यायार्हत् (आर्हत) निर्ग्र्अन्थि (निर्(ग्र्)अन्थ) निमित्तनिगमकैवर्तैः । ५०।२१य्द्/ चौरचमूपतिवणिजां दासीयोधापणस्थवध्यानाम् ॥ ॥ ५०।२२अब्/ तापसे शौण्डिके दृष्टे प्रोषितं पशुपालनम् । ५०।२२य्द्/ हृद्गतं प्रच्छकस्य (पृच्छकस्य) स्यादुंछवृटौ विपन्नता ॥ ॥ ५०।२३अब्/ इच्छामि प्रष्टुं भण पश्यत्वार्यः समादिशेत्युक्ते ॥ ॥ ५०।२३य्द्/ संयोगकुटुंबौत्था लाभैश्वर्यौद्गता चिन्ता ॥ ॥ ५०।२४अ निर्दिशेति गदिते जयाध्वजा (जयाध्वगा) ५०।२४ब् प्रत्यवेक्ष्य मम चिन्तितं वद । ५०।२४य् आशु सर्वजनमध्यगं त्वया ५०।२४द् दृश्यतामिति च बन्धुचौरजा ॥ ॥ (चौरविज्ञान) ५०।२५अ अन्तःस्थे अंगे स्वजन उदितो बाह्यजे बाह्य एव (एवं) ५०।२५ब् पादांगुष्ठांगुलिकलनया दासदासीजनः स्यात् । ५०।२५य् जंघे प्रेष्यो भवति भगिनी नाभितो हृत्स्वभार्या ५०।२५द् पाण्यंगुष्ठांगुलिचयकृतस्पर्शने पुत्रकन्ये ॥ ॥ ५०।२६अब्/ मातरं जठरे मूर्ध्नि गुरुं दक्षिणवामकौ । ५०।२६य्द्/ बाहू भ्राता अथ तत्पत्नी स्पृष्ट्वैवं चौरमादिशेत् ॥ ॥ (अपहृतस्य लाभ) ५०।२७अब्/ अन्तरंगमवमुच्य बाह्यगस्पर्शनं यदि करोति पृच्छकः । ५०।२७य्द्/ श्लेष्ममूत्रशकृतः त्यजन्त्यथो (त्यजन्नधः) पातयेत् करतलस्थवस्तु चेत् ॥ ॥ ५०।२८अ भृशमवनामितांगपरिमोटनतोऽपि अथवा ५०।२८ब् जनधृतरिक्तभाण्डमवलोक्य च चौरजनम् । ५०।२८य् हृतपतितक्षतास्मृतविनष्टभग्नगत ५०।२८द् उन्मुषितमृताद्यनिष्टरवतो लभते न हृतम् ॥ ॥ (पीडार्तानां मरण) ५०।२९अ निगदितमिदं यत्तत् सर्वं तुषास्थिविषादिकैः ५०।२९ब् सह मृतिकरं पीडार्तानां समं रुदितक्षतैः (क्षुतैः) । (भोजनज्ञान) ५०।२९य् अवयवमपि स्पृष्ट्वा अन्तःस्थं दृढं मरुदाहरेद् ५०।२९द् अतिबहु तदा भुक्त्वा अन्नं संस्थितः सुहितो वदेत् ॥ ॥ ५०।३०अब्/ ललाटस्पर्शनात्शूकदर्शनात्शालिजौदनम् । ५०।३०य्द्/ उरःस्पर्शात् षष्टिक आख्यं (अन्नं) ग्रीवास्पर्शे च यावकम् ॥ ॥ ५०।३१अब्/ कुक्षिकुचजठरजानुस्पर्शे माषाः पयस्तिलयवाग्वः । ५०।३१य्द्/ आस्वादयते (आस्वादयतः) चओष्ठौ लिहते मधुरं रसं ज्ञेयम् ॥ ॥ ५०।३२अब्/ विसृक्के (विस्पृक्के) स्फोटयेज्जिह्वामाम्ले वक्त्रं विकूणयेत् । ५०।३२य्द्/ कटुकेऽथ कषायेऽथ (कटुतिक्तकषायोष्णैः) हिक्केत् ष्ठीवेग सेन्धवे ॥ ॥ ५०।३३अ श्लेष्मत्यागे शुष्कतिक्तं तदल्पं ५०।३३ब् श्रुत्वा क्रव्यादं वा प्रेक्ष्य वा मांसमिश्रम् । ५०।३३य् भ्रूगण्डओष्ठस्पर्शने शाकुनं तद् ५०।३३द् भुक्तं तेनेत्युक्तमेतन् निमित्तम् ॥ ॥ ५०।३४अब्/ मूर्धगलकेशहनुशंखकर्णजंघं वस्तिं च स्पृष्ट्वा । ५०।३४य्द्/ गजमहिषमेषशूकरगोशशमृगमहिष मांसयुग् भुक्तम् ॥ ॥ ५०।३५अब्/ द्षृटे श्रुतेऽपु अशकुने गोधामत्स्यामिषं वदेद् भुक्तम् । ५०।३५य्द्/ गर्भिण्या गर्भस्य च निपतनमेवं प्रकल्पयेत् प्रश्ने ॥ ॥ (गर्भिण्या जन्म) ५०।३६अब्/ पुंस्त्रीनपुंसकाख्ये दृष्टेऽनुमिते पुरःस्थिते स्पृष्टे । ५०।३६य्द्/ तज्जन्म भवति पानान्नपुष्पफलदर्शने च शुभम् ॥ ॥ ५०।३७अ अंगुष्ठेन भ्रूदरं वांगुलिं वा ५०।३७ब् स्पृष्ट्वा पृच्छेद् गर्भचिन्ता तदा स्यात् । ५०।३७य् मध आज्याद्यैः हेमरत्नप्रवालैः ५०।३७द् अग्रस्थैः वा मातृधात्र्यात्मजैश्च ॥ ॥ ५०।३८अ गर्भयुता जठरे करगे स्याद् ५०।३८ब् दुष्टनिमित्तवशात् तदुदासः । ५०।३८य् कर्षति तज्जठरं यदि पीठ ५०।३८द् उत्पीडनतं करगे च करेऽपि ॥ ॥ ५०।३९अब्/ घ्राणाया दक्षिणे द्वारे स्पृष्टे मासोत्तरं वदेत् । ५०।३९य्द्/ वामेऽब्दौ (द्वौ) कर्ण एवं मा द्विचतुर्घ्नः श्रुतिस्तने ॥ ॥ ५०।४०अ वेणीमूले त्रीन् सुतान् कन्यके द्वे ५०।४०ब् कर्णे पुत्रान् पंच हस्ते त्रयं च । ५०।४०य् अंगुष्ठान्ते पंचकं चानुपूर्व्या ५०।४०द् पादांगुष्ठे पार्ष्णियुग्मेऽपि कन्याम् ॥ ॥ ५०।४१अब्/ सव्यासव्य ऊरुसंस्पर्शे सूते कन्यासुतद्वयम् । ५०।४१य्द्/ स्पृष्टे ललाटमध्यान्ते चतुस्त्रितनया भवेत् ॥ ॥ ५०।४२अब्/ शिरोललाटभ्रूकर्णगण्डं हनुरदा गलम् ५०।४२य्द्/ सव्यापसव्यस्कन्धश्च हस्तौ चिबुकनालकम् ॥ ॥ (गर्भिण्याः कस्मिन् नक्षत्रे जन्तुः जन्म) ५०।४३अ उरः कुचं दक्षिणमपि असव्यं ५०।४३ब् हृत्पार्श्वमेवं जठरं कटिश्च । ५०।४३य् स्फिक्पायुसन्धि ऊरुयुगं च जानू ५०।४३द् जंघेऽथ पादाविति कृत्तिकादौ ॥ ॥ ५०।४४अ इति निगदितमेतद् गात्रसंस्पर्शलक्ष्म ५०।४४ब् प्रकटमभिमताप्त्यै वीक्ष्य शास्त्राणि सम्यक् । ५०।४४य् विपुलमतिरुदारो वेत्ति यः सर्वमेतन् ५०।४४द् नरपतिजनताभिः पूज्यतेऽसौ सदैव ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५१ पिटकलक्षणाध्यायः ५१।१अब्/ सितरक्तपीतकृष्णा विप्रादीनां क्रमेण पिटका ये । ५१।१य्द्/ ते क्रमशः प्रोक्तफाला वर्णानां नाग्रजातानां (अग्रजादीनां) ॥ ॥ ५१।२अ सुस्निग्धव्यक्तशोभाः शिरसि धनचयं मूर्ध्नि सौभाग्यमाराद् ५१।२ब् दौर्भाग्यं भ्रूयुगोत्थाः प्रियजनघटनामाशु दुःशीलतां च । ५१।२य् तन्मध्योत्थाश्च शोकं नयनपुटगता नेत्रयोः इष्टदृष्टिं ५१।२द् प्रव्रज्यां शंखदेशेऽश्रुजलनिपतनस्थानगा रान्ति चिन्तां (स्थानगाश्च अतिचिन्तां) ॥ ॥ ५१।३अ घ्राणागण्डे वसनसुतदाश्चओष्ठयोः अन्नलाभं ५१।३ब् कुर्युः तद्वगिबुकतलगा भूरि वित्तं ललाटे । ५१।३य् हन्वोः एवं गलकृअपदा भूषणानि अन्नपाने ५१।३द् श्रोत्रे षड्भूतण (षड्भूषण) गणमपि ज्ञानमात्मस्वरूपम् ॥ ॥ ५१।४अ शिरःसन्धिग्रीवाहृदयकुचपार्श्वौरसि गता ५१।४ब् अयोघातं घातं सुततनयलाभं शुचमपि । ५१।४य् प्रियप्राप्तिं स्कन्धेऽपि अटनमथ भिक्षार्थमसकृद् ५१।४द् विनाशं कक्षोत्था विदधति धनानां बहुमुखं (बहुसुखं) ॥ ॥ ५१।५अब्/ दुःखशत्रुनिचयस्य विनाशं (विघातं) पृष्ठबाहुयुगजा रचयन्ति । ५१।५य्द्/ संयमं च मणिबन्धनजाता भूषणाद्यमुपबाहुयुगोत्थाः ॥ ॥ ५१।६अ धनाप्तिं सौभाग्यं शुचमपि करांगुल्युदरगाः ५१।६ब् सुपानान्नं नाभौ तदध इह चौरैः धनहृतिम् । ५१।६य् धनं धान्यं बस्तौ युवतिमथ मेढ्रे सुतनयान् ५१।६द् धनं सौभाग्यं वा गुदवृषणजाता विदधति ॥ ॥ ५१।७अब्/ ऊर्वोः यानानांगनालाभं जान्वोः शत्रुजनात् क्षतिम् । ५१।७य्द्/ शस्त्रेण जंघयोः गुल्फेऽध्वबन्धक्लेशदायिनः ॥ ॥ ५१।८अब्/ स्फिक्पार्ष्णिपादजाता धननाशागम्यगमनमध्वानम् ॥ ॥ ५१।८य्द्/ बन्धनमग्गुलिनिचयेऽग्गुष्ठे च ज्ञातिलोकतः पूजाम् ॥ ॥ ५१।९अब्/ उत्पातगण्डपिटका दक्षिणतो वामतः त्वभीघाताः । ५१।९य्द्/ धन्या भवन्ति पुंसां तद्विपरीताश्च (तु) नारीणाम् ॥ ॥ ५१।१०अ इति पिटकविभागः प्रोक्त आमूर्धतोऽयं ५१।१०ब् व्रणतिलकविभागोऽपि एवमेव प्रकल्प्यः । ५१।१०य् भवति मशकलक्ष्मावर्तजन्मापि तद्वन् ५१।१०द् निगदितफलकारि प्राणिनां देहसंस्थम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५२ वास्तुविद्या ५२।१अब्/ वास्तुज्ञानमथातः कमलभवान् मुनिपरंपरायातम् । ५२।१य्द्/ क्रियतेऽधुना मया इदम् विदग्धसांवत्सरप्रीत्यै ॥ ॥ ५२।२अब्/ किमपि किल भूतमभवद् रुन्धानं रोदसी शरीरेण । ५२।२य्द्/ तदमरगणेन सहसा विनिगृह्याधोमुखं न्यस्तम् ॥ ॥ ५२।३अब्/ यत्र च येन गृहीतं विबुधेनाधिष्ठितः स तत्रैव । ५२।३य्द्/ तदमरमयं विधाता वास्तुनरं कल्पयामास ॥ ॥ ५२।४अब्/ उत्तममष्टाभ्यधिकं हस्तशतं नृपगृहं पृथुत्वेन । ५२।४य्द्/ अष्टाष्तोनानि एवं पंच सपादानि दैर्घ्येण ॥ ॥ ५२।५अब्/ षड्भिः षड्भिः हीना सेनापतिसद्मनां चतुःषष्टिः । ५२।५य्द्/ एवं पंच गृहाणि (पंच एवं विस्तारात्) षड्भागसमन्विता दैर्घ्यम् ॥ ॥ ५२।६अब्/ षष्टिश्चतुर्भिः हीना (चतुर्विहीना) वेश्मानि पंच सचिवस्य । ५२।६य्द्/ स्वाष्टांशयुतो दैर्घ्यं तदर्धतो राजमहिषीणाम् ॥ ॥ ५२।७अब्/ षड्भिः षड्भिश्चैवं युवराजस्यापवर्जिता अशीतिः । ५२।७य्द्/ त्र्यंशान्विता च दैर्घ्यं पंच तदर्धैः तदनुजनानाम् ॥ ॥ ५२।८अब्/ नृपसचिवान्तरतुल्यं सामन्तप्रवरराजपुरुषाणाम् । ५२।८य्द्/ नृपयुवराजविशेषः कंचुकिवेश्याकलाज्ञानाम् ॥ ॥ ५२।९अब्/ अध्यक्षाधिकृतानां सर्वेषां (सर्वेषामेव) कोशरतितुल्यम् । ५२।९य्द्/ युवराजमन्त्रिविवरं कर्मान्ताध्यक्षदूतानाम् ॥ ॥ ५२।१०अब्/ चत्वारिंशद्धीना चतुश्चतुर्भिः तु पंच यावदिति । ५२।१०य्द्/ षड्भागयुता दैर्घ्यं दैवज्ञपुरोधसोः भिषजः ॥ ॥ ५२।११अब्/ वास्तुनि यो विस्तारः स एव चौच्छ्रायनिश्चयः शुभदः । ५२।११य्द्/ शालैकेषु गृहेष्वपि विस्ताराद् द्विगुणितं दैर्घ्यम् ॥ ॥ ५२।१२अब्/ चातुर्वर्ण्यव्यासो द्वात्रिंशत् सा (स्यात्) चतुश्चतुर्हीना । ५२।१२य्द्/ आडोडशादिति परं न्यूनतरमतीव हीनानाम् ॥ ॥ ५२।१३अब्/ सदशांशं विप्राणां क्षत्रस्याष्टांशसंयुतं दैर्घ्यम् । ५२।१३य्द्/ षड्भागयुतं वैश्यस्य भवति शूद्रस्य पादयुतम् ॥ ॥ ५२।१४अब्/ नृपसेनापतिगृहयोः अन्तरमानेन कोशरतिभवने । ५२।१४य्द्/ सेनापतिचातुर्वर्ण्यविवरतो राजपुरुषाणाम् ॥ ॥ ५२।१५अब्/ अथ पारश (पारस) वादीनां स्वमानसंयोगदलसमं भवनम् । ५२।१५य्द्/ हीनाधिकं स्वमानादशुभकरं वास्तु सर्वेषाम् ॥ ॥ ५२।१६अब्/ पश्वाश्रमिणाममितं धान्यायुधवह्निरतिगृहाणां च । ५२।१६य्द्/ नैच्छन्ति शास्त्रकारा हस्तशतादुच्छ्रितं परतः ॥ ॥ ५२।१७अब्/ सेनापतिनृपतीनां सप्ततिसहिते द्विधाकृते व्यासे । ५२।१७य्द्/ शाला चतुर्दशहृते पंचत्रिंशद्धृतेऽलिन्दः ॥ ॥ ५२।१८अब्/ हस्तद्वात्रिंशादिषु चतुश्चतुस्त्रित्रिकत्रिकाः शालाः । ५२।१८य्द्/ सप्तदशत्रितयतिथित्रयोदशकृतांगुलाभ्यधिकाः ॥ ॥ ५२।१९अब्/ त्रित्रिद्विद्विद्विसमाः क्षयक्रमादंगुलानि चैतेषाम् । ५२।१९य्द्/ व्येका विंशतिः अष्टौ विंशतिः अष्टादश त्रितयम् ॥ ॥ ५२।२०अब्/ शालात्रिभागतुल्या कर्तव्या वीथिका बहिर्भवनात् । ५२।२०य्द्/ यद्यग्रतो भवति सा सोष्णीषं नाम तद्वास्तु ॥ ॥ ५२।२१अब्/ सायाश्रयमिति पश्चात् सावष्टंभं तु पार्श्वसंस्थितया । ५२।२१य्द्/ सुस्थितमिति च समन्तात्शास्त्रज्ञैः पूजिताः सर्वाः ॥ ॥ ५२।२२अब्/ विस्तारषोडशांशः सचतुर्हस्तो भवेद् गृहौच्छ्रायः । ५२।२२य्द्/ द्वादशभागेनोनो भूमौ भूमौ समस्तानाम् ॥ ॥ ५२।२३अब्/ व्यासात् षोडशभागः सर्वेषां सद्मनां भवति भित्तिः । ५२।२३य्द्/ पक्वैष्टकाकृतानां दारुकृतानां तु न विकल्पः (सविकल्पः, न विकल्पः) ॥ ॥ ५२।२४अब्/ एकादशभागयुतः ससप्ततिः नृपबलेशयोः व्यासः । ५२।२४य्द्/ उच्छ्रायो अंगुलतुल्यो द्वारस्यार्धेन विष्कंभः ॥ ॥ ५२।२५अब्/ विप्रादीनां व्यासात् पंचांशोऽष्टादशांगुलसमेतः । ५२।२५य्द्/ साष्टांशो विष्कंभो द्वारस्य त्रिगुण उच्छ्रायः ॥ ॥ ५२।२६अब्/ उच्छ्रायहस्तसंख्यापरिमाणानि अंगुलानि बाहुल्यम् । ५२।२६य्द्/ शाखाद्वयेऽपि कार्यं सार्धं तत् स्यादुदुंबरयोः ॥ ॥ ५२।२७अब्/ उच्छ्रायात् सप्तगुणादशीतिभागः पृथुत्वमेतेषाम् । ५२।२७य्द्/ नवगुणितेऽशीत्यंशः स्तंभस्य दशांशहीनोऽग्रे ॥ ॥ ५२।२८अब्/ समचतुरस्रो (समचतुरश्रो) रुचको वज्रोऽष्टास्रिः (अष्टाश्रिः) द्विवज्रको द्विगुणः । ५२।२८य्द्/ द्वात्रिंशता तु मध्ये प्रलीनको वृत्त इति वृत्तः ॥ ॥ ५२।२९अब्/ स्तंभं विभज्य नवधा वहनं भागो घटोऽस्य भागोऽन्यः । ५२।२९य्द्/ पद्मं तथा उत्तरोष्ठं कुर्याद् भागेन भागेन ॥ ॥ ५२।३०अब्/ स्तंभसमं बाहुल्यं भारतुलानामुपर्युपर्यासाम् । ५२।३०य्द्/ भवति तुला उपतुलानामूनं पादेन पादेन ॥ ॥ ५२।३१अब्/ अप्रतिषिद्धालिन्दं समन्ततो वास्तु सर्वतोभद्रम् । ५२।३१य्द्/ नृपविबुधसमूहानां कार्यं द्वारैश्चतुर्भिः अपि ॥ ॥ ५२।३२अब्/ नन्द्यावर्तमलिन्दैः शालाकुड्यात् प्रदक्षिणान्तगतैः । ५२।३२य्द्/ द्वारं पश्चिममस्मिन् विहाय शेषाणि कार्याणि ॥ ॥ ५२।३३अब्/ द्वारालिन्दोऽन्तगतः प्रदक्षिणोऽन्यः शुभः ततश्चान्यः । ५२।३३य्द्/ तस्मिंश (तद्वद्) च वर्धमाने द्वारं तु न दक्षिणं कार्यम् ॥ ॥ ५२।३४अब्/ अपरोऽन्तगतोऽलिन्दः प्रागन्तगतौ तदुत्थितौ चान्यौ । ५२।३४य्द्/ तदवधिविधृतः (विवृतः) चान्यः प्राग्द्वारं स्वस्तिके शुभदं (ऽशुभदं) ॥ ॥ ५२।३५अब्/ प्राक्पश्चिमावलिन्दावन्तगतौ तदवधिस्थितौ शेषौ । ५२।३५य्द्/ रुचके द्वारं न शुभदमुत्तरतोऽन्यानि शस्तानि ॥ ॥ ५२।३६अब्/ श्रेष्ठं नन्द्यावर्तं सर्वेषां वर्धमानसंज्ञं च । ५२।३६य्द्/ स्वस्तिकरुचके मध्ये शेषं शुभदं नृपादीनाम् ॥ ॥ ५२।३७अब्/ उत्तरशालाहीनं हिरण्यनाभं त्रिशालकं धन्यम् । ५२।३७य्द्/ प्राक्षालया वियुक्तं सुक्षेत्रं वृद्धिदं वास्तु ॥ ॥ ५२।३८अब्/ याम्याहीनं चुल्ली त्रिशालकं वित्तनाशकरमेतत् । ५२।३८य्द्/ पक्षघ्नमपरया वर्जितं सुतध्वंसवैरकरम् ॥ ॥ ५२।३९अब्/ सिद्धार्थमपरयाम्ये यमसूर्यं पश्चिमोत्तरे शाले । ५२।३९य्द्/ दण्डाख्यमुदक्पूर्वे वाताख्यं प्राग्युता याम्या ॥ ॥ ५२।४०अब्/ पूर्वापरे तु शाले गृहचुल्ली दक्षिणोत्तरे काचम् । ५२।४०य्द्/ सिद्धार्थेऽर्थावाप्तिः यमसूर्ये गृहपतेः मृत्युः ॥ ॥ ५२।४१अब्/ दण्डवधो दण्डाख्ये कलहौद्वेगः सदैव वाताख्ये । ५२।४१य्द्/ वित्तविनाशश्चुल्ल्यां ज्ञातिविरोधः स्मृतः काचे ॥ ॥ ५२।४२अब्/ एकाशीतिविभागे दश दश पूर्वोत्तरायता रेखाः । ५२।४२य्द्/ अन्तः त्रयोदश सुरा द्वात्रिंशद्बाह्यकोष्ठस्थाः ॥ ॥ ५२।४३अब्/ शिखिपर्जन्यजयन्तेन्द्रसूर्यसत्या भृशोऽन्तरिक्षश्च । ५२।४३य्द्/ ऐशान्यादि (ऐशान्याद्याः) क्रमशो दक्षिणपूर्वेऽनिलः कोणे ॥ ॥ ५२।४४अब्/ पूषा वितथबृहत्क्षतयमगन्धर्वाख्यभृंगराजमृगाः । ५२।४४य्द्/ पितृदौवारिकसुग्रीवकुसुमदन्तांबुपत्यसुराः ॥ ॥ ५२।४५अब्/ शोषोऽथ पापयक्ष्मा रोगः कोणे ततोऽहिमुख्यौ च । ५२।४५य्द्/ भल्लाटसोमभुजगाः ततोऽदितिः दितिः इति क्रमशः ॥ ॥ ५२।४६अब्/ मध्ये ब्रह्मा नवकोष्ठकाधिपोऽस्यार्यमा स्थितः प्राच्याम् । ५२।४६य्द्/ एकान्तरात् प्रदक्षिणमस्मात् सविता विवस्वांश्च ॥ ॥ ५२।४७अब्/ विबुधाधिपतिः तस्मान् मित्रोऽन्यो राजयक्ष्मनामा च । ५२।४७य्द्/ पृथिवी (पृथ्वी) धरापवत्सावित्येते ब्रह्मणह् परिधौ ॥ ॥ ५२।४८अब्/ आपो नामैशाने कोणे हौताशने च सावित्रः । ५२।४८य्द्/ जय इति च नैरृते रुद्र आनिलेऽभ्यन्तरपदेषु ॥ ॥ ५२।४९अब्/ आपः तथापवत्सः पर्जन्योऽग्निः दितिश्च वर्गोऽयम् । ५२।४९य्द्/ एवं कोणे कोणे पदिकाः स्युः पंच पंच सुराः ॥ ॥ ५२।५०अब्/ बाह्या द्विपदाः शेषाः ते विबुधा विंशति समाख्याताः । ५२।५०य्द्/ शेषाश्चत्वारोऽन्ये त्रिपदा दिक्ष्वर्यमाद्याः ते ॥ ॥ ५२।५१अब्/ पूर्वोत्तरदिग्मूर्धा पुरुषोऽयमवान्मुखोऽस्य शिरसि शिखी । ५२।५१य्द्/ आपो मुखे स्तनेऽस्यार्यमा ह्युरस्यापवत्सश्च ॥ ॥ ५२।५२अब्/ पर्जन्याद्या बाह्या दृक्ष्रवणौरःस्थलांसगा देवाः । ५२।५२य्द्/ सत्याद्याः पंच भुजे हस्ते सविता च सावित्रः (ससावित्रः) ॥ ॥ ५२।५३अब्/ वितथो बृहत्क्षतयुतः पार्श्वे जठरे स्थितो विवस्वांश्च । ५२।५३य्द्/ ऊरू जानु च जंघे स्फिग् इति यमाद्यैः परिगृहीताः ॥ ॥ ५२।५४अब्/ एते दक्षिणपार्श्वे स्थानेष्वेवं च वामपार्श्वस्थाः । ५२।५४य्द्/ मेढ्रे शक्रजयन्तौ हृदये ब्रह्मा पिता अंघ्रिगतः (अंग्रिगतः) ॥ ॥ ५२।५५अब्/ अष्टाष्टकपदमथवा कृत्वा रेखाश्च कोणगाः तिर्यक् । ५२।५५य्द्/ ब्रह्मा चतुष्पदोऽस्मिन्न् अर्धपदा ब्रह्मकोणस्थाः ॥ ॥ ५२।५६अब्/ अष्तौ च बहिष्कोणेष्वर्धपदाः तदुभयस्थिताः सार्धाः । ५२।५६य्द्/ उक्तेभ्यो ये शेषाः ते द्विपदा विंशतिः ते हि (च) ॥ ॥ ५२।५७अब्/ सम्पाता वंशानां मध्यानि समानि यानि च पदानाम् । ५२।५७य्द्/ मर्माणि तानि विन्द्यान् न तानि परिपीडयेत् (विन्द्यान्न् अपरिपीडयेत्) प्राज्णः ॥ ॥ ५२।५८अब्/ तानि अशुचिभाण्डकीलस्तंभाद्यैः पीडितानि शल्यैश्च । ५२।५८य्द्/ गृहभर्तुः तत्तुल्ये पीडामंगे प्रयच्छन्ति ॥ ॥ ५२।५९अब्/ कण्डूयते यदंगं गृहभर्तुः (गृहपतिना) यत्र वा अमराहुत्याम् । ५२।५९य्द्/ अशुभं भवेन् निमित्तं विकृतेः वा अग्नेः सशल्यं तत् ॥ ॥ ५२।६०अब्/ धनहानिः दारुमये पशुपीडा रुग्भयानि चास्थिकृते । % ट्वो वेर्से इन्सेर्तेद् ५३।६०य्द्/ लोहमये शस्त्रभयं कपालकेशेषु मृत्युः स्यात् ॥ ॥ ५३।६१अब्/ अग्गारे स्तेनभयं भस्मनि च विनिर्दिशेत् सदाग्निभयम् । ५३।६१य्द्/ शल्यं हि मर्मसंस्थं सुवर्णरजतादृतेऽत्यशुभम् ॥ ॥ ५३।६२अब्/ मर्मण्यमर्मगो वा रुणद्ध्यर्थागमं तुषसमूहः) । ५२।६०य्द्/ अपि नागदन्तको मर्मसंस्थितो दोषकृद् भवति ॥ ॥ ५२।६१अब्/ रोगाद् वायुं पितृतो हुताशनं शोषसूत्रमपि वितथात् । ५२।६१य्द्/ मुख्याद् भृशं जयन्ताग भृंगमदितेश्च सुग्रीवम् ॥ ॥ ५२।६२अब्/ तत्सम्पाता नव ये तानि अतिमर्माणि सम्प्रदिष्टानि । ५२।६२य्द्/ यश्च पदस्याष्टांशः तत् प्रोक्तं मर्मपरिमाणम् ॥ ॥ ५२।६३अब्/ पदहस्तसंख्यया सम्मितानि वंशो अंगुलानि विस्तीर्णः । ५२।६३य्द्/ वंशव्यासोऽध्यर्धः शिराप्रमाणं विनिर्दिष्टम् ॥ ॥ ५२।६४अब्/ सुखमिच्छन् ब्रह्माणं यत्नाद् रक्षेद् गृही गृहान्तःस्थं (गृतान्तस्थं) । ५२।६४य्द्/ उच्छिष्टाद्युपघाताद् गृहपतिरुपतप्यते तस्मिन् ॥ ॥ ५२।६५अब्/ दक्षिणभुजेन हीने वास्तुनरेऽर्थक्षयो अंगनादादोषाः (अंगनादोषाः) । ५२।६५य्द्/ वामेऽर्थधान्यहानिः शिरसि गुणैः हीयते सर्वैः ॥ ॥ ५२।६६अब्/ स्त्रीदोषाः सुतमरणं प्रेष्यत्वं चापि चरणवैकल्ये । ५२।६६य्द्/ अविकलपुरुषे वसतां मानार्थयुतानि सौख्यानि ॥ ॥ ५२।६७अब्/ गृहनगरग्रामेषु च सर्वत्रैवं प्रतिष्ठिता देवाः । ५२।६७य्द्/ तेषु च यथानुरूपं वर्णा विप्रादयो वास्याः । ५२।६८अब्/ वासगृहाणि च विन्द्याद् विप्रादीनामुदग्दिगाद्यानि । ५२।६८य्द्/ विशतां च यथा भवनं भवन्ति तानि एव दक्षिणतः ॥ ॥ ५२।६९अब्/ नवगुणसूत्रविभक्तानि अष्टगुणेनाथवा चतुःषष्टेः । ५२।६९य्द्/ द्वाराणि यानि तेषामनलादीनां फलोपनयः ॥ ॥ ५२।७०अब्/ अनिलभयं स्त्रीजननं (स्त्रीजन्म) प्रभूतघनता नरेन्द्रवाल्लभ्यम् । ५२।७०य्द्/ क्रोधपरतानृतत्वं क्रौर्यं चौर्यं च पूर्वेण ॥ ॥ ५२।७१अब्/ अल्पसुतत्वं प्रैष्यं नीचत्वं भक्ष्यपानसुतविऋद्धिः । ५२।७१य्द्/ रौद्रं कृतघ्नमधनं सुतवीर्यघ्नं च याम्येन ॥ ॥ ५२।७२अब्/ सुतपीडा रिपुवृद्धिः न सुतधनाप्तिः (धनस्ताप्तिः) सुतार्थफलसम्पत् । ५२।७२य्द्/ धनसम्पन् नृपतिभयं धनक्षयो रोग इत्यपरे ॥ ॥ ५२।७३अब्/ वधबन्धो रिपुवृद्धिः सुतधनलाभः (धनसुतलाभः) समस्तगुणसम्पत् । ५२।७३य्द्/ पुत्रधनाप्तिः वैरं सुतेन दोषाः स्त्रिया नैःस्वम् ॥ ॥ ५२।७४अब्/ मार्गतरुकोणकूपस्तंभभ्रमविद्धमशुब्भदं द्वारम् । ५२।७४य्द्/ उच्छ्रायाद् द्विगुणमितां त्यक्त्वा भूमिं न दोषाय ॥ ॥ ५२।७५अब्/ रथ्याविद्धं द्वारं नाशाय कुमारदोषदं तरुणा । ५२।७५य्द्/ पंकद्वारे शोको व्ययोऽंबुनिःस्राविणि (अंबुनि श्राविणि) प्रोक्तः ॥ ॥ ५२।७६अब्/ कूपेनापस्मारो भवति विनाशश्च देवताविद्धे । ५२।७६य्द्/ स्तंभेन स्त्रीदोषाः कुलनाशो ब्राह्मणाभिमुखे (ब्राह्मणोऽभिमुखे) ॥ ॥ ५२।७७अब्/ उन्मादः स्वयमुद्घाटितेऽथ पिहिते स्वयं कुलविनाशः । ५२।७७य्द्/ मानाधिके नृपभयं दस्युभयं व्यसनमेव नीचे च (व्यसनदं नीचं) ॥ ॥ ५२।७८अब्/ द्वारं द्वारस्यौपरि यत्तन् न शिवाय संकटं यच्च । ५२।७८य्द्/ आव्यात्तं क्षुद्भयदं कुब्जं कुलनाशनं भवति ॥ ॥ ५२।७९अब्/ पीडाकरमतिपीडितमन्तर्विनतं भवेदभावाय । ५२।७९य्द्/ बाह्यविनते प्रवासो दिग्भ्रान्ते दस्युभिः पीडा ॥ ॥ ५२।८०अब्/ मूलद्वारं नान्यैः द्वारैः अभिसन्दधीत रूपऋद्ध्या । ५२।८०य्द्/ घटफलपत्रप्रमथादिभिश्च तन्मंगलैश्चिनुयात् ॥ ॥ ५२।८१अब्/ ऐशान्यादिषु कोणेषु संस्थिता बाह्यतो गृहस्यैताः । ५२।८१य्द्/ चरकी विदारिनामा अथ पूतना राक्षसी चेति ॥ ॥ ५२।८२अब्/ पुरभवनग्रामाणां ये कोणाः तेषु निवसतां दोषाः । ५२।८२य्द्/ श्वपचादयोऽन्त्यजात्याः तेष्वेव विवृद्धिमायान्ति ॥ ॥ ५२।८३अब्/ याम्यादिष्वशुभफला जाताः तरवः प्रदक्षिणेनैते । ५२।८३य्द्/ उदगादिषु प्रशस्ताः प्लक्षवटौदुंबराश्वत्था (उदुंबराक्ष्वत्थाः) ॥ ॥ ५२।८४अब्/ आसन्नाः कण्ठकिनो रिपुभयदाः क्षीरिणोऽर्थनाशाय । ५२।८४य्द्/ फलिनः प्रजाक्षयकरा दारूणि अपि वर्जयेदेषाम् ॥ ॥ ५२।८५अब्/ छिन्द्याद् यदि न तरूंश्तान् तदन्तरे पूजितान् वपेदन्यत् (अन्यान्) । ५२।८५य्द्/ पुन्नागाशोकारिष्टबकुलपनसान् शमीशालौ ॥ ॥ ५२।८६अ शस्तौषधिद्रुमलता मधुरा सुगन्धा ५२।८६ब् स्निग्धा समा न सुषिरा च मही नराणाम् । ५२।८६य् अप्यध्वनि श्रमविनोदमुपागतानां ५२।८६द् धत्ते श्रियं किमुत शाश्वतमन्दिरेषु ॥ ॥ ५२।८७अब्/ सचिवालयेऽर्थनाशो धूर्तगृहे सुतवधः समीपस्थे । ५२।८७य्द्/ उद्वेगो देवकुले चतुष्पदे (चतुष्पथे) भवति चाकीर्तिः ॥ ॥ ५२।८८अब्/ चैत्ये भयं ग्रहकृतं वल्मीकश्वभ्रसंकुले विपदः । ५२।८८य्द्/ गर्तायां तु पिपासा कूर्माकारे धनविनाशः ॥ ॥ ५२।८९अब्/ उदगादिप्लवमिष्टं विप्रादीनां प्रदक्षिणेनैव । ५२।८९य्द्/ विप्रः सर्वत्र वसेदनुवर्णमथैष्टमन्येषाम् ॥ ॥ ५२।९०अब्/ गृहमध्ये हस्तमितं खात्वा परिपूरितं पुनः श्वभ्रम् । ५२।९०य्द्/ यद्यूनमनिष्टं तत् समे समं धन्यमधिकं यत् ॥ ॥ ५२।९१अब्/ श्वभ्रमथवा अंबुपूर्णं पदशतमित्वागतस्य यदि नोनम् । ५२।९१य्द्/ तद्धन्यं यच्च भवेत् पलानि अपामाढकं चतुःषष्टिः ॥ ॥ ५२।९२अब्/ आमे वा मृत्पात्रे श्वभ्रस्थे दीपवर्तिः अभ्यधिकम् । ५२।९२य्द्/ ज्वलति दिशि यस्य शस्ता सा भूमिः तस्य वर्णस्य ॥ ॥ ५२।९३अब्/ श्वभ्रोषितं न कुसुमं यस्य (यस्मिन्) प्रम्लायतेऽनुवर्णसमम् । ५२।९३य्द्/ तत्तस्य भवति शुभदं यस्य च यस्मिन् मनो रमते ॥ ॥ ५२।९४अब्/ सितरक्तपीतकृष्णा विप्रादीनां प्रशस्यते भूमिः । ५२।९४य्द्/ गन्धश्च भवति यस्यां (यस्या) घृतरुधिरान्नाद्यमद्यसमः ॥ ॥ ५२।९५अब्/ कुशयुक्ता शरबहुला दूर्वाकाशावृता क्रेमेण मही । ५२।९५य्द्/ ह्यनुवर्णं (अनुवर्णं) वृद्धिकरी मधुरकषायाम्लकटुका च ॥ ॥ ५२।९६अब्/ कृष्टां प्ररूढबीजां गोऽध्युषितां ब्राह्मणैः प्रशस्तां च । ५२।९६य्द्/ गत्वा महीं गृहपतिः काले सांवत्सरोद्दिष्टे ॥ ॥ ५२।९७अब्/ भक्ष्यैः नानाकारैः दध्यक्षतसुरभिकुसुमधूपैश्च । ५२।९७य्द्/ दैवतपूजां कृत्वा स्थपतीन् अभ्यर्च्य विप्रांश्च ॥ ॥ ५२।९८अब्/ विप्रः स्पृष्ट्वा शीर्षं वक्षश्च क्षत्रियो विशाश्च ऊरू । ५२।९८य्द्/ शूद्रः पादौ स्पृष्ट्वा कुर्याद् रेखां गृहारंभे ॥ ॥ ५२।९९अब्/ अंगुष्ठकेन कुर्यान् मध्यांगुल्याऽथवा प्रदेशिन्या । ५२।९९य्द्/ कनकमणिरजतमुक्तादधिकफलकुसुमाक्षतैश्च शुभम् ॥ ॥ ५२।१००अब्/ शस्त्रेण शस्त्रमृत्युः बन्धो लोहेन भस्मनाग्निभयम् । ५२।१००य्द्/ तस्करभयं तृणेन च काष्ठौल्लिखिता च राजभयम् ॥ ॥ ५२।१०१अब्/ वक्रा पादालिखिता शत्रुभयक्लेशदा विरूपा च । ५२।१०१य्द्/ चर्मांगारास्थिकृता दन्तेन च भर्तुः (कर्तुः) अशिवाय ॥ ॥ ५२।१०२अब्/ वैरमपसव्यलिखिता प्रदक्षिणं सम्पदो विनिर्देश्याः । ५२।१०२य्द्/ वाचः परुषा निष्ठीवितं क्षुतं चाशुभं कथितम् ॥ ॥ ५२।१०३अब्/ अर्धनिचितं कृतं वा प्रविशन् स्थपतिः गृहे निमित्तानि । ५२।१०३य्द्/ अवलोकयेद् गृहपतिः क्व संस्थितः स्पृशति किं चांगम् ॥ ॥ ५२।१०४अब्/ रविदीप्ते यदि शकुनिः तस्मिन् काले विरौति परुषरवं (परुषरवः) । ५२।१०४य्द्/ संस्पृष्टांगसमानं तस्मिन् देशेऽस्थि निर्देश्यम् ॥ ॥ ५२।१०५अब्/ शकुनसमयेऽथ्वाऽन्ये हस्त्यश्वश्वादयोऽनुवाशन्ते । ५२।१०५य्द्/ तत्प्रभवमस्थि तस्मिं तदंगसंभूतमेवैति ॥ ॥ ५२।१०६अब्/ सूत्रे प्रसार्यमाणे गर्दभरावोऽस्थिशल्यमाचष्टे । ५२।१०६य्द्/ श्वशृगाललंघिते वा सूत्रे शल्यं विनिर्देश्यम् ॥ ॥ ५२।१०७अब्/ दिशि शान्तायां शकुनिः (शकुनो) मधुरविरावी यदा तदा वाच्यः । ५२।१०७य्द्/ अर्थः तस्मिन् स्थाने गृहेश्वराधिष्ठिते अंगे वा ॥ ॥ ५२।१०८अब्/ सूत्रच्छेदे मृत्युः कीले चावान्मुखे महगः (महान् रोगः) । ५२।१०८य्द्/ गृहनाथस्थपतीनां स्मृतिलोपे मृत्युः आदेश्यः ॥ ॥ ५२।१०९अब्/ स्कन्धाग्युते शिरोरुक् कुलोपसर्गोऽपवर्जिते कुंभे । ५२।१०९य्द्/ भग्नेऽपि च कर्मिवधश्च्युते कराद् गृहपतेः मृत्युः ॥ ॥ ५२।११०अब्/ दक्षिणपूर्वे कोणे कृत्वा पूजां शिलां न्यसेत् प्रथमं (प्रथमां) । ५२।११०य्द्/ शेषाः प्रदक्षिणेन स्तंभाश्चैवं समुत्थाप्य (समुत्थाप्याः) ॥ ॥ ५२।१११अब्/ छत्रस्रगंबरयुतः कृतधूपविलेपनः समुत्थाप्यः । ५२।१११य्द्/ स्तंभः तथैव कार्यो द्वारोच्छ्रायः प्रयत्नेन ॥ ॥ ५२।११२अब्/ विहगादिभिः अवलीनैः आकंपितपतितदुःस्थितैश्च तथा (फलं) । ५२।११२य्द्/ शक्रध्वजसदृशफलं तदेव तस्मिन् (सदृशं तस्मिंश्च शुभं) विनिर्दिष्टम् ॥ ॥ ५२।११३अब्/ प्रागुत्तरौन्नते धनसुतक्षयः सुतवधश्च दुर्गन्धे । ५२।११३य्द्/ वक्रे ब्न्धुविनाशो न सन्ति गर्भाश्च दिन्मूढे ॥ ॥ ५२।११४अब्/ इच्छेद् यदि गृहवृद्धिं ततः समन्ताद् विवर्धयेत् तुल्यम् । ५२।११४य्द्/ एकौद्देशे दोषः प्राग् अथवाऽपि उत्तरे कुर्यात् ॥ ॥ ५२।११५अब्/ प्राग् भवति मित्रवैरं मृत्युभयं दक्षिणेन यदि वृद्धिः । ५२।११५य्द्/ अर्थविनाशः पश्चादुदग्विवृद्धिः (उदग्विवृद्धौ) मनस्तापः ॥ ॥ ५२।११६अब्/ ऐशान्यां देवहृहं महानसं यदि चापि कार्यमाग्नेय्याम् । ५२।११६य्द्/ नैरृत्यां भाण्डौपस्करोऽर्थधान्यानि मारुत्याम् ॥ ॥ ५२।११७अब्/ प्राच्यादिस्थे सलिले सुतहानिः शिखिभयं रिपुभयं च । ५२।११७य्द्/ स्त्रीकलहः स्त्रीदौष्ट्यं नैःस्व्यं वित्तात्मजविवृद्धिः ॥ ॥ ५२।११८अब्/ खगनिलयभग्नसंशुष्कदग्धदेवालयश्मशानस्थान् । ५२।११८य्द्/ क्षीरतरुधवविभीतकनिंबारणिवर्जितान् छिन्द्यात् (वर्जितांश्च्छिन्द्यात्) ॥ ॥ ५२।११९अब्/ रात्रौ कृतबलिपूजं प्रदक्षिणं छेदयेद् दिवा वृक्षम् । ५२।११९य्द्/ धन्यमुदक्प्राक्पततं न ग्राह्योऽतोऽन्यथा पतितः ॥ ॥ ५२।१२०अब्/ छेदो यद्यविकारी ततः शुभं दारु तद्गृहौपयिकम् । ५२।१२०य्द्/ पीते तु मण्डले निर्दिशेत् तरोः मध्यगां गोधाम् ॥ ॥ ५२।१२१अब्/ मञ्जिष्ठाभे भेको नीले सर्पः तथाऽरुणे सरटः । ५२।१२१य्द्/ मुद्गाभेऽश्मा कपिले तु मूषकोऽंभश्च खड्गाभे ॥ ॥ ५२।१२२अब्/ धान्यगोगुरुहुताशसुराणां न स्वपेदुपरि नाप्यनुवंशम् । ५२।१२२य्द्/ नौत्तरापरशिरा न च नग्नो नैव चार्द्रचरणः श्रियमिच्छन् ॥ ॥ ५२।१२३अब्/ भूरिपुष्पविकरं (निकरं) सतोरणं तोयपूर्णकलशौपशोभितम् । ५२।१२३य्द्/ धूपगन्धबलिपूजितामरं ब्राह्मणध्वनियुतं विशेद् गृहम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५३ दकार्गलाध्यायः ५३।१अब्/ धर्म्यं यशस्यं च वदाम्यतोऽहं दकार्गलं (दगार्गलं) येन जलोपलब्धिः । ५३।१य्द्/ पुंसां यथांगेषु शिराः तथैव क्षितावपि प्रोन्नतनिम्नसंस्थाः ॥ ॥ ५३।२अब्/ एकेन वर्णेन रसेन चांभश्च्युतं नभस्तो वसुधाविशेषात् । ५३।२य्द्/ नानारसत्वं बहुवर्णतां च गतं परीक्ष्यं क्षितितुल्यमेव ॥ ॥ ५३।३अब्/ पुरुहूतानलयमनिरृतिवरुणपवनेन्दुशंकरा देवाः । ५३।३य्द्/ विज्ञातव्याः क्रमशः प्राच्याद्यानां दिशां पतयः ॥ ॥ ५३।४अब्/ दिक्पतिसंज्ञा च शिरा नवमी मध्ये महाशिरानाम्नी । ५३।४य्द्/ एताभ्योऽन्याः शतशो विनिःसृता नामभिः प्रथिताः ॥ ॥ ५३।५अब्/ पातालादूर्ध्वशिरा शुभा (ऊर्ध्वशिराः शुभाः) चतुर्दिक्षु संस्थिता याश्च । ५३।५य्द्/ कोणदिगुत्था न शुभाः शिरानिमित्तानि अतो वक्ष्ये ॥ ॥ ५३।६अब्/ यदि वेतसोऽंबुरहिते देशे हस्तैः त्रिभिः ततः पश्चात् । ५३।६य्द्/ सार्धे पुरुषे तोयं वहति शिरा पश्चिमा तत्र ॥ ॥ ५३।७अब्/ चिह्नमपि चार्धपुरुषे मण्डूकः पाण्डुरोऽथ मृत् पीता । ५३।७य्द्/ पुटभेदकश्च तस्मिन् पाषाणो भवति तोयमधः ॥ ॥ ५३।८अब्/ जंब्वाश्चौदग् धस्तैः त्रिभिः शिराधो नरद्वये पूर्वा । ५३।८य्द्/ मृल्लोहगन्धिका पाण्डुरा च (अथ) पुरुषेऽत्र मण्डूकः ॥ ॥ ५३।९अब्/ जंबूवृक्षस्य प्राग् वल्मीको यदि भवेत् समीपस्थः । ५३।९य्द्/ तस्माद् दक्षिणपार्श्वे सलिलं पुरुषद्वये स्वादु ॥ ॥ ५३।१०अब्/ अर्धपुरुषे च मत्स्यः पारावतसन्निभश्च पाषाणः । ५३।१०य्द्/ मृद् भवति चात्र नीला दीर्घं कालं च बहु तोयम् ॥ ॥ ५३।११अब्/ पश्चादुदुंबरस्य त्रिभिः एव करैः नरद्वये सार्धे । ५३।११य्द्/ पुरुषे सितोऽहिरश्माञ्जनौपंप्ऽधः शिरा सुजला ॥ ॥ ५३।१२अब्/ उदग् अर्जुनस्य दृश्यो वल्मीको यदि ततोऽर्जुनाद् धस्तैः । ५३।१२य्द्/ त्रिभिः अंबु भवति पुरुषैः त्रिभिः अर्धसमन्वितैः पश्चात् ॥ ॥ ५३।१३अब्/ श्वेता गोधार्धनरे पुरुषे मृद् धूसरा ततः कृष्णा । ५३।१३य्द्/ पीता सिता ससिकता ततो जलं निर्दिशेदमितम् ॥ ॥ ५३।१४अब्/ वल्मीकौपचितायां निर्गुण्ड्यां दक्षिणेन कथितकरैः । ५३।१४य्द्/ पुरुषद्वये सपादे स्वादु जलं भवति चाशोष्यम् ॥ ॥ ५३।१५अब्/ रोहितमत्स्योऽर्धनरे मृत् कपिला पाण्डुरा ततः परतः । ५३।१५य्द्/ सिकता सशर्कराऽथ क्रमेण परतो भवत्यंभः ॥ ॥ ५३।१६अब्/ पूर्वेण यदि बदर्या वल्मीको दृश्यते जलं पश्चात् । ५३।१६य्द्/ पुरुषैः त्रिभिः आदेश्यं श्वेता गृहगोधिकार्धनरे ॥ ॥ ५३।१७अब्/ सपलाशा बदरी चेद् दिश्यपरस्यां ततो जलं भवति । ५३।१७य्द्/ पुरुषत्रये सपादे पुरुषेऽत्र च दुण्डुभः (दुण्डुभिः) चिह्नम् ॥ ॥ ५३।१८अब्/ विल्व (बिल्व) उदुंबरयोगे विहाय हस्तत्रयं तु याम्येन । ५३।१८य्द्/ पुरुषैः त्रिभिः अंबु भवेत् कृष्णोऽर्धनरे च मण्डूकः ॥ ॥ ५३।१९अब्/ काकौदुंबरिकायां वल्मीको दृश्यते शिरा तस्मिन् । ५३।१९य्द्/ पुरुषत्रये सपादे पश्चिमदिक्स्था वहति सा च ॥ ॥ ५३।२०अब्/ आपाण्डुपीतिका मृद्गोरसवर्णश्च भवति पाषाणः । ५३।२०य्द्/ पुरुषार्धे कुमुदनिभो दृष्टिपथं मूषको याति ॥ ॥ ५३।२१अब्/ जलपरिहीने देशे वृक्षः कंपिल्लको यदा दृश्यः । ५३।२१य्द्/ प्राच्यां हस्तत्रितये वहति शिरा दक्षिणा प्रथमम् ॥ ॥ ५३।२२अब्/ मृन्नीलोत्पलवर्णा कापोता दृश्यते ततः (चैव दृश्यते) तस्मिन् । ५३।२२य्द्/ हस्ते ऽजगन्धको मत्स्यकः (ऽजगन्धिमत्स्यो भवति) पयोऽल्पं च सक्षारम् ॥ ॥ ५३।२३अब्/ शोणाकतरोः अपरोत्तरे शिरा द्वौ करावतिक्रम्य । ५३।२३य्द्/ कुमुदा नाम शिरा सा पुरुषत्रयवाहिनी भवति ॥ ॥ ५३।२४अब्/ आसन्नो वल्मीको दक्षिणपार्श्वे विभीतकस्य यदि । ५३।२४य्द्/ अध्यर्धे भवति (तस्य) शिरा पुरुषे ज्ञेया दिशि प्राच्याम् ॥ ॥ ५३।२५अब्/ तस्यैव पश्चिमायां दिशि वल्मीको यदा भवेद् धस्ते । ५३।२५य्द्/ तत्रौदग् भवति शिरा चतुर्भिः अर्धाधिकैः पुरुषैः ॥ ॥ ५३।२६अब्/ श्वेतो विश्वंभरकः प्रथमे पुरुषे तु कुंकुमाभोऽश्मा । ५३।२६य्द्/ अपरस्यां दिशि च शिरा नश्यति वर्षत्रयेऽतीते ॥ ॥ ५३।२७अब्/ सकुशः सित (सकुशासित) ऐशान्यां वल्मीको यत्र कोविदारस्य । ५३।२७य्द्/ मध्ये तयोः नरैः अर्धपंचमैः तोयमक्षोभ्यम् ॥ ॥ ५३।२८अब्/ प्रथमे पुरुषे भुजगः कमलोदरसन्निभो मही रक्ता । ५३।२८य्द्/ कुरुविन्दः पाषाणश्चिह्नानि एतानि वाच्यानि ॥ ॥ ५३।२९अब्/ यदि भवति सप्तपर्णो वल्मीकवृतः तदुत्तरे तोयम् । ५३।२९य्द्/ वाच्यं पुरुषैः पंचभिः अत्रापि भवन्ति चिह्नानि ॥ ॥ ५३।३०अब्/ पुरुषार्धे मण्डूको हरितो हरितालसन्निभा भूश्च । ५३।३०य्द्/ पाषाणोऽभ्रनिकाशः सौम्या च शिरा शुभांबुवहा ॥ ॥ ५३।३१अब्/ सर्वेषां वृक्षाणामधः स्थितो दर्दुरो यदा दृश्यः । ५३।३१य्द्/ तस्माद् धस्ते तोयं चतुर्भिः अर्धाधिकैः पुरुषैः ॥ ॥ ५३।३२अब्/ पुरुषे तु भवति नकुलो नीलो मृत्पीतिका ततः श्वेता । ५३।३२य्द्/ दर्दुरसमानरूपः पाषाणो दृश्यते चात्र ॥ ॥ ५३।३३अब्/ यद्यहिनिलयो दृश्यो दक्षिणतः संस्थितः करञ्जस्य । ५३।३३य्द्/ हस्तद्वये तु याम्ये पुरुषत्रितये शिरा सार्धे ॥ ॥ ५३।३४अब्/ कच्छपकः पुरुषार्धे प्रथमं चौद्भिद्यते शिरा पूर्वा । ५३।३४य्द्/ उदग् अन्या स्वादुजला हरितोऽश्माधः ततः तोयम् ॥ ॥ ५३।३५अब्/ उत्तरतश्च मधूकादहिनिलयः पश्चिमे तरोः तोयम् । ५३।३५य्द्/ परिहृत्य पंच हस्तान् अर्धाष्टमपौरुषान् (पौरुषे) प्रथमम् ॥ ॥ ५३।३६अब्/ अहिराजः पुरुषेऽस्मिन् धूम्रा धात्री कुलुत्थ (कुलत्त) वर्णोऽश्मा । ५३।३६य्द्/ माहेन्द्री भवति शिरा वहति सफेनं सदा तोयम् ॥ ॥ ५३।३७अब्/ वल्मीकः स्निग्धो दक्षिणेन तिलकस्य सकुशदूर्वश्चेत् । ५३।३७य्द्/ पुरुषैः पंचभिः अंभो दिशि वारुण्यां शिरा पूर्वा ॥ ॥ ५३।३८अब्/ सर्पावासः पश्चाद् यदा कदंबस्य दक्षिणेन जलम् । ५३।३८य्द्/ परतो हस्तत्रितयात् षड्भिः पुरुषैः तुरीयोनैः ॥ ॥ ५३।३९अब्/ कौबेरी चात्र शिरा वहति जलं लोहगन्धि चाक्षोभ्यम् । ५३।३९य्द्/ कनकनिभो मण्डूको नरमात्रे मृत्तिका पीता ॥ ॥ ५३।४०अब्/ वल्मीकसंवृतो यदि तालो वा भवति नालिकेरो वा । ५३।४०य्द्/ पश्चात् षड्भिः हस्तैः नरैश्चतुर्भिः शिरा याम्या ॥ ॥ ५३।४१अब्/ याम्येन कपित्थस्याहिसंश्रयश्चेदुदग् जलं वाच्यम् । ५३।४१य्द्/ सप्त परित्यज्य करान् खात्वा पुरुषान् जलं पंच ॥ ॥ ५३।४२अब्/ कर्बुरकोऽहिः पुरुषे कृष्णा मृत् पुटभिदपि च पाषाणः । ५३।४२य्द्/ श्वेता मृत् पश्चिमतः शिरा ततश्चौत्तरा भवति ॥ ॥ ५३।४३अब्/ अश्मन्तकस्य वामे बदरी वा दृश्यतेऽहिनिलयो वा । ५३।४३य्द्/ षड्भिरुदक् तस्य करैः सार्धे पुरुषत्रये तोयम् । ५३।४४अब्/ कूर्मः प्रथमे पुरुषे पाषाणो धूसरः ससिकता मृत् । ५३।४४य्द्/ आदौ च शिरा (शिरा च) याम्या पूर्वोत्तरतो द्वितीया च ॥ ॥ ५३।४५अब्/ वामेन हरिद्रतरोः वल्मीकश्चेज्जलं भवति पूर्वे (चेत् ततो जलं) । ५३।४५य्द्/ हस्तत्रितये सत्र्यंशैः पुंभिः (पुरुषैः सत्र्यंशैः) पंचभिः भवति ॥ ॥ ५३।४६अब्/ नीलो भुजगः पुरुषे मृत् पीता मरकतौपमश्चाश्मा । ५३।४६य्द्/ कृष्णा भूः प्रथमं वारुणी शिरा दक्षिणेनान्या ॥ ॥ ५३।४७अब्/ जलपरिहीने देशे दृश्यन्तेऽनूपजानि चेन् निमितानि (चिह्नानि) । ५३।४७य्द्/ वीरणदूर्वा मृदवश्च यत्र तस्मिन् जलं पुरुषे ॥ ॥ ५३।४८अब्/ भार्ंगी त्रिवृता दन्ती सूकरपादी च लक्ष्मणा चैव । ५३।४८य्द्/ नवमालिका च हस्तद्वयेऽंबु याम्ये त्रिभिः पुरुषैः ॥ ॥ ५३।४९अब्/ स्निग्धाः प्रलंबशाखा वामनविकट (विट) द्रुमाः समीपजलाः । ५३।४९य्द्/ सुषिरा जर्जरपत्रा रूक्षाश्च जलेन सन्त्यक्ताः ॥ ॥ ५३।५०अब्/ तिलकाम्रातकवरुणकभल्लातकविल्व (बिल्व) तिन्दुकांकोलाः (अग़्कोल्लाः) । ५३।५०य्द्/ पिण्डारशिरीषाञ्जनपरूषका वञ्जुलोऽतिबला (वञ्जुरातिबला) ॥ ॥ ५३।५१अब्/ एते यदि सुस्निग्धा वल्मीकैः परिवृताः ततः तोयम् । ५३।५१य्द्/ हस्तैः त्रिभिरुत्तरतश्चतुर्भिः अर्धेन च नरेण (नरस्य) ॥ ॥ ५३।५२अब्/ अतृणे सतृणा यस्मिन् सतृणे तृणवर्जिता मही यत्र । ५३।५२य्द्/ तस्मिन् शिरा प्रदिष्टा वक्तव्यं वा धनं चास्मिन् ॥ ॥ ५३।५३अब्/ कण्टक्यकण्टकानां व्यत्यासेऽंभः त्रिभिः करैः पश्चात् । ५३।५३य्द्/ खात्वा पुरुषत्रितयं त्रिभागयुक्तं धनं वा स्यात् ॥ ॥ ५३।५४अब्/ नदति मही गंभीरं यस्मिंश्चरणाहता जलं तस्मिन् । ५३।५४य्द्/ सार्धैः त्रिभिः मनुष्यैः कौबेरी तत्र च शिरा स्यात् ॥ ॥ ५३।५५अब्/ वृक्षस्यैका शाखा यदि विनता भवति पाण्डुरा वा स्यात् । ५३।५५य्द्/ विज्ञातव्यं शाखातले जलं त्रिपुरुषं खात्वा ॥ ॥ ५३।५६अब्/ फलकुसुमविकारो यस्य तस्य पूर्वे शिरा त्रिभिः हस्तैः । ५३।५६य्द्/ भवति पुरुषैश्चतुर्भिः पाषाणोऽधः क्षितिः पीता ॥ ॥ ५३।५७अब्/ यदि कण्टकारिका कण्टकैः विना दृश्यते सितैः कुसुमैः । ५३।५७य्द्/ तस्याः तलेऽंबु वाच्यं त्रिभिः नरैः अर्धपुरुषे च ॥ ॥ ५३।५८अब्/ खर्जूरी द्विशिरस्का यत्र भवेज्जलविवर्जिते देशे । ५३।५८य्द्/ तस्याः पश्चिमभागे निर्देश्यं त्रिपुरुषैः (त्रिपुरुषे) वारि ॥ ॥ ५३।५९अब्/ यदि भवति कर्णिकारः सितकुसुमः स्यात् पलाशवृक्षो वा । ५३।५९य्द्/ सव्येन तत्र हस्तद्वयेऽंबु पुरुषद्वये (पुरुषत्रये) भवति ॥ ॥ ५३।६०अब्/ यस्याम् ऊष्मा (ऊष्मा यस्यां) धात्र्यां धूमो वा तत्र वारि नरयुगले (नरयुग्मे) । ५३।६०य्द्/ निर्देष्टव्या च शिरा महता तोयप्रवाहेण ॥ ॥ ५३।६१अब्/ यस्मिन् क्षेत्रोद्देशे जातं सस्यं विनाशमुपयाति । ५३।६१य्द्/ स्निग्धमतिपाण्डुरं वा महाशिरा नरयुगे तत्र ॥ ॥ ५३।६२अब्/ मरुदेशे भवति शिरा यथा तथातः परं प्रवक्ष्यामि । ५३।६२य्द्/ ग्रीवा करभाणामिव भूतलसंस्थाः शिरा यान्ति ॥ ॥ ५३।६३अब्/ पूर्वोत्तरेण पीलोः यदि वल्मीको जलं भवति पश्चात् । ५३।६३य्द्/ उत्तरगमना च शिरा विज्ञेया पंचभिः पुरुषैः ॥ ॥ ५३।६४अब्/ चिह्नं दर्दुर आदौ मृत् कपिला तत्परं (मृत्कपिलातः परं) भवेद् धरिता । ५३।६४य्द्/ भवति च पुरुषे अधौ ऽश्मा तस्य तले ऽंभो विनिर्देष्यं (वारि निर्देच्यं) ॥ ॥ ५३।६५अब्/ पीलोः एव प्राच्यां वल्मीकोऽतोऽर्धपंचमैः हस्तैः । ५३।६५य्द्/ दिशि याम्यायां तोयं वक्तव्यं सप्तभिः पुरुषैः ॥ ॥ ५३।६६अब्/ प्रथमे पुरुषे भुजगः सितासितो हस्तमात्रमूर्तिश्च । ५३।६६य्द्/ दक्षिणतो वहति शिरा सक्षारं भूरि पानीयम् ॥ ॥ ५३।६७अब्/ उत्तरतश्च करीरस्याहिगृहं (करीरादहिनिलये) दक्षिणे जलं स्वादु । ५३।६७य्द्/ दशभिः पुरुषैः ज्ञेयम् पुर्षे पीतोऽत्र मण्डूकः ॥ ॥ ५३।६८अब्/ रोहीतकस्य पश्चादहिवासश्चेत् त्रिभिः करैः याम्ये । ५३।६८य्द्/ द्वादश पुरुषान् खात्वा सक्षारा पश्चिमेन शिरा ॥ ॥ ५३।६९अब्/ इन्द्रतरोः वल्मीकः प्राग् दृश्यः पश्चिमे शिरा हस्ते । ५३।६९य्द्/ खात्वा चतुर्दश नरान् कपिला गोधा नरे प्रथमे ॥ ॥ ५३।७०अब्/ यदि वा सुवर्णनाम्नः तरोः भवेद् वामतो भुजंगगृहम् । ५३।७०य्द्/ हस्तद्वये तु याम्ये पंचदशनरावसानेऽंबु ॥ ॥ ५३।७१अब्/ क्षारं पयोऽत्र नकुलोऽर्धमानवे ताम्रसन्निभश्चाश्मा । ५३।७१य्द्/ रक्ता च भवति वसुधा वहति शिरा दक्षिणा तत्र ॥ ॥ ५३।७२अब्/ बदरीरोहितवृक्षौ सम्पृक्तौ चेद् विनापि वल्मीकम् । ५३।७२य्द्/ हस्तत्रयेऽंबु पश्चात् षोडशभिः मानवैः भवति ॥ ॥ ५३।७३अब्/ सुरसं जलमादौ दक्षिणा शिरा वहति चौत्तनेणान्या । ५३।७३य्द्/ पिष्टनिभः पाषाणो मृत् श्वेता वृश्चिकोऽर्धनरे ॥ ॥ ५३।७४अब्/ सकरीरा चेद् वदरी त्रिभिः करैः पश्चिमेन तत्रांभः । ५३।७४य्द्/ अष्टादशभिः पुरुषैः अशानी बहुजला च शिरा ॥ ॥ ५३।७५अब्/ पीलुसमेता बदरी हस्तत्रयसम्मिते दिशि प्राच्याम् ॥ ॥ ५३।७५य्द्/ विंशत्या पुरुषाणामशोष्यमंभोऽत्र सक्षारम् ॥ ॥ ५३।७६अब्/ ककुभकरीरावेकत्र संयुतौ यत्र ककुभविल्वौ (बिल्बौ) वा । ५३।७६य्द्/ हस्तद्वयेऽंबु पश्चान् नरैः भवेत् पंचविंशत्या ॥ ॥ ५३।७७अब्/ वल्मीकमूर्धनि यदा दूर्वा च कुशाश्च पाण्डुराः सन्ति । ५३।७७य्द्/ कूपो मध्ये देयो जलमत्र नरैकविंशत्या ॥ ॥ ५३।७८अब्/ भूमिः कदंबकयुता (भूमी कदंबकयुता, भूमीकदंबकयुता) वल्मीके यत्र दृश्यते दूर्वा । ५३।७८य्द्/ हस्तद्वयेन (हस्तत्रयेन) याम्ये नरैः जलं पंचविंशत्या ॥ ॥ ५३।७९अब्/ वल्मीकत्रयमध्ये रोहीतकपादपो यदा भवति । ५३।७९य्द्/ नानावृक्षैः सहितः त्रिभिः जलं तत्र वक्तव्यम् ॥ ॥ ५३।८०अब्/ हस्तचतुष्के मध्यात् षोडशभिश्चांगुलैरुदग् वारि । ५३।८०य्द्/ चत्वारिंशत् पुरुषान् खात्वा ऽश्माऽधः (अश्मातः) शिरा भवति ॥ ॥ ५३।८१अब्/ ग्रन्थिप्रचुरा यस्मिन् शमी भवेदुत्तरेण वल्मीकः । ५३।८१य्द्/ पश्चात् पंचकरान्ते शतार्धसंख्यैः नरैः सलिलम् ॥ ॥ ५३।८२अब्/ एकस्थाः पंच यदा वल्मीका मध्यमो भवेत्श्वेतः । ५३।८२य्द्/ तस्मिन् शिरा प्रदिष्टा नरषष्ट्या पंचवर्जितया ॥ ॥ ५३।८३अब्/ सपलाशा यत्र शमी पश्चिमभागेऽंबु मानवैः षष्ट्या । ५३।८३य्द्/ अर्धनरेऽहिः प्रथमं सवालुका पीतमृत् परतः ॥ ॥ ५३।८४अब्/ वल्मीकेन परिवृतः श्वेतो रोहीतको भवेद् यस्मिन् । ५३।८४य्द्/ पूर्वेण हस्तमात्रे सप्तत्या मानवैः अंबु ॥ ॥ ५३।८५अब्/ श्वेता कण्टकबहुला यत्र शमी दक्षिणेन तत्र पयः । ५३।८५य्द्/ नरपंचकसंयुतया सप्तत्याहिः नरार्धे च ॥ ॥ ५३।८६अब्/ मरुदेशे यच्चिह्नं न जांगले तैः जलं विनिर्देश्यम् । ५३।८६य्द्/ जंबूवेतसपूर्वैः (पूर्वे) ये पुरुषाः ते मरौ द्विगुणाः ॥ ॥ ५३।८७अब्/ जंबूः त्रिवृता मौर्वी (मूर्वा) शिशुमारी सारिवा शिवा श्यामा । ५३।८७य्द्/ वीरुधयो वाराही ज्योतिष्मती गरुडवेगा च (च गरुडवेगा) ॥ ॥ ५३।८८अब्/ सूकरिकमाषपर्णीव्याघ्रपदाश्चैति यद्यहेः निलये । ५३।८८य्द्/ वल्मीकादुत्तरतः त्रिभिः करैः त्रिपुरुषे तोयम् ॥ ॥ ५३।८९अब्/ एतदनूपे वाच्यं जांगलभूमौ तु पंचभिः पुरुषैः । ५३।८९य्द्/ एतैः एव निमित्तैः मरुदेशे सप्तभिः कथयेत् ॥ ॥ ५३।९०अब्/ एकनिभा यत्र मही तृणतरुवल्मीकगुल्मपरिहीना । ५३।९०य्द्/ तस्यां यत्र विकारो भवति धरित्र्यां जलं तत्र ॥ ॥ ५३।९१अब्/ यत्र स्निग्धा निम्ना सवालुका सानुनादिनी वा स्यात् । ५३।९१य्द्/ तत्र अर्धपंचकैः (अर्धपंचमैः) वारि मानवैः पंचभिः यदि वा ॥ ॥ ५३।९२अब्/ स्निग्धतरूणां याम्ये नरैश्चतुर्भिः जलं प्रभूतं च । ५३।९२य्द्/ तरुगहनेऽपि हि विकृतो यः तस्मात् तद्वदेव वदेत् ॥ ॥ ५३।९३अब्/ नमते यत्र धरित्री सार्धे पुरुषेऽंबु जांगलानूपे । ५३।९३य्द्/ कीटा वा यत्र विनालयेन बहवोऽंबु तत्रापि ॥ ॥ ५३।९४अब्/ उष्णा शीता च मही शीतोष्णांभः त्रिभिः नरैः सार्धैः । ५३।९४य्द्/ इन्द्रधनुः मत्स्यो वा वल्मीको वा चतुर्हस्तात् ॥ ॥ ५३।९५अब्/ वल्मीकानां पंक्त्यां यद्येकोऽभ्युच्छ्रितः शिरा तदधः । ५३।९५य्द्/ शुष्यति न रोहते वा सस्यं यस्यां च तत्रांभः ॥ ॥ ५३।९६अब्/ न्यग्रोधपलाशौदुंबरैः समेतैः त्रिभिः जलं तदधः । ५३।९६य्द्/ वटपिप्पलसमवाये तद्वद् वाच्यं शिरा चौदक् ॥ ॥ ५३।९७अब्/ आग्नेये यदि कोणे ग्रामस्य पुरस्य वा भवेत् (भवति) कूपः । ५३।९७य्द्/ नित्यं स करोति भयं दाहं च समानुषं प्रायः ॥ ॥ ५३।९८अब्/ नैरृतकोणे बालक्षयं च वनिताभयं (वनिताभयं) च वायव्ये । ५३।९८य्द्/ दिक्त्रयमेतत् त्यक्त्वा शेषासु शुभावहाः कूपाः ॥ ॥ ५३।९९अब्/ सारस्वतेन मुनिना दकार्गकं (दगारगलं) यत् क्र्तं तदवलोक्य । ५३।९९य्द्/ आर्याभिः कृतमेतद् वृत्तैः अपि मानवं वक्ष्ये ॥ ॥ ५३।१००अ स्निग्धा यतः पादपगुल्मवल्ल्यो ५३।१००ब् निश्छिद्रपत्राश्च ततः शिरास्ति । ५३।१००य् पद्मक्षुरौशीरकुलाः सगुण्ड्राः ५३।१००द् काशाः कुशा वा नलिका नलो वा ॥ ॥ ५३।१०१अ खर्जूरजंबू अर्जुनवेतसाः स्युः ५३।१०१ब् क्षीरान्विता वा द्रुमगुल्मवल्ल्यः । ५३।१०१य् छत्रैभनगाः शतपत्रनीपाः ५३।१०१द् स्युः नक्तमालाश्च ससिन्दुवाराः ॥ ॥ ५३।१०२अ विभीतको वा मदयन्तिका वा ५३।१०२ब् यत्रास्ति तस्मिन् पुरुषत्रयेऽंभः । ५३।१०२य् स्यात् पर्वतस्यौपरि पर्वतोऽन्यः ५३।१०२द् तत्रापि मूले पुरुषत्रयेऽंभः ॥ ॥ ५३।१०३अ या मौञ्जिकैः (मौञ्जकैः) काशकुशैश्च युक्ता ५३।१०३ब् नीला च मृद्यत्र सशर्करा च । ५३।१०३य् तस्यां प्रभूतं सुरसं च तोयं ५३।१०३द् कृष्णाथवा यत्र च रक्तमृद् वा ॥ ॥ ५३।१०४अ सशर्करा ताम्रमही कषायं ५३।१०४ब् क्षारं धरित्री कपिला करोति । ५३।१०४य् आपाण्डुरायां लवणं प्रदिष्टं ५३।१०४द् मृष्टं (मिष्टं) पयो नीलवसुन्धरायाम् ॥ ॥ ५३।१०५अ शाकाश्वकर्णार्जुनविल्व (बिल्व) सर्जाः ५३।१०५ब् श्रीपर्ण्यरिष्टाधवशिंशपाश्च । ५३।१०५य् छिद्रैश्च पत्रैः (पर्णैः) द्रुमगुल्मवल्ल्यो ५३।१०५द् रूक्षाश्च दूरेऽंबु निवेदयन्ति ॥ ॥ ५३।१०६अ सूर्याग्निभस्मौष्ट्रखरानुवर्णा ५३।१०६ब् या निर्जला सा वसुधा प्रदिष्टा । ५३।१०६य् रक्तांकुराः क्षीरयुताः करीरा ५३।१०६द् रक्ता धरा चेज्जलमश्मनोऽधः ॥ ॥ ५३।१०७अ वैदूर्यमुद्ग (वैडूर्यमुड्ग)अंबुदमेचकाभा ५३।१०७ब् पाकौन्मुखौदुंबरसन्निभा वा । ५३।१०७य् भंग (भृग्ग)अञ्जनाभा कपिलाथवा या ५३।१०७द् ज्ञेया शिला भूरिसमीपतोया ॥ ॥ ५३।१०८अ पारावत (परावत) क्षौद्रघृतौपमा या (वा) ५३।१०८ब् क्षौमस्य वस्त्रस्य च तुल्यवर्णा । ५३।१०८य् या सोमवल्ल्याश्च समानरूपा ५३।१०८द् साप्याशु तोयं कुरुतेऽक्षयं च ॥ ॥ ५३।१०९अ ताम्रैः समेता पृषतैः विचित्रैः ५३।१०९ब् आपाण्डुभस्मौष्ट्रखरानुरूपा । ५३।१०९य् भृंगौपमांगुष्ठिकपुष्पिका वा ५३।१०९द् सूर्याग्निवर्णा च शिला वितोया ॥ ॥ ५३।११०अ चन्द्रातपस्फटिकमौक्तिकहेमरूपा ५३।११०ब् याश्चेन्द्रनीलमणिहिंगुलुकाञ्जनाभाः । ५३।११०य् सूर्योदयांशुहरितालनिभाश्च याः स्युः ५३।११०द् ताः शोभना मुनिवचोऽत्र च वृत्तमेतत् ॥ ॥ ५३।१११अ एता ह्यभेद्याश्च शिलाः शिवाश्च ५३।१११ब् यक्षैश्च नागैश्च सदाभिजुष्टाः । ५३।१११य् येषां च राष्ट्रेषु भवन्ति राज्णां ५३।१११द् तेषामवृष्टिः न भवेत् कदाचित् ॥ ॥ ५३।११२अ भेदं यदा नैति शिला तदानीं ५३।११२ब् पलाशकाष्ठैः सह तिन्दुकानाम् । ५३।११२य् प्रज्वालयित्वानलमग्निवर्णा ५३।११२द् सुधांबुसिक्ता प्रविदारमेति ॥ ॥ ५३।११३अ तोयं श्रितं (शृतं) मोक्षकभस्मना वा ५३।११३ब् यत् सप्तकृत्वः परिषेचनं तत् । ५३।११३य् कार्यं शरक्षारयुतं शिलायाः ५३।११३द् प्रस्फोटनं वह्निवितापितायाः ॥ ॥ ५३।११४अ तक्रकाञ्जिकसुराः सकुलत्था ५३।११४ब् योजितानि बदराणि च तस्मिन् । ५३।११४य् सप्तरात्रमुषितानि अभितप्तां ५३।११४द् दारयन्ति हि शिलां परिषेकैः ॥ ॥ ५३।११५अ नैंबं पत्रं त्वक् च नालं तिलानां ५३।११५ब् सापामार्गं तिन्दुकं स्याद् गुडूची । ५३।११५य् गोमूत्रेण स्रावितः क्षार एषां ५३।११५द् षट्कृत्वोऽतः तापितो भिद्यतेऽश्मा ॥ ॥ ५३।११६अ आर्कं पयो हुडुविषाणमषीसमेतं ५३।११६ब् पारावताखुशकृता च युतः प्रलेपः । ५३।११६य् टंकस्य तैलमथितस्य ततोऽस्य पानं ५३।११६द् पश्चात्शितस्य न शिलासु भवेद् विघातः ॥ ॥ ५३।११७अ क्षारे कदल्या मथितेन युक्ते (यक्ते) ५३।११७ब् दिनोषिते पायितमायसं यत् । ५३।११७य् सम्यक् शितं (छितं) चाश्मनि नैति भंगं ५३।११७द् न चान्यलोहेष्वपि तस्य कौण्ठ्यम् ॥ ॥ ५३।११८अ पाली प्रागपरायतांबु सुचिरं धत्ते न याम्योत्तरा ५३।११८ब् कल्लोलैः अवदारमेति मरुता सा प्रायशः प्रेरितैः । ५३।११८य् तां चेदिच्छति सारदारुभिः अपां सम्पातमावारयेत् । ५३।११८द् पाषाणादिभिः एव वा प्रतिचयं क्षुण्णं (क्षुन्नं) द्विपाश्वादिभिः ॥ ॥ ५३।११९अब्/ ककुभवटाम्रप्लक्षकदंबैः सनिचुलजंबूवेतसनीपैः । ५३।११९य्द्/ कुरबक (कुरवाक) तालाशोकमधूकैः बकुलविमिश्रैश्चावृएततीराम् ॥ ॥ ५३।१२०अ द्वारं च नैर्वाहिकमेकदेशे ५३।१२०ब् कार्यं शिलासंचितवारिमार्गम् । ५३।१२०य् कोशस्थितं निर्विवरं कपाटं ५३।१२०द् कृत्वा ततः पांशुभिः आवपेत् तम् ॥ ॥ ५३।१२१अब्/ अञ्जनमुस्तौशीरैः सराजकोशातकामलकचूर्णैः । ५३।१२१य्द्/ कतकफलसमायुक्तैः योगः कूपे प्रदातव्यः ॥ ॥ ५३।१२२अ कलुषं कटकं (कतुकं) लवणं विरसं ५३।१२२ब् सलिलं यदि वा शुभगन्धि भवेत् । ५३।१२२य् तदनेन भवत्यमलं सुरसं ५३।१२२द् सुसुगन्धि गुणैः अपरैश्च युतम् ॥ ॥ ५३।१२३अब्/ हस्तो मघानुराधापुष्यधनिष्ठौत्तराणि रोहिण्यः । ५३।१२३य्द्/ शतभिषग् इत्यारंभे कूपानां शस्यते भगणः ॥ ॥ ५३।१२४अब्/ कृत्वा वरुणस्य बलिं वटवेतसकीलकं शिरास्थाने । ५३।१२४य्द्/ कुसुमैः गन्धैः धूपैः सम्पूज्य निधापयेत् प्रथमम् ॥ ॥ /Eण्(५४।१२५अब्/ मेघोद्भवं प्रथममेव मया प्रदिष्टं ज्येष्ठामतीत्य बलदेवमतादि दृष्ट्वा । ५४।१२५य्द्/ भौमं दगार्गलमिदं कथितं द्वितीयं सम्यग्वराहमिहिरेण मुनिप्रसादात् ॥ ॥) sएपरते अध्याय ५४ वृक्षायुर्वेदाध्यायः ५४।१अब्/ प्रान्तच्छायाविनिर्मुक्ता न मनोज्ञा जलाशयाः । ५४।१य्द्/ यस्मादतो जलप्रान्तेष्वारामान् विनिवेशयेत् ॥ ॥ ५४।२अब्/ मृद्वी भूः सर्ववृक्षाणां हिता तस्याम् तिलान् वपेत् । ५४।२य्द्/ पुष्पितां तांश्च मृद्नीयात् (गृह्णीयात्) कर्मएतत् प्रथमं भुवः (भुवि) ॥ ॥ ५४।३अब्/ अरिष्टाशोकपुन्नागशिरीषाः सप्रियंगवः । ५४।३य्द्/ मंगल्याः पूर्वमारामे रोपणीया गृहेषु वा ॥ ॥ ५४।४अब्/ पनसाशोककदलीजंबूलकुचदाडिमाः । ५४।४य्द्/ द्राक्षापालीवताश्चएव बीजपूरातिमुक्तकाः ॥ ॥ ५४।५अब्/ एते द्रुमाः काण्डरोप्या (काण्डारोप्या) गोमयेन प्रलेपिताः । ५४।५य्द्/ मूलोच्छेदेऽथवा स्कन्धे रोपणीयाः परं ततः (प्रयत्नतः) ॥ ॥ ५४।६अब्/ अजातशाखान् शिशिरे जातशाखान् हिमागमे । ५४।६य्द्/ वर्षागमे च सुस्कन्धान् यथादिक्स्थान् प्ररोपयेत् (यथादिक् प्रतिरोपयेत्) ॥ ॥ ५४।७अब्/ घृतौशीरतिलक्षौद्रविडंगक्षीरगोमयैः । ५४।७य्द्/ आमूलस्कन्धलिप्तानां संक्रामणविरोपणम् ॥ ॥ ५४।८अब्/ शुचिः भूत्वा तरोः पूजां कृत्वा स्नानानुलेपनैः । ५४।८य्द्/ रोपयेद् रोपितश्चैव पत्रैः तैः एव जायते ॥ ॥ ५४।९अब्/ सायं प्रातश्च घर्मऋतौ (घर्मान्ते) शीतकाले दिनान्तरे । ५४।९य्द्/ वर्षासु च भुवः शोषे सेक्तव्या रोपिता द्रुमाः ॥ ॥ ५४।१०अब्/ जंबूवेतसवानीरकदंबौदुंबरार्जुनाः । ५४।१०य्द्/ बीजपूरकमृद्वीकालकुचाश्च सदाडिमाः ॥ ॥ ५४।११अब्/ वञ्जुलो नक्तमालश्च तिलकः पनसः तथा । ५४।११य्द्/ तिमिरोऽम्रातकश्चैति (चैव) षोडशानूपजाः स्मृताः ॥ ॥ ५४।१२अब्/ उत्तमं विंशतिः हस्ता मध्यमं षोडशान्तरम् । ५४।१२य्द्/ स्थानात् स्थानान्तरं कार्यं वृक्षाणां द्वादशावरम् ॥ ॥ ५४।१३अब्/ अभ्यासजाताः तरवः संस्पृशन्तः परस्परम् । ५४।१३य्द्/ मिश्रैः मूलैश्च न फलं सम्यग् यच्छन्ति पीडिताः ॥ ॥ ५४।१४अब्/ शीतवातातपै रोगो जायते पाण्डुपत्रता । ५४।१४य्द्/ अवृद्धिश्च प्रवालानां शाखाशोषो रसस्रुतिः ॥ ॥ ५४।१५अब्/ चिकित्सितमथएतेषां शस्त्रेणादौ विशोधनम् । ५४।१५य्द्/ विडंगघृतपंकातान् सेचयेत् क्षीरवारिणा ॥ ॥ ५४।१६अब्/ फलनाशे कुलत्थैश्च माषैः मुद्गैः तिलैः यवैः । ५४।१६य्द्/ शृतशीतपयःसेकः फलपुष्पसमृद्धये (अभिवृद्धये) ॥ ॥ ५४।१७अब्/ अविकाजशकृच्चूर्णस्याढके द्वे तिलाढकम् । ५४।१७य्द्/ सक्तुप्रस्थो जलद्रोणो गोमांसतुलया सह ॥ ॥ ५४।१८अब्/ सप्तरात्रौषितैः एतैः सेकः कार्यो वनस्पतेः । ५४।१८य्द्/ वल्मीगुल्मलतानां च फलपुष्पाय सर्वदा ॥ ॥ ५४।१९अ वासराणि दश दुग्धभावितं ५४।१९ब् बीजमाज्ययुतहस्तयोजितम् । ५४।१९य् गोमयेन बहुशो विरूक्षितं ५४।१९द् क्रौडमार्गपिशितैश्च धूपितम् ॥ ॥ ५४।२०अब्/ मांस (मत्स्य) सूकरवसासमन्वितं रोपितं च परिकर्मितावनौ । ५४।२०य्द्/ क्षीरसंयुतजलावसेचितं जायते कुसुमयुक्तमेव तत् ॥ ॥ ५४।२१अब्/ तिन्तिडीत्यपि करोति वल्लरीं व्रीहिमाषतिलचूर्णसक्तुभिः । ५४।२१य्द्/ पूतिमांससहितैश्च सेचिता धूपिता च सततं हरिद्रया ॥ ॥ ५४।२२अ कपित्थवल्लीकरणाय मूलान्य्- ५४।२२ब् आस्फोतधात्रीधववासिकानाम् । ५४।२२य् पलाशिनी वेतससूर्यबल्ली (वल्ली) ५४।२२द् श्यामातिमुक्तैः सहिताष्टमूली ॥ ॥ ५४।२३अ क्षारे शृते चाप्यनया सुशीते ५४।२३ब् ताला (नाला) शतं स्थाप्य कपित्थबीजम् । ५४।२३य् दिने दिने शोषितमर्कपादैः ५४।२३द् मासं विधिः त्वेष ततोऽधिरोप्यम् ॥ ॥ ५४।२४अ हस्तायतं तद्द्विगुणं गभीरं ५४।२४ब् खात्वावटं प्रोक्तजलावपूर्णम् । ५४।२४य् शुष्कं प्रदग्धं मधुसर्पिषा तत् ५४।२४द् प्रलेपयेद् भस्मसमन्वितन (समन्वितेन) ॥ ॥ ५४।२५अ चूर्णीकृतैः माषतिलैः यवैश्च ५४।२५ब् प्रपूरयेद् मृत्तिकयान्तरस्थैः । ५४।२५य् मत्स्यामिषांभः (अंभः) सहितं च हन्याद् ५४।२५द् यावद् घनत्वं समुपागतं तत् ॥ ॥ ५४।२६अ उप्तं च बीजं चतुरंगुलाधो ५४।२६ब् मत्स्यांभसा मांसजलैश्च सिक्तम् । ५४।२६य् वल्ली भवत्याशु शुभप्रवाला ५४।२६द् विस्मापनी मण्डपमावृणोति ॥ ॥ ५४।२७अब्/ शतशो अंकोल (अग़्कोल्ल) संभूतफलकल्केन भावितम् । ५४।२७य्द्/ एतत् तैलेन वा बीजं श्लैष्मातक (श्लेष्मातक) फेन वा ॥ ॥ ५४।२८अब्/ वापितं करकौन्मिश्रमृदि तत्क्षणजन्मकम् । ५४।२८य्द्/ फलभारान्विता शाखा भवतीति किमद्भुतम् ॥ ॥ ५४।२९अब्/ श्लेष्मातकस्य बीजानि निष्कुलीकृत्य भावयेत् प्राज्ञः । ५४।२९य्द्/ अंकोल (अग़्कोल्ल) विज्जलाद्भिश्छायायां सप्तकृत्वा (सप्तकृत्व्)एवम् ॥ ॥ ५४।३०अब्/ माहिषगोमयघृष्टानि अस्य करीषे च तानि निक्षिप्य । ५४।३०य्द्/ करकाजलमृद्योगे न्युप्तानि अह्ना फलकराणि ॥ ॥ ५४।३१अब्/ ध्रुवमृदुमूलविशाखा गुरुभं श्रवणः तथाश्विनी हस्तः (हस्तं) । ५४।३१य्द्/ उक्तानि दिव्यदृग्भिः पादपसंरोपणे भानि ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५५ प्रासादलक्षणाध्यायः ५५।१अब्/ कृत्वा प्रभूतं सलिलमारामान् विनिवेश्य च । ५५।१य्द्/ देवतायतनं कुर्याद् यशोधर्माभिवृद्धये ॥ ॥ ५५।२अब्/ इष्टापूर्तेन लभ्यन्ते ये लोकाः तान् बुभूषता । ५५।२य्द्/ देवानामालयः कार्यो द्वयमपि अत्र दृश्यते ॥ ॥ ५५।३अब्/ सलिलौद्यानयुक्तेषु कृतेष्वकृतेषु च । ५५।३य्द्/ स्थानेष्वेतेषु सान्निध्यमुपगच्छन्ति देवताः ॥ ॥ ५५।४अब्/ सरःसु नलिनीछत्रनिरस्तरविरश्मिषु । ५५।४य्द्/ हंसांसाक्षिप्तकह्लारवीथी (वीची, वीथी) विमलवारिषु ॥ ॥ ५५।५अब्/ हंसकारण्डवक्रौंचचक्रवाकविराविषु । ५५।५य्द्/ पर्यन्तनिचुलच्छायाविश्रान्तजलचारिषु ॥ ॥ ५५।६अब्/ क्रौंचकांचीकलापाश्च कलहंसकलस्वराः (स्वनाः) । ५५।६य्द्/ नद्यः तोयांशुका यत्र शफरीकृतमेखलाः ॥ ॥ ५५।७अब्/ फुल्लतीरद्रुमौत्तंसाः संगमश्रोणिमण्डलाः । ५५।७य्द्/ पुलिनाभ्युन्नतौरस्या हंसवासाः (हंसहासाः) च निम्नगाः ॥ ॥ ५५।८अब्/ वनौपान्तनदीशैलनिर्झरौपान्तभूमिषु । ५५।८य्द्/ रमन्ते देवता नित्यं पुरेषूद्यानवत्सु च ॥ ॥ ५५।९अब्/ भूमयो ब्राह्मणादीनां याः प्रोक्ता वास्तुकर्मणि । ५५।९य्द्/ ता एव तेषां शस्यन्ते देवतायतनेष्वपि ॥ ॥ ५५।१०अब्/ चतुःषष्टिपदं कार्यं देवतायतनं सदा । ५५।१०य्द्/ द्वारं च मध्यमं तस्मिन् (तत्र) समदिक्स्थं प्रशस्यते ॥ ॥ ५५।११अब्/ यो विस्तारो भवेद् यस्य द्विगुणा तत्समुन्नतिः । ५५।११य्द्/ उच्छ्रायाद् यः तृतीयांशः तेन तुल्या कटिः स्मृता (कटिः भवेत्) ॥ ॥ ५५।१२अब्/ विस्तारार्धं भवेद् गर्भो भित्तयोऽन्याः समन्ततः । ५५।१२य्द्/ गर्भपादेन विस्तीर्णं द्वारं द्विगुणमुच्छ्रितम् ॥ ॥ ५५।१३अब्/ उच्छ्रायात् पादविस्तीर्णा शाखा तद्वदुदुंबरः । ५५।१३य्द्/ विस्तारपादप्रतिमं बाहुल्यं शाखयोः स्मृतम् ॥ ॥ ५५।१४अब्/ त्रिपंचसप्तनवभिः शाखाभिः तत् प्रशस्यते । ५५।१४य्द्/ अधः शाखाचतुर्भागे प्रतीहारौ निवेशयेत् ॥ ॥ ५५।१५अब्/ शेषं मंगल्यविहगैः श्रीवृक्षैः स्वस्तिकैः (श्रीवृक्षस्वस्तिकैः) घटैः । ५५।१५य्द्/ मिथुनैः पत्रवल्लीभिः प्रमथैश्चौपशोभयेत् ॥ ॥ ५५।१६अब्/ द्वारमानाष्टभागोना प्रतिमा स्यात् सपिण्डिका । ५५।१६य्द्/ द्वौ भागौ प्रतिमा तत्र तृतीयांशश्च पिण्डिका ॥ ॥ ५५।१७अब्/ मेरुमन्दरकैलासविमानच्छन्दनन्दनाः । ५५।१७य्द्/ समुद्गपद्मगरुडनन्दिवर्धनकुञ्जराः ॥ ॥ ५५।१८अब्/ गुहराजो वृषो हंसः सर्वतोभद्रको घटः । ५५।१८य्द्/ सिंहो वृत्तश्चतुष्कोणः षोडशाष्टाश्रयः तथा ॥ ॥ ५५।१९अब्/ इत्येते विंशतिः प्रोक्ताः प्रासादाः संज्ञया मया । ५५।१९य्द्/ यथोक्तानुक्रमेणैव लक्षणानि वदाम्यतः ॥ ॥ ५५।२०अब्/ तत्र षडश्रिः मेरुः द्वादशभौमो विचित्रकुहरश्च । ५५।२०य्द्/ द्वारैः युतश्चतुर्भिः द्वात्रिंशद्धस्तविस्तीर्णः ॥ ॥ ५५।२१अब्/ त्रिंशद्धस्तायामो दशभौमो मन्दरः शिखरयुक्तः । ५५।२१य्द्/ कैलासोऽपि शिखरवान् अष्टाविंशोऽष्टभौमश्च ॥ ॥ ५५।२२अब्/ जालगवाक्षकयुक्तो विमानसंज्ञः त्रिसप्तकायामः । ५५।२२य्द्/ नन्दन इति षड्भौमो द्वात्रिंशः षोडशाण्डयुक्तः ॥ ॥ ५५।२३अब्/ वृत्तः समुद्गनामा पद्मः पद्माकृतिः शया अष्टौ (शयानाष्टौ) । ५५।२३य्द्/ शृंगेणैकेन भवेदेकैव च भूमिका तस्य ॥ ॥ ५५।२४अब्/ गरुडाकृतिश्च गरुडो नन्दीति च षट्चतुष्कविस्तीर्णः । ५५।२४य्द्/ कार्यः तु (च) सप्तभौमो विभूषितोऽण्डैः तु (च) विंशत्या ॥ ॥ ५५।२५अब्/ कुञ्जर इति गजपृष्ठः षोडशहस्तः समन्ततो मूलात् । ५५।२५य्द्/ गुहराजः षोडशकः त्रिचन्द्रशाला भवेद् वलभी ॥ ॥ ५५।२६अब्/ वृष एकभूमिशृंगो द्वादशहस्तः समन्ततो वृत्तः । ५५।२६य्द्/ हंसो हंसाकारो घटोऽष्टहस्तः कलशरूपः ॥ ॥ ५५।२७अब्/ द्वारैः युतश्चतुर्भिः बहुशिखरो भवति सर्वतोभद्रः । ५५।२७य्द्/ बहुरुचिरचन्द्रशालः षड्विंशः पंचभौमश्च ॥ ॥ ५५।२८अब्/ सिंहः सिंहाक्रान्तो द्वादशकोणोऽष्टहस्तविस्तीर्णः । ५५।२८य्द्/ चत्वारोऽञ्जनरूपाः पंचाण्डयुतः तु चतुरस्रः (चतुरश्रः) ॥ ॥ ५५।२९अब्/ भूमिकांगुलमानेन मयस्याष्टोत्तरं शतम् । ५५।२९य्द्/ सार्धं हस्तत्रयं चैव कथितं विश्वकर्मणा ॥ ॥ ५५।३०अब्/ प्राहुः स्थपतयश्चात्र मतमेकं विपश्चितः । ५५।३०य्द्/ कपोतपालिसंयुक्ता न्यूना गच्छन्ति तुल्यताम् ॥ ॥ ५५।३१अ प्रासादलक्षणमिदम् कथितं समासाद् ५५।३१ब् गर्गेण यद् विरचितं तदिहास्ति सर्वम् । ५५।३१य् मनुआदिभिः विरचितानि पृथूनि यानि ५५।३१द् तत्संस्पृशन् (तत्सस्मृतिं) प्रति मयात्र कृतोऽधिकारः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५६ वज्रलेपलक्षणाध्यायः ५६।१अब्/ आमं तिन्दुकमामं कपित्थकं पुष्पमपि च शाल्मल्याः । ५६।१य्द्/ बीजानि शल्लकीनां धन्वनवल्को वचा चैति ॥ ॥ ५६।२अब्/ एतैः सलिलद्रोणः क्वाथयितव्योऽष्टभागशेषश्च । ५६।२य्द्/ अवतार्योऽस्य च कल्को द्रव्यैः एतैः समनुयोज्यः ॥ ॥ ५६।३अब्/ श्रीवासकरसगुग्गुलुभल्लातककुन्दुरूकसर्जरसैः । ५६।३य्द्/ अतसीबिल्वैश्च युतः कल्कोऽयं वज्रलेपाख्यः ॥ ॥ ५६।४अब्/ प्रासादहर्म्यवलभीलिंगप्रतिमासु कुड्यकूपेषु । ५६।४य्द्/ सन्तप्तो दातव्यो वर्षसहस्रायुतस्थायी ॥ ॥ ५६।५अब्/ लाक्षाकुन्दुरुगुग्गुलुगृहधूमकपित्थबिल्वमध्यानि । ५६।५य्द्/ नागफलनिंब (बलाफल) तिन्दुकमदनफलमधूकमञ्जिष्ठाः ॥ ॥ ५६।६अब्/ सर्जरसरसामलकानि चैति कल्कः कृतो द्वितीयोऽयम् । ५६।६य्द्/ वज्राख्यः प्रथमगुणैः अयमपि तेष्वेव कार्येषु ॥ ॥ ५६।७अब्/ गोमहिषाजविषाणैः खररोम्णा महिषचर्मगव्यैश्च । ५६।७य्द्/ निंबकपित्थरसैः सह वज्रतलो (वज्रतरो) नाम कल्कोऽन्यः ॥ ॥ ५६।८अब्/ अष्टौ सीसकभागाः कांसस्य द्वौ तु रीतिकाभागः । ५६।८य्द्/ मयकथितो योगोऽयं विज्ञेयो वज्रसंघातः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५७ प्रतिमालक्षणाध्यायः । ५७।१अब्/ जालान्तरगे भानौ यदणुतरं दर्शनं रजो याति । ५७।१य्द्/ तद् विन्द्यात् परमाणुं प्रथमं तद्धि प्रमाणानाम् ॥ ॥ ५७।२अब्/ परमाणुरजो बालाग्र (वालाग्र) लिक्षयूकं (यूका) यवो अंगुलं चैति । ५७।२य्द्/ अष्टगुणानि यथोत्तरमंगुलमेकं भवति संख्या (मात्रा) ॥ ॥ ५७।३अब्/ देवागारद्वारस्याष्टांशोनस्य यः तृतीयोऽंशः । ५७।३य्द्/ तत्पिण्डिकाप्रमाणं प्रतिमा तद्द्विगुणपरिमाणा ॥ ॥ ५७।४अब्/ स्वैः अंगुलप्रमाणैः द्वादश वीस्तीर्णं (विस्तीर्णं) आयतं च मुखम् । ५७।४य्द्/ नग्नजिता तु चतुर्दश दैर्घ्येण द्राविडं कथितम् ॥ ॥ ५७।५अब्/ नासाललाटचिबुकग्रीवाश्चतुरांगुलाः तथा कर्णौ । ५७।५य्द्/ द्वे अंगुले च हनुनी (हनुके) चिबुकं च द्व्यंगुलं विततं (विस्तृतं) ॥ ॥ ५७।६अब्/ अष्टांगुलं ललाटं विस्ताराद् द्व्यंगुलात् परे शंखौ । ५७।६य्द्/ चतुरंगुलौ तु शंखौ कर्णौ तु द्व्यंगुलौ (द्व्यग्गुलं) पृथुलौ ॥ ॥ ५७।७अब्/ कर्णोपान्तः कार्योऽर्धपंचमे भ्रूसमेन सूत्रेण । ५७।७य्द्/ कर्णस्रोतः सुकुमारकम् च नेत्र (नयन) प्रबन्धसमम् ॥ ॥ ५७।८अब्/ चतुरंगुलं वसिष्ठः कथयति नेत्रान्तकर्णयोः विवरम् । ५७।८य्द्/ अधरो अंगुलप्रमाणः तस्यार्धेनोत्त्रोष्ठश्च ॥ ॥ ५७।९अब्/ अर्धांगुला तु गोच्छा वक्त्रं चतुरंगुलायतं कार्यम् । ५७।९य्द्/ विपुलं तु सार्धमंगुलम् अव्यात्तं त्र्यंगुलं (अध्यात्तत्त्र्यग्गुलं) व्यात्तम् ॥ ॥ ५७।१०अब्/ द्व्यंगुलतुल्यौ नासापुटौ च नासा पुटाग्रतो ज्ञेया । ५७।१०य्द्/ स्याद् द्व्यंगुलमुच्छ्रायश्चतुरंगुलमन्तरं चाक्ष्णोः ॥ ॥ ५७।११अब्/ द्व्यंगुलमितोऽक्षिकोशो द्वे नेत्रे तत्त्रिभागिका तारा । ५७।११य्द्/ दृक्तारा पंचांशो नेत्रविकाशो अंगुलं भवति ॥ ॥ ५७।१२अब्/ पर्यन्तात् पर्यन्तं दश भ्रुवोऽर्धांगुलं भ्रुवोः लेखा । ५७।१२य्द्/ भ्रूमध्यं द्व्यंगुलकं भूः धैर्घ्येणांगुलचतुष्कम् ॥ ॥ ५७।१३अब्/ कार्या तु केशरेखा भ्रूबन्धसमांगुलार्धविस्तीर्णा । ५७।१३य्द्/ नेत्रान्ते करवीरकमुपन्यसेदनुगुलप्रमितम् ॥ ॥ ५७।१४अब्/ द्वात्रिंशत् परिणाहागतुर्दशायामतो अंगुलानि शिरः । ५७।१४य्द्/ द्वादश तु चित्रकर्मणि दृश्यन्ते विंशतिः अदृश्याः ॥ ॥ ५७।१५अब्/ आस्यं सकेशनिचयं षोडश दैर्घ्येण नग्निजित् (नग्नजित्) प्रोक्तम् । ५७।१५य्द्/ ग्रीवा दश विस्तीर्णा परिणाहाद् विंशतिः सैका ॥ ॥ ५७।१६अब्/ कण्ठाद् द्वादश हृदयं हृदयान् नाभी (नाभिः) च तत्प्रमाणेन । ५७।१६य्द्/ नाभीमध्याद् मेढ्रान्तरं च तत्तुल्यमेवोक्तम् ॥ ॥ ५७।१७अब्/ ऊरू चांगुलमानैश्चतुर्युता विंशतिः तथा जंघे । ५७।१७य्द्/ जानुकपिच्छे चतुरंगुले च पादौ च तत्तुल्यौ ॥ ॥ ५७।१८अब्/ द्वादशदीर्घौ षट् पृथुतया च पादौ त्रिकायतांगुष्ठौ । ५७।१८य्द्/ पंचांगुलपरिणाहौ प्रदेशिनी त्र्यंगुलं दीर्घा ॥ ॥ ५७।१९अब्/ अष्टान्ंशांशोनाः शेषांगुल्यः (शेषाग्गुलयः) क्रमेण कर्तव्याः । ५७।१९य्द्/ सचतुर्थभागमंगुलमुत्सेधो अंगुष्ठकस्यौक्तः ॥ ॥ ५७।२०अब्/ अंगुष्ठनखः कथितः चतुर्थभागोनमंगुलं तज्ञैः । ५७।२०य्द्/ शेषनखानामर्धांगुलं क्रमात् किंचिदूनं वा ॥ ॥ ५७।२१अब्/ जंघाग्रे परिणाहश्चतुर्दशोक्तः तु विस्तरात् (विस्तरः) पंच । ५७।२१य्द्/ मध्ये तु सप्त विपुला परिणाहात् त्रिगुणिताः सप्त ॥ ॥ ५७।२२अब्/ अष्टौ तु जानुमध्ये वैपुल्यं त्र्यष्टकं तु परिणाहः । ५७।२२य्द्/ विपुलौ चतुर्दश ऊरू मध्ये द्विगुणश्च तत्परिधिः ॥ ॥ ५७।२३अब्/ कटिः अष्टादश विपुला चत्वारिंशगतुर्युता परिधौ । ५७।२३य्द्/ अंगुलमेकं नाभी (नाभिः) वेधेन तथा प्रमाणेन ॥ ॥ ५७।२४अब्/ चत्वारिंशद्द्वियुता नाभीमध्येन मध्यपरिणाहः । ५७।२४य्द्/ स्तनयोः षोडश चान्तरमूर्ध्वं कक्ष्ये (कक्षे) षडंगुलिके ॥ ॥ ५७।२५अब्/ अष्टावंसौ द्वादश बाहू कार्यौ (कार्यावष्टावंसौ द्वादश बाहू) तथा प्रबाहू च । ५७।२५य्द्/ बाहू षड्विस्तीर्णौ (षड्विस्तिर्णौ) प्रतिबाहू त्वंगुलचतुष्कम् ॥ ॥ ५७।२६अब्/ षोडश बाहू मूले परिणाहाद् द्वादशाग्रहस्ते च । ५७।२६य्द्/ विस्तारेण करतलं षडंगुलं सप्त दैर्घ्येण ॥ ॥ ५७।२७अब्/ पंचांगुलानि मध्या प्रदेशिनी मध्यपर्वदलहीना । ५७।२७य्द्/ अनया तुल्या चानामिका कनिष्ठा तु पर्वोना ॥ ॥ ५७।२८अब्/ पर्वद्वयमंगुष्ठः शेषांगुल्यः (शेषाग्गुलयः) त्रिभिः त्रिभिः कार्याः । ५७।२८य्द्/ नखपरिमाणं कार्यं सर्वासाम् पर्वणोऽर्धेन ॥ ॥ ५७।२९अब्/ देशानुरूपभूषणवेषालंकारमूर्तिभिः कार्या । ५७।२९य्द्/ प्रतिमा लक्षणयुक्ता सन्निहिता वृद्धिदा भवति ॥ ॥ ५७।३०अब्/ दशरथतनयो रामो बलिश्च वैरोचनिः शतं विंशम् । ५७।३०य्द्/ द्वादशहान्या शेषाः प्रवरसमन्यूनपरिमाणाः ॥ ॥ (विष्णु) ५७।३१अब्/ कार्योऽष्टभुजो भगवांश्चतुर्भुजो द्विभुज एव वा विष्णुः । ५७।३१य्द्/ श्रीवत्सांकितवक्षाः कौस्तुभमणिभूषितोरस्कः ॥ ॥ ५७।३२अब्/ अतसीकुसुमश्यामः पीतांबरनिवसनः प्रसन्नमुखः । ५७।३२य्द्/ कुण्डलकिरीटधारी पीनगलौरःस्थलांसभुजः ॥ ॥ ५७।३३अब्/ खड्गगदाशरपाणिः दक्षिणतः शान्तिदश्चतुर्थकरः । ५७।३३य्द्/ वामकरेषु च कार्मुकखेटकचक्राणि शंखश्च ॥ ॥ ५७।३४अब्/ अथ च चतुर्भुजमिच्छति शान्तिद एको गदाधरश्चान्यः । ५७।३४य्द्/ दक्षिणपार्श्वे त्व (हि) एवं वामे शंखश्च चक्रं च ॥ ॥ ५७।३५अब्/ द्विभुजस्य तु शान्तिकरो दक्षिणहस्तोऽपरश्च शंखधरः । ५७।३५य्द्/ एवं विष्णोः प्रतिमा कर्तव्या भूतिमिच्छद्भिः ॥ ॥ (हलधर) ५७।३६अब्/ बलदेवो हलपाणिः मदविभ्रमलोचनश्च कर्तव्यः । ५७।३६य्द्/ विभ्रत् (बिभ्रत्) कुण्डकमेकं शंखेन्दुमृणालगौरतनुः (वपुः) ॥ ॥ ५७।३७अब्/ एकानंशा कार्या देवी बलदेवकृष्णयोः मध्ये । ५७।३७य्द्/ कटिसंस्थितवामकरा सरोजमितरेण चौद्वहती ॥ ॥ ५७।३८अब्/ कार्या चतुर्भुजा या वामकराभ्यां सपुस्तकं कमलम् । ५७।३८य्द्/ द्वाभ्यां दक्षिणपार्श्वे वरमर्थिष्वक्षसूत्रं च ॥ ॥ ५७।३९अब्/ वामो ऽथवाष्टभुजायाः (वामेष्वष्टभुजायाः) कमण्डलुश्चापमंबुजं शास्त्रम् । ५७।३९य्द्/ वरशरदर्पणयुक्ताः सव्यभुजाः साक्षसूत्राश्च ॥ ॥ ५७।४०अब्/ शांबश्च गदाहस्तः प्रद्युम्नश्चापभृत् सुरूपश्च । ५७।४०य्द्/ अनयोः स्त्रियौ च कार्ये खेटकनिस्त्रिंशधारिण्यौ ॥ ॥ (ब्रह्मा अन्द् कुमार) ५७।४१अब्/ ब्रह्मा कमण्डलुकरश्चतुर्मुखः पण्कजासनस्थश्च । ५७।४१य्द्/ स्कन्दः कुमाररूपः शक्तिधरो बर्हिकेतुश्च ॥ ॥ (इन्द्र) ५७।४२अब्/ शुक्लचतुर्विषाणो द्विपो महेन्द्रस्य वज्रपाणित्वम् । ५७।४२य्द्/ तिर्यग् ललाटसंस्थं तृतीयमपि लोचनं चिह्नम् ॥ ॥ (महेश्वर) ५७।४३अब्/ शंभोः शिरसीन्दुकला वृषध्वजोऽक्षि च तृतीयमपि च ऊर्ध्वम् । ५७।४३य्द्/ शूलं धनुः पिनाकं वामार्धे वा गिरिसुतार्धम् ॥ ॥ (बुध) ५७।४४अब्/ पद्मांकितकरचरणः प्रसन्नमूर्तिः सुनीचकेशश्च । ५७।४४य्द्/ पद्मासनौपविष्टः पिता इव जगतो भवति (भवेत्) बुद्धः ॥ ॥ (अर्हत्) ५७।४५अब्/ आजानुलंबबाहुः श्रीवत्सांकः प्रशान्तमूर्तिश्च । ५७।४५य्द्/ दिग्वासाः तरुणो रूपवांश्च कार्योऽर्हतां देवः ॥ ॥ (भास्कर) ५७।४६अब्/ नासाललाटजंघ ऊरुगण्डवक्षांसि चौन्नतानि रवेः । ५७।४६य्द्/ कुर्यादुदीच्यवेषं गूढं पादादुरो यावत् ॥ ॥ ५७।४७अब्/ बिभ्राणः स्वकररुहे बाहुभ्यां (पाणिभ्यां) पंकजे मुकुटधारी । ५७।४७य्द्/ कुण्डलभूषितवदनः प्रलंबहारो वियद्ग (वियग्ग) वृतः ॥ ॥ ५७।४८य्द्/ कमलौदरद्युतिमुखः कंचुकगुप्तः स्मितप्रसन्नमुखः । ५७।४८य्द्/ रत्नौज्ज्वलप्रभामण्डलश्च कर्तुः शुभकरोऽर्कः ॥ ॥ ५७।४९अब्/ सौम्या तु हस्तमात्रा वदुदा हस्तद्वयोच्छ्रिता प्रतिमा । ५७।४९य्द्/ क्षेमसुभिक्षाय भवेत् त्रिचतुर्हस्तप्रमाणा या ॥ ॥ ५७।५०अब्/ नृपभयमत्यंगायां हीनांगायामकल्यता कर्तुः । ५७।५०य्द्/ शातौदार्यां क्षुद्भयमर्थविनाशः कृशांगुलायां (कृशायां च) ॥ ॥ ५७।५१अब्/ मरणं तु सक्षतायां शस्त्रनिपातेन निर्दिशेत् कर्तुः । ५७।५१य्द्/ वामावनता पत्नीं दक्षिणविनता हिनस्त्यायुः ॥ ॥ ५७।५२अब्/ अन्धत्वमूर्ध्वदृष्ट्या करोति चिन्तामधोमुखी दृष्टिः । ५७।५२य्द्/ सर्वप्रतिमास्वेवं शुभाशुभं भास्करोक्तसमम् ॥ ॥ ५७।५३अब्/ लिंगस्य वृत्तपरधिं दैर्घ्येणासूत्र्य तत् त्रिधा विभजेत् । ५७।५३य्द्/ मूले तगतुरस्रं (चतुरश्रं) मध्ये त्वष्टाश्रिं वृत्तमतः ॥ ॥ ५७।५४अब्/ चतुरस्रं (चतुरश्रं) अवनिखाते मध्यं कार्यं तु पिण्डिकाश्वभ्रे । ५७।५४य्द्/ दृश्यौच्छ्रायेण समा समन्ततः पिण्डिका (पिण्डका) श्वभ्रात् ॥ ॥ ५७।५५अब्/ कृशदीर्घं देशघ्नं पार्श्वविहीनं पुरस्य नाशय । ५७।५५य्द्/ यस्य क्षतं भवेद् मस्तके विनाशाय तल्लिंगम् ॥ ॥ ५७।५६अब्/ मातृगणः कर्तव्यः स्वनामदेवानुरूपकृतचिह्नः । ५७।५६य्द्/ रेवन्तोऽश्वारूढो मृगयाक्रीडादिपरिवारः ॥ ॥ (यम, वरुण, कुबेर) ५७।५७अब्/ दण्डी यमो महिषगो हंसारूढश्च पाशभृद् वरुनः । ५७।५७य्द्/ नरवाहनः कुबेरो वामकिरीटी बृहत्कुक्षिः ॥ ॥ (५८।५८अब्/ प्रमथाधिपो गजमुखः प्रलंबजठरः कुठारधारी स्यात् । ५८।५८य्द्/ एकविषाणो बिभ्रन्मूलककन्दं सुनीलदलकन्दम् ॥ ॥) sएपरते अध्याय ५८ वनसम्प्रवेशाध्यायः ५८।१अब्/ कर्तुः अनुकूलदिवसे दैवज्ञविशोधिते शुभनिमित्ते । ५८।१य्द्/ मंगलशकुनैः प्रास्थानिकैश्च वनसम्प्रवेशः स्यात् ॥ ॥ ५८।२अब्/ पितृवनमार्गसुरालयवल्मीकौद्यानतापसाश्रमजाः । ५८।२य्द्/ चैत्यसरित्संगमसंभवाश्च घटतोयसिक्ताश्च ॥ ॥ ५८।३अब्/ कुब्जानुजातवल्लीनिपीडिता वज्रमारुतोपहताः । ५८।३य्द्/ स्वपतितहस्तिनिपीडितशुष्काग्निप्लुष्टमधुनिलयाः ॥ ॥ ५८।४अब्/ तरवो वर्जयितव्याः शुभदाः स्युः स्निग्धपत्रकुसुमफलाः । ५८।४य्द्/ अभिमतवृक्षं गत्वा कुर्यात् पूजां सबलिपुष्पाम् ॥ ॥ ५८।५अब्/ सुरदारुचन्दनशमीमधूकतरवः शुभा द्विजातीनाम् । ५८।५य्द्/ क्षत्रस्यारिष्टाश्वत्थखदिरबिल्वा विवृद्धिकराः ॥ ॥ ५८।६अब्/ वैश्यानां जीवकखदिरसिन्धुकस्यन्दनाः (स्पन्दनाः) च शुभफलदाः । ५८।६य्द्/ तिन्दुककेसरसर्जार्जुनाम्रशालाश्च शूद्राणाम् ॥ ॥ ५८।७अब्/ लिंगं वा प्रतिमा वा द्रुमवत् स्थाप्या यथा दिशं यस्मात् । ५८।७य्द्/ तस्मागिह्नयितव्या दिशो द्रुमस्य ऊर्ध्वमथवाधः । ५८।८अब्/ परमान्नमोदकौदनदधिपललौल्लोपिकादिभिः भक्ष्यैः । ५८।८य्द्/ मद्यैः कुसुमैः धूपरि गन्धैश्च तरुं समभ्यर्च्य ॥ ॥ ५८।९अब्/ सुरपितृपिशाचराक्षसभुजगासुरगणविनायकाद्यानाम् । ५८।९य्द्/ कृत्वा रात्रौ पूजां वृक्षं संस्पृश्य च ब्रूयात् ॥ ॥ (मन्त्र) ५८।१०अब्/ अर्चार्थममुकस्य त्वं देवस्य परिकल्पितः । ५८।१०य्द्/ नमः ते वृक्ष पूजेयं विधिवत् सम्प्रगृह्यताम् ॥ ॥ ५८।११अ यानीह भूतानि वसन्ति तानि ५८।११ब् बलिं गृहीत्वा विधिवत् प्रयुक्तम् । ५८।११य् अन्यत्र वासं परिकल्प्यन्तु ५८।११द् क्षमन्तु तानि अद्य नमोऽस्तु तेभ्यः ॥ ॥ ५८।१२अ वृक्षं प्रभाते सलिलेन सिक्त्वा ५८।१२ब् पूर्वोत्तरस्यां दिशि सन्निकृत्य । ५८।१२य् मध्वाज्यदिग्धेन (लिप्तेन) कुठारकेण ५८।१२द् प्रदक्षिणं शेषमतो निहन्यात् (ऽभिहन्यात्) ॥ ॥ ५८।१३अ पूर्वेण पूर्वोत्तरतोऽथवा उदक् ५८।१३ब् पतेद् यदा वृद्धिकरः तदा स्यात् । ५८।१३य् आग्नेयकोणात् क्रमशोऽग्निदाह- ५८।१३द् रुग्राग (क्षुद्रोग) रोगाः तुरगक्षयश्च ॥ ॥ ५८।१४अ यन् नौक्तमस्मिन् वनसम्प्रवेशे ५८।१४ब् निपातविच्छेदनवृक्षगर्भाः । ५८।१४य् इन्द्रध्वजे वास्तुनि च प्रदिष्टाः ५८।१४द् पूर्वं मया तेऽत्र तथैव योज्याः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ५९ प्रतिमाप्रतिष्ठापनाध्यायः ५९।१अब्/ दिशि याम्यायां (सौम्यायां) कुर्यादधिवासनमण्डपं बुधः प्राग् वा । ५९।१य्द्/ तोरणचतुष्टययुतं शस्तद्रुमपल्लवच्छन्नम् ॥ ॥ ५९।२अब्/ पूर्वे भागे चित्राः स्रजः पताकाश्च मण्डपस्यौक्ताः । ५९।२य्द्/ आग्नेय्यांदिशि रक्ताः कृष्णाः स्युः याम्यनैरृत्योः (नैरृतयोः) ॥ ॥ ५९।३अब्/ श्वेता दिश्यपरस्याम् वायव्यायां तु पाण्डुरा एव । ५९।३य्द्/ चित्राश्चौत्तरपार्श्वे पीताः पूर्वोत्तरे कार्याः (कोणे) ॥ ॥ ५९।४अब्/ आयुःश्रीबलजयदा दारुमयी मृण्मयी (मृन्मयी) तथा प्रतिमा । ५९।४य्द्/ लोकहिताय मणिमयी सौवर्णी पुष्टिदा भवति ॥ ॥ ५९।५अब्/ रजतमयी कीर्तिकरी प्रजाविवृद्धिं करोति ताम्रमयी । ५९।५य्द्/ भूलाभं तु महान्तं शैली प्रतिमाथवा लिंगम् ॥ ॥ ५९।६अब्/ शंखूपहता प्रतिमा प्रधानपुरुषं कुलं च घातयति । ५९।६य्द्/ श्वभ्रोपहता रोगान् उपद्रवांश्च क्षयं (अक्षयान्) कुरुते ॥ ॥ ५९।७अब्/ मण्डपमध्ये स्थण्डिलमुपलिप्यास्तीर्य सिकतयाथ कुशैः । ५९।७य्द्/ भद्रासनकृतशीर्षौपधानपादां न्यसेत् प्रतिमाम् ॥ ॥ ५९।८अब्/ प्लक्षाश्वत्थौदुंबरशिरीषवटसंभवैः कषायजलैः । ५९।८य्द्/ मंगल्यसंज्ञिताभिः सर्वौषधिभिः कुशाद्याभिः ॥ ॥ ५९।९अब्/ द्विपवृषभौद्धत (उद्धृत) पर्वतवल्मीकसरित्समागमतटेषु । ५९।९य्द्/ पद्मसरःसु च मृद्भिः सपंचगव्यैश्च तीर्थजलैः ॥ ॥ ५९।१०अब्/ पूर्वशिरस्कां स्नातां सुवर्णरत्नांबुभिश्च ससुगन्धैः । ५९।१०य्द्/ नानातूर्यनिनादैः पुण्याहैः वेदनिर्घोषैः ॥ ॥ ५९।११अब्/ एन्द्र्यां दिशीन्द्रलिंगा मन्त्राः प्राग्दक्षिणेऽग्निलिंगाश्च । ५९।११य्द्/ वक्तव्या (जप्तव्या) द्विजमुख्यैः पूज्याः ते दक्षिणाभिश्च ॥ ॥ ५९।१२अब्/ यो देवः संस्थाप्यः तन्मन्त्रैश्चानलं द्विजो जुहुयात् । ५९।१२य्द्/ अग्निनिमित्तानि मया प्रोक्तानीन्द्रध्वजौत्थाने (उच्छ्राये) ॥ ॥ ५९।१३अब्/ धूमाकुलोऽपसव्यो मुहुर्मुहुः विफुलिंगकृन् न शुभः । ५९।१३य्द्/ होतुः स्मृतिलोपो वा प्रसर्पणं चाशुभं प्रोक्तम् ॥ ॥ ५९।१४अब्/ स्नातामभुक्तवस्त्रां स्वलंकृतां पूजिताम् कुसुमगन्धैः । ५९।१४य्द्/ प्रतिमां स्वास्तीर्णायाम् शय्यायाम् स्थापकः कुर्यात् ॥ ॥ ५९।१५अब्/ सुप्तां सगीतनृत्यैः जागरणैः (सुनृत्यगीतैः जागरकैः) सम्यग् एवमधिवास्य । ५९।१५य्द्/ दैवज्ञसम्प्रदिष्टे काले संस्थापनं कुर्यात् ॥ ॥ ५९।१६अब्/ अभ्यर्च्य कुसुमवस्त्रानुलेपनैः शंखतूर्यनिर्घोषैः । ५९।१६य्द्/ प्रादक्षिण्येन नयेदायतनस्य प्रयतनेन ॥ ॥ ५९।१७अब्/ कृत्वा बलिं प्रभूतं सम्पूज्य ब्राह्मणांश्च सभ्यांश्च । ५९।१७य्द्/ दत्त्वा हिरण्यशकलं विनिक्षिपेत् पिण्डिकाश्वभ्रे । ५९।१८अब्/ स्थापकदैवज्ञद्विजसभ्यस्थपतीन् विशेषतोऽभ्यर्च्य । ५९।१८य्द्/ कल्याणानां भागी भवतीह परत्र च स्वर्गी ॥ ॥ ५९।१९अ विष्णोः भागवतान् मगांश्च सवितुः शंभोः सभस्मद्विजान् ५९।१९ब् मातीणामपि मण्डलक्रमविदो (मातृमण्डलविदो) विप्रान् विदुः ब्रह्मणः । ५९।१९य् शाक्यान् सर्वहितस्य शान्तमनसो नग्नान् जिनानां विदुः ५९।१९द् ये यं देवमुपाश्रिताः स्वविधिना तैः तस्य कार्या क्रिया ॥ ॥ ५९।२०अब्/ उदगयने सितपक्षे शिशिरगभस्तौ च जीववर्गस्थे । ५९।२०य्द्/ लग्ने स्थिरे स्थिरांशे सौम्यैः धीधर्मकेन्द्रगतैः ॥ ॥ ५९।२१अब्/ पापैरुपचयसंस्थैः ध्रुवमृदुहरितिष्यवायुदेवेषु । ५९।२१य्द्/ विकुजे दिनेऽनुकूले देवानां स्थापनं शस्तम् ॥ ॥ ५९।२२अब्/ सामान्यमिदं समासतो लोकानां हितदं मया कृतम् । ५९।२२य्द्/ अधिवासनसन्निवेशने सावित्रे पृथग् एव विस्तरात् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६० गोलक्षणाध्यायः ६०।१अ पराशरः प्राह बृहद्रथाय ६०।१ब् गोलक्षणं यत् क्रियते ततोऽयम् । ६०।१य् मया समासः शुभलक्षणाः ताः ६०।१द् सर्वाः तथाऽपि आगमतोऽभिधास्ये ॥ ॥ ६०।२अब्/ सास्र आविलरूक्षाक्ष्यो मूषकनयनाश्न शुभदा गावः । ६०।२य्द्/ प्रचलच्चिपिटविषाणाः करटाः खरसदृशवर्णाः (वर्नाः) च ॥ ॥ ६०।३अब्/ दशसप्तचतुर्दन्त्यः प्रलंबमुण्डानना विनतपृष्ठ्यः (पृष्ठाः) । ६०।३य्द्/ ह्रस्वस्थूलग्रीवा यवमध्या दारितखुराश्च ॥ ॥ ६०।४अब्/ श्यावातिदीर्घजिह्वा गुल्फैः अतितनुभिः अतिबृहद्भिः वा । ६०।४य्द्/ अतिककुदाः कृशदेहा नैष्टा हीनाधिकांग्यश्च ॥ ॥ ६०।५अब्/ वृषभोऽपि एवं स्थूलातिलंबवृषणः शिराततक्रोडः । ६०।५य्द्/ स्थूलशिराचितगण्डः त्रिस्थानं मेहते यश्च ॥ ॥ ६०।६अब्/ मार्जाराक्षः कपिलः करटो वा न शुभदो द्विजस्यैव (द्विजस्येष्टः) । ६०।६य्द्/ कृष्णोष्ठतालुजिह्वः श्वसनो यूथस्य घातकरः ॥ ॥ ६०।७अब्/ स्थूलशकृन्मणिशृंगः सितोदरः कृष्णसारवर्णश्च । ६०।७य्द्/ गृहजातोऽपि त्याज्यो यूथविनाशावहो वृषभः ॥ ॥ ६०।८अब्/ श्यामकपुष्पचितांगो भस्मारुणसन्निभो बिडालाक्षः । ६०।८य्द्/ विप्राणामपि न शुभं करोति वृषभः परिगृहीतः ॥ ॥ ६०।९अब्/ ये चौद्धरन्ति पादान् पंकादिव योजिताः कृशग्रीवाः । ६०।९य्द्/ कातरनयना हीनाश्च पृष्ठतः ते न भारसहाः ॥ ॥ ६०।१०अब्/ मृदुसंहतताम्रोष्ठाः तनुस्फिजः ताम्रतालुजिह्वाश्च । ६०।१०य्द्/ ह्रस्वतनु (तनुह्रस्वो) उच्चश्रवणाः सुकुक्षयः स्पृष्ट (स्पष्ट) जंघाश्च ॥ ॥ ६०।११अब्/ आताम्रसंहतखुरा व्यूढौरस्का बृहत्ककुदयुक्ताः । ६०।११य्द्/ स्निग्धश्लक्ष्णतनुत्वग्रोमाणः ताम्रतनुशृंगाः ॥ ॥ ६०।१२अब्/ तनुभूस्पृग्वालधयो रक्तान्तविलोचना महोच्छ्वासाः । ६०।१२य्द्/ सिंहस्कन्धाः तन्वल्पकंबलाः पूजिताः सुगमाः (सुगताः) ॥ ॥ ६०।१३अब्/ वामावर्तैः वामे दक्षिणपार्श्वे च दक्षिणावर्तैः । ६०।१३य्द्/ शुभदा भवन्त्यनडुहो जंघाभिश्चएणकनिभाभिः ॥ ॥ ६०।१४अब्/ वैदूर्य (वैडूर्य) मल्लिकाबुद्बुदेक्षणाः स्थूलनेत्रपक्ष्माणः (वर्माणः) । ६०।१४य्द्/ पार्ष्णिभिः अस्फुटिताभिः शस्ताः सर्वे च (अपि) भारसहाः ॥ ॥ ६०।१५अब्/ घ्राणोद्देशे सवलिः मार्जारमुखः सितश्च दक्षिणतः । ६०।१५य्द्/ कमलोत्पललाक्षाभः सुवालधिः वाजितुल्यजवः ॥ ॥ ६०।१६अब्/ लंबैः वृषणैः मेषोदरश्च संक्षिप्तवंक्षण (क्षणा) क्रोडः । ६०।१६य्द्/ ज्ञेयो भाराध्वसहो जवेऽश्वतुल्यश्च शस्तफलः ॥ ॥ ६०।१७अब्/ सितवर्णः पिंगाक्षः ताम्रविषाणेक्षणो महावक्त्रः । ६०।१७य्द्/ हंसो नाम शुभफलो यूथस्य विवर्धनः प्रोक्तः ॥ ॥ ६०।१८अब्/ भूस्पृग्वालधिः आताम्रविषाणो (वग़्क्षणो) रक्तदृक् ककुद्मांश (ककुद्मी) च । ६०।१८य्द्/ कल्माषश्च स्वामिनमचिरात् कुरुते पतिं लक्ष्म्याः ॥ ॥ ६०।१९अब्/ यो वा सितैकचरणैः (सितैकचरणो) यथेष्टवर्णश्च सोऽपि शुभफलकृत् (शस्तफलः) । ६०।१९य्द्/ मिश्रफलोऽपि ग्राह्यो यदि नएकान्त प्रशस्तोऽस्ति ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६१ श्वलक्षणाध्यायः ६१।१अ पादाः पंचनखाः त्रयोऽग्रचरणः षड्भिः नखैः दक्षिणः ६१।१ब् ताम्रओष्ठाग्रनसो मृगेश्वरगतिः जिघ्रन् भुवं याति च । ६१।१य् लांगूलं ससटं दृगृक्षसदृशी कर्णौ च लंबौ मृदू ६१।१द् यस्य स्यात् स करोति पोष्टुरचिरात् पुष्टां श्रियं श्वा गृहे ॥ ॥ ६१।२अ पादे पादे पंच पंचाग्रपादे ६१।२ब् वामे यस्याः षण्नखा मल्लिकाक्ष्याः । ६१।२य् वक्रं पुच्छं पिंगलालंबकर्णा ६१।२द् या सा राष्ट्रं कुक्कुरी पाति पुष्टा (पोष्टुः) ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६२ कुक्कुटलक्षणाध्यायः ६२।१अब्/ कुक्कुटः त्वृजुतनूरुहांगुलिः ताम्रवक्त्रनखचूलिकः सितः । ६२।१य्द्/ रौति सुस्वरमुषात्यये च यो वृद्धिदः स नृपराष्ट्रवाजिनाम् ॥ ॥ ६२।२अ यवग्रीवो यो वा बदरसदृशो वापि विहगो ६२।२ब् बृहन्मूर्धा वर्णैः भवति बहुभिश्च रुचिरः । ६२।२य् स शस्तः संग्रामे मधुमधुपवर्णश्च जयकृद् ६२।२द् न शस्तो योऽतोऽन्यः कृशतनुरवः खञ्जचरणः ॥ ॥ ६२।३अब्/ कुक्कुटी च मृदुचारुभाषिणी स्निग्धमूर्तिरुचिराननेषणा । ६२।३य्द्/ सा ददाति सुचिरं महीक्षितां श्रीयशोविजयवीर्यसम्पदः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६३ कूर्मलक्षणाध्यायः ६३।१अ स्फुटिकरजतवर्णो नीलराजीविचित्रः ६३।१ब् कलशसदृशमूर्तिश्चारुवंशश्च कूर्मः । ६३।१य् अरुणसमवपुः वा सर्षपाकारचित्रः ६३।१द् सकलनृपमहत्त्वं मन्दिरस्थः करोति ॥ ॥ ६३।२अब्/ अञ्जनभृंगश्यामतनुः वा बिन्दुविचित्रोऽव्यंगशरीरः । ६३।२य्द्/ सर्पशिरा वा स्थूलगलो यः सोऽपि नृपाणां राष्ट्रविवृद्ध्यै ॥ ॥ ६३।३अ वैडूर्यत्विट् स्थूलकण्ठः त्रिकोणो ६३।३ब् गूढच्छिद्रश्च ऊरु (चारु) वंशश्च शस्तः । ६३।३य् क्रीडावाप्यां तोयपूर्णे मणौ वा ६३।३द् कार्यः कूर्मो मंगलार्थं नरेन्द्रैः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६४ छागलक्षणाध्यायः ६४।१अब्/ छागशुभाशुभलक्षणमभिधास्ये नवदशाष्टदन्ताः ते । ६४।१य्द्/ धन्याः स्थाप्या वेश्मनि सन्त्याज्याः सप्तदन्ता ये ॥ ॥ ६४।२अब्/ दक्षिणपार्श्वे मण्डलमसितं शुक्लस्य शुभफलं भवति । ६४।२य्द्/ ऋष्यनिभकृष्णलोहितवर्णानां श्वेतमति (अपि) शुभदम् ॥ ॥ ६४।३अब्/ स्तनवदवलंबते यः कण्ठेऽजानां मणिः स विज्ञेयः । ६४।३य्द्/ एकमणिः शुभफलकृद्धन्यतमा द्वित्रमणयो (द्वित्रिमणयो) ये ॥ ॥ ६४।४अब्/ मुण्डाः सर्वे शुभदाः सर्वसिताः सर्वकृष्णदेहाश्च । ६४।४य्द्/ अर्धासिताः सितार्धा धन्याः कपिलार्धकृष्णाश्च ॥ ॥ ६४।५अब्/ विचरति यूथस्याग्रे प्रथमं चांभोऽवगाहते योऽजः । ६४।५य्द्/ स शुभः सितमूर्धा वा मूर्धनि वा कृत्तिका (टिक्किका) यस्य ॥ ॥ ६४।६अब्/ सपृषतकण्ठशिरा वा तिलपिष्टनिभश्च ताम्रदृक् शस्तः । ६४।६य्द्/ कृष्णचरणः सितो वा कृष्णो वा श्वेतचरणो यः ॥ ॥ ६४।७अब्/ यः कृष्णाण्डः श्वेतो मध्ये कृष्णेन भवति पट्टेन । ६४।७य्द्/ यो वा चरति सशब्दं मन्दं च स शोभनच्छागः ॥ ॥ ६४।८अब्/ ऋष्यशिरोरुहपादो यो वा प्राक् पाण्डुरोऽपरे नीलः । ६४।८य्द्/ स भवति शुभकृच्छागः श्लोकश्चाप्यत्र गर्गौक्तः ॥ ॥ ६४।९अब्/ कुट्टकः कुटिलश्चैव जटिलो वामनः तथा । ६४।९य्द्/ ते चत्वारः श्रियः पुत्रा नालक्ष्मीके वसन्ति ते ॥ ॥ ६४।१०अ अथाप्रशस्ताः खरतुल्यनादाः ६४।१०ब् प्रदीप्तपुच्छाः कुनखा विवर्णाः । ६४।१०य् निकृत्तकर्णा द्विपमस्तकाश्च ६४।१०द् भवन्ति ये चासिततालुजिह्वाः ॥ ॥ ६४।११अ वर्णैः प्रशस्तैः मणिभिः प्रयुक्ता (च युक्ता) ६४।११ब् मुण्डाश्च ये ताम्रविलोचनाश्च । ६४।११य् ते पूजिता वेश्मनि (वेश्मसु) मानवानां ६४।११द् सौख्यानि कुर्वन्ति यशः श्रियं च ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६५ अश्वालक्षणाध्यायः ६५।१अ दीर्घग्रीवाक्षिकूटः त्रिकहृदयपृथुः ताम्रतालु ओष्ठजिह्वः ६५।१ब् सूक्ष्मत्वक्केशवालः सुशफगतिमुखो ह्रस्वकर्णओष्ठपुच्छः । ६५।१य् जंघाजानूरुवृत्तः समसितदशनश्चारुसंस्थानरूपो ६५।१द् वाजी सर्वांगशुद्धो भवति नरपतेः शत्रुनाशाय नित्यम् ॥ ॥ ६५।२अब्/ अश्रुपातहनुगण्डहृद् (हृड्) गलप्रोथशंखकटिबस्तिजानूनि । ६५।२य्द्/ मुष्कनाभिककुदे तथा गुदे सव्यकुक्षिचरणे तथा (चरणेषु च) शुभाः ॥ ॥ ६५।३अ ये प्रपाणगलकर्णसंस्थिताः ६५।३ब् पृष्ठमध्यनयनोपरि स्थिताः । ६५।३य् ओष्ठसक्थिभुजकुक्षिपार्श्वगाः ६५।३द् ते ललाटसहिताः सुशोभनाः ॥ ॥ ६५।४अब्/ तेषां प्रपाण एको ललाटकेशेषु च ध्रुवावर्ताः । ६५।४य्द्/ रन्ध्रुपरन्ध्रमूर्धनि वक्षसि चेति स्मृतौ द्वौ द्वौ ॥ ॥ ६५।५अ षष्भिः दन्तैः सिताभैः भवति हयशिशुः तैः कशायैः द्विवर्षैः ६५।५ब् सन्दंशैः मध्यमन्त्यैः पति (पतित) समुदितैः त्र्यब्धि (त्र्यब्द) पंचाब्दिकाश्वः । ६५।५य् सन्दंशानुक्रमेण त्रिकपरिगणिताः कालिका पीतशुक्लाः ६५।५द् काचा मक्षीक (माक्षीक) शंखावटचलनमतो दन्तपातं च विद्धि ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६६ हस्तिलक्षणाध्यायः ६६।१अ मध्वाभदन्ताः सुविभक्तदेहा ६६।१ब् न चौपदिग्धा न (दिग्धाश्च) कृशाः क्षमाश्च । ६६।१य् गात्रैः समैश्चापसमानवंशा ६६।१द् वराहतुल्यैः जघनैश्च भद्राः ॥ ॥ ६६।२अ वक्षोऽथ कक्षावलयः श्लथाश्च ६६।२ब् लंबौदरः त्वग् बृहती गलश्च । ६६।२य् स्थूला च कुक्षिः सह पेचकेन ६६।२द् सैंही च दृग् मन्दमतंगजस्य ॥ ॥ ६६।३अ मृगाः तु ह्रस्वाधरवालमेढ्राः ६६।३ब् तन्वंघ्रि (तन्वंह्रि) कण्ठद्विजहस्तकर्णाः । ६६।३य् स्थूलेक्षणाश्चेति यथोक्तचिह्नैः ६६।३द् संकीर्णनागा व्यतिमिश्रचिह्नाः ॥ ॥ ६६।४अ पंचौन्नतिः सप्त मृगस्य दैर्घ्यम् ६६।४ब् अष्टौ च हस्ताः परिणाहमानम् । ६६।४य् एकद्विवृद्धावथ मन्दभद्रौ ६६।४द् संकीर्ननागोऽनियतप्रमाणः ॥ ॥ ६६।५अ भद्रस्य वर्णो हरितो मदश्च (मद्स्य) ६६।५ब् मन्दस्य हारिद्रकसन्निकाशः । ६६।५य् कृष्णो मदश्चाभिहितो मृगस्य ६६।५द् संकीर्णनागस्य मदो विमिश्रः ॥ ॥ ६६।६अ ताम्रोष्ठतालुवदनाः कलविंकनेत्राः ६६।६ब् स्निग्ध ऊनताग्रदशनाः पृथुलायतास्याः । ६६।६य् चापौन्नतायतनिगूढनिमग्नवंशाः ६६।६द् तन्वेकरोमचितकूर्मसमानकुंभाः ॥ ॥ ६६।७अ विस्तीर्णकर्णहनुनाभिललाटगुह्याः ६६।७ब् कूर्मौन्नतद्विनवविंशतिभिः नखैश्च । ६६।७य् रेखात्रयौपचितवृत्तकराः सुवाला ६६।७द् धन्याः सुगन्धिमदपुष्करमारुताश्च ॥ ॥ ६६।८अब्/ दीर्घांगुलिरक्तपुष्कराः सजलांभोदनिनादबृंहिणः । ६६।८य्द्/ बृहदायतवृत्तकन्धरा धन्या भूमिपतेः मतंगजाः ॥ ॥ ६६।९अ निमर्द (निर्मदा) अभ्यधिकहीननखांगान् ६६।९ब् कुब्जवामनकमेषविषाणान् । ६६।९य् दृश्यकोशफलपुष्करहीनान् ६६।९द् श्यावनीलशबलासिततालून् ॥ ॥ ६६।१०अ स्वल्पवक्त्ररुहमत्कुणषण्ढान् ६६।१०ब् हस्तिनीं च गजलक्षणयुक्ताम् ६६।१०य् गर्भिणी च नृपतिः परदेशं ६६।१०द् प्रापयेदतिविरूपफलाः ते ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६७ पुरुषलक्षनाध्यायः ६७।१अ उन्मानमानगतिसंहतिसारवर्ण- ६७।१ब् स्नेहस्वरप्रकृतिसत्त्वमनूकं आदौ । ६७।१य् क्षेत्रं मृजां च विधिवत् कुशलोऽवलोक्य ६७।१द् सामुद्रविद् वदति यातमनागतं वा (च) ॥ ॥ ६७।२अ अस्वेदनौ मृदुतलौ कमलौदराभौ ६७।२ब् श्लिष्टांगुली रुचिरताम्रनखौ सुपार्ष्णी । ६७।२य् उष्णौ शिराविरहितौ सुनिगूढगुल्फौ ६७।२द् कूर्मौन्नतौ च चरणौ मनुजेश्वरस्य ॥ ॥ ६७।३अ शूर्पाकारविरूक्षपाण्डुरनखौ वक्रौ शिरासन्ततौ ६७।३ब् संशुष्कौ विरलांगुली च चरणौ दारिद्र्यदुःखप्रदौ । ६७।३य् मार्गायौत्कटकौ कषायसदृशौ वंशस्य विच्छेददौ (विच्छित्तिदौ) ६७।३द् ब्रह्मघ्नौ परिपक्वमृद्द्युतितलौ पीतावगम्यारतौ (पीतावगम्यरतौ) ॥ ॥ ६७।४अ प्रविरलतनुरोमवृत्तजंघा ६७।४ब् द्विरदकरप्रतिमैः वर ऊरुभिश्च । ६७।४य् उपचितसमजानवश्च भूपा ६७।४द् धनरहिताः श्वशृगालतुल्यजंघाः ॥ ॥ ६७।५अ रोमएकैकं कूपके पार्थिवानां ६७।५ब् द्वे द्वे ज्ञेये पण्डितश्रोत्रियाणाम् । ६७।५य् त्र्याद्यैः निःस्वा मानवा दुःखभाजः ६७।५द् केशाश्चैवं निन्दिताः पूजिताश्च ॥ ॥ ६७।६अ निर्मांसजानुः म्रियते प्रवासे ६७।६ब् सौभाग्यमल्पैः विकटैः दरिद्राः । ६७।६य् स्त्रीनिर्जिताश्चैव (चापि) भवन्ति निम्नै ६७।६द् राज्यं समांशैश्च महद्भिः आयुः ॥ ॥ ६७।७अ लिंगेऽल्पे धनवान् अपत्यरहितः स्थूले ऽपि हीनो (विहीनो) धनैः ६७।७ब् मेढ्रे वामनते सुतार्थरहितो वक्रेऽन्यथा पुत्रवान् । ६७।७य् दारिद्र्यं विनते त्वधोऽल्पतनयो लिंगे शिरासन्तते ६७।७द् स्थूलग्रन्थियुते सुखी मृदु करोत्यन्तं प्रमेहादिभिः ॥ ॥ ६७।८अब्/ कोशनिगूढैः भूपा दीर्घैः भग्नैश्च वित्तपरिहीनाः । ६७।८य्द्/ ऋजुवृत्तशेफसो लघुशिरालशिश्नाश्च धनवन्तः ॥ ॥ ६७।९अब्/ जलमृत्युः एकवृषणो विषमैः स्त्रीचंचलः समैः क्षितिपः । ६७।९य्द्/ ह्रस्वायुश्चौद्बद्धैः प्रलंबवृषणस्य शतमायुः ॥ ॥ ६७।१०अब्/ रक्तैः आढ्या मणिभिः निर्द्रव्याः पाण्डुरैश्च मलिनैश्च । ६७।१०य्द्/ सुखिनः सशब्दमूत्रा निःस्वा निःशब्दधाराश्च ॥ ॥ ६७।११अब्/ द्वित्रिचतुर्धाराभिः प्रदक्षिणावर्तवलितमूत्राभिः । ६७।११य्द्/ पृथिवीपतयो ज्ञेया विकीर्णमूत्राश्च धनहीनाः ॥ ॥ ६७।१२अब्/ एकैव मूत्रधारा वलिता रूपप्रदा न सुतदात्री (रूपप्रधानसुतदात्री) । ६७।१२य्द्/ स्निग्धौन्नतसममणयो धनवनितारत्नभोक्तारः । ६७।१३अब्/ मणिभिश्च मध्यनिम्नैः कन्यापितरो भवन्ति निःस्वाश्च । ६७।१३य्द्/ बहुपशुभाजो मध्यौन्नतैश्च नात्युल्बणैः धनिनः ॥ ॥ ६७।१४अब्/ परिशुष्कबस्तिशीर्षैः धनरहिता दुर्भगाश्च विज्ञेयाः । ६७।१४य्द्/ कुसुमसमगन्धशुक्रा विज्ञातव्या महीपालाः ॥ ॥ ६७।१५अब्/ मधुगन्धे बहुवित्ता मत्स्यसगन्धे बहूनि अपत्यानि । ६७।१५य्द्/ तनुशुक्रः स्त्रीजनको मांससगन्धो महाभोगी ॥ ॥ ६७।१६अब्/ मदिरागन्धे यज्वा क्षारसगन्धे च रेतसि दरिद्रः । ६७।१६य्द्/ शीघ्रं मैथुनगामी दीर्घायुः अतोऽन्यथा अल्पायुः ॥ ॥ ६७।१७अब्/ निःस्वोऽतिस्थूलस्फिक् समांसलस्फिक् सुखान्वितो भवति । ६७।१७य्द्/ व्याघ्रान्तोऽध्यर्धस्फिग् मण्डूकस्फिग् नराधिपतिः ॥ ॥ ६७।१८अब्/ सिंहकटिः मनुजेन्द्रः कपिकरभकटिः धनैः परित्यक्तः । ६७।१८य्द्/ समजठरा भोगयुता घटपिठरनिभौदरा निःस्वाः ॥ ॥ ६७।१९अब्/ अविकलपार्श्वा धनिनो निम्नैः वक्रैश्च भोगसन्त्यक्ताः । ६७।१९य्द्/ समकुक्षा भोगाढ्या निम्नाभिः भोगपरिहीनाः ॥ ॥ ६७।२०अब्/ उन्नतकुक्षाः क्षितिपाः कुटिलाः स्युः मानवा विषमकुक्षाः । ६७।२०य्द्/ सर्पौदरा दरिद्रा भवन्ति बह्वाशिनश्चैव ॥ ॥ ६७।२१अब्/ परिमण्डलौन्नताभिः विस्तीर्णाभिश्च नाभिभिः सुखिनः । ६७।२१य्द्/ अल्पा (स्वल्पा) त्वदृश्यनिम्ना नाभिः क्लेशावहा भवति ॥ ॥ ६७।२२अब्/ वलिमध्यगता विषमा शूलाद् बाधां (शूलाबाधं) करोति नैस्वयं (नैःस्व्यं) च । ६७।२२य्द्/ शाठ्यं वामावर्ता करोति मेधां प्रदक्षिणतः ॥ ॥ ६७।२३अब्/ पार्श्वायता चिरायुषमुपरिष्टागईश्वरं गवाढ्यमधः । ६७।२३य्द्/ शतपत्रकर्णिकाभा नाभिः मनुजेश्वरं कुरुते ॥ ॥ ६७।२४अब्/ शस्त्रान्तं स्त्रीभोगिनमाचार्यं बहुसुतं यथासंख्यम् । ६७।२४य्द्/ एकद्वित्रिचतुर्भिः वलिभिः विन्द्याद् नृपं त्ववलिम् ॥ ॥ ६७।२५अब्/ विषमवलयो मनुष्या भवन्त्यगम्या अभिगामिनः पापाः । ६७।२५य्द्/ ऋजुवलयः सुखभाजः परदारद्वेषिणश्चैव ॥ ॥ ६७।२६अब्/ मांसलमृदुभिः पार्श्वैः प्रदक्षिणावर्तरोमभिः भूपाः । ६७।२६य्द्/ विपरीतैः निर्द्रव्याः सुखपरिहीनाः परप्रेष्याः ॥ ॥ ६७।२७अब्/ सुभगा भवन्त्यनुद्वद्ध (अनुबद्ध) चूचुका निर्धना विषमदीर्घैः । ६७।२७य्द्/ पीनौपचितनिमग्नैः क्षितिपतयश्चूचुकैः सुखिनः ॥ ॥ ६७।२८अब्/ हृदयं समुन्नतं पृथु न वेपनं मांसलं च नृपतीनाम् । ६७।२८य्द्/ अधनानां विपरीतं खररोमचितं शिरालं च ॥ ॥ ६७।२९अब्/ समवक्षसोऽर्थवन्तः पीनैः शूरा हि (शूराः त्व्) अकिंचनाः तनुभिः । ६७।२९य्द्/ विषमं वक्षो येषां ते निःस्वाः शस्त्रनिधनाश्च ॥ ॥ ६७।३०अब्/ विषमैः विषमो जत्रुभिः अर्थविहीनोऽस्थिसन्धिपरिणद्धैः । ६७।३०य्द्/ उन्नतजत्रुः भोगी (भागी) निम्नैः निःस्वोऽर्थवान् पीनैः ॥ ॥ ६७।३१अब्/ चिपिटग्रीवो निःस्वः शुष्का सशिरा च यस्य वा ग्रीवा । ६७।३१य्द्/ महिषग्रीवः शूरः शस्त्रान्तो वृषसमग्रीवः ॥ ॥ ६७।३२अब्/ कंबुग्रीवो राजा प्रलंबकण्ठः प्रभक्षणो भवति । ६७।३२य्द्/ पृष्ठमभग्नमरोमशमर्थवतामशुभदमतोऽन्यत् ॥ ॥ ६७।३३अब्/ अस्वेदनपीनौन्नतसुगन्ध (सुगन्धि) समरोमसंकुलाः कक्षाः । ६७।३३य्द्/ विज्ञातव्या धनिनामतोऽन्यथार्थैः विहीनानाम् ॥ ॥ ६७।३४अब्/ निर्मांसौ रोमचितौ भग्नावल्पौ च निर्धनस्यांसौ । ६७।३४य्द्/ विपुलावव्युच्छिन्नौ सुश्लिष्टौ सौख्यवीर्यवताम् ॥ ॥ ६७।३५अब्/ करिकरसदृशौ वृत्तावाजान्ववलंबिनौ समौ पीनौ । ६७।३५य्द्/ बाहू पृथिवीशानामधनानां (अधमानां) रोमशौ ह्रस्वौ ॥ ॥ ६७।३६अब्/ हस्तांगुलयो दीर्घाश्चिरायुषामवलिताश्च सुभगानाम् । ६७।३६य्द्/ मेधाविनाम् च सूक्ष्माश्चिपिटाः परकर्मनिरतानाम् ॥ ॥ ६७।३७अब्/ स्थूलाभिः धनरहिता बहिर्नताभिश्च शस्त्रनिर्याणाः । ६७।३७य्द्/ कपिसदृशकरा धनिनो व्याघ्रौपमपाणयः पापाः ॥ ॥ ६७।३८अब्/ मणिबन्धनैः निगूढैः दृढैश्च सुश्लिष्टसन्धिभिः भूपाः । ६७।३८य्द्/ हीनैः हस्तच्छेदः श्लथैः सशब्दैश्च निर्द्रव्याः ॥ ॥ ६७।३९अब्/ पितृवित्तेन विहीना भवन्ति निम्नेन करतलेन नराः । ६७।३९य्द्/ संवृतनिम्नैः धनिनः प्रोत्तानकराश्च दातारः ॥ ॥ ६७।४०अब्/ विषमैः विषमा निःस्वाश्च करतलैः ईश्वराः (ईश्वराः) तु लाक्षाभैः । ६७।४०य्द्/ पीतैः अगम्यवनिताभिगामिनो निर्धना रूक्षैः ॥ ॥ ६७।४१अब्/ तुषसदृशनखाः क्लीबाश्चिपिटैः स्फुटितैश्च वित्तसन्त्यक्ताः । ६७।४१य्द्/ कुनखविवर्णैः परतर्कुकाश्च ताम्रैश्चमूपतयः ॥ ॥ ६७।४२अब्/ अंगुष्ठयवैः आढ्याः सुतवन्तो अंगुष्ठमूलजैश्च यवैः (मूलगैश्च यवः) । ६७।४२य्द्/ दीर्घांगुलिपर्वाणः सुभगा दीर्घायुषश्चैव ॥ ॥ ६७।४३अब्/ स्निग्धा निम्ना रेखा धनिनां तद्व्यत्ययेन निःस्वानाम् । ६७।४३य्द्/ विरलांगुलयो निःस्वा धनसंचयिनो घनांगुलयः ॥ ॥ ६७।४४अब्/ तिस्रो रेखा मणिबन्धनोत्थिताः करतलौपगा नृपतेः । ६७।४४य्द्/ मीनयुगांकितपाणिः नित्यं सत्रप्रदो भवति ॥ ॥ ६७।४५अब्/ वज्राकारा धनिनां विद्याभाजां च मीनपुच्छनिभाः । ६७।४५य्द्/ शंख आतपत्रशिविकागजाश्वपद्मौपमा नृपतेः ॥ ॥ ६७।४६अब्/ कलशमृणालपता अकांकुशौपमाभिः भवन्ति निधिपालाः । ६७।४६य्द्/ दामनिभाभिश्च आढ्याः स्वस्तिकरूपाभिः ऐश्वर्यम् ॥ ॥ ६७।४७अब्/ चक्रासिपरशुतोमरशक्तिधनुःकुन्तसन्निभा रेखाः । ६७।४७य्द्/ कुर्वन्ति चमूनाथं यज्वानमुलूखलाकाराः ॥ ॥ ६७।४८अब्/ मकरध्वजकोष्ठागारसन्निभाभिः महाधनोपेताः । ६७।४८य्द्/ वेदीनिभेन चैवाग्निहोत्रिणो ब्रह्मतीर्थेन ॥ ॥ ६७।४९अब्/ वापीदेवकुलाद्यैः धर्मं कुरुवन्ति च त्रिकोणाभिः । ६७।४९य्द्/ अंगुष्ठमूलरेखाः पुत्राः स्युः दारिकाः सूक्ष्माः ॥ ॥ ६७।५०अब्/ रेखाः प्रदेशिनिगताः (गाः) शतायुषं कल्पनीयमूनाभिः । ६७।५०य्द्/ छिन्नाभिः द्रुमपतनं बहुरेखारेखिणो निःस्वाः ॥ ॥ ६७।५१अब्/ अतिकृशदीर्घैश्चिबुकैः निर्द्रव्या मांसलैः धनोपेताः । ६७।५१य्द्/ विंब (बिंब) उपमैः अवक्रैः अधरैः भूपाः तनुभिः अस्वाः ॥ ॥ ६७।५२अब्/ ओष्ठैः स्फुटितविखण्डितविवर्णरूक्षैश्च धनपरित्यक्ताः । ६७।५२य्द्/ स्निग्धा घनाश्च दशनाः सुतीक्ष्णदंष्ट्राः समाश्च शुभाः ॥ ॥ ६७।५३अब्/ जिह्वा रक्ता दीर्घा श्लक्ष्णा सुसमा च भोगिनो (भोगिनां) ज्ञेया । ६७।५३य्द्/ श्वेता कृष्णा परुषा निर्द्रव्याणां तथा तालु ॥ ॥ ६७।५४अब्/ वक्त्रं सौम्यं संवृतममलं श्लक्ष्णं समं च भूपानाम् । ६७।५४य्द्/ विपरीतं क्लेशभुजां महामुखं दुर्भगाणां च ॥ ॥ ६७।५५अब्/ स्त्रीमुखमनपत्यानां शाठ्यवतां मण्डलं परिज्ञेयम् । ६७।५५य्द्/ दीर्घं निर्द्रव्याणां भीरुमुखाः पापकर्माणः ॥ ॥ ६७।५६अब्/ चतुरस्रं (चतुरश्रं) धूर्तानां निम्नं वक्रं (वक्त्रं) च तनयरहितानाम् । ६७।५६य्द्/ कृपणानामतिह्रस्वं सम्पूर्णं भोगिनां कान्तम् ॥ ॥ ६७।५७अब्/ अस्फुटिताग्रं स्निग्धं श्मश्रु शुभं मृदु च सन्नतं चैव । ६७।५७य्द्/ रक्तैः परुषैश्चौराः श्मश्रुभिः अल्पैश्च विज्ञेयाः ॥ ॥ ६७।५८अब्/ निर्मांसैः कर्णैः पापमृत्यवश्चर्पटैः सुबहुभोगाः । ६७।५८य्द्/ कृपणाश्च ह्रस्वकर्णाः शंकुश्रवणाश्चमूपतयः (च भूपतयः) ॥ ॥ ६७।५९अब्/ रोमशकर्णा दीर्घायुषश्च (तु) धनभागिनो विपुलकर्णाः । ६७।५९य्द्/ क्रूराः शिरावनद्धैः व्यालंबैः मांसलैः सुखिनः ॥ ॥ ६७।६०अब्/ भोगी त्वनिम्नगण्डो मन्त्री सम्पूर्णमांसगण्डो यः । ६७।६०य्द्/ सुखभाक् शुकसमनासश्चिरजीवी शुष्कनासश्च ॥ ॥ ६७।६१अब्/ छिन्नानुरूपया अगम्यगामिनो दीर्घया तु सौभाग्यम् । ६७।६१य्द्/ आकुंचितया चौरः स्त्रीमृत्युः स्यागिपिटनासः ॥ ॥ ६७।६२अब्/ धनिनोऽग्रवक्रनासा दक्षिणविनताः (वक्राः) प्रभक्षणाः क्रूराः । ६७।६२य्द्/ ऋज्वी स्वल्पच्छिद्रा सुपुटा नासा सभाग्यानाम् ॥ ॥ ६७।६३अब्/ धनिनां क्षुतं सकृद् द्वित्रिपिण्डितं ह्लादि सानुनादं च । ६७।६३य्द्/ दीर्घायुषां प्रमुक्तं विज्ञेयं संहतं चैव ॥ ॥ ६७।६४अब्/ पद्मदलाभैः धनिनो रक्तान्तविलोचनाः (विलोचनाः) श्रियः भाजः । ६७।६४य्द्/ मधुपिंगलैः महार्था मार्जारविलोचनैः पापाः ॥ ॥ ६७।६५अब्/ हरिणाक्षा मण्डललोचनाश्च जिह्मैश्च लोचनैश्चौराः । ६७।६५य्द्/ क्रूराः केकरनेत्रा गजसदृशविलोचनाश्चमूपतयः (दृशश्च भूपतयः) ॥ ॥ ६७।६६अब्/ ऐश्वर्यम् गंभीरैः नीलोत्पलकान्तिभिश्च विद्वांसः । ६७।६६य्द्/ अतिकृष्णतारकाणामक्ष्नामुत्पाटनं भवति ॥ ॥ ६७।६७अब्/ मन्त्रित्वं स्थूलदृशां श्यावाक्षाणां भवति सौभाग्यम् । ६७।६७य्द्/ दीना दृग् निःस्वानां स्निग्धा विपुलार्थभोगवताम् ॥ ॥ ६७।६८अब्/ अभ्युन्नताभिः अल्पायुषो विशालौन्नताभिः अतिसुखिनः । ६७।६८य्द्/ विषमभ्रुवो दरिद्रा बालेन्दुनतभ्रुवः सधनाः ॥ ॥ ६७।६९अब्/ दीर्घा असंसक्ताभिः धनिनः खण्डाभिः अर्थपरिहीनाः । ६७।६९य्द्/ मध्यविनतभ्रुवो ये ते सक्ताः स्त्रीष्वगम्यासु ॥ ॥ ६७।७०अब्/ उन्नतविपुलैः शंखैः धनिनो (धन्या) निम्नैः सुतार्थसन्त्यक्ताः । ६७।७०य्द्/ विषमललाटा विधना धनवन्तोऽर्धेन्दुसदृशेन ॥ ॥ ६७।७१अब्/ शुक्तिविशालैः आचार्यता शिरासन्ततैः अधर्मरताः । ६७।७१य्द्/ उन्नतशिराभिः आढ्याः स्वस्तिकवत् संस्थिताभिश्च ॥ ॥ ६७।७२अब्/ निम्नललाटा वधबन्धभागिनः क्रूरकर्मनिरताश्च । ६७।७२य्द्/ अभ्युन्नतैश्चमूपाः (भूपाः) कृपणाः स्युः संवृत (सग़्कट) ललाटाः ॥ ॥ ६७।७३अब्/ रुदितमदीनमनश्रु स्निग्धं च शुभावहं मनुष्याणाम् । ६७।७३य्द्/ रूक्षं दीनं प्रचुराश्रु चैव न शुभप्रदं पुंसाम् ॥ ॥ ६७।७४अब्/ हसितं शुभदमकंपं सनिमीलितलोचनं तु पापस्य । ६७।७४य्द्/ दुष्टस्य (हृष्टस्य) हसितमसकृत् सोन्मादस्यासकृत् प्रान्ते ॥ ॥ ६७।७५अब्/ तिस्रो रेखाः शतजीविनां ललाटायताः स्थिता यदि ताः । ६७।७५य्द्/ चतसृभिः अवनीशत्वं नवतिश्चायुः सपंचाब्दा ॥ ॥ ६७।७६अब्/ विच्छिन्नाभिश्चागम्यगामिनो नवतिः अपि अरेखेण । ६७।७६य्द्/ केशान्तोपगताभी रेखाभिः अशीतिवर्षायुः ॥ ॥ ६७।७७अब्/ पंचभिः आयुः सप्ततिः एकाग्रावस्थिताभिः अपि षष्टिः । ६७।७७य्द्/ बहुरेखेण शतार्धं चत्वारिंशग वक्राभिः ॥ ॥ ६७।७८अब्/ भ्रूलग्नाभिः त्रिंशद् (त्रिंशभ्रूलग्नाभिः) विंशतिकश्चैव वामवक्राभिः । ६७।७८य्द्/ क्षुद्राभिः स्वल्पायुः न्यूनाभिश्चान्तरे कल्प्यम् ॥ ॥ ६७।७९अब्/ परिमण्डलैः गवाढ्याश्छत्राकारैः शिरोभिः अवनीशाः । ६७।७९य्द्/ चिपिटैः पितृमातृघ्नाः करोटिशिरसां चिरान् मृत्युः ॥ ॥ ६७।८०अब्/ घटमूर्धा अध्वानरुचिः द्विमस्तकः पापकृद् धनैः त्यक्तः । ६७।८०य्द्/ निम्नं तु शिरो महतां बहुनिम्नमनर्थदं भवति ॥ ॥ ६७।८१अब्/ एकैकभवैः स्निग्धैः कृष्णैः आकुंचितैः अभिन्नाग्रैः । ६७।८१य्द्/ मृदुभिः न चातिबहुभिः केशैः सुखभाग् नरेन्द्रो वा ॥ ॥ ६७।८२अब्/ बहुमूलविषमकपिलाः स्थूलस्फुटिताग्रपरुषह्रस्वाश्च । ६७।८२य्द्/ अतिकुटिलाश्चातिघनाश्च मूर्धजा वित्तहीनानाम् ॥ ॥ ६७।८३अब्/ यद्यद् गात्रं रूक्षं मांसविहीनं शिरावनद्धं च । ६७।८३य्द्/ तत्तदनिष्टं प्रोक्तं विपरीतमतः शुभं सर्वम् ॥ ॥ ६७।८४अब्/ त्रिषु विपुलो गंभीरः त्रिष्वेव षडुन्नतश्चतुर्ह्रस्वः । ६७।८४य्द्/ सप्तसु रक्तो राजा पंचसु दीर्घश्च सूक्ष्मश्च ॥ ॥ ६७।८५अ नाभी (नाभिः) स्वरः सत्त्वमिति प्रशस्तं (प्रदिष्टं) ६७।८५ब् गंभीरमेतत् त्रितयं नराणाम् । ६७।८५य् उरो ललाटं वदनं च पुंसां ६७।८५द् विस्तीर्णमेतत् त्रितयं प्रशस्तम् ॥ ॥ ६७।८६अ वक्षोऽथ कक्षा नखनासिकास्यं ६७।८६ब् कृकाटिका चेति षडुन्नतानि । ६७।८६य् ह्रस्वानि चत्वारि च लिंगपृष्ठं ६७।८६द् ग्रीवा च जंघे च हितप्रदानि ॥ ॥ ६७।८७अ नेत्रान्तपादकरताल्वधरोष्ठजिह्वा ६७।८७ब् रक्ता नखाश्च खलु सप्त सुखावहानि । ६७।८७य् सूक्ष्माणि पंच दशनांगुलिपर्वकेशाः ६७।८७द् साकं त्वचा कररुहा न च (कररुहाश्च न) दुःखितानाम् ॥ ॥ ६७।८८अब्/ हनुलोचनबाहुनासिकाः स्तनयोः अन्तरमत्र पंचमम् । ६७।८८य्द्/ इति दीर्घमिदं तु पंचकं न भवत्येव नृणामभूभृताम् ॥ ॥ ६७।८९अ छाया शुभाशुभफलानि निवेदयन्ती ६७।८९ब् लक्ष्या मनुष्यपशुपक्षिषु लक्षणज्ञैः । ६७।८९य् तेजोगुणान् बहिः अपि प्रविकाशयन्ती ६७।८९द् दीपप्रभा स्फटिकरत्नघटस्थितेव ॥ ॥ ६७।९०अ स्निग्धद्विजत्वग्नखरोमकेशाः (केश) ६७।९०ब् छाया सुगन्धा च महीसमुत्था । ६७।९०य् तुष्ट्यर्थलाभाभ्युदयान् करोति ६७।९०द् धर्मस्य चाहन्यहनि प्रवृत्तिम् ॥ ॥ ६७।९१अ स्निग्धा सिताच्छहरिता नयनाभिरामा ६७।९१ब् सौभाग्यमार्दवसुखाभ्युदयान् करोति । ६७।९१य् सर्वार्थसिद्धिजननी जननीव च आप्या ६७।९१द् छाया फलं तनुभृतां शुभमादधाति ॥ ॥ ६७।९२अ चण्डा अधृष्या पद्महेमाग्निवर्णा ६७।९२ब् युक्ता तेजोविक्रमैः सप्रतापैः । ६७।९२य् आग्नेयीति प्राणिनां स्याज्जयाय ६७।९२द् क्षिप्रं सिद्धिं वांछितार्थस्य दत्ते (धत्ते) ॥ ॥ ६७।९३अ मलिनपरुषकृष्णा पापगन्धानिलोत्था ६७।९३ब् जनयति वधबन्धव्याध्यनर्थार्थनाशान् । ६७।९३य् स्फटिकसदृशरूपा भाग्ययुक्तात्युदारा ६७।९३द् निधिः इव गगनोत्था श्रेयसां स्वच्छवर्णा ॥ ॥ ६७।९४अ छायाः क्रमेण कुजलाग्न्यनिलांबरोत्थाः ६७।९४ब् केचिद् वदन्ति दश ताश्च यथानुपूर्व्या । ६७।९४य् सूर्याब्जनाभपुरुहूतयमौडुपानां ६७।९४द् तुल्याः तु लक्षणफलैः इति तत्समासः ॥ ॥ ६७।९५अब्/ करिवृषरथौघभेरीमृदंगसिंहाभ्र (अब्द) निःस्वना भूपाः । ६७।९५य्द्/ गर्दभजर्जररूक्षस्वराश्च धनसौख्यसन्त्यक्ताः ॥ ॥ ६७।९६अब्/ सप्त भवन्ति च सारा मेदोमज्जात्वगस्थिशुक्राणि । ६७।९६य्द्/ रुधिरं मांसं चेति प्राणभृतां तत्समासफलम् ॥ ॥ ६७।९७अब्/ ताल्वोष्ठदन्तपालीजिह्वानेत्रान्तपायुकरचरणैः । ६७।९७य्द्/ रक्ते (रक्तैः) तु रक्तसारा बहुसुखवनितार्थपुत्रयुताः ॥ ॥ ६७।९८अब्/ स्निग्धत्वक्का धनिनो मृदुभिः सुभगा विचक्षणाः तनुभिः । ६७।९८य्द्/ मज्जामेदःसाराः सुशरीराः पुत्रवित्तयुताः (युक्ताः) ॥ ॥ ६७।९९अब्/ स्थूलास्थिः अस्थिसारो बलवान् विद्यान्तगः सुरूपश्च । ६७।९९य्द्/ बहुगुरुशुक्राः सुभगा विद्वांसो रूपवन्तश्च ॥ ॥ ६७।१००अब्/ उपचितदेहो विद्वान् धनी सुरूपश्च मांससारो यः । ६७।१००य्द्/ संघाता इति च सुश्लिष्टसन्धिता सुखभुजो ज्ञेया ॥ ॥ ६७।१०१अब्/ स्नेहः पंचसु लक्ष्यो वाग्जिह्वादन्तनेत्रनखसंस्थः । ६७।१०१य्द्/ सुतधनसौभाग्ययुताः स्निग्धैः तैः निर्धना रूक्षैः ॥ ॥ ६७।१०२अब्/ द्युतिमान् वर्णस्निग्धः (वर्णः स्निग्धः) क्षितिपानाम् मध्यमः सुतार्थवताम् । ६७।१०२य्द्/ रूक्षो धनहीनानां शुद्धः शुभदो न संकीर्णः ॥ ॥ ६७।१०३अब्/ साध्यमनूकं वक्त्राद् गोवृषशार्दूलसिंहगरुडमुखाः । ६७।१०३य्द्/ अप्रतिहतप्रतापा जितरिपवो मानवेन्द्राश्च ॥ ॥ ६७।१०४अब्/ वानरमहिषवराहाजतुल्यवदनाः श्रुतार्थ (सुतार्थ) सुखभाजः । ६७।१०४य्द्/ गर्दभकरभप्रतिमैः मुखैः शरीरैश्च निःस्वसुखाः ॥ ॥ ६७।१०५अब्/ अष्टशतं षण्णवतिः (षणवतिः) परिमाणं चतुरशीतिः इति पुंसाम् । ६७।१०५य्द्/ उत्तमसमहीनानामंगुलसंख्या स्वमानेन ॥ ॥ ६७।१०६अब्/ भारार्धतनुः सुखभाक् तुलितोऽतो दुःखभाग् भवत्यूनः । ६७।१०६य्द्/ भारोऽतिवाढ्यानामध्यर्धः सर्वधरणीशः ॥ ॥ ६७।१०७अब्/ विंशतिवर्षा नारी पुरुषः खलु पंचविंशतिभिः अब्दैः । ६७।१०७य्द्/ अर्हति मानोन्मानं जीवितभागे चतुर्थे वा ॥ ॥ ६७।१०८अब्/ भूजलशिख्यनिलांबरसुरनररक्षः पिशाचकतिरश्चाम् । ६७।१०८य्द्/ सत्त्वेन भवति पुरुषो लक्षणमेतद् भवति तेषां (एषां) ॥ ॥ ६७।१०९अ महीस्वभावः शुभपुष्पगन्धः ६७।१०९ब् संभोगवान् सुश्वसनः स्थिरश्च । ६७।१०९य् तोयस्वभावो बहुतोयपायी ६७।१०९द् प्रियाभिभाषी (अभिलाषी) रसभाजनः (भोजनः) च ॥ ॥ ६७।११०अ अग्निप्रकृत्या चपलोऽतितीक्ष्णश् ६७।११०ब् चण्डः क्षुधालुः बहुभोजनश्च । ६७।११०य् वायोः स्वभावेन चलः कृशश्च ६७।११०द् क्षिप्रं च कोपस्य वशं प्रयाति ॥ ॥ ६७।१११अ खप्रकृतिः निपुणो विवृतास्यः ६७।१११ब् शब्दगतेः कुशलः सुशिरांगः । ६७।१११य् त्यागयुतः (त्यागयुतो) पुरुषो मृदुकोपः ६७।१११द् स्नेहरतश्च भवेत् सुरसत्त्वः ॥ ॥ ६७।११२अब्/ मर्त्यसत्त्वसंयुतो गीतभूषणप्रियः । ६७।११२य्द्/ संविभागशीलवान् नित्यमेव मानवः ॥ ॥ ६७।११३अ तीक्ष्णप्रकोपः खलचेष्टितश्च ६७।११३ब् पापश्च सत्त्वेन निशाचराणाम् । ६७।११३य् पिशाचसत्त्वश्चपलो मलाक्तो ६७।११३द् बहुप्रलापी च समुल्बणांगः ॥ ॥ ६७।११४अ भीरुः क्षुधालुः बहुभुक् च यः स्याद् ६७।११४ब् ज्ञेयश्च (स) सत्त्वेन नरः तिरश्चाम् । ६७।११४य् एवं नराणां प्रकृतिः प्रदिष्टा ६७।११४द् यल्लक्षणज्ञाः प्रवदन्ति सत्त्वम् ॥ ॥ ६७।११५अ शार्दूलहंससमदद्विपगोपतीनां ६७।११५ब् तुल्या भवन्ति गतिभिः शिखिनां च भूपाः । ६७।११५य् येषां च शब्दरहितं स्तिमितं च यातं ६७।११५द् तेऽपीश्वरा द्रुतपरिप्लुतगा दरिद्राः ॥ ॥ ६७।११६अ श्रान्तस्य यानमशनं च बुभुक्षितस्य ६७।११६ब् पानं तृषापरिगतस्य भयेषु रक्षा । ६७।११६य् एतानि यस्य पुरुषस्य भवन्ति काले ६७।११६द् धन्यं वदन्ति खलु तं नरलक्षणज्ञाः ॥ ॥ ६८।११७अब्/ पुरुषलक्षणमुक्तमिदं मया मुनिमतानि अवलोक्य समासतः । ६८।११७य्द्/ इदमधीत्य नरो नृपसम्मतो भवति सर्वजनस्य च वल्लभः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६८ पंचमनुष्यविभागाध्यायः ६८।१अब्/ ताराग्रहैः बलयुतैः स्वक्षेत्रस्वौच्चगैश्चतुष्टयगैः । ६८।१य्द्/ पंच पुरुषाः प्रशस्ता जायन्ते तान् अहं वक्ष्ये ॥ ॥ ६८।२अब्/ जीवेन भवति हंसः सौरेण शशः कुजेन रुचकश्च । ६८।२य्द्/ भद्रो बुधेन बलिना मालव्यो दैत्यपूज्येन ॥ ॥ ६८।३अब्/ सत्त्वमहीनं सूर्यात्शारीरं मानसं च चन्द्रबलात् । ६८।३य्द्/ यद् राशिभेदयुक्तावेतौ तल्लक्षणः स पुमान् ॥ ॥ ६८।४अब्/ तद्धातुमहाभूतप्रकृतिद्युतिवर्णसत्त्वरूपाद्यैः । ६८।४य्द्/ अबलरवीन्दुयुतैः तैः संकीर्णा लक्षणैः पुरुषाः ॥ ॥ ६८।५अब्/ भौमात् सत्त्वं गुरुता बुधात् सुरेज्यात् स्वरः सितात् स्नेहः । ६८।५य्द्/ वर्णः सौरादेषां गुणदोषैः साध्वसाधुत्वम् ॥ ॥ ६८।६अब्/ संकीर्णाः स्युः न नृपा दशासु तेषां भवन्ति सुखभाजः । ६८।६य्द्/ रिपुगृहनीचौच्चच्युतसत्पापनिरीक्षणैः भेदाः (भेदः) ॥ ॥ ६८।७अब्/ षण्णवतिः अंगुलानां व्यायामो दीर्घता च हंसस्य । ६८।७य्द्/ शशरुचकभद्रमालव्यसंज्ञिताः त्र्यंगुलविवृद्ध्या ॥ ॥ ६८।८अ यः सात्त्विकः तस्य दया स्थिरत्वं ६८।८ब् सत्त्वार्जवं ब्राह्मणदेवभक्तिः । ६८।८य् रजो अधिकः काव्यकलाक्रतुस्त्री- ६८।८द् संसक्तचित्तः पुरुषोऽतिशूरः ॥ ॥ ६८।९अ तमोऽधिको वंचयिता परेषां ६८।९ब् मूर्खोऽलसः क्रोधपरोऽतिनिद्रः । ६८।९य् मिश्रैः गुणैः सत्त्वरजस्तमोभिः ६८।९द् मिश्राः तु ते सप्त सह प्रभेदैः ॥ ॥ ६८।१०अ मालव्यो नागनासः समभुज (नागनाससमभुज) युगलो जानुसम्प्राप्तहस्तो ६८।१०ब् मांसैः पूर्णांगसन्धिः समरुचिरतनुः मध्यभागे कृशश्च । ६८।१०य् पंचाष्टौ च ऊर्ध्वमास्यं श्रुतिविवरमपि त्र्यंगुलोनं च तिर्यग् ६८।१०द् दीप्ताक्षं सत्कपोलं समसितदशनं नातिमांसाधरोष्ठम् ॥ ॥ ६८।११अ मालवान् स भरुकच्छसुराष्ट्रान् ६८।११ब् लाटसिन्धुविषयप्रभृतींश्च । ६८।११य् विक्रमार्जितधनोऽवति राजा ६८।११द् पारियात्रनिलयान् (निलयः) कृतबुद्धिः ॥ ॥ ६८।१२अब्/ सप्ततिवर्षो मालव्योऽयं त्यक्ष्यति सम्यक् प्राणां तीर्थे । ६८।१२य्द्/ लक्षणमेतत् सम्यक् प्रोक्तं शेषनराणां चातो वक्ष्ये ॥ ॥ ६८।१३अ उपचितसमवृत्तलंबबाहुः ६८।१३ब् भुजयुगलप्रमितः समुच्छ्रयोऽस्य । ६८।१३य् मृदुतनुघनरोमनद्धगण्डो ६८।१३द् भवति नरः खलु लक्षणेन भद्रः ॥ ॥ ६८।१४अ त्वक्षुक्रसारः पृथुपीनवक्षाः ६८।१४ब् सत्त्वाधिको व्याघ्रमुखः स्थिरश्च । ६८।१४य् क्षमान्वितो धर्मपरः कृतज्ञो ६८।१४द् गजेन्द्रगामी बहुशास्त्रवेत्ता ॥ ॥ ६८।१५अ प्राज्ञो वपुष्मान् सुललाटशंखः ६८।१५ब् कलास्वभिज्ञो धृतिमान् सुकुक्षिः । ६८।१५य् सरोजगर्भद्युतिपाणिपादो ६८।१५द् योगी सुनासः समसंहतभ्रूः ॥ ॥ ६८।१६अ नवांबुसिक्तावनिपत्रकुंकुम- ६८।१६ब् द्विपेन्द्रदानागुरुतुल्यगन्धता । ६८।१६य् शिरोरुहाश्चएकजकृष्णकुंचिताः ६८।१६द् तुरंगनागोपमगुह्यगूढता (गूढगुह्यता) ॥ ॥ ६८।१७अ हलमुशलगदासिशंखचक्र- ६८।१७ब् द्विपमकराब्जरथांकितांघ्रि (अन्ह्रि) हस्तः । ६८।१७य् विभवमपि जनोऽस्य बोभुजीति ६८।१७द् क्षमति हि न स्वजनं स्वतन्त्रबुद्धिः ॥ ॥ ६८।१८अ अंगुलानि नवतिश्च षडूनान्य्- ६८।१८ब् उच्छ्रयेण तुलयापि हि भारः । ६८।१८य् मध्यदेशनृपतिः यदि पुष्टाश् ६८।१८द् त्र्यादयोऽस्य सकलावनिनाथः ॥ ॥ ६८।१९अब्/ भुक्त्वा सम्यग्वसुधां शौर्येणौपार्जितामशीत्यब्दः । ६८।१९य्द्/ तीर्थे प्राणां त्यक्त्वा भद्रो देवालयं याति ॥ ॥ ६८।२०अ ईषद्दन्तुरकः तनुद्विजनखः कोशेक्षणः शीघ्रगो ६८।२०ब् विद्याधातुवणिक्क्रियासु निरतः सम्पूर्णगण्डः शठः । ६८।२०य् सेनानीः प्रियमैथुनः परजनस्त्रीसक्तचित्तश्चलः ६८।२०द् शूरो मातृहितो वनाचलनदीदुर्गेषु सक्तः शशः ॥ ॥ ६८।२१अ दीर्घो अंगुलानां शतमष्टहीनं ६८।२१ब् साशंकचेष्टः पररन्ध्रविग । ६८।२१य् सारोऽस्य मज्जा निभृतप्रचारः ६८।२१द् शशो ह्यतो (अयं) नातिगुरुः प्रदिष्टः ॥ ॥ ६८।२२अ मध्ये कृशः खेटकखंगवीणा ६८।२२ब् पर्यंकमालामुरजानुरूपाः । ६८।२२य् शूलोपमाश्च ऊर्ध्वगताश्च रेखाः ६८।२२द् शशस्य पादोपगताः करे वा ॥ ॥ ६८।२३अ प्रात्यन्तिको माण्डलिकोऽथवा अयं ६८।२३ब् स्फिक्स्रावशूलाभिभवार्तमूर्तिः । ६८।२३य् एवं शशः सप्ततिहायनोऽयं ६८।२३द् वैवस्वतस्यालयमभ्युपैति ॥ ॥ ६८।२४अ रक्तं पीनकपोलमुन्नतनसं वक्त्रं सुवर्णोपमं ६८।२४ब् वृत्तं चास्य शिरोऽक्षिणी मधुनिभे सर्वे च रक्ता नखाः । ६८।२४य् स्रग्दामांकुशशंखमत्स्ययुगलक्रत्वंगकुंभांबुजैश् ६८।२४द् चिह्नैः हंसकलस्वनः सुचरणो हंसः प्रसन्नेन्द्रियः ॥ ॥ ६८।२५अब्/ रतिः अंभसि शुक्रसारता द्विगुणा चाष्टशतैः पलैः मितिः । ६८।२५य्द्/ परिमाणमथास्य षड्युता नवतिः सम्परिकीर्तिता बुधैः ॥ ॥ ६८।२६अब्/ भुनक्ति हंसः खसशूरसेनान् गान्धारगंगायामुनान्तरालम् । ६८।२६य्द्/ शतं दशोनं शरदां नृपत्वं कृत्वा वनान्ते समुपैति मृत्युम् ॥ ॥ ६८।२७अब्/ सुभ्रूकेशो रक्तश्यामः कंबुग्रीवो व्यादीर्घास्यः । ६८।२७य्द्/ शूरः क्रूरः श्रेष्ठो मन्त्री चौरस्वामी व्यायामी च ॥ ॥ ६८।२८अ यन्मात्रमास्यं रुचकस्य दीर्घं ६८।२८ब् मध्यप्रदेशे चतुरस्रता (चतुरश्रता) सा । ६८।२८य् तनुच्छविः शोणितमांससारो ६८।२८द् हन्ता द्विषां साहससिद्धकार्यः ॥ ॥ ६८।२९अ खट्वांगवीणावृषचापवज्र- ६८।२९ब् शक्तीन्द्रशूलांकितपाणिपादः । ६८।२९य् भक्तो गुरुब्राह्मणदेवतानां ६८।२९द् शतांगुलः स्यात् तु सहस्रमानः (तुलया सहस्रं) ॥ ॥ ६८।३०अ मन्त्राभिचारकुशलः कृशजानुजंघो ६८।३०ब् विन्ध्यं ससह्यगिरिमुज्जयिनीं च भुक्त्वा । ६८।३०य् सम्प्राप्य सप्ततिसमा रुचको नरेन्द्रः ६८।३०द् शस्त्रेण मृत्युमुपयात्यथवाऽनलेन ॥ ॥ ६८।३१अ पंचापरे वामनको जघन्यः ६८।३१ब् कुब्जोऽथवा मण्डलकोऽथ साची (समी) । ६८।३१य् पूर्वोक्तभूपानुचरा भवन्ति ६८।३१द् संकीर्णसंज्ञः (संज्ञाः) शृणु लक्षणैः तान् ॥ ॥ ६८।३२अ सम्पूर्णांगो वामनो भग्नपृष्ठः ६८।३२ब् किंचिग ऊरूमध्यकक्ष्य (कक्ष) अन्तरेषु । ६८।३२य् ख्यातो राज्ञां ह्येष भद्रानुजीवी ६८।३२द् स्फीटो राजा (दाता) वासुदेवस्य भक्तः ॥ ॥ ६८।३३अ मालव्यसेवी तु जघन्यनामा ६८।३३ब् खण्डेन्दुतुल्यश्रवणः सुसन्धिः । ६८।३३य् शुक्रेण सारह् पिशुनः कविश्च ६८।३३द् रूक्षच्छविः स्थूलकरांगुलीकः ॥ ॥ ६८।३४अ क्रूरो धनी स्थूलमतिः प्रतीतः ६८।३४ब् ताम्रच्छविः स्यात् परिहासशीलः ६८।३४य् उरो अंघ्रि (अन्ह्रि) हस्तेष्वसिशक्तिपाश- ६८।३४द् परश्वधांकः स (अग़्कश्च) जघन्यनामा ॥ ॥ ६८।३५अ कुब्जो नाम्ना यः स शुद्धो ह्यधस्तात् ६८।३५ब् क्षीणः किंचित् पूर्वकाये नतश्च । ६८।३५य् हंसासेवी नास्तिकोऽर्थैरुपेतो ६८।३५द् विद्वान् शूरः सूचकः स्यात् कृतज्ञः ॥ ॥ ६८।३६अ कलास्वभिज्ञः कलहप्रियश्च ६८।३६ब् प्रभूतभृत्यः प्रमदाजितश्च । ६८।३६य् सम्पूज्य लोकं प्रजहात्यकस्मात् ६८।३६द् कुब्जोऽयमुक्तः सततोद्यतश्च ॥ ॥ ६८।३७अब्/ मण्डलकक्षणमतो (कनामधेयो लक्षणमतो) रुचकानुचरोऽभिचारवित् कुशलः । ६८।३७य्द्/ कृत्यावेताल (वैताल) आदिषु कर्मसु विद्यासु चानुरतः ॥ ॥ ६८।३८अब्/ वृद्धाकारः खरपरुषमूर्धजश्रूक्षमूर्धजः) च शत्रुनाशने कुशलः । ६८।३८य्द्/ द्विजदेवयज्ञयोगप्रसक्तधीः स्त्रीजितो मतिमान् ॥ ॥ ६८।३९अ साचीइति (सामीति) यः सोऽतिविरूपदेहः ६८।३९ब् शशानुगामी खलु दुर्भगश्च । ६८।३९य् दाता महारंभसमाप्तकार्यो ६८।३९द् गुणैः शशस्यैव भवेत् समानः ॥ ॥ ६८।४०अ पुरुषलक्षणमुक्तमिदम् मया ६८।४०ब् मुनिमतानि निरीक्ष्य समासतः । ६८।४०य् इदमधीत्य नरो नृपसम्मतो ६८।४०द् भवति सर्वजनस्य च वल्लभः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ६९ कन्यालक्षणाध्यायः ६९।१अ स्निग्धौन्नताग्रतनुताम्रनखौ कुमार्याः ६९।१ब् पादौ समौपचितचारुनिगूढगुल्फौ । ६९।१य् श्लिष्टांगुली कमलकान्तितलौ च यस्याः ६९।१द् तामुद्वहेद् यदि भुवोऽधिपतित्वमिच्छेत् ॥ ॥ ६९।२अ मत्स्यांकुशाब्जयववज्रहलासिचिह्न- ६९।२ब् अवस्वेदनौ मृदुतलौ चरणौ प्रशस्तौ । ६९।२य् जंघे च रोमरहिते विशिरे सुवृत्ते ६९।२द् जानुद्वयं सममनुल्बणसन्धिदेशम् ॥ ॥ ६९।३अ ऊरू घनौ करिकरप्रतिमावरोमाव् ६९।३ब् अश्वत्थपत्रसदृशं विपुलं च गुह्यम् । ६९।३य् श्रोणीललाटमुरुकूर्मसमुन्नतं च ६९।३द् गूढो मणिश्च विपुलां श्रियमादधाति ॥ ॥ ६९।४अ विस्तीर्णमांसौपचितो नितंबः ६९।४ब् गुरुश्च धत्ते रशना (रसना) कलापम् । ६९।४य् नाभिः गभीरा (गंभीरा) विपुलांगानां ६९।४द् प्रदक्षिणावर्तगता च शस्ता (प्रशस्ता) ॥ ॥ ६९।५अ मध्यं स्त्रियाः त्रिवलिनाथमरोमशं च ६९।५ब् वृत्तौ घनावविषमौ कठिनावुरस्यौ । ६९।५य् रोमप्रवर्जितं (अपवर्जितं) उरो मृदु चांगनानां ६९।५द् ग्रीवा च कंबुनिचितार्थसुखानि दत्ते (धत्ते) ॥ ॥ ६९।६अ बन्धुजीवकुसुमोपमोऽधरो ६९।६ब् मांसलो रुचिरबिंबरूपभृत् । ६९।६य् कुन्दकुड्मलनिभाः समा द्विजा ६९।६द् योषितां पतिसुखामितार्थदाः ॥ ॥ ६९।७अ दाक्षिण्ययुक्तमशठं परपुष्टहंस- ६९।७ब् वल्गु प्रभाषितमदीनमनल्पसौख्यम् । ६९।७य् नासा समा समपुटा रुचिरा प्रशस्ता ६९।७द् दृग्नीलनीरजदलद्युतिहारिणी च ॥ ॥ ६९।८अब्/ नो संगते नातिपृथू न लंबे शस्ते भ्रुवौ बालशशांकवक्रे । ६९।८य्द्/ अर्धेन्दुसंस्थानमरोमशं च शस्तं ललाटं न नतं न तुंगम् ॥ ॥ ६९।९अब्/ कर्णयुग्ममपि युक्तमांसलं शस्यते म्र्दु समाहितम् समं (समं समाहितं) । ६९।९य्द्/ स्निग्धनीलमृदुकुंचितैकजा मूर्धजाः सुखकराः समं शिरः ॥ ॥ ६९।१०अ भृंगारासनवाजिकुञ्जररथश्रीवृक्षयूपेषुभिः ६९।१०ब् मालाकुण्डलचामरांकुशयवैः शैलैः ध्वजैः तोरणैः । ६९।१०य् मत्स्यस्वस्तिकवेदिकाव्यजनकैः शंखातपत्रांबुजैः ६९।१०द् पादे पाणितलेऽथवा (अपि वा) युवतयो गच्छन्ति राज्ञीपदम् ॥ ॥ ६९।११अ निगूढमणिबन्धनौ तरुणपद्मगर्भोपमौ ६९।११ब् करौ नृपतियोषितस्योषितां) तनुविकृष्टपर्वांगुली । ६९।११य् न निम्नमति नौन्नतं करतलं सुरेखान्वितं ६९।११द् करोत्यविधवां चिरं सुतसुखार्थसंभोगिनीम् ॥ ॥ ६९।१२अ मध्यांगुलिं या मणिबन्धनोत्था ६९।१२ब् रेखा गता पाणितले अंगनायाः । ६९।१२य् ऊर्ध्वस्थिता पादतलेऽथवा या ६९।१२द् पुंसोऽथवा राज्यसुखाय सा स्यात् ॥ ॥ ६९।१३अ कनिष्ठिकामूलभवा गता या ६९।१३ब् प्रदेशिनीमध्यमिकान्तरालम् । ६९।१३य् करोति रेखा परमायुषः सा ६९।१३द् प्रमाणमूना तु तदूनमायुः ॥ ॥ ६९।१४अ अंगुष्टमूले प्रसवस्य रेखाः ६९।१४ब् पुत्रा बृहत्यः प्रमदाः तु तन्व्यः । ६९।१४य् अच्छिन्नमध्या (दीर्घा) बृहदायुषः (बृहदायुषां) ताः ६९।१४द् स्वल्पायुषां छिन्नलघुप्रमाणाः ॥ ॥ ६९।१५अ इतीदमुक्तं शुभमंगनानाम् ६९।१५ब् अतो विपर्यस्तमनिष्टमुक्तम् । ६९।१५य् विशेषतोऽनिष्टफलानि यानि ६९।१५द् समासतः तानि अनुकीर्तयामि ॥ ॥ ६९।१६अ कनिष्ठिका वा तदनन्तरा वा ६९।१६ब् महीं न यस्याः श्पृशति स्त्रियाः स्यात् । ६९।१६य् गताथव्ंगुष्ठमतीत्य यस्याः ६९।१६द् प्रदेशिनी सा कुलटाऽतिपापा ॥ ॥ ६९।१७अ उद्बद्धाभ्याम् पिण्डिकाभ्याम् शिराले ६९।१७ब् शुष्के जंघे लोमशे (रोमशे) चातिमांसे ६९।१७य् वामावर्तं निम्नमल्पं च गुह्यं ६९।१७द् कुंभाकारं चोदरं दुःखितानाम् ॥ ॥ ६९।१८अब्/ ह्रस्वयातिनिःस्वता दीर्घया कुलक्षयः । ६९।१८य्द्/ ग्रीवया पृथूत्थया योषितः प्रचण्डता ॥ ॥ ६९।१९अ नेत्रे यस्याः केकरे पिंगले वा ६९।१९ब् सा दुःशीला श्यावलोलेक्षणा च । ६९।१९य् कूपौ यस्या गण्डयोश्च स्मितेषु ६९।१९द् निःसन्दिग्धं बन्धकीं तां वदन्ति ॥ ॥ ६९।२०अ प्रविलंबिनि देवरं ललाटे ६९।२०ब् श्वशुरं हन्त्युदरे स्फिजोः पतिं च । ६९।२०य् अतिरोमचयान्वितौत्तरओष्ठी ६९।२०द् न शुभा भर्तुः अतीव या च दीर्घा ॥ ॥ ६९।२१अ स्तनौ सरोमौ मलिनौल्बणौ च ६९।२१ब् क्लेशं दधाते विषमौ च कर्णौ । ६९।२१य् स्थूलाः कराला विषमाश्च दन्ताः ६९।२१द् क्लेशाय चौर्याय च कृष्णमांसाः ॥ ॥ ६९।२२अ क्रव्यादरूपैः वृककाककंक- ६९।२२ब् सरीसृपौलूकसमानचिह्नैः ६९।२२य् शुष्कैः शिरालैः विषमैश्च हस्तैः ६९।२२द् भवन्ति नार्यह् सुखवित्तहीनाः ॥ ॥ ६९।२३अ या तूत्तरोष्ठेन समुन्नतेन ६९।२३ब् रूक्षाग्रकेशी कलहप्रिया सा । ६९।२३य् प्रायो विरूपासु भवन्ति दोषा ६९।२३द् यत्राकृतिः तत्र गुणा वसन्ति ॥ ॥ ६९।२४अब्/ पादौ सगुल्फौ प्रथमं प्रदिष्टौ जंघे द्वितीयं तु सजानुचक्रे । ६९।२४य्द्/ मेढ्र ऊरुमुष्कं च ततः तॄतीयं नाभिः कटिश्चैव (च इति) चतुर्थमाहुः ॥ ॥ ६९।२५अब्/ उदरं कथयन्ति पंचमं हृदयं षष्ठमतः स्तनान्वितम् । ६९।२५य्द्/ अथ सप्तममंसजत्रुणी कथयन्त्यष्टममोष्ठकन्धरे ॥ ॥ ६९।२६अब्/ नवमं नयने च सभ्रुणी सललाटं दशमं शिरः तथा । ६९।२६य्द्/ अशुभेष्वशुभं दशाफलं चरणाद्येषु शुभेषु शोभनम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७० वस्त्रच्छेदलक्षणाध्यायः ७०।१अब्(७१।६अब्)/ प्रभूतवस्त्रदाश्विनी भरणि अथापहारिणी । ७०।१य्द्(७१।६य्द्)/ प्रदह्यतेऽग्निदैवते प्रजेस्वरेऽर्थसिद्धयः ॥ ॥ ७०।२अब्(७१।७अब्)/ मृगे तु मूषकाद् भयं व्यसुत्वमेव शंकरे । ७०।२य्द्(७१।७य्द्)/ पुनर्वसौ शुभागमः तदग्रभे धनैः युतिः ॥ ॥ ७०।३अब्(७१।८अब्)/ भुजंगभे विलुप्यते मघासु मृत्युमादिशेत् । ७०।३य्द्(७१।८य्द्)/ भगाह्वये नृपाद् भयं धनागमाय चौत्तरा ॥ ॥ ७०।४अब्(७१।९अब्)/ करेण कर्मसिद्धयः शुभागमः तु चित्रया । ७०।४य्द्(७१।९य्द्)/ शुभं च भोज्यमानिले द्विदैवते जनप्रियः ॥ ॥ ७०।५अब्(७१।१०अब्)/ सुहूद्युतिः (सुहृद्युतिः) च मित्रभे तदग्रभे (पुरन्दरे) ऽंबरक्षयः । ७०।५य्द्(७१।१०य्द्)/ जलप्लुतिश्च नैरृते रुजो जलाधिदैवते ॥ ॥ ७०।६अब्(७१।११अब्)/ मिष्टमन्नमपि वैश्वदैवते वैष्णवे भवति नेत्ररोगता । ७०।६य्द्(७१।११य्द्)/ धान्यलब्धिः (लब्धिं) अपि (अथ) वासवे (विश्वदैवते) विदुः वारुणे विषकृतं महद्भयम् ॥ ॥ ७०।७अ(७१।१२अ) भद्रपदासु भयं सलिलोत्थं ७०।७ब्(७१।१२ब्) तत्परतश्च भवेत् सुतलब्धिः । ७०।७य्(७१।१२इ) रत्नयुतिं कथयन्ति च पौष्णे ७०।७द्(७१।१२द्) योऽभिनवांबरमिच्छति भोक्तुम् ॥ ॥ ७१।१३अब्/ विप्रमतादथ भूपतिदत्तं यग विवाहविधावभिलब्धम् । ७१।१३य्द्/ तेषु गुणै रहितेष्वपि भोक्तुं नूतनमंबरमिष्टफलं स्यात् ॥॥ ७०।८अब्(७१।१४अब्)/ भोक्तुं नवांबरं शस्तम् ऋक्षेऽपि गुणवर्जिते । ७०।८य्द्(७१।१४य्द्)/ विवाहे राजसम्माने ब्रह्मणाणां च सम्मते ॥ ॥ ७०।९अब्(७१।१अब्)/ वस्त्रस्य कोणेषु वसन्ति देवा नराश्च पाशान्तदशान्तमध्ये । ७०।९य्द्(७१।१य्द्)/ शेषाः त्रयश्चात्र निशाचरांशाः तथैव शय्यासनपादुकासु ॥ ॥ ७०।१०अब्(७१।२अब्)/ लिप्ते मषीगोमयकर्दमाद्यैश्छिन्ने प्रदग्धे स्फुटिते च विन्द्यात् । ७०।१०य्द्(७१।२य्द्)/ पुष्टं नवेऽल्पाल्पतरं च भुक्ते पापं शुभं चाधिकमुत्तरीये ॥ ॥ ७०।११अब्(७१।३अब्)/ रुग्राक्षसांशेस्वथवाऽपि मृत्युः पुञ्जन्मतेजश्च मनुष्यभागे । ७०।११य्द्(७१।३य्द्)/ भागेऽमराणामथ भोगवृद्धिः प्रान्तेषु सर्वत्र वदन्त्यनिष्टम् ॥ ॥ ७०।१२अब्(७१।४अब्)/ कंकप्लवौलूककपोतकाकक्रव्यादगोमायुखरौष्ट्रसर्पैः । ७०।१२य्द्(७१।४य्द्)/ छेदाकृतिः दैवतभागगापि पुंसां भयं मृत्युसमं करोति ॥ ॥ ७०।१३अब्(७१।५अब्)/ छत्रध्वजस्वस्तिकवर्धमानश्रीवृक्षकुंभांबुजतोरणाद्यैः । ७०।१३य्द्(७१।५य्द्)/ छेदाकृतिः नैरृतभागगा अपि पुंसां विधत्ते नचिरेण लक्ष्मीम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७१ चामरलक्षणाध्यायः ७१।१अ देवैश्चमर्यः किल वालहेतोः ७१।१ब् सृष्टा हिमक्ष्माधरकन्दरेषु । ७१।१य् आपीतवर्णाश्च भवन्ति तासां ७१।१द् कृष्णाश्च लांगूलभवाः सिताश्च ॥ ॥ ७१।२अ स्नेहो मृदुत्वं बहुव्लता (लता च) ७१।२ब् वैशद्यमल्पास्थिनिबन्धनत्वम् । ७१।२य् शौक्ल्यं च तासां (तेषां) गुणसम्पदुक्ता ७१।२द् विद्धाल्पलुप्तानि न शोभनानि ॥ ॥ ७१।३अ अध्यर्धहस्तप्रमितोऽस्य दण्डो ७१।३ब् हस्तोऽथवा अरत्निसमोऽथवा अन्यः । ७१।३य् काष्ठात्शुभात् कांचनरूप्यगुप्ताद् ७१।३द् रत्नैश्च सर्वैः (विचित्रैः) च हिताय राज्ञाम् ॥ ॥ ७१।४अब्/ यष्ट्यातपत्रांकुशवेत्रचापवितानकुन्तध्वजचामराणाम् । ७१।४य्द्/ व्यापीततन्त्रीमधुकृष्णवर्णा वर्णक्रमेणैव हिताय दण्डाः ॥ ॥ ७१।५अ मातृभूधनकुलक्षयावहा ७१।५ब् रोगमृत्युजननाश्च पर्वभिः । ७१।५य् द्व्यादिभिः द्विकविवर्धितैः क्रमात् ७१।५द् द्वादशान्तविरतैः समैः फलम् ॥ ॥ ७१।६अ यात्राप्रसिद्धिः द्विषतां विनाशो ७१।६ब् लाभाः प्रभूता (प्रभूतो) वसुध्पमः (गमः) च । ७१।६य् व्र्द्धिः पशूनामभिवंछिताप्तिः ७१।६द् त्र्याद्येष्वयुग्मेषु तदीश्वराणाम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७२ छत्रलक्षणाध्यायः ७२।१अब्/ निचितं तु (नु) हंसपक्षैः कृकवाकुमयूरसारसानां वा । ७२।१य्द्/ दौकूल्येन (दौकूलेन) नवेन तु समन्ततश्छादितं शुक्लम् ॥ ॥ ७२।२अब्/ मुक्ताफलैरुपचितं प्रलंबमालाविलं स्फटिकमूलम् । ७२।२य्द्/ षड्ढस्तशुद्धहैमं नवपर्वनगैकदण्डं तु ॥ ॥ ७२।३अब्/ दण्डार्धविस्तृतं तत् समावृतं रत्नभूषितं (रत्नविभूषितम्, रत्नभूषितं) उदग्रम् । ७२।३य्द्/ नृपतेः तदातपत्रं कल्याणपरं विजयदं च ॥ ॥ ७२।४अब्/ युवराजनृपतिपत्न्योः सेनापतिदण्डनायकानां च । ७२।४य्द्/ दण्डोऽर्धपंचहस्तः समपंचकृतोऽर्ध (कृतार्ध) विस्तारः ॥ ॥ ७२।५अब्/ अन्येषामुष्णघ्नं प्रसादपट्टैः विभूषितशिरस्कम् । ७२।५य्द्/ व्यालंबिरत्नमालं छत्रं कार्यं तु (च) मायूरम् ॥ ॥ ७२।६अब्/ अन्येषां तु नराणां शीतातपवारणं तु चतुरस्रं (चतुरश्रं) । ७२।६य्द्/ समवृत्तदण्डयुक्तं छत्रं कार्यं तु विप्राणाम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७३ स्त्रीप्रशंसाध्यायः ७३।१अ जये धरित्र्याः पुरमेव सारं ७३।१ब् पुरे गृहं सद्मनि चएकदेशः । ७३।१य् तत्रापि शय्या शयने वरा स्त्री ७३।१द् रत्नोज्ज्वला राज्यसुखस्य सारः ॥ ॥ ७३।२अब्/ रत्नानि विभूषयन्ति योषा भूष्यन्ते वनिता न रत्नकान्त्या । ७३।२य्द्/ चेतो विनता हरनि अरत्ना नो रत्नानि विनांगनांगसंगं (संगात्) ॥ ॥ ७३।३अ आकारं विनिगूहतां रिपुबलं जेतुं समुत्तिष्ठतां ७३।३ब् तन्त्रं चिन्तयतां कृताकृतशतव्यापारशाखाकुलम् । ७३।३य् मन्त्रिप्रोक्तनिषेविणां (निसेविणाम्, निषेविनां) क्षितिभुजामाशंकिनां सर्वतो ७३।३द् धुःखांभोनिधिवर्तिनां सुखलवः कान्तासमालिंगनम् ॥ ॥ ७३।४अ श्रुतं दृष्टं स्पृष्तं स्मृतमपि नृणां ह्लादजननं ७३।४ब् न रत्नं स्त्रीभ्योऽन्यत् क्वचिदपि कृतं लोकपतिना । ७३।४य् तदर्थं धर्मार्थौ सुतविषयसौख्यानि च ततो ७३।४द् गृहे लक्ष्म्यो मान्याः सततमबला मानविभवैः ॥ ॥ ७३।५अ येऽपि अंगनानां प्रवदन्ति दोषान् ७३।५ब् वैराग्यमार्गेण गुणान् विहाय । ७३।५य् ते दुर्जना मे मनसो वितर्कः ७३।५द् सद्भाववाक्यानि न तानि तेषाम् ॥ ॥ ७३।६अ प्रब्रूत सत्यं करतो अंगनानां ७३।६ब् दोषोऽस्ति यो नाचरितो मनुष्यैः । ७३।६य् धार्ष्ट्येन पुंभिः प्रमदा निरस्ता ७३।६द् गुणाधिकाः ता मनुनात्र चोक्तम् ॥ ॥ ७३।७अब्/ सोमः तासामदात्शौचं गन्धर्वः (गन्धर्वाः) शिक्षितां गिरम् । ७३।७य्द्/ अग्निश्च सर्वभक्षित्वं तस्मान् निष्कसमाः स्त्रियः ॥ ॥ ७३।८अब्/ ब्राह्मणाः पादतो मेध्या गावो मेध्याश्च पृष्ठतः । ७३।८य्द्/ अजाश्वा मुखतो मेध्याः स्त्रियो मेध्याश्तु सर्वतः ॥ ॥ ७३।९अब्/ स्त्रियः पवित्रमतुलं नैता दुष्यन्ति कर्हिचित् । ७३।९य्द्/ मासि मासि रजो ह्यासां दुष्कृतानि अपकर्षति ॥ ॥ ७३।१०अब्/ जामयो यान्ति गेहानि शपन्त्यप्रतिपूजिताः । ७३।१०य्द्/ तानि कृत्याहतानीव विनश्यन्ति समन्ततः ॥ ॥ ७३।११अब्/ जाया वा स्याज्जनित्री वा संभवः स्त्रीकृतो नृणाम् । ७३।११य्द्/ हे कृतघ्नाश्तयोः निन्दां कुर्वतां वः कुतः शुभम् ॥ ॥ ७३।१२अब्/ दंपत्योः व्युत्क्रमे दोषः समः शास्त्रे प्रतिष्ठितः । ७३।१२य्द्/ नरा न समवेक्षन्ते तेनात्र वरमंगनाः ॥ ॥ ७३।१३अब्/ बहिः लोम्ना तु षण्मासान् वेष्टितः खरचर्मणा । ७३।१३य्द्/ दारातिक्रमणे भिक्षां देहीत्युक्त्वा विशुध्यति ॥ ॥ ७३।१४अब्/ न शतेनापि वर्षाणामपैति मदनाशयः । ७३।१४य्द्/ तत्र अशक्त्या निर्वर्तन्ते नरा धैर्येण योषितः ॥ ॥ ७३।१५अब्/ अहो धार्ष्ट्यमसाधूनां निन्दतामनघाः स्त्रियः । ७३।१५य्द्/ मुष्णतामिव चौराणां तिष्ठ चौरेति जल्पताम् ॥ ॥ ७३।१६अ पुरुषश्चटुलानि कामिनीनां ७३।१६ब् कुरुते यानि रहो न तानि पश्चात् । ७३।१६य् सुकृतज्ञतया अंगना गतासून् ७३।१६द् अवगूह्य प्रविशन्ति सप्तजिह्वम् ॥ ॥ ७३।१७अ स्त्रीरत्नभोगोऽस्ति नरस्य यस्य ७३।१७ब् निःस्वोऽपि सांप्रत्यवनीस्वरो (स्वं प्रत्यवनीस्वरो, मां प्रत्यव) ऽसौ । ७३।१७य् राज्यस्य सारोऽशनमंगनाश्च ७३।१७द् तृष्णानलोद्दीपनदारु शेषम् ॥ ॥ ७३।१८अ कामिनीं प्रथमयौवनान्वितां ७३।१८ब् मन्दवल्गुमृदुपीडितस्वनाम् । ७३।१८य् उत्स्तनीं समवलंब्य या रतिः ७३।१८द् सा न धातृभवनेऽस्ति मे मतिः ॥ ॥ ७३।१९अ तत्र देवमुनिसिद्धचारणैः ७३।१९ब् मान्यमानपितृसेव्यसेवनात् । ७३।१९य् ब्रूत धातृभवनेऽस्ति किं सुखं ७३।१९द् यद् रहः समवलंब्य न स्त्रियम् ॥ ॥ ७३।२०अ आब्रह्मकीटान्तमिदं निबद्धं ७३।२०ब् पुंस्त्रीप्रयोगेण जगत् समस्तम् । ७३।२०य् व्रीडा अत्र का यत्र चतुर्मुखत्वम् ७३।२०द् ईशोऽपि लोभाद् गमितो युवत्याः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७४ सौभाग्यकरणाध्यायः ७४।१अ जात्यं मनोभवसुखं सुभगस्य सर्वम् ७४।१ब् आभासमात्रमितरस्य मनोवियोगात् । ७४।१य् चित्तेन भावयति दूरगता अपि यं स्त्री ७४।१द् गर्भं बिभर्ति सदृशं पुरुषस्य तस्य ॥ ॥ ७४।२अ भंक्त्वा काण्डं पादपस्यौप्तमुर्व्यां ७४।२ब् बीजं वास्यां नान्यतामेति यद्वत् । ७४।२य् एवं ह्यात्मा जायते स्त्रीषु भूयः ७४।२द् कश्चित् तस्मिन् क्षेत्रयोगाद् विशेषः ॥ ॥ ७४।३अ आत्मा सहैति मनसा मन इन्द्रियेण ७४।३ब् स्वार्थेन चेन्द्रियमिति क्रम एष शीघ्रः । ७४।३य् योगोऽयमेव मनसः किमगम्यमस्ति ७४।३द् यस्मिन् मनो व्रजति तत्र गतोऽयमात्मा ॥ ॥ ७४।४अ आत्मायमात्मनि गतो हृदयेऽतिसूक्ष्मो ७४।४ब् ग्राह्योऽचलेन मनसा सतताभियोगात् । ७४।४य् यो यं विचिन्तयति याति स तन्मयत्वं ७४।४द् यस्मादतः सुभगमेव गता युवत्यः ॥ ॥ ७४।५अब्/ दाक्षिण्यमेकं सुभगत्वहेतुः विद्वेषणं तद्विपरीतचेष्टा । ७४।५य्द्/ मन्त्रौषधाद्यैः कुहकप्रयोगैः भवन्ति दोषा बहवो न शर्म ॥ ॥ ७४।६अब्/ वाल्लभ्यमायाति विहाय मानं दौर्भाग्यमापादयतेऽभिमानः । ७४।६य्द्/ कृच्छ्रेण संसाधयतेऽभिमानी कार्याणि अयत्नेन वदन् प्रियाणि ॥ ॥ ७४।७अब्/ तेजो न तद् यत् प्रियसाहसत्वं वाक्यं न चानिष्टमसत्प्रणीतम् । ७४।७य्द्/ कार्यस्य गत्वान्तमनुद्धता ये तेजस्विनः ते न विकत्थना ये ॥ ॥ ७४।८अब्/ यः सार्वजन्यं सुभगत्वमिच्छेद् गुणान् स सर्वस्य वदेत् परोक्षं (परोक्षे) । ७४।८य्द्/ प्राप्नोति दोषान् असतोऽपि अनेकान् परस्य यो दोषकथां करोति ॥ ॥ ७४।९अब्/ सर्वौपकारानुगतस्य लोकः सर्वौपकारानुगतो नरस्य । ७४।९य्द्/ कृत्वा उपकारं द्विषतां विपत्सुया कीर्तिः अल्प्नेन न सा शुभेन ॥ ॥ ७४।१०अब्/ तृणैः इवाग्निः सुतरां विवृद्धिमाछाद्यमानोऽपि गुणोऽभ्युपैति । ७४।१०य्द्/ स केवलं दुर्जनभावमेति हन्तुं गुणान् वांछति यः परस्य ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७५ कान्दर्किकाध्यायः ७५।१अब्/ रक्तेऽधिके स्त्री पुरुषः तु शुक्रे नपुंसकं शोणितशुक्रसाम्ये । ७५।१य्द्/ यस्मादतः शुक्रविवृद्धिदानि निषेवितव्यानि रसायनानि ॥ ॥ ७५।२अब्/ हर्म्यपृष्ठमुडुनाथरश्मयः सौत्पलं मधु मदालसा प्रिया । ७५।२य्द्/ वल्लकी स्मरकथा रहः स्रजो वर्ग एष मदनस्य वागुरा ॥ ॥ ७५।३अ माक्षीकधातुमधुपारदलोहचूर्ण- ७५।३ब् पथ्याशिल्जतुघृतानि समानि (जतुविडग्गघृतानि) योऽद्यात् । ७५।३य् सैकानि विंशतिः अहानि जरान्वितोऽपि ७५।३द् सोऽशीतिकोऽपि रमयत्यव्बलां युवा इव ॥ ॥ ७५।४अ क्षीरं शृतं यः कपिकच्छुमूलैः ७५।४ब् पिबेत् क्षयं स्त्रीषु न सोऽभ्युपैति । ७५।४य् माषान् पयःसर्पिषि वा विपक्वान् ७५।४द् षड्ग्रासमात्रांश्च पयोऽनुपानं (अनुपानान्) ॥ ॥ ७५।५अब्/ विदारिकायाः स्वरसेन चूर्णं मुहुर्मुहुः भावितशोषितं च । ७५।५य्द्/ शृतेन दुग्धेन सशर्करेण पिबेत् स यस्य प्रमदाः प्रभूताः ॥ ॥ ७५।६अ धात्रीफलानां स्वरसेन चूर्णं ७५।६ब् सुभावितं क्षौद्रसिताज्ययुक्तम् । ७५।६य् लीढ्वानु पीत्वा च पयोऽग्निशक्त्या ७५।६द् कामं निकामं पुरुषो निषेवेत् ॥ ॥ ७५।७अ क्षीरेण बस्ताण्डयुजा शृतेन ७५।७ब् सम्प्लाव्य कामी बहुशस्तिलान् यः । ७५।७य् सुशोषितान् अत्ति पयः पिबेच् (पिबेत् पयः) च ७५।७द् तस्याग्रतः किं चटकः करोति ॥ ॥ ७५।८अब्/ माषसूपसहितेन सर्पिषा षष्टिकौदनमदन्ति ये नराः । ७५।८य्द्/ क्षीरमपि अनु पिबन्ति तासु ते शर्वरीषु मदनेन (मदने न) शेरते ॥ ॥ ७५।९अ तिलाश्वगन्धाकपिच्छुमूलैः ७५।९ब् विदारिकाषष्टिकपिष्टयोगः । ७५।९य् आजेन पिष्टः पयसा घृतेन ७५।९द् पक्वं (पक्त्वा) भवेत्शुष्कलिकातिवृष्या ॥ ॥ ७५।१०अ क्षीरेण वा गोक्षुरकौपयोगं ७५।१०ब् विदारिकाकन्दकभक्षणं वा । ७५।१०य् कुर्वन् न सीदेद् यदि जीर्यतेऽस्य ७५।१०द् मन्दाग्निता चेदिदमत्र चूर्णम् ॥ ॥ ७५।११अब्/ साजमोदलवणा हरीतकी शृंगवेरसहिता च पिप्पली । ७५।११य्द्/ मद्यतक्रतरलोष्णवारिभिश्चूर्णपानमुदराग्निदीपनम् ॥ ॥ ७५।१२अ अत्यम्लतिक्तलवणानि कटूनि वाऽत्ति ७५।१२ब् यः क्षारशाकबहुलानि (क्षारशाकबहुलानि) च भोजनानि । ७५।१२य् दृक्षुक्रवीर्यरहितः स करोत्यनेकान् ७५।१२द् व्याजान् जरन्न् इव युवाऽपि अबलामवाप्य ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७६ गन्धयुक्त्य्ः ७६।१अब्/ स्रग्गन्धधूपांबरभूषणाद्यं न शोभते शुक्लशिरोरुहस्य । ७६।१य्द्/ यस्मादतो मूर्धजरागसेवां कुर्याद् यथैवाञ्जनभूषणानाम् ॥ ॥ ७६।२अ लौहे पात्रे तण्डुलान् कोद्रवाणां ७६।२ब् शुक्ले पक्वांल्लोहचूर्णेन साकम् । ७६।२य् पिष्टान् सूक्ष्मं मूर्ध्नि शुक्लाम्लकेशे ७६।२द् दत्वा (दत्त्वा) तिष्ठेद् वेष्टयित्वा अर्द्र (अर्क) पत्रैः ॥ ॥ ७६।३अ याते द्वितीये प्रहरे विहाय ७६।३ब् दद्यात्शिरस्यामलकप्रलेपम् । ७६।३य् संछाद्य पत्रैः प्रहरद्वयेन ७६।३द् प्रक्षालितं कार्ष्ण्यमुपैति शीर्षम् ॥ ॥ ७६।४अ पश्चात्शिरः स्नानसुगन्धतैलैः ७६।४ब् लोहाम्लगन्धं शिरसोऽपनीय । ७६।४य् हृदयैश्च गन्धैः विविधैश्च धूपैः ७६।४द् अन्तःपुरे राज्यसुखं निषेवेत् ॥ ॥ ७६।५अब्/ त्वक्कुष्ठरेणुनलिकास्पृक्कारसतगरबालकैः तुल्यैः । ७६।५य्द्/ केसरपत्रविमिश्रैः नरपतियोग्यं शिरःस्नानम् ॥ ॥ ७६।६अब्/ मञ्जिष्ठया व्याघ्रनखेन शुक्त्या त्वचा सकुष्ठेन रसेन चूर्णः । ७६।६य्द्/ तैलेन युक्तोऽर्कमयूखतप्तः करोति तच्चंपकगन्धि तैलम् ॥ ॥ ७६।७अ तुल्यैः पत्रतुरुष्कबालतगरैः गन्धः स्मरोद्दीपनः ७६।७ब् सव्यामो बकुलोऽयमेव कटुकाहिंगुप्रधूपान्वितः । ७६।७य् कुष्ठेनौत्पलगन्धिकः समलयः पूर्वो भवेगंपको ७६।७द् जातीत्वक्सहितोऽतिमुक्तक इति ज्ञेयः सकुस्तुंबुरुः ॥ ॥ ७६।८अब्/ शतपुष्पाकुन्दुरुकौ पादेनार्धेन नखतुष्कौ च । ७६।८य्द्/ मलयप्रियंगुभागौ गन्धो धूप्यो गुडनखेन ॥ ॥ ७६।९अब्/ गुग्गुलुबालक (वालक) लाक्षामुस्तानखशर्कराः क्रमाद् धूपः । ७६।९य्द्/ अन्यो मांसीबालक (वालक) तुष्कनखचन्दनैः पिण्डः ॥ ॥ ७६।१०अ हरीतकीशंखघनद्रवांबुभिः ७६।१०ब् गुडोत्पलैः शैलकमुस्तकान्वितैः । ७६।१०य् नवान्तपादादिविवर्धितैः क्रमाद् ७६।१०द् भवन्ति धूपा बहवो मनोहराः ॥ ॥ ७६।११अ भागैश्चतुर्भिः सितशैलमुस्ताः ७६।११ब् श्रीसर्जभागौ नखगुग्गुलू च । ७६।११य् कर्पूरबोधो मधुपिण्डितोऽयं ७६।११द् कोपच्छदो नाम नरेन्द्रधूपः ॥ ॥ ७६।१२अब्/ त्वगुशीरपत्रभागैः सूक्ष्मैलार्धेन संयुतैश्चूर्णः । ७६।१२य्द्/ पुटवासः प्रवरोऽयं मृगकर्पूरप्रबोधेन ॥ ॥ ७६।१३अब्/ घनबालकशैलेयककर्पूरौशीरनागपुष्पाणि । ७६।१३य्द्/ व्याघ्रनखस्पृक्कागुरुदमनक (मदनक)नखतगरधान्यानि ॥ ॥ ७६।१४अब्/ कर्पूरचोल (चोर) मलयैः स्वेच्छापरिवर्तितैश्चतुर्भिः अतः । ७६।१४य्द्/ एकद्वित्रिचतुर्भिः भागैः गन्धार्णवो भवति ॥ ॥ ७६।१५अब्/ अत्युल्बणगन्धत्वादेकांशो नित्यमेव धान्यानाम् । ७६।१५य्द्/ कर्पूरस्य तदूनो नैतौ द्वित्रिआदिभिः देयौ ॥ ॥ ७६।१६अब्/ श्रीसर्जगुडनखैः ते धूपयितव्याः क्रमान् न पिण्डस्थैः । ७६।१६य्द्/ बोधः कस्तूरिकया देयः कर्पूरसंयुतया ॥ ॥ ७६।१७अब्/ अत्र सहस्रचतुष्टयमन्यानि च सप्ततिसहस्राणि । ७६।१७य्द्/ लक्षं शतानि सप्त विंशतियुक्तानि गन्धानाम् ॥ ॥ ७६।१८अब्/ एकैकमेकभागं द्वित्रिचतुर्भागिकैः युतं द्रव्यैः । ७६।१८य्द्/ षड्गन्धकरं तद्वद् द्वित्रिचतुर्भागिकं कुरुते ॥ ॥ ७६।१९अब्/ द्रव्यचतुष्टययोगाद् गन्धचतुर्विंशतिः यथैकस्य । ७६।१९य्द्/ एवं शेषाणामपि षण्णवतिः सर्वपिण्डोऽत्र ॥ ॥ ७६।२०अब्/ षोडशके द्रव्यगणे चतुर्विकल्पेन भिद्यमानानाम् । ७६।२०य्द्/ अष्टादश जायन्ते शतानि सहितानि विंशत्या ॥ ॥ ७६।२१अब्/ षण्णवतिभेदभिन्नश्चतुर्विकल्पो गणो यतः तस्मात् । ७६।२१य्द्/ षण्णनवतिगुणः कार्यः सा संख्या भवति गन्धानाम् ॥ ॥ ७६।२२अ पूर्वेण पूर्वेण गतेन युक्तं ७६।२२ब् स्थानं विनान्त्यं प्रवदन्ति संख्याम् । ७६।२२य् इच्छाविकल्पैः क्रमशोऽभिनीय ७६।२२द् नीते निवृत्तिः पुनः अन्यनीतिः ॥ ॥ ७६।२३अब्/ द्वित्रीन्द्रियाष्टभागैः अगुरुः पत्रं तुरुष्कशैलेयौ ७६।२३य्द्/ विषयाष्टपक्षदहनाः प्रियंगुमुस्तारसाः केशः ॥ ॥ ७६।२४अब्/ स्पृक्कात्वक्तगराणां मांस्याश्च कृतैकसप्तषड्भागाः । ७६।२४य्द्/ सप्तऋतुवेदचन्द्रैः मलयनखश्रीककुन्दुरुकाः ॥ ॥ ७६।२५अब्/ षोडशके कच्छपुटे यथा तथा मिश्रिते चतुर्द्रव्ये (मिश्रितैश्चतुर्द्रव्यैः) । ७६।२५य्द्/ येऽत्राष्टादश भागाः तेऽस्मिन् गन्धादयो योगाः ॥ ॥ ७६।२६अब्/ नखतगरतुरुष्कयुता जातीकर्पूरमृगकृतौद्बोधाः । ७६।२६य्द्/ गुडनखधूप्या गन्धाः कर्तव्याः सर्वतोभद्राः ॥ ॥ ७६।२७अब्/ जातीफलमृगकर्पूरबोधितैः ससहकारमधुसिक्तैः । ७६।२७य्द्/ बहवोऽत्र पारिजाताश्चतुर्भिः इच्छापरिगृहीतैः ॥ ॥ ७६।२८अब्/ सर्जरसश्रीवासकसमन्विता येऽत्र सर्वधूपाः (सर्वयोगाः) तैः । ७६।२८य्द्/ श्रीसर्जरसवियुक्तैः स्नानानि सबालक (सवालक) त्वग्भिः ॥ ॥ ७६।२९अब्/ रोध्रौशीरनतागुरुमुस्तापत्र (मुस्ता) प्रियंगुवनपथ्याः । ७६।२९य्द्/ नवकोष्ठात् कच्छपुटाद् द्रव्यत्रितयं समुद्धृत्य ॥ ॥ ७६।३०अब्/ चन्दनतुरुष्कभागौ शुक्त्यर्धं पादिका तु शतपुष्पा । ७६।३०य्द्/ कटुहिंगुलगुडधूप्याः केसरगन्धाश्चतुरशीतिः ॥ ॥ ७६।३१अब्/ सप्ताहं गोमूत्रे हरीतकीचूर्णसंयुते क्षिप्त्वा । ७६।३१य्द्/ गन्धोदके च भूयो विनिक्षिपेद् दन्तकाष्ठानि ॥ ॥ ७६।३२अब्/ एलात्वक्पत्राञ्जनमधुमरिचैः नागपुष्पकुष्ठैश्च । ७६।३२य्द्/ गन्धांभः कर्तव्यं किंचित् कालं स्थितानि अस्मिन् ॥ ॥ ७६।३३अब्/ जातीफलपत्रैलाकर्पूरैः कृतयमएकशिखिभागैः । ७६।३३य्द्/ अवचूर्नितानि भानोः मरीचिभिः शोषणीयानि ॥ ॥ ७६।३४अ वर्णप्रसादं वदनस्य कान्तिं ७६।३४ब् वैशद्यमास्यस्य सुगन्धितां च । ७६।३४य् संसेवितुः श्रोत्रसुखां च वाचं ७६।३४द् कुर्वन्ति काष्ठानि असकृद्भवानाम् ॥ ॥ ७६।३५अ कामं प्रदीपयति रूपमभिव्यनक्ति ७६।३५ब् सौभाग्यमावहति वक्त्रसुगन्धितां च । ७६।३५य् ऊर्जं करोति कफजांश्च निहन्ति रोगां ७६।३५द् तांबूलमेवमपरांश्च गुणान् करोति ॥ ॥ ७६।३६अ युक्तेन चूर्णेन करोति रागं ७६।३६ब् रागक्षयं पूगफलातिरिक्तम् । ७६।३६य् चूर्णाधिकं वक्त्रविगन्धकारि ७६।३६द् पत्राधिकं साधु करोति गन्धम् ॥ ॥ ७६।३७अ पत्राधिकं निशि हितंसफलं दिवा च ७६।३७ब् प्रोक्तानि अथाकरणमस्य विडंबनैव ७६।३७य् कक्कोलपूगलवलीफलपारिजातैः ७६।३७द् आमोदितं मदमुदा मुदितं करोति ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७७ स्त्रीपुंससमायोगाध्यायः ७७।१अब्/ शस्त्रेन वेणीविनिगूहितेन विदूरथं स्वा महिषी जघान । ७७।१य्द्/ विषप्रदिग्धेन च नूपुरेण देवी विरक्ता किल काशिराजम् ॥ ॥ ७७।२अ एवं विरक्ता जनयन्ति दोषान् ७७।२ब् प्राणच्छिदोऽन्यैः अनुकीर्तितैः किम् । ७७।२य् रक्ताविरक्ताः पुरुषैः अतोऽर्थात् ७७।२द् परीक्षितव्याः प्रमदाः प्रयत्नात् ॥ ॥ ७७।३अ स्नेहं मनोभवकृतं कथयन्ति भावा ७७।३ब् नाभीभुजस्तनविभूषणदर्शनानि । ७७।३य् वस्त्राभिसंयमनकेशविमोक्षणानि ७७।३द् भ्रूक्षेपकंपितकटाक्षनिरीक्षणानि ॥ ॥ ७७।४अ उच्चैः ष्ठीवनमुत्कटप्रहसितं शय्यासनोत्सर्पणं ७७।४ब् गात्रास्फोटनजृंभणानि सुलभद्रव्याल्पसम्प्रार्थना । ७७।४य् बालालिंगनचुंबनानि अभिमुखे सख्याः समालोकनं ७७।४द् दृक्पातश्च परान्मुखे गुणकथा कर्णस्य कण्डूयनम् ॥ ॥ ७७।५अ इमां च विन्द्यादनुरक्तचेष्टां ७७।५ब् प्रियाणि वक्ति स्वधनं ददाति । ७७।५य् विलोक्य संहृष्यति वीतरोषा ७७।५द् प्रमार्ष्टि दोषान् गुणकीर्तनेन ॥ ॥ ७७।६अ तन्मित्रपूजा तदरिद्विषत्वं ७७।६ब् कृतस्मृतिः प्रोषितदौर्मनस्यम् । ७७।६य् स्तनौष्ठदानानि उपगूहनं च । ७७।६द् स्वेदोऽथ चुंबाप्रथमाभियोगः ॥ ॥ ७७।७अ विरक्तचेष्टा भ्रुकुटी (भृकुटी) मुखत्वं ७७।७ब् परान्मुखत्वं कृतविस्मृतिश्च । ७७।७य् असंभ्रमो दुष्परितोषता च ७७।७द् तद्द्विष्टमैत्री परुषं च वाक्यम् ॥ ॥ ७७।८अ स्पृष्ट्वा अथवालोक्य धुनोति गात्रं ७७।८ब् करोति गर्वं न रुणद्धि यान्तम् । ७७।८य् चुंबाविरामे वदनं प्रमार्ष्टि ७७।८द् पश्चात् समुत्तिष्ठति पूर्वसुप्ता ॥ ॥ ७७।९अब्/ भिक्षुणिका प्रव्रजिता दासी धात्री कुमारिका रजिका । ७७।९य्द्/ मालाकारी दुष्टांगना सखी नापिती दूत्यः ॥ ॥ ७७।१०अब्/ कुलजनविनाशहेतुः दूत्यो यस्मादतः प्रयत्नेन । ७७।१०य्द्/ ताभ्यः स्त्रियोऽभिरक्ष्या वंशयशोमानवृद्ध्यर्थम् ॥ ॥ ७७।११अब्/ रात्रीविहारजागररोगव्यपदेशपरगृहेक्षणिकाः । ७७।११य्द्/ व्यसनौत्सवाश्च संकेतहेतवः तेषु रक्ष्याश्च ॥ ॥ ७७।१२अ आदौ नैच्छति नौज्झति स्मरकथां व्रीडाविमिश्रालसा ७७।१२ब् मध्ये ह्रीपरिवर्जिताभ्युपरमे लज्जाविनम्रानना । ७७।१२य् भावैः नैकविधैः करोत्यभिनयं भूयश्च या सादरा ७७।१२द् बुद्ध्वा पुंप्रकृतिं च यानुचरति ग्लानेतरैश्चेष्टितैः ॥ ॥ ७७।१३अ स्त्रीणां गुणा यौवनरूपवेष- ७७।१३ब् दाक्षिण्यविज्ञानविलासपूर्वाः । ७७।१३य् स्त्री रत्नसंज्ञा च गुणान्वितासु ७७।१३द् स्त्रीव्याधयोऽन्याश्चतुरस्य पुंसः ॥ ॥ ७७।१४अ न ग्राम्यवर्णैः मलदिग्धकाया ७७।१४ब् निन्द्यांगसंबन्धिकथां च कुर्यात् । ७७।१४य् न चान्यकार्यस्मरणं रहःस्था ७७।१४द् मनो हि मूलं हरदग्धमूर्तेः ॥ ॥ ७७।१५अब्/ श्वासं मनुष्येण समं त्यजन्ती बाहूपधानस्तनदानदक्षा । ७७।१५य्द्/ सुगन्धकेशा सुसमीपरागा सुप्तेऽनुसुप्ता प्रथमं विबुद्धा ॥ ॥ ७७।१६अब्/ दुष्टस्वभावाः परिवर्जनीया विमर्दकालेषु च न क्षमा याः । ७७।१६य्द्/ यासामसृग्वासितनीलपीतमाताम्रवर्णं च न ताः प्रशस्ताः ॥ ॥ ७७।१७अब्/ या स्वप्नशीला बहुरक्तपित्ता प्रवाहिनी वातकफातिरक्ता (अतिरिक्ता) । ७७।१७य्द्/ महाशना स्वेदयुतांगदुष्ठा या ह्रस्वकेशी पलितान्विता वा (च) ॥ ॥ ७७।१८अ मांसानि यस्याश्च चलन्ति नार्या ७७।१८ब् महोदरा खिक्खिमिनी च या स्यात् ॥ ॥ ७७।१८य् स्त्रीलक्षणे याः कथिताश्च पापाः ७७।१८द् ताभिः न कुर्यात् सह कामधर्मम् ॥ ॥ ७७।१९अब्/ शशशोणितसंकाशं लाक्षारससन्निकाशमथवा यत् । ७७।१९य्द्/ प्रक्षालितं विरज्यति यगासृक् तद्भवेत्शुद्धम् ॥ ॥ ७७।२०अब्/ यच्छब्दवेदनावर्जितं त्र्यहात् सन्निवर्तते रक्तम् । ७७।२०य्द्/ तत्पुरुषसम्प्रयोगादविचारं गर्भतां याति ॥ ॥ ७७।२१अब्/ न दिनत्रयं निषेव्यं (निषेवेत्) स्नानं माल्यानुलेपनं स्त्रीभिः (च स्त्री) । ७७।२१य्द्/ स्नायागतुर्थदिवसे शास्त्रौक्तेनौपदेशेन ॥ ॥ ७७।२२अब्/ पुष्यस्नानौषधयो याः कथिताः ताभिः अंबुमिश्राभिः । ७७।२२य्द्/ स्नायात् तथात्र मन्त्रः स एव यः तत्र निर्दिष्टः ॥ ॥ ७७।२३अब्/ युग्मासु किल मनुष्या निशासु नार्यो भवन्ति विषमासु । ७७।२३य्द्/ दीर्घायुषः सुरूपाः सुखिनश्च विकृष्टयुग्मासु ॥ ॥ ७७।२४अब्/ दक्षिणपार्श्वे पुरुषो वामे नारी यमावुभयसंस्थौ ॥ ॥ ७७।२४य्द्/ यदुदरमध्यौपगतं नपुंसकं तन्निबोद्धव्यम् ॥ ॥ ७७।२५अ केन्द्रत्रिकोणेषु शुभस्थितेषु ७७।२५ब् लग्ने शशांके च शुभैः समेते । ७७।२५य् पापैः त्रिलाभारिगतैश्च यायात् ७७।२५द् पुंजन्मयोगेषु च सम्प्रयोगम् ॥ ॥ ७७।२६अ न नखदशनविक्षतानि कुर्याद् ७७।२६ब् ऋतुसमये पुरुषः स्त्रियाः कथंचित् । ७७।२६य् ऋतुः अपि दश षट् च वासराणि ७७।२६द् प्रथमनिशात्रितयं न तत्र गम्यम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७८ शय्यासनलक्षणाध्यायः ७८।१अब्/ सर्वस्य सर्वकालं यस्मादुपयोगमेति शास्त्रमिदम् । ७८।१य्द्/ राज्ञां विशेषतोऽतः शयनासनलक्षणं वक्ष्ये ॥ ॥ ७८।२अब्/ असनस्पन्दनचन्दनहरिद्रसुरदारुतिन्दुकीशालाः । ७८।२य्द्/ काश्मर्यञ्जनपद्मकशाका वा शिंशपा च शुभाः ॥ ॥ ७८।३अब्/ अशनिजलानिलहस्तिप्रपातिता मधुविहंगकृतनिलयाः । ७८।३य्द्/ चैत्यश्मशानपथिज ऊर्ध्वशुष्कवल्लीनिबद्धाश्च ॥ ॥ ७८।४अब्/ कण्टकिनो ये च (वा ये) स्युः महानदीसंगमौद्भवा ये च । ७८।४य्द्/ सुरभवनजाश्च न शुभा ये चापरयाम्यदिक्पतिताः ॥ ॥ ७८।५अब्/ प्रतिषिद्धवृक्षनिर्मितशयनासनसेवनात् कुलविनाशः । ७८।५य्द्/ व्याधिभयव्ययकलहा भवन्त्यनर्था (अनर्थाश्च) अनेकविधाः ॥ ॥ ७८।६अब्/ पूर्वच्छिन्नं यदि वा दारु भवेत् तत्परीक्ष्यमारंभे । ७८।६य्द्/ यद्यारोहेत् तस्मिन् कुमारकः पुत्रपशुदं तत् ॥ ॥ ७८।७अब्/ सितकुसुममत्तवारणदध्यक्षतपूर्णकुंभरत्नानि । ७८।७य्द्/ मंगल्यानि अन्यानि च दृष्ट्वारंभे शुभं ज्ञेयम् ॥ ॥ ७८।८अब्/ कर्मांगुलं यवाष्टकमुदरासक्तं तुषैः परित्यक्तम् । ७८।८य्द्/ अंगुलशतं नृपाणां महती शय्या जयाय कृता ॥ ॥ ७८।९अब्/ नवतिः सैव षडूना द्वादशहीना त्रिषट्कहीना च । ७८।९य्द्/ नृपपुत्रमन्त्रिबलपतिपुरोधसां स्युः यथासंख्यम् ॥ ॥ ७८।१०अब्/ अर्धमतोऽष्टांशोनं विष्कंभो विश्वकर्मणा प्रोक्तः । ७८।१०य्द्/ आयामत्र्यंशसमः पादौच्छ्रायः सकुक्ष्य (सकुक्षि) शिराः ॥ ॥ ७८।११अब्/ यः सर्वः श्रीपर्ण्या पर्यंको निर्मितः स धनदाता । ७८।११य्द्/ असनकृतो रोगहरः तिन्दुकसारेण वित्तकरः ॥ ॥ ७८।१२अब्/ यः केवलशिंशपया विनिर्मितो बहुविधं स वृद्धिकरः । ७८।१२य्द्/ चन्दनमयो रिपुघ्नो धर्मयशोदीर्घजीवितकृत् ॥ ॥ ७८।१३अब्/ यः पद्मकपर्यंकः स दीर्घमायुः श्रियं श्रुतं वित्तम् । ७८।१३य्द्/ कुरुते शालेन कृतः कल्याणं शाकरचितश्च ॥ ॥ ७८।१४अब्/ केवलचन्दनरचितं कांचनगुप्तं विचित्ररत्नयुतम् । ७८।१४य्द्/ अध्यासन् पर्यंकं विबुधैः अपि पूज्यते नृपतिः ॥ ॥ ७८।१५अब्/ अन्येन समायुक्ता न तिन्दुकी शिंशपा च शुभफलदा । ७८।१५य्द्/ न श्रीपर्णेन (श्रीपर्णी न) च देवदारुवृक्षो न चाप्यसनः ॥ ॥ ७८।१६अब्/ शुभदौ तु शालशाकौ (शाकशालौ) परस्परं संयुतौ पृथक् चैव । ७८।१६य्द्/ तद्वत् पृथक् प्रशस्तौ सहितौ च हरिद्रककदंबौ ॥ ॥ ७८।१७अब्/ सर्वः स्पन्दनरचितो न शुभः प्राणान् हिनस्ति चांबकृतः । ७८।१७य्द्/ असनोऽन्यदारुसहितः क्षिप्रं दोषान् करोति बहून् ॥ ॥ ७८।१८अब्/ अंबस्पन्दनचन्दनवृक्षाणां स्पन्दनात्शुभाः पादाः । ७८।१८य्द्/ फलतरुणा शयनासनमिष्टफलं भवति सर्वेण ॥ ॥ ७८।१९अब्/ गजदन्तः सर्वेषां प्रोक्ततरूणां प्रशस्यते योगे । ७८।१९य्द्/ कार्योऽलंकारविधिः गजदन्तेन प्रशस्तेन ॥ ॥ ७८।२०अब्/ दन्तस्य मूलपरिधिं द्विरायतं प्रोह्य कल्पयेत्शेषम् । ७८।२०य्द्/ अधिकमनूपचराणां न्यूनं गिरिचारिणां किंचित् ॥ ॥ ७८।२१अब्/ श्रीवृक्ष (वत्स) वर्धमानच्छत्रध्वजचामरानुरूपेषु । ७८।२१य्द्/ छेदे दृष्टेष्वारोग्य (अरोग्य) विजयधनवृद्धिसौख्यानि ॥ ॥ ७८।२२अब्/ प्रहरणसदृशेषु जयो नन्द्यावर्ते प्रनष्टदेशाप्तिः । ७८।२२य्द्/ लोष्ठे तु लब्धपूर्वस्य भवति देशस्य सम्प्राप्तिः ॥ ॥ ७८।२३अब्/ स्त्रीरूपे धननाशो (स्वविनाशो) भृंगारेऽभ्युत्थिते सुतौत्पत्तिः । ७८।२३य्द्/ कुंभेन निधिप्राप्तिः यात्राविघ्नं च दण्डेन ॥ ॥ ७८।२४अब्/ कृकलासकपिभुजंगेष्वसुभिक्षव्याधयो रिपुवशित्वं (वशत्वं) । ७८।२४य्द्/ गृध्रौलूकध्वांक्षश्येनाकारेषु जनमरकः ॥ ॥ ७८।२५अब्/ पाशेऽथवा कबन्धे नृपमृत्युः जनविपत् स्रुते रक्ते । ७८।२५य्द्/ कृष्णे श्यावे रूक्षे दुर्गन्धे चाशुभं भवति ॥ ॥ ७८।२६अब्/ शुक्लः समः सुगन्धिः स्निग्धश्च शुभावहो भवेघेदः । ७८।२६य्द्/ अशुभशुभच्छेदा ये शयनेष्वपि ते तथा फलदाः ॥ ॥ ७८।२७अब्/ ईषायोगे दारु प्रदक्षिणाग्रं प्रशस्तमाचार्यैः । ७८।२७य्द्/ अपसव्यैकदिगग्रे भवति भयं भूतसञ्जनितम् ॥ ॥ ७८।२८अब्/ एकेनावाक्षिरसा (एकेनावाक्च्छिरसा) भवति हि पादेन पादवैकल्यम् । ७८।२८य्द्/ द्वाभ्यां न जीर्यतेऽन्नं त्रिचतुर्भिः क्लेशवधबन्धाः ॥ ॥ ७८।२९अब्/ सुषिरेऽथवा विवर्णे ग्रन्थौ पादस्य शीर्षगे व्याधिः । ७८।२९य्द्/ पादे कुंभो यश्च ग्रन्थौ तस्मिन्न् उदररोगः ॥ ॥ ७८।३०अब्/ कुंभाधस्ताज्जंघा तत्र कृतो जंघयोः करोति भयम् । ७८।३०य्द्/ तस्याश्चाधरोऽधः क्षयकृद् द्रव्यस्य तत्र कृतः ॥ ॥ ७८।३१अब्/ खुरदेशे यो ग्रन्थिः खुरिणां पीडाकरः स निर्दिष्टः । ७८।३१य्द्/ ईषाशीर्षण्योश्च त्रिभागसंस्थो भवेन् न शुभः ॥ ॥ ७८।३२अब्/ निष्कुटमथ कोलाक्षं सूकरनयनं च वत्सनाभं च । ७८।३२य्द्/ कालकमन्यद् धुन्धुकमिति कथितश्छिद्रसंक्षेपः ॥ ॥ ७८।३३अब्/ घटवत् सुशिरं मध्ये संकटमास्ये च निष्कुटं छिद्रम् । ७८।३३य्द्/ निष्पावमाषमात्रं नीलं छिद्रं च कोलाक्षम् ॥ ॥ ७८।३४अब्/ सूकरनयनं विषमं विवर्णमध्यर्धपर्वदीर्घम् च । ७८।३४य्द्/ वामावर्तं भिन्नं पर्वमितं वत्सनाभाख्यम् ॥ ॥ ७८।३५अब्/ कालकसंज्ञं कृष्णं धुन्धुकमिति यद् भवेद् विनिर्भिन्नम् । ७८।३५य्द्/ दारुसवर्णं छिद्रं न तथा पापं समुद्दिष्टम् ॥ ॥ ७८।३६अब्/ निष्कुटसण्ज्ञे द्रव्यक्षयः तु कोलेक्षणे कुलध्वंसः । ७८।३६य्द्/ शस्त्रभयं सूकरके रोगभयं वत्सनाभाख्ये ॥ ॥ ७८।३७अब्/ कालकधुन्धुकसंज्ञं कीटैः विद्धं च न शुभदं छिद्रम् । ७८।३७य्द्/ सर्वं ग्रन्थिप्रचुरं सर्वत्र न शोभनं दारु ॥ ॥ ७८।३८अब्/ एकद्रुमेण धन्यं वृक्षद्वयनिर्मितं च धन्यतरम् । ७८।३८य्द्/ त्रिभिः आत्मजवृद्धिकरं चतुर्भिः अर्थं (अर्थो) यशश्चाग्र्यम् ॥ ॥ ७८।३९अब्/ पंचवनस्पतिरचिते पंचत्वं याति तत्र यः शेते । ७८।३९य्द्/ षट्सप्ताष्टतरूणां काष्ठैः घटिते कुलविनाशः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ७९ रत्नपरीक्षाध्यायः ७९।१अब्/ रत्नेन शुभेन शुभं भवति नृपाणामनिष्तमशुभेन । ७९।१य्द्/ यस्मादतः परीक्ष्यं दैवं रत्नाश्रितम् तज्ञैः ॥ ॥ ७९।२अब्/ द्विपहयवनितादीनां स्वगुणविशेषेण रत्नशब्दोऽस्ति । ७९।२य्द्/ इह तूपलरत्नानामधिकारो वज्रपूर्वाणाम् ॥ ॥ ७९।३अब्/ रत्नानि बलाद् दैत्याद् दधीचितोऽन्ये वदन्ति जातानि । ७९।३य्द्/ केचिद् भुवः स्वभावाद् वैचित्र्यं प्राहुरुपलानाम् ॥ ॥ ७९।४अब्/ वज्रेन्द्रनीलमरकतकर्केतरपद्मरागरुधिराख्याः । ७९।४य्द्/ वैदूर्य (वैडूर्य) पुलकविमलकराजमणिस्फतिकशशिकान्ताः ॥ ॥ ७९।५अब्/ सौगन्धिकगोमेदकशंखमहानीलपुष्परागाख्याः । ७९।५य्द्/ ब्रह्ममणिज्योतीरससस्यकमुक्ताप्रवालानि ॥ ॥ ७९।६अब्/ वेणातटे विशुद्धं शिरीषकुसुमप्रभं (क्।उपमं) च कौशलकम् । ७९।६य्द्/ सौराष्ट्रकमाताम्रं कृष्णं सौर्पारकं वज्रम् ॥ ॥ ७९।७अब्/ ईषत्ताम्रं हिमवति मतंगजं वल्लपुष्पसंकाशम् । ७९।७य्द्/ आपीतं च कलिंगे श्यामं पौण्ड्रेषु संभूतम् ॥ ॥ ७९।८अब्/ एन्द्रं षडश्रि शुक्लं याम्यं सर्पास्यरूपमसितं च । ७९।८य्द्/ कदलीकाण्डनिकाशं वैष्णवमिति सर्वसंस्थानम् ॥ ॥ ७९।९अब्/ वारुणमबलागुह्योपमं भवेत् कर्णिकारपुष्पनिभम् । ७९।९य्द्/ शृंगाटकसंस्थानं व्याघ्राक्षिनिभं च हौतभुजम् ॥ ॥ ७९।१०अब्/ वायव्यं च यवोपममशोककुसुमप्रभं समुद्दिष्टम् । ७९।१०य्द्/ स्रोतः खनिः प्रकीर्णकमित्याकरसंभवः त्रिविधः ॥ ॥ ७९।११अब्/ रक्तं पीतं च शुभम् राजन्यानाम् सितम् द्विजातीनाम् । ७९।११य्द्/ शैरीषं वैश्यानां शूद्राणां शस्यतेऽसितनिभम् ॥ ॥ ७९।१२अब्/ सितसर्षपाष्टकं तण्डुलो भवेत् तण्डुलैः तु विंशत्या । ७९।१२य्द्/ तुलितस्य द्वे लक्षे मूल्यं द्विद्व्यूनिते चैतत् ॥ ॥ ७९।१३अब्/ पादत्र्यंशार्धोनं त्रिभागपंचांशषोडशांशाश्च । ७९।१३य्द्/ भागश्च पंचविंशः शतिकः साहस्रिकश्चेति ॥ ॥ ७९।१४अब्/ सर्वद्रव्याभेद्यं लघ्वंभसि तरति रश्मिवत् स्निघ्दम् । ७९।१४य्द्/ तडिदनलशक्रचापोपमं च वज्रं हितायोक्तम् ॥ ॥ ७९।१५अब्/ काकपदमक्षिकाकेशधातुयुक्तानि शर्करैः (शर्करा) विद्धम् । ७९।१५य्द्/ द्विगुणाश्रि दग्ध (दिग्ध) कलुषत्रस्तविशीर्णानि न शुभानि ॥ ॥ ७९।१६अब्/ यानि च बुद्बुददलिताग्रचिपिटवासीफलप्रदीर्घाणि । ७९।१६य्द्/ सर्वेषां चैतेषां मूल्याद् भागोऽष्टमो हानिः ॥ ॥ ७९।१७अ वज्रं न किंचिदपि धारयितव्यमेके ७९।१७ब् पुत्रार्थिनीभिः अबलाभिरुशन्ति तज्ञाः । ७९।१७य् शृंगाटकत्रिपुटधान्यकवत् स्थितं यच् ७९।१७द् श्रोणीनिभं च शुभदं तनयार्थिनीनाम् ॥ ॥ ७९।१८अब्/ स्वजनविभवजीवितक्षयं जनयति वज्रमनिष्टलक्षणम् । ७९।१८य्द्/ अशनिविषभयारिनाशनम् शुभमुप (उरु) भोगकरं च भूभृताम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८० मुक्तालक्षणाध्यायः ८०।१अब्/ द्विपभुजगशुक्तिशंखाभ्रवेणुतिमिसूकरप्रसूतानि । ८०।१य्द्/ मुक्ताफलानि तेषां बहुसाधु च शुक्तिजं भवति ॥ ॥ ८०।२अब्/ सिंहलकपारलौकिकसौराष्ट्रकताम्रपर्णिपारशवाः । ८०।२य्द्/ कौबेरपाण्ड्यवाटकहैमा इत्याकराः त्व (हि) अष्टौ ॥ ॥ ८०।३अब्/ बहुसंस्थानाः स्निग्धाः (स्निग्धा) हंसाभाः सिंहलाकराः स्थूलाः । ८०।३य्द्/ ईषत्ताम्राः श्वेताः तमोवियुक्ताश्च ताम्राख्याः ॥ ॥ ८०।४अब्/ कृष्णाः श्वेताः पीताः सशर्कराः पारलौकिका विषमाः । ८०।४य्द्/ न स्थूला नात्यल्पा नवनीतनिभाश्च सौराष्ट्राः ॥ ॥ ८०।५अब्/ ज्योतिष्मत्यः (मन्तः) शुभ्रा गुरवोऽतिमहागुणाश्च पारशवाः । ८०।५य्द्/ लघु जर्जरं दधिनिभं बृहद् द्विसंस्थानं (बृहद्विसंस्थानं) अपि हैमम् ॥ ॥ ८०।६अब्/ विषमम् कृष्णश्वेतं (कृष्णम् श्वेतं) लघु कौबेरं प्रमाणतेजोवत् । ८०।६य्द्/ निंबफलत्रिपुटधान्यकचूर्णाः स्युः पाण्ड्यवाटभवाः ॥ ॥ ८०।७अब्/ अतसीकुसुमश्यामम् वैष्णवमेन्द्रं शशांकसंकाशम् । ८०।७य्द्/ हरितालनिभं वारुणमसितं यमदैवतं भवति ॥ ॥ ८०।८अब्/ परिणतदाडिमगुलिकागुञ्जाताम्रं च वायुदैवत्यम् । ८०।८य्द्/ निर्धूमानलकमलप्रभं च विज्ञेयमाग्नेयम् ॥ ॥ ८०।९अब्/ माषकचतुष्टयधृतस्यैकस्य शताहता त्रिपंचाशत् । ८०।९य्द्/ कार्षापणा निगदिता मूल्यं तेजोगुणयुतस्य ॥ ॥ ८०।१०अब्/ माषकदलहान्यातो द्वात्रिंशद्विंशतिः त्रयोदश च । ८०।१०य्द्/ अष्टौ च शतानि शतत्रयं त्रिपंचाशता सहितम् ॥ ॥ ८०।११अब्/ पंचत्रिंशं शतमिति चत्वारः कृष्णला नवतिमूल्याः । ८०।११य्द्/ सार्धाः तिस्रो गुञ्जाः सप्ततिमूल्यं धृतं रूपम् ॥ ॥ ८०।१२अब्/ गुञ्जात्रयस्य मूल्यं पंचाशद् रूपका गुणयुतस्य । ८०।१२य्द्/ रूपकपंचत्रिंशत्त्रयस्य गुञ्जार्धहीनस्य ॥ ॥ ८०।१३अब्/ पलदशभागो धरणं तद् यदि मुक्ताः त्रयोदश सुरूपाः । ८०।१३य्द्/ त्रिशती सपंचविंशा रूपकसंख्या कृतं मूल्यम् ॥ ॥ ८०।१४अब्/ षोडशकस्य द्विशती विंशतिरूपस्य सप्ततिः सशता । ८०।१४य्द्/ यत्पंचविंशतिधृतं तस्य शतं त्रिंशता सहितम् ॥ ॥ ८०।१५अब्/ त्रिंशत्सप्ततिमूल्यं चत्वारिंशच्छतार्धमूल्यं (मूल्या) च । ८०।१५य्द्/ षष्टिः पंचोना वा धरणम् पंचाष्टकं मूल्यम् ॥ ॥ ८०।१६अब्/ मुक्ताशीत्या त्रिंशच्छतस्य सा पंचरूपकविहीना । ८०।१६य्द्/ द्वित्रिचतुःपंचशता द्वादशषट्पंचकत्रितयम् ॥ ॥ ८०।१७अब्/ पिक्कापिच्चार्घार्धा रवकः सिक्थं त्रयोदशाद्यानाम् । ८०।१७य्द्/ संज्णाः परतो निगराश्चूर्णाश्चाशीतिपूर्वाणाम् ॥ ॥ ८०।१८अब्/ एतद्गुणयुक्तानां धरणधृतानां प्रकीर्तितं (प्रकीतितं) मूल्यम् । ८०।१८य्द्/ परिकल्प्यमन्तराले हीनगुणाणां क्षयः कार्यः ॥ ॥ ८०।१९अब्/ कृष्णश्वेतकपीतकताम्राणामीषदपि च विषमाणाम् । ८०।१९य्द्/ त्र्यंशोनम् विषमकपीतयोश्च षड्भागदलहीनम् ॥ ॥ ८०।२०अब्/ ऐरावतकुलजानां पुष्यश्रवणेन्दुसूर्यदिवसेषु । ८०।२०य्द्/ ये चोत्तरायणभवा ग्रहणेऽर्केन्द्वोश्च भद्रेभाः ॥ ॥ ८०।२१अब्/ तेषां किल जायन्ते मुक्ताः कुंभेषु सरदकोशेषु । ८०।२१य्द्/ बहवो बृहत्प्रमाणा बहुसंस्थानाः प्रभायुक्ताः ॥ ॥ ८०।२२अब्/ नैषामर्घः कार्यो न च वेधोऽतीव ते प्रभायुक्ताः । ८०।२२य्द्/ सुतविजयारोग्यकरा महापवित्रा धृता राज्ञाम् ॥ ॥ ८०।२३अब्/ दंष्ट्रामूले शशिकान्तिसप्रभं बहुगुणं च वाराहम् । ८०।२३य्द्/ तिमिजं मत्स्याक्षिनिभं बृहत् पवित्रं बहुगुणं च ॥ ॥ ८०।२४अब्/ वर्षौपलवज्जातं वायुस्कन्धाग सप्तमाद् भ्रष्टम् । ८०।२४य्द्/ ह्रियते किल खाद् दिव्यैः तडित्प्रभवं मेघसंभूतम् ॥ ॥ ८०।२५अब्/ तक्षकवासुकिकुलजाः कामगमा ये च पन्नगाः तेषाम् । ८०।२५य्द्/ स्निग्धा नीलद्युतयो भवन्ति मुक्ताः फणस्यान्ते ॥ ॥ ८०।२६अब्/ शस्तेऽवनिप्रदेशे रजतमये भाजने स्थिते च यदि । ८०।२६य्द्/ वर्षति देवोऽकस्मात् तज्ञेयं नागसंभूतम् ॥ ॥ ८०।२७अब्/ अपहरति विषमलक्ष्मीं क्षपयति शत्रून् यशो विकाशयति । ८०।२७य्द्/ भौजंगं नृपतीनां धृतमकृतार्घं विजयदं च ॥ ॥ ८०।२८अब्/ कर्पूरस्फटिकनिभं चिपिटं विषमं च वेणुजं ज्ञेयम् । ८०।२८य्द्/ शंखोद्भवं शशिनिभं वृत्तं भ्राजिष्णु रुचिरं च ॥ ॥ ८०।२९अब्/ शंखतिमिवेणुवारणवराहभुजगाभ्रजान्यवैद्यानि (वैध्यानि) । ८०।२९य्द्/ अमितगुणत्वागैषामर्घः शास्त्रे न निर्दिष्टः ॥ ॥ ८०।३०अ एतानि सर्वाणि महागुणानि ८०।३०ब् सुतार्थसौभाग्ययशस्कराणि । ८०।३०य् रुक्षोकहन्तीणि च पार्थिवानां ८०।३०द् मुक्ताफलानीप्सितकामदानि ॥ ॥ ८०।३१अब्/ सुरभूषणं लतानां सहस्रमष्टोत्तरं चतुर्हस्तम् । ८०।३१य्द्/ इन्दुच्छन्दो (इन्द्रच्छन्दो) नाम्ना विजयच्छन्दः तदर्धेन ॥ ॥ ८०।३२अब्/ शतमष्टयुतं हारो देवच्छन्दो ह्यशीतिः एकयुता । ८०।३२य्द्/ अष्टाष्टकोऽर्धहारो रश्मिकलापश्च नवषट्कः ॥ ॥ ८०।३३अब्/ द्वात्रिंशता तु गुच्छो विंशत्या कीर्तितोऽर्धगुच्छाख्यः । ८०।३३य्द्/ षोडशभिः माणवको द्वादशभिश्चार्धमाणवकः ॥ ॥ ८०।३४अब्/ मन्दरसंज्ञोऽष्टाभिः पंचलता हारफलकमित्युक्तम् । ८०।३४य्द्/ सप्ताविंशतिमुक्ता हस्तो नक्षत्रमालेति ॥ ॥ ८०।३५अब्/ अन्तरमणिसंयुक्ता मणिसोपानं सुवर्णगुलिकैः वा । ८०।३५य्द्/ तरलकमणिमध्यं तद्विज्ञेयं चाटुकारमिति ॥ ॥ ८०।३६अ एकावली नाम यथेष्टसंख्या ८०।३६ब् हस्तप्रमाणा मणिविप्रयुक्ता । ८०।३६य् संयोजिता या मणिना तु मध्ये ८०।३६द् यष्टीति सा भूषणविद्भिरुक्तम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८१ पद्मरागलक्षणाद्यायः ८१।१अब्/ सौगन्धिककुरुविन्दस्फटिकेभ्यः पद्मरागसंभूतिः (पद्मरागो सं) । ८१।१य्द्/ सौगन्धिकजा भ्रमराञ्जनाब्जजंबूरसद्युतयः ॥ ॥ ८१।२अब्/ कुरुविन्दभवाः शबला मन्दद्युतयश्च धातुभिः विद्धाः । ८१।२य्द्/ स्फटिकभवा द्युतिमन्तो नानावर्णा विशुद्धाश्च ॥ ॥ ८१।३अब्/ स्निग्धः प्रभानुलेपी स्वच्छोऽर्चिष्मान् गुरुः सुसंस्थानः । ८१।३य्द्/ अन्तःप्रभोऽतिरागो (अतिरागा) मणिरत्नगुणाः समस्तानाम् ॥ ॥ ८१।४अब्/ कलुषा मन्दद्युतयो लेखाकीर्णाः सधातवः खण्डाः । ८१।४य्द्/ दुर्विद्धा न मनोज्ञाः सशर्कराश्चेति मणिदोषाः ॥ ॥ ८१।५अब्/ भ्रमरशिखिकण्ठवर्णो दीपशिखासप्रभो भुजंगानाम् । ८१।५य्द्/ भवति मणिः किक मूर्धनि योऽनर्घेयः स विज्ञेयः ॥ ॥ ८१।६अ यः तं बिभर्ति मनुजाधिपतिः न तस्य ८१।६ब् दोषा भवन्ति विषरोगकृताः कदाचित् । ८१।६य् राष्ट्रे च नित्यमभिवर्षति तस्य देवः ८१।६द् शत्रूंश्च नाशयति तस्य मणेः प्रभावात् ॥ ॥ ८१।७अब्/ षड्विंशतिः सहस्राणि एकस्य मणेः पलप्रमाणस्य । ८१।७य्द्/ कर्षत्रयस्य विंशतिरुपदिष्टा पद्मरागस्य ॥ ॥ ८१।८अब्/ अर्धपलस्य द्वादश कर्षस्य एकस्य षट्सहस्राणि । ८१।८य्द्/ यगाष्टमाषकधृतं तस्य सहस्रत्रयं मूल्यम् ॥ ॥ ८१।९अब्/ माषकचतुष्टयं दशशतक्रयं द्वौ तु पंचशतमूल्यौ । ८१।९य्द्/ परिकल्प्यमन्तराले मूल्यं हीनाधिकगुणानाम् ॥ ॥ ९१।१०अब्/ वर्णन्यूनस्यार्धं तेजोहीनस्य मूल्यमष्टांशम् । ८१।१०य्द्/ अल्पगुणो बहुदोषो मूल्यात् प्राप्नोति विंशांशम् ॥ ॥ ८१।११अब्/ आधूम्रं व्रणबहुलं स्वल्पगुणं चाप्नुयाद् द्विशतभागम् । ८१।११य्द्/ इति पद्मरागमूल्यं पूर्वाचार्यैः समुद्दिष्टम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८२ मरकतलक्षणाध्यायः । ८२।१अब्/ शुकवंशपत्रकदलीशिरीषकुसुमप्रभं गुणोपेतम् । ८२।१य्द्/ सुरपितृकार्ये मरकतं (रकतं) अतीव शुभदं नृणां विहितं (विधृतं) ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८३ दीपलक्षणाध्यायः ८३।१अ वामावर्तो मलिनकिरणः सस्फुलिंगोऽल्पमूर्तिः ८३।१ब् क्षिप्रं नाशं व्रजति विमलस्नेहवर्त्यन्वितोऽपि । ८३।१य् दीपः पापं कथयति फलं शब्दवान् वेपनश्च ८३।१द् व्याकीर्णार्चिः विशलभमरुद्यश्च नाशं प्रयाति ॥ ॥ ८३।२अ दीपः संहतमूर्तिः आयततनुः निर्वेपनो दीप्तिमान् ८३।२ब् निःशब्दो रुचिरः प्रदक्षिणगतिः वैदूर्य (वैडूर्य) हेमद्युतिः । ८३।२य् लक्ष्मीं क्षिप्रमभिव्यनक्ति सुचिरं (रुचिरं, सुचिरं) यश्चौद्यतं दीप्यते ८३।२द् शेषं लक्षणमग्निलक्षणसमं योज्यं यथायुक्तितः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८४ दन्तकाष्ठलक्षणाध्यायः ८४।१अ वल्लीलतागुल्मतरुप्रभेदैः ८४।१ब् स्युः दन्तकाष्ठानि सहस्रशो यैः । ८४।१य् फलानि वाच्यानि अथ (अति) तत्प्रसंगो ८४।१द् मा भूदतो वच्म्यथ कामिकानि ॥ ॥ ८४।२अ अज्ञातपूर्वाणि न दन्तकाष्ठान्य्- ८४।२ब् अद्यान् न पत्रैश्च समन्वितानि । ८४।२य् न युग्मपर्वाणि न पाटितानि ८४।२द् न च ऊर्ध्वशुष्काणि विना त्वचा च ॥ ॥ ८४।३अ वैकन्तकश्रीफलकाश्मरीषु ८४।३ब् ब्राह्मी द्युतिः क्षेमतरौ सुदाराः । ८४।३य् वृद्धिः वटेऽर्के प्रचुरं च तेजः ८४।३द् पुत्रा मधूके सगुणाः (ककुभे) प्रियत्वम् ॥ ॥ ८४।४अ लक्ष्मीः शिरीषे च तथा करञ्जे ८४।४ब् प्लक्षेऽर्थसिद्धिः समभीप्सिता स्यात् । ८४।४य् मान्यत्वमायाति जनस्य जात्यां ८४।४द् प्राधान्यमश्वत्थतरौ वदन्ति ॥ ॥ ८४।५अ आरोग्यमायुः बदरीबृहत्योः ८४।५ब् ऐश्वर्यवृद्धिः खदिरे सबिल्वे । ८४।५य् द्रव्याणि चैष्टानि अतिमुक्तके स्युः ८४।५द् प्राप्नोति तानि एव पुनः कदंबे ॥ ॥ ८४।६अ नीपे (निंबे) ऽर्थाप्तिः करवीरेऽन्नलब्धिः ८४।६ब् भाण्डीरे स्यादन्नमेवं (इदमेव) प्रभूतम् । ८४।६य् शम्यां शत्रून् अपहन्त्यर्जुने च ८४।६द् श्यामायां च द्विषतामेव नाशः ॥ ॥ ८४।७अ शालेऽश्वकर्णे च वदन्ति गौरवं ८४।७ब् सभद्रदारावपि चाटरूषके । ८४।७य् वाल्लभ्यमायाति जनस्य सर्वतः ८४।७द् प्रियंगुअपामार्गसजंबुदाडिमैः ॥ ॥ ८४।८अ उदन्मुखः प्रान्मुख एव वाब्दं ८४।८ब् कामं यथेष्ठं(यथेष्टं) हृदये निवेश्य । ८४।८य् अद्यादनिन्दन् (अनिन्द्यं) च सुखोपविष्टः ८४।८द् प्रक्षाल्य जह्याग शुचिप्रदेशे ॥ ॥ ८४।९अ अभिमुखपतितं प्रशान्तदिक्स्थं ८४।९ब् शुभमतिशोभनमूर्ध्वसंस्थितं यत् । ८४।९य् अशुभकरमतोऽन्यथा प्रदिष्टं ८४।९द् स्थितपतितं च करोति मृष्टमन्नम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८५ शाकुनाध्यायः ८५।१अब्/ यत्शक्रशुक्र (शुक्रशक्र) वागीशकपिष्ठलगरुत्मताम् । ८५।१य्द्/ मतेभ्यः प्राह ऋषभो भागुरेः देवलस्य च ॥ ॥ ८५।२अब्/ भारद्वाजमतं दृष्ट्वा यग श्रीद्रव्यवर्धनः । ८५।२य्द्/ आवन्तिकः प्राह नृपो महाराजाधिराजकः ॥ ॥ ८५।३अब्/ सप्तर्षीणां मतं यग संस्कृतं प्राकृतं च यत् । ८५।३य्द्/ यानि चौक्तानि गर्गाद्यैः यात्राकारैश्च भूरिभिः ॥ ॥ ८५।४अब्/ तानि दृष्ट्वा चकारैमं सर्वशाकुनसंग्रहम् । ८५।४य्द्/ वराहमिहिरः प्रीत्या शिष्याणां ज्ञानमुत्तमम् ॥ ॥ ८५।५अब्/ अन्यजन्मान्तरकृतं कर्म पुंसां शुभाशुभम् । ८५।५य्द्/ यत् तस्य शकुनः पाकं निवेदयति गच्छताम् ॥ ॥ ८५।६अब्/ ग्रामारण्यांबुभूव्योमद्युनिशोभयचारिणः । ८५।६य्द्/ रुतयातेक्षितोक्तेषु ग्राह्याः पुंस्त्रीनपुंसकाः (स्त्रीपुन्नपुंसकाः) ॥ ॥ ८५।७अब्/ पृथग् जात्यनवस्थानादेषां व्यक्तिः न लक्ष्यते । ८५।७य्द्/ सामान्यलक्षणोद्देशे श्लोकावृषिकृताविमौ ॥ ॥ ८५।८अब्/ पीनौन्नतविकृष्टांसाः पृथुग्रीवाः सुवक्षसः । ८५।८य्द्/ स्वल्पगंभीरविरुताः पुंआंसः स्थिरविक्रमाः ॥ ॥ ८५।९अब्/ तनूरस्कशिरोग्रीवाः सूक्ष्मास्यपदविक्रमाः । ८५।९य्द्/ प्रसक्तमृदुभाषिण्यः स्त्रियोऽतोऽन्यन् नपुंसकम् ॥ ॥ ८५।१०अब्/ ग्रामारण्यप्रचाराद्यं लोकादेवोपलक्षयेत् । ८५।१०य्द्/ संचिक्षिप्सुः अहं वच्मि यात्रामात्रप्रयोजनम् ॥ ॥ ८५।११अब्/ पथ्यात्मानं नृपं सैन्ये पुरे चौद्दिश्य देवताम् । ८५।११य्द्/ सार्थे प्रधानं साम्ये (साम्यं) स्याज्जातिविद्यावयोऽधिकम् ॥ ॥ ८५।१२अब्/ मुक्तप्राप्तैष्यदर्कासु फलं दिक्षु तथाविधम् । ८५।१२य्द्/ अंगार (अग्गारि) दीप्तधूमिन्यः ताश्च शान्ताः ततोऽपराः (ऽपरा, अपराः) ॥ ॥ ८५।१३अब्/ तत्पंचमदिशां तुल्यं शुभं त्रिकाल्यमादिशेत् । ८५।१३य्द्/ परिशेष (परिशेषयोः) दिशोः वाच्यं यथासन्नं शुभाशुभम् ॥ ॥ ८५।१४अब्/ शीघ्रमासन्ननिम्नस्थैश्चिरादुन्नतदूरगैः । ८५।१४य्द्/ स्थानवृद्ध्युपघाताग तद्वद् ब्रूयात् फलं पुनः ॥ ॥ ८५।१५अब्/ क्षणतिथ्युडुवातार्कैः देवदीप्तो यथोत्तरम् । ८५।१५य्द्/ क्रियादीप्तो गतिस्थानभावस्वरविचेष्टितैः ॥ ॥ ८५।१६अब्/ दशधैवं प्रशान्तोऽपि सौम्यः तृणफलाशनः । ८५।१६य्द्/ मांसामेध्याशने रौद्रो विमिश्रोऽन्नाशनः स्मृतः ॥ ॥ ८५।१७अब्/ हर्म्यप्रासादमंगल्यमनोज्ञस्थानसंस्थिताः । ८५।१७य्द्/ श्रेष्ठा मधुरसक्षीरफलपुष्पद्रुमेषु च ॥ ॥ ८५।१८अब्/ स्वकाले गिरितोयस्था बलिनो द्युनिशाचराः । ८५।१८य्द्/ क्लीबस्त्रीपुरुषा ज्ञेया (पुरुशाश्च एषां) बलिनः स्युः यथोत्तरम् ॥ ॥ ८५।१९अब्/ जवजातिबलस्थानहर्षसत्त्वस्वरान्विताः । ८५।१९य्द्/ स्वभूमावनुलोमाश्च तदूनाः स्युः विवर्जिताः ॥ ॥ ८५।२०अब्/ कुक्कुटैभपिरिल्यश्च शिखिवञ्जुलछिक्कराः । ८५।२०य्द्/ बलिनः सिंहनादश्च कूटपूरी च पूर्वतः ॥ ॥ ८५।२१अब्/ क्रोष्टुकौलूकहारीतकाककोकऋक्षपिंगलाः । ८५।२१य्द्/ कपोतरुदिताक्रन्दक्रूरशब्दाश्च याम्यतः ॥ ॥ ८५।२२अब्/ गोशशक्रौंचलोमाशहंसौत्क्रोशकपिञ्जलाः । ८५।२२य्द्/ विडालौत्सववादित्रगीतहासाश्च वारुणाः ॥ ॥ ८५।२३अब्/ शतपत्रकुरंगाखुमृगएकशफकोकिलाः । ८५।२३य्द्/ चाषशल्यकपुण्याहघण्टाशंखरवा उदक् ॥ ॥ ८५।२४अब्/ न ग्राम्योऽरण्यगो ग्राह्यो नारण्यो ग्राम्यसंस्थितः (ग्रामसंस्थितः) । ८५।२४य्द्/ दिवाचरो न शर्वर्यां न च नक्तंचरो दिवा ॥ ॥ ८५।२५अब्/ द्वन्द्वरोगार्दितत्रस्ताः कलहामिषकांक्षिणः ८५।२५य्द्/ आपगान्तरिता मत्ता न ग्राह्याः शकुनाः क्वचित् ॥ ॥ ८५।२६अब्/ रोहिताश्वाजवालेयाः कुरंग (वालेयकुरंग) उष्ट्रमृगाः शशः । ८५।२६य्द्/ निष्फलाः शिशिरे ज्ञेया वसन्ते काककोकिलौ ॥ ॥ ८५।२७अब्/ न तु भाद्रपदे ग्राह्याः सूकरश्ववृकादयः । ८५।२७य्द्/ शारद्य (शरद्य) अब्जादगोक्रौंचाः श्रावणे हस्तिचातकौ ॥ ॥ ८५।२८अब्/ व्याघ्रऋक्षवानरद्वीपिमहिषाः सबिलेशयाः । ८५।२८य्द्/ हेमन्ते निष्फला ज्ञेया बालाः सर्वे विमानुषाः ॥ ॥ ८५।२९अब्/ एन्द्रानलदिशोः मध्ये त्रिभागेषु व्यवस्थिताः । ८५।२९य्द्/ कोशाध्यक्षानलाजीवितपोयुक्ताः प्रदक्षिणम् ॥ ॥ ८५।३०अब्/ शिल्पी भिक्षुः विवस्त्रा स्त्री याम्यानलदिगन्तरे । ८५।३०य्द्/ परतश्चापि मातंगगोपधर्मसमाश्रयाः ॥ ॥ ८५।३१अब्/ नैरृतीवारुणीमध्ये प्रमदासूतितस्कराः । ८५।३१य्द्/ शौण्डिकः शाकुनी हिंस्रो वायव्या (वायव्य) पश्चिमान्तरे ॥ ॥ ८५।३२अब्/ विषघातकगोस्वामिकुहकज्ञाः ततः परम् । ८५।३२य्द्/ धनवानीक्षणीकश्च मालाकारः परं ततः ॥ ॥ ८५।३३अब्/ वैष्णवश्चरकश्चैव वाजिनां रक्षणे रतः । ८५।३३य्द्/ द्वात्रिंशदेवं (एवं द्वात्रिंशतो) भेदाः स्युः पूर्वदिग्भिः सहोदिताः ॥ ॥ ८५।३४अब्/ राजा कुमारो नेता च दूतः श्रेष्ठी चरो द्विजः । ८५।३४य्द्/ राजाध्यक्षश्च पूर्वाद्याः क्षत्रियाद्याश्चतुर्दिशम् ॥ ॥ ८५।३५अब्/ गच्छतः तिष्ठतो वापि दिशि यस्यां व्यवस्थितः । ८५।३५य्द्/ विरौति शकुनो वाच्यः तद्दिग्जेन समागमः ॥ ॥ ८५।३६अब्/ भिन्नभैरवदीनार्तपरुषक्षामजर्जराः । ८५।३६य्द्/ स्वना (स्वरा) नैष्टाः शुभाः शान्त (शान्ता) हृष्टप्रकृतिपूरिताः ॥ ॥ ८५।३७अब्/ शिवा श्यामा रला छुच्छुः पिंगला गृहगोधिका । ८५।३७य्द्/ सूकरी परपुष्टा च पुन्नामानश्च वामतः ॥ ॥ ८५।३८अब्/ स्त्रीसंज्ञा भासभषककपिश्रीकर्णधिक्कराः (छिक्कराः) । ८५।३८य्द्/ शिखिश्रीकण्ठपिप्पीकरुरुश्येनाश्च दक्षिणाः ॥ ॥ ८५।३९अब्/ क्ष्वेडास्फोटितपुण्याहगीतशंखांबुनिःस्वनाः । ८५।३९य्द्/ सतूर्याध्ययनाः पुंवत् स्त्रीवदन्या गिरः शुभाः ॥ ॥ ८५।४०अब्/ ग्रामौ मध्यमषड्जौ तु गान्धारश्चेति शोभनाः । ८५।४०य्द्/ षड्ज (षड्जा) मध्यमगान्धारा ऋषभश्च स्वरा हिताः ॥ ॥ ८५।४१अब्/ रुतकीर्तनदृष्टेषु भारद्वाजाजबर्हिणः । ८५।४१य्द्/ धन्या नकुलचाषौ च सरटः पापदोऽग्रतः ॥ ॥ ८५।४२अब्/ जाहकाहिशशक्रोडगोधानां कीर्तनं शुभम् । ८५।४२य्द्/ रुतं सन्दर्शनं (रतसन्दर्शनं) नैष्टं प्रतीपं वानरऋक्षयोः ॥ ॥ ८५।४३अब्/ ओजाः प्रदक्षिणं शस्ता मृगाः सनकुलाण्डजाः । ८५।४३य्द्/ चाषः सनकुलो वामो भृगुः आहापराह्णतः ॥ ॥ ८५।४४अब्/ छिक्करः कुटपूरी च पिरिली चाह्नि दक्षिणाः । ८५।४४य्द्/ अपसव्याः सदा शस्ता दंष्ट्रिणः सबिलेशयाः ॥ ॥ ८५।४५अब्/ श्रेष्ठे हयसिते प्राच्यां शवमांसे च दक्षिणे । ८५।४५य्द्/ कन्यकादधिनी पश्चादुदग्गोविप्रसाधवः ॥ ॥ ८५।४६अब्/ जालश्वचरणौ नैष्टौ प्राग्याम्यौ शस्त्रघातकौ । ८५।४६य्द्/ पश्चादासवषण्ढौ च खलासनहलानि उदक् ॥ ॥ ८५।४७अब्/ कर्मसंगमयुद्धेषु प्रवेशे नष्टमार्गणे । ८५।४७य्द्/ यानव्यस्तगता ग्राह्या विशेषश्चात्र वक्ष्यते ॥ ॥ ८५।४८अब्/ दिवा प्रस्थानवद् ग्राह्याः कुरंगरुरुवानराः । ८५।४८य्द्/ अह्नश्च प्रथमे भागे चाषवञ्जुलकुक्कुटाः ॥ ॥ ८५।४९अब्/ पश्चिमे शर्वरीभागे नप्तृकोलूकपिंगलाः । ८५।४९य्द्/ सर्व एव विपर्यस्ता ग्राह्याः सार्थेषु योषिताम् ॥ ॥ ८५।५०अब्/ नृपसन्दर्शने ग्राह्यः प्रवेशेऽपि प्रयाणवत् । ८५।५०य्द्/ गिर्यरण्यप्रवेशेषु (प्रवेशे च) नदीनां चावगाहने ॥ ॥ ८५।५१अब्/ वामदक्षिणगौ शस्तौ यौ तु तावग्रपृष्ठगौ । ८५।५१य्द्/ क्रियादीप्तौ विनाशाय यातुः परिघसंज्ञितौ ॥ ॥ ८५।५२अब्/ तावेव तु यथाभागं प्रशान्तरुतचेष्टितौ । ८५।५२य्द्/ शकुनौ शकुनद्वारसंज्ञितावर्थसिद्धये ॥ ॥ ८५।५३अब्/ केचित् तु शकुनद्वारमिच्छन्त्युभयतः स्थितैः । ८५।५३य्द्/ शकुनैः एकजातीयैः शान्तचेष्टाविराविभिः ॥ ॥ ८५।५४अब्/ विसर्जयति यद्येक एकश्च प्रतिषेधति । ८५।५४य्द्/ स विरोधोऽशुभो यातुः ग्राह्यो यो (वा) बलवत्तरः ॥ ॥ ८५।५५अब्/ पूर्वं प्राविशिको (प्रावेशेको) भूत्वा पुनः प्रास्थानिको भवेत् । ८५।५५य्द्/ सुखेन सिद्धिमाचष्टे प्रवेशे तद्विपर्ययात् (तद्विपर्ययः) ॥ ॥ ८५।५६अब्/ विसर्ज्य शकुनः पूर्वं स एव निरुणद्धि चेत् । ८५।५६य्द्/ प्राह यातुः अरेः मृत्युं डमरं रोगमेव वा ॥ ॥ ८५।५७अब्/ अपसव्याः तु शकुना दीप्ता भयनिवेदिनः । ८५।५७य्द्/ आरंभे शकुनो दीप्तो वर्षान्तः तद्भयंकरः ॥ ॥ ८५।५८अब्/ तिथिवाय्वर्कभस्थानचेष्टादीप्ता यथाक्रमम् । ८५।५८य्द्/ धनसैन्यबलांगेष्टकर्मणां स्युः भयंकराः ॥ ॥ ८५।५९अब्/ जीमूतध्वनिदीप्तेषु भयं भवति मारुतात् । ८५।५९य्द्/ उभयोः सन्ध्ययोः दीप्ताः शस्त्रोद्भवभयंकराः ॥ ॥ ८५।६०अब्/ चितिकेशकपालेषु मृत्युबन्धवधप्रदाः । ८५।६०य्द्/ कण्टकीकाष्ठभस्मस्थाः कलहायासदुःखदाः ॥ ॥ ८५।६१अब्/ अप्रसिद्धिं भयं वापि निःसाराश्मव्यवस्थिताः । ८५।६१य्द्/ कुर्वन्ति शकुना दीप्ताः शान्ता याप्यफलाः तु ते ॥ ॥ ८५।६२अब्/ असिद्धिसिद्धिदौ ज्ञेयौ निर्हाराहार (निर्हादाहार) कारिणौ । ८५।६२य्द्/ स्थानाद् रुवन् व्रजेद् यात्रां शंसते त्वन्यथागमम् ॥ ॥ ८५।६३अब्/ कलहः स्वरदीप्तेषु स्थानदीप्तेषु विग्रहः । ८५।६३य्द्/ उच्चमादौ स्वरं कृत्वा नीचं पश्चाग दोषकृत् (मोषकृत्) ॥ ॥ ८५।६४अब्/ एकस्थाने रुवन् दीप्तः सप्ताहाद् ग्रामघातकः (ग्रामघातकृत्) । ८५।६४य्द्/ पुरदेशनरेन्द्राणामृत्वर्धायनवत्सरात् ८५।६५अब्/ सर्वे दुर्भिक्षकर्तारः स्वजातिपिशिताशिनः (अशनाः) ॥ ॥ ८५।६५य्द्/ सर्पमूषकमार्जारपृथुलोम (रोम) विवर्जिताः ॥ ॥ ८५।६६अब्/ परयोनिषु गच्छन्तो मैथुनं देशनाशनाः । ८५।६६य्द्/ अन्यत्र वेसरोत्पत्तेः नृणां चाजातिमैथुनात् ॥ ॥ ८५।६७अब्/ बन्धघातभयानि स्युः पाद ऊरूमस्तकान्तिगैः । ८५।६७य्द्/ शष्पापः (अपशष्प) पिशितान्नादैः दोषवर्षक्षय (वर्षमोषक्षत) ग्रहाः ॥ ॥ ८५।६८अब्/ क्रूरौग्रदोषदुष्टैश्च प्रधाननृपवृत्तकैः । ८५।६८य्द्/ चिरकालेन (चिरकालैश्च) दीप्ताद्यास्वागमो दिक्षु तन्नृणाम् ॥ ॥ ८५।६९अब्/ सद्रव्यो बलवांश्च स्यात् सद्रव्यस्यागमो भवेत् । ८५।६९य्द्/ द्युतिमान् विनतप्रेक्षी सौम्यो दारुणवृत्तकृत् ॥ ॥ ८५।७०अब्/ विदिक्स्थः शकुनो दीप्तो वामस्थेनानुवाशितः । ८५।७०य्द्/ स्त्रियाः संग्रहणं प्राह तद्दिगाख्यातयोनितः ॥ ॥ ८५।७१अब्/ शान्तः पंचमदीप्तेन विरुतो विजयावहः । ८५।७१य्द्/ दिग्नरागमकारी वा दोषकृत् तद्विपर्यये ॥ ॥ ८५।७२अब्/ वामसव्यगतो (रुतो) मध्यः प्राह स्वपरयोः भयम् । ८५।७२य्द्/ मरणं कथयन्ति एते सर्वे समविराविणः ॥ ॥ ८५।७३अब्/ वृक्षाग्रमध्यमूलेषु गजाश्वरथिकागमः । ८५।७३य्द्/ दीर्घाब्जमुषिताग्रेषु नरनौशिबिकागमः ॥ ॥ ८५।७४अब्/ शकटेनौन्नतस्थे वा (च) छायास्थे छत्रसंयुते (छत्रसम्युतः) । ८५।७४य्द्/ एकत्रिपंचसप्ताहात् पूर्वाद्यास्वन्तरासु च ॥ ॥ ८५।७५अब्/ सुरपतिहुतवहयमनिरृतिवरुणपवनेन्दुसंकराः क्रमशः । ८५।७५य्द्/ प्राच्याद्यानां पतयो दिशः पुमांसो अंगना विदिशः ॥ ॥ ८५।७६अब्/ तरुतालीवदलांबरसलिलजशरचर्मपट्टलेखाः स्युः । ८५।७६य्द्/ द्वात्रिंशत्परविभक्ते दिक्चक्रे तेषु कार्याणि ॥ ॥ ८५।७७अब्/ व्यायामशिखिनिकूजितकलहांभोनिगडमन्त्रगोशब्दाः । ८५।७७य्द्/ वर्णाः तु (च) रक्तपीतककृष्णसिताः कोणगा मिश्राः ॥ ॥ ८५।७८अ चिह्नं ध्वजो दग्धमथ श्मशानं ८५।७८ब् दरी जलं पर्वतयज्ञघोषाः । ८५।७८य् एतेषु संयोगभयानि विन्द्याद् ८५।७८द् अन्यानि वा स्थानविकल्पितानि ॥ ॥ ८५।७९अ स्त्रीणां विकल्पा बृहती कुमारी ८५।७९ब् व्यंगा विगन्धा त्वथ नीलवस्त्रा । ८५।७९य् कुस्त्री प्रदीर्घा विधवा च ताश्च ८५।७९द् संयोगचिन्ता परिवेदिकाः स्युः ॥ ॥ ८५।८०अ पृच्छासु रूप्यकनकातुरभामिनीनां ८५।८०ब् मेषाव्ययानमखगोकुलसंश्रयासु । ८५।८०य् न्यग्रोधरक्ततरुरोध्रककीचकाख्याश् ८५।८०द् चूतद्रुमाः खदिरबिल्वनगार्जुनाश्च ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८६ शाकुनेऽन्तरचक्राध्यायः ८६।१अब्/ एन्द्र्यां दिशि शान्तायां विरुवन् नृपसंश्रितागमं वक्ति । ८६।१य्द्/ शकुनः (शकुनिः) पूजालाभं मणिरत्नद्रव्यसम्प्राप्तिम् ॥ ॥ ८६।२अब्/ तदनन्तरदिशि कनकागमो भवेद् वांछितार्थसिद्धिश्च । ८६।२य्द्/ आयुधधनपूगफलागमः तृईये भवेद् भागे ॥ ॥ ८६।३अब्/ स्निग्धद्विजस्य सन्दर्शनं चतुर्थे तथाहिताग्नेश्च । ८६।३य्द्/ कोणेऽनुजीविभिक्षुप्रदर्शनं कनकलोहाप्तिः ॥ ॥ ८६।४अब्/ याम्येनाद्ये नृपपुत्रदर्शनं सिद्धिः अभिमतस्याप्तिः । ८६।४य्द्/ परतः स्त्रीधर्माप्तिः सर्षपयवलब्धिः अपि उक्ता ॥ ॥ ८६।५अब्/ कोणागतुर्थखण्डे लब्धिः द्रव्यस्य पूर्वनष्टस्य । ८६।५य्द्/ यद्वा तद्वा फलमपि यात्रायां प्राप्नुयाद् याता ॥ ॥ ८६।६अब्/ यात्रासिद्धिः समदक्षिणेन शिखिमहिषकुक्कुटाप्तिश्च । ८६।६य्द्/ याम्याद् द्वितीयभागे चारणसंगः शुभं प्रीतिः ॥ ॥ ८६।७अब्/ ऊर्ध्वं सिद्धिः कैवर्तसंगमो मीनतित्तिराद्याप्तिः । ८६।७य्द्/ प्रव्रजितदर्शनं तत्परे च पक्वान्नफललब्धिः ॥ ॥ ८६।८अब्/ नैरृत्यां स्त्रीलाभः तुरगालंकारदूतलेखाप्तिः । ८६।८य्द्/ परतोऽस्य चर्मतत्शिल्पिदर्शनं चर्ममयलब्धिः ॥ ॥ ८६।९अब्/ वानरभिक्षुश्रवणावलोकनं नैरृतात् तॄतीयांशे । ८६।९य्द्/ फलकुसुमदन्तघटितागमश्च कोणागतुर्थांशे ॥ ॥ ८६।१०अब्/ वारुण्यामर्णवजातरत्नवैदूर्य (वैडूर्य) मणिमयप्राप्तिः । ८६।१०य्द्/ परतोऽतः शबरव्याधचौरसंगः पिशितलब्धिः ॥ ॥ ८६।११अब्/ परतोऽपि दर्शनं वातरोगिणां चन्दनागुरुप्राप्तिः । ८६।११य्द्/ आयुधपुस्तकलब्धिः तद्वृत्तिसमागमश्च ऊर्ध्वम् ॥ ॥ ८६।१२अब्/ वायव्ये फेनकचामर ऊर्णिकाप्तिः समेति कायस्थः । ८६।१२य्द्/ मृन्मयलाभोऽन्यस्मिन् वैतालिकडिण्डिभाण्डानाम् ॥ ॥ ८६।१३अब्/ वायव्याग तृतीये मित्रेण स्मागमो धनप्राप्तिः । ८६।१३य्द्/ वस्त्राश्वाप्तिः अतः परमिष्टसुहृत्सम्प्रयोगश्च ॥ ॥ ८६।१४अब्/ दधितण्डुललाजानां लब्धिरुदग् दर्शनं च विप्रस्य । ८६।१४य्द्/ अर्थावाप्तिः अनन्तरमुपगच्छति सार्थवाहश्च ॥ ॥ ८६।१५अब्/ वेश्यावटुदाससमागमः परे शुक्ल (शुष्क) पुष्पफललब्धिः । ८६।१५य्द्/ अत ऊर्ध्वं (अतः परं) चित्रकरस्य दर्शनं चित्रवस्त्राप्तिः (वस्त्रसम्प्राप्तिः) ॥ ॥ ८६।१६अब्/ ऐशान्यां देवलकोपसंगमो धान्यरत्नपशुलब्धिः । ८६।१६य्द्/ प्राक् प्रथमे वस्त्राप्तिः समागमश्चापि बन्धक्या ॥ ॥ ८६।१७अब्/ रजकेन समायोगो जलजद्रव्यागमश्च परतोऽतः । ८६।१७य्द्/ हस्त्युपजीविसमाजश्चास्माद् धनहस्तिलब्धिश्च ॥ ॥ ८६।१८अब्/ द्वात्रिंशत्प्रविभक्तं दिक्चक्रं वास्तुवत् सनेम्युक्तं (वास्तुबन्धने अपि उक्तं) । ८६।१८य्द्/ अरनाभिस्थैः अन्तः फलानि नवधा विकल्प्यानि ॥ ॥ ८६।१९अब्/ नाभिस्थे बन्धुसुहृत्समागमः तुष्टिरुत्तमा भवति । ८६।१९य्द्/ प्राग्रक्तपट्टवस्त्रागमः त्वरे नृपतिसंयोगः ॥ ॥ ८६।२०अब्/ आग्नेये कौलिकतक्षपारिकर्ममाश्वसूतसंयोगः । ८६।२०य्द्/ लब्धिश्च तत्कृतानां द्रव्याणामश्वलब्धिः वा ॥ ॥ ८६।२१अब्/ नेमीभागं बुद्ध्वा नाभीभागं च दक्षिणे योऽरः । ८६।२१य्द्/ धार्मिकजनसंयोगः तत्र भवेद् धर्मलाभश्च ॥ ॥ ८६।२२अब्/ उस्राक्रीडककापालिकागमो नैरृते समुद्दिष्टः । ८६।२२य्द्/ वृषभस्य चात्र लब्धिः माषकुलत्थाद्यमशनम् च ॥ ॥ ८६।२३अब्/ अपरस्यां दिशि योऽरः तत्रासक्तिः कृषीवलैः भवति । ८६।२३य्द्/ सामुद्रद्रव्यसुसारकाचफलमद्यलब्धिश्च ॥ ॥ ८६।२४अब्/ भारवहतक्षभिक्षुकसन्दर्शनमपि च वायुदिक्संस्थे । ८६।२४य्द्/ तिलककुसुमस्य लब्धिः सनागपुन्नागकुसुमस्य ॥ ॥ ८६।२५अब्/ कौबेर्यां दिशि योऽरः तत्रस्थो (शकुनः शान्तायां) वित्तलाभ्माख्याति । ८६।२५य्द्/ भागवतेन समागमनं (समागमं) आचष्टे पीतवस्त्रैश्च ॥ ॥ ८६।२६अब्/ ऐशाने व्रतयुक्ता वनिता सन्दर्शनं समुपयाति । ८६।२६य्द्/ लब्धिश्च परिज्ञेया कृष्णायःशस्त्र (कृष्णायोवस्त्र) घण्टानाम् ॥ ॥ ८६।२७अब्/ याम्येऽष्टांशे पश्चाद् द्विषट्त्रिसप्ताष्टमेषु मध्यफला । ८६।२७य्द्/ सौम्येन च द्वितीये शेषेष्वतिशोभना यात्रा ॥ ॥ ८६।२८अब्/ अभ्यन्तरे तु नाभ्यां शुभफलदा भवति षट्सु चारेषु । ८६।२८य्द्/ वायव्यानैरृतयोः अरयोः (उभय्योः) क्लेशावहा यात्रा ॥ ॥ ८६।२९अब्/ शान्तासु दिक्षु फलमिदमुक्तं दीप्तास्वतोऽभिधास्यामि । ८६।२९य्द्/ एन्द्र्यां भयं नरेन्द्रात् सस्मागमश्चैव शात्रूणाम् ॥ ॥ ८६।३०अब्/ तदनन्तरदिशि नाशः कनकस्य भयं सुवर्णकाराणाम् । ८६।३०य्द्/ अर्थक्षयः तृतीये कलहः शस्त्रप्रकोपश्च ॥ ॥ ८६।३१अब्/ अग्निभयं च चतुर्थे भयमाग्नेये च भवति चौरेभ्यः । ८६।३१य्द्/ कोणादपि द्वितीये धनक्षयो नृपसुतविनाशः ॥ ॥ ८६।३२अब्/ प्रमदागर्भविनाशः तृतीयभागे भवेगतुर्थे च । ८६।३२य्द्/ हैरण्यककारुकयोः प्रध्वंसः शस्त्रकोपश्च ॥ ॥ ८६।३३अब्/ अथ पंचमे नृपभयं मारीमृतदर्शनं च वक्तव्यम् । ८६।३३य्द्/ षष्ठे तु भयं ज्ञेयं गन्धर्वाणां सडोंबानाम् ॥ ॥ ८६।३४अब्/ धीवरशाकुनिकानां सप्तमभागाद् (भागे) भयं भवति पीप्ते । ८६।३४य्द्/ भोजनविघात उक्तो निर्(ग्र्)अन्थभयं च तत्परतः ॥ ॥ ८६।३५अब्/ कलहो नैरृतभागे रक्तस्रावोऽथ चर्मकारभयं (शस्त्रकोपश्च) । ८६।३५य्द्/ अपराद्ये चर्मकृतं विनश्यते चर्मकारभयम् ॥ ॥ ८६।३६अब्/ तदनन्तरं (तदनन्तरे) परिव्राट्श्रवणभयं तत्परे त्वनशनभयम् । ८६।३६य्द्/ वृष्टिभयं वारुण्ये श्वतस्कराणां भयं परतः ॥ ॥ ८६।३७अब्/ वायुग्रस्तविनाशः परे परे शस्त्रपुस्तवार्तानां (वार्त्तानां) । ८६।३७य्द्/ कोणे पुस्तकनाशः परे विषस्तेनवायुभयम् ॥ ॥ ८६।३८अब्/ परतो वित्तविनाशो मित्रैः सह विग्रहश्च विज्ञेयः । ८६।३८य्द्/ तस्यासन्नेऽश्ववधो भयमपि च पुरोधसः प्रोक्तम् ॥ ॥ ८६।३९अब्/ गोहरणशस्त्रघातावुदक् परे सार्थघातधननाशौ । ८६।३९य्द्/ आसन्ने च श्वभयं व्रात्यद्विजदासगणिकानाम् ॥ ॥ ८६।४०अब्/ ऐशानस्यासन्ने चित्रांबरचित्रकृद्भयं प्रोक्तम् । ८६।४०य्द्/ ऐशाने त्वग्निभयं दूषणमपि उत्तमस्त्रीणाम् ॥ ॥ ८६।४१अब्/ प्राक् तस्यैवासन्ने दुःखोत्पत्तिः स्त्रिया विनाशश्च । ८६।४१य्द्/ भयमूर्ध्वं रजकानां विज्ञेयं काच्च्छिकानां च ॥ ॥ ८६।४२अब्/ हस्त्यारोहभयं स्याद् द्विरदविनाशश्च मण्डलसमाप्तौ । ८६।४२य्द्/ अभ्यन्तरे तु दीप्ते पत्नीमरणं ध्रुवं पूर्वे ॥ ॥ ८६।४३अब्/ शस्त्रानलप्रकोपाग्नेये वाजिमरणशिल्पिभयम् । ८६।४३य्द्/ याम्ये धर्मविनाशोऽपरे (विनाशः परे) ऽग्न्यवस्कन्दचोक्षवधाः ॥ ॥ ८६।४४अब्/ अपरे तु कर्मिणां भयमथ कोणे चानिले खरौष्ट्रवधः । ८६।४४य्द्/ अत्रैव मनुष्याणां विसूचिका (विक्स्क्षूचिका) विषभयं भवति ॥ ॥ ८६।४५अब्/ उदगर्थविप्रपीडा दिश्यैशान्यां तु चित्तसन्तापः । ८६।४५य्द्/ ग्रामीणगोपपीडा च तत्र नाभ्यां तथात्मवधः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८७ विरुताध्याय्ः ८७।१अ श्यामाश्येनशशघ्नवञ्जुलशिखिश्रीकर्णचक्राह्वयाश् ८७।१ब् चाषाण्डीरकखञ्जरीटकशुकध्वांक्षाः कपोताः त्रयः (त्रयाः) । ८७।१य् भारद्वाजकुलालकुक्कुटखरा हारीतगृध्रौ कपिः ८७।१द् फेण्टः कुक्कुटपूर्णकूटचटकाः प्रोक्ता (चटकाश्च उक्ता) दिवासंचराः ॥ ॥ ८७।२अ लोमाशिका पिंगलच्छिप्पिकाख्यौ ८७।२ब् वल्गुल्युलूकौ शशकश्च रात्रौ । ८७।२य् सर्वे स्वकालोत्क्रमचारिणः स्युः ८७।२द् देशस्य नाशाय नृपान्तदा वा ॥ ॥ ८७।३अ हयनरभुजगौष्ट्रद्वीपिसिंहऋक्षगोधा ८७।३ब् वृकनकुलकुरंगश्वाजगोव्याघ्रहंसाः । ८७।३य् पृषतमृगशृगालश्वाविदाख्यान्यपुष्टा ८७।३द् द्युनिशमपि बिडालः सारसः सूकरश्च ॥ ॥ ८७।४अब्/ भषकूटपूरिकुरबककरायिकाः पूर्णकूटसण्ज्ञाः स्युः । ८७।४य्द्/ नामानि उलूकचेट्याः पिंगलिका पेचिका हक्का ॥ ॥ ८७।५अब्/ कपोतकी च श्यामा वञ्जुलकः कीर्त्यते खदिरचंचुः । ८७।५य्द्/ छुच्छुन्दरी नृपसुता वालेयो गर्दभः प्रोक्तः ॥ ॥ ८७।६अब्/ स्रोतः तडागभेद्य (भेद्येक) एकपुत्रकः कलहकारिका च रला । ८७।६य्द्/ भृंगारवग विरुवति (वाशति) निशि भूमौ द्व्यंगुलशरीरा ॥ ॥ ८७।७अब्/ दुर्बलिको भाण्डीकः प्राच्यानां दक्षिणः प्रशस्तोऽसौ । ८७।७य्द्/ धिक्कारो मृगजातिः कृकवाकुः कुक्कुटः प्रोक्तः ॥ ॥ ८७।८अब्/ गर्ताकुक्कुटकस्य प्रथितं तु कुलालकुक्कुटो नाम । ८७।८य्द्/ गृहगोधिकेति संज्ञा विज्ञेया कुड्यमत्स्यस्य ॥ ॥ ८७।९अब्/ दिव्यो धन्वन उक्तः क्रोडः स्यात् सूकरोऽथ गौरुस्रा । ८७।९य्द्/ श्वा सारमेय उक्तो जात्या चटिका च सूकरिका ॥ ॥ ८७।१०अब्/ एवं देशे देशे तद्विद्भ्यः समुपलभ्य नामानि ॥ ॥ ८७।१०य्द्/ शकुनरुतज्ञानार्थं शास्त्रे संचित्य (संचिन्त्य) योज्यानि ॥ ॥ ८७।११अब्/ वञ्जुलकरुतं तित्तिड् इति दीप्तमथ किल्किलीति तत्पूर्णम् । ८७।११य्द्/ श्येनशुकगृध्रकंकाः प्रकृतेः अन्यस्वरा दीप्ताः ॥ ॥ ८७।१२अब्/ यानासनशय्यानिलयनं कपोतस्य सद्मविशनं वा । ८७।१२य्द्/ अशुभप्रदं नराणां जातिविभेदेन कालोऽन्यः ॥ ॥ ८७।१३अब्/ आपाण्डुरस्य वर्षागित्रकपोतस्य चैव षण्मासात् । ८७।१३य्द्/ कुंकुमधूम्रस्य फलं सद्यः पाकं कपोतस्य ॥ ॥ ८७।१४अब्/ चिचिदिति शब्दः पूर्णः श्यामायाः शूलिशूलिति च धन्यः । ८७।१४य्द्/ चच्चैति दीप्तः स्यात् स्वप्रियलाभाय (योगाय) चिक्चिग् इति ॥ ॥ ८७।१५अब्/ हारीतस्य तु शब्दो गुग्गुः पूर्णोऽपरे प्रदीप्ताः स्युः । ८७।१५य्द्/ स्वरवैचित्र्यं सर्वं भारद्वाज्याः शुभं प्रोक्तम् ॥ ॥ ८७।१६अब्/ किष्किषिशब्दः पूर्णः करायिकायाः शुभः कहकहैति । ८७।१६य्द्/ क्षमाय केवलं करकरैति न त्वर्थसिद्धिकरः ॥ ॥ ८७।१७अब्/ कोटुक्लीति क्षेम्यः स्वरः कुटुक्लीति वृष्टये तस्याः । ८७।१७य्द्/ अफलः कोटिकिलीति च दीप्तः खलु गुं कृतः शब्दः ॥ ॥ ८७।१८अ शस्त्रं वामे दर्शनं दिव्यकस्य ८७।१८ब् सिद्धिः ज्ञेया हस्तमात्रौच्छ्रितस्य । ८७।१८य् तस्मिन्न् एव प्रोन्नतस्थे शरीराद् ८७।१८द् धात्री वश्यं सागरान्तराभ्युपैति ॥ ॥ ८७।१९अ फणितोऽभिमुखागमोऽरिसंगं ८७।१९ब् कथयति बन्धुवधात्ययं च यातुः । ८७।१९य् अथवा समुपैति सव्यभागात् ८७।१९द् न स सिद्ध्यै कुशलो गमागमे च ॥ ॥ ८७।२०अ अब्जेषु मूर्धसु च वाजिगजौरगाणां ८७।२०ब् राज्यप्रदः कुशलकृत्शुचिशाद्वलेषु । ८७।२०य् भस्मास्थिकाष्ठतुषकेशतृणेषु दुःखं ८७।२०द् दृष्टः करोति खलु खञ्जनकोऽब्दमेकम् ॥ ॥ ८७।२१अ किलिकिल्किलि तित्तिरस्वनः ८७।२१ब् शान्तः शस्तफलोऽन्यथापरः । ८७।२१य् शशको निशि वामपार्श्वगो ८७।२१द् वाशन् शस्तफलो निगद्यते ॥ ॥ ८७।२२अ किलिकिलिविरुतं कपेः प्रदीप्तं ८७।२२ब् न शुभफलप्रदमुद्दिशन्ति यातुः । ८७।२२य् शुभमपि कथयन्ति चुग्लुशब्दं ८७।२२द् कपिसदृशं च कुलालकुक्कुटस्य ॥ ॥ ८७।२३अ पूर्णाननः कृमिपतंगपिपीलकाद्यैश् ८७।२३ब् चाषः प्रदक्षिणमुपैति नरस्य यस्य । ८७।२३य् खे स्वस्तिकं यदि करोत्यथवा यियासोः ८७।२३द् तस्यार्थलाभमचिरात् सुमहत् करोति ॥ ॥ ८७।२४अ चाषस्य काकेन विरुध्यतश्चेत् ८७।२४ब् पराजयो दक्षिणभागगस्य । ८७।२४य् वधः प्रयातस्य तदा नरस्य ८७।२४द् विपर्यये तस्य जयः प्रदिष्टः ॥ ॥ ८७।२५अ केकेति पूर्णकुटवद् यदि वामपार्श्वे ८७।२५ब् चाषः करोति विरुतं जयकृत् तदा स्यात् । ८७।२५य् क्रेक्रेति (क्रक्रेति) तस्य विरुतं न शिवाय दीप्तं ८७।२५द् सन्दर्शनं शुभदमस्य सदैव यातुः ॥ ॥ ८७।२६अ अण्डीरकष्टीति रुतेन पूर्णष्- ८७।२६ब् टिट्टिट्टिशब्देन तु दीप्त उक्तः । ८७।२६य् फेण्टः शुभो दक्षिणभागसंस्थो ८७।२६द् न वाशिते तस्य कृतो विशेषः ॥ ॥ ८७।२७अ श्रीकर्णरुतं तु दक्षिणे ८७।२७ब् क्वक्वक्वैति शुभं प्रकीर्तितम् । ८७।२७य् मध्यं खलु चिक्चिकीति यच् ८७।२७द् शेषं सर्वमुशन्ति निष्फलम् ॥ ॥ ८७।२८अ दुर्बलेः अपि चिरिल्विरिल्विति ८७।२८ब् प्रोक्तमिष्टफलदं हि वामतः । ८७।२८य् वामतश्च यदि दक्षिणं व्रजेत् ८७।२८द् कार्यसिद्धिमचिरेण यच्छति ॥ ॥ ८७।२९अ चिक्चिकिवाशितमेव तु कृत्वा ८७।२९ब् दक्षिणभागमुपैति तु वामात् । ८७।२९य् क्षेमकृदेव न साधयतेऽर्थान् ८७।२९द् व्यत्ययगो वधबन्धभयाय ॥ ॥ ८७।३०अब्/ क्रक्रेति च सारिका द्रुतं त्रेत्रे वाप्यभया विरौति या । ८७।३०य्द्/ सा वक्ति यियासतोऽचिराद् गात्रेभ्यः (गात्रेभ्य) क्षतजस्य विस्रुतिम् ॥ ॥ ८७।३१अब्/ फेण्टकस्य वामतश्चिरिल्विरिल्विति स्वनः । ८७।३१य्द्/ शोभनो निगद्यते प्रदीप्त उच्यतेऽपरः ॥ ॥ ८७।३२अ श्रेष्ठं खरं स्थास्नुमुशन्ति वामम् ८७।३२ब् ओंकारशब्देन हितं च यातुः । ८७।३२य् अतोऽपरं (अतः परं) गर्दभनादितं यत् ८७।३२द् सर्वाश्रयं तत् प्रवदन्ति दीप्तम् ॥ ॥ ८७।३३अ आकाररावी समृगः कुरंग ८७।३३ब् ओकाररावी पृषतश्च पूर्णः । ८७।३३य् येऽन्ये स्वराः ते कथिताः प्रदीप्ताः ८७।३३द् पूर्णाः शुभाः पापफलाः प्रदीप्ताः ॥ ॥ ८७।३४अ भीता रुवन्ति कुकुकुक्विति ताम्रचूडाः ८७।३४ब् त्यक्त्वा रुतानि भयदानि अपराणि रात्रौ । ८७।३४य् स्वस्थैः स्वभावविरुतानि निशावसाने ८७।३४द् ताराणि राष्ट्रपुरपार्थिववृद्धिदानि ॥ ॥ ८७।३५अ नानाविधानि विरुतानि हि छिप्पिकायाः ८७।३५ब् तस्याः शुभाः कुलुकुलुः न शुभाः तु शेषाः । ८७।३५य् यातुः बिडालविरुतं न शुभं सदैव ८७।३५द् गोः तु क्षुतं मरणमेव करोति यातुः ॥ ॥ ८७।३६अ हुंहुंगुग्लुग् इति प्रियामभिलषन् क्रोशत्युलूको मुदा ८७।३६ब् पूर्णः स्याद् गुरुलु प्रदीप्तमपि च ज्ञेयं सदा किस्किसि । ८७।३६य् विज्ञेयः कलहो यदा बलबलं तस्य (तस्याः) असकृद्वाशितं ८७।३६द् दोषायैव टटट्टटैति न शुभाः शेषाः तु दीप्त (दीप्ताः) स्वराः ॥ ॥ ८७।३७अब्/ सारसकूजितमिष्टफलं तद् यद् युगपद्विरुतं मिथुनस्य । ८७।३७य्द्/ एकरुतं न शुभं यदि वा स्यादेकरुते प्रविरौति (प्रतिरौति) चिरेण ॥ ॥ ८७।३८अब्/ चिरिल्विरिल्विति स्वरैः शुभं करोति पिंगलाः (पिंगला) । ८७।३८य्द्/ अतोऽपरे तु ये स्वराः प्रदीप्तसंज्ञिताः तु ते ॥ ॥ ८७।३९अ इशिविरुतं गमनप्रतिषेधि ८७।३९ब् कुशुकुशु चेत् कलहं प्रकरोति । ८७।३९य् अभिमतकार्यगर्तिं च यथा सा ८७।३९द् कथयति तं च विधिं कथयामि ॥ ॥ ८७।४०अ दिनान्तसन्ध्यासमये निवासम् ८७।४०ब् आगम्य तस्याः प्रयतश्च वृक्षम् । ८७।४०य् देवान् समभ्यर्च्य पितामहादीन् ८७।४०द् नवांबरः तं च तरुं सुगन्धैः ॥ ॥ ८७।४१अ एको निशीथेऽनलदिक्स्थितश्च ८७।४१ब् दिव्येतरैः तां शपथैः नियोज्य । ८७।४१य् पृच्छेद् यथाचिन्तितमर्थमेवम् ८७।४१द् अनेन मन्त्रेण यथाशृणोति ॥ ॥ (मन्त्र) ८७।४२अब्/ विद्धिभद्रे मया यत् त्वमिममर्थं प्रचोदिता । ८७।४२य्द्/ कल्याणि सर्ववचसां वेदित्री त्वं प्रकीर्त्यसे ॥ ॥ ८७।४३अब्/ आपृच्छेऽद्य गमिष्यामि वेदितश्च पुनः त्वहम् । ८७।४३य्द्/ प्रातः आगम्य पृच्छे त्वामाग्नेयीं दिशमाश्रितः ॥ ॥ ८७।४४अब्/ प्रचोदयाम्यहं यत् त्वां तन् मे व्याख्यातुमर्हसि । ८७।४४य्द्/ स्वचेष्टितेन कल्याणि यथा वेद्मि निराकुलम् ॥ ॥ ८७।४५अ इत्येवमुक्ते तरुमूर्धगायाश् ८७।४५ब् चिरिल्विरिल्वीति रुतेऽर्थसिद्धिः । ८७।४५य् अत्याकुलत्वं दिशिकारशब्दे ८७।४५द् कुचाकुचा इत्येवमुदाहृते वा ॥ ॥ ८७।४६अ अवाक्प्रदाने ऽपि हित (विहित) अर्थसिद्धिः ८७।४६ब् पूर्वोक्तदिक्चक्रफलैः अतोऽन्यत् । ८७।४६य् वाच्यं फलं चोत्तममध्यनीच- ८७।४६द् शाखास्थितायां वरमध्यनीचम् ॥ ॥ ८७।४७अ दिन्मन्दलेऽभ्यन्तरबाह्यभागे ८७।४७ब् फलानि विन्द्याद् गृहगोधिकायाः । ८७।४७य् छुच्छुन्दरी चिच्चिड् इति प्रदीप्ता ८७।४७द् पूर्णा तु सा तित्तिड् इति स्वनेन ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८८ श्वचक्राध्यायः ८८।१ (१) नृतुरगकरिकुंभपर्याणसक्षीरवृक्षेष्टकासंचय- च्छत्रशय्यासनौलूखलानि ध्वजं चामरं शाद्वलं पुष्पितं वा प्रदेशं - यदा श्वावमूत्र्याग्रतो याति यातुः तदा कार्यसिद्धिः भवेदार्द्रके गोमये - मिष्टभोज्यागमः शुष्कसम्मूत्रणे शुष्कमन्नं गुडो मोदकावाप्तिः एवाथवा । ८८।१ (२) अथ विषतरुकण्ठकीकाष्ठपाषाणशुष्कद्रुमास्थिश्मशानानि - मूत्र्यावहत्यथवा यायिनोऽग्रे सरोऽनिष्टमाख्याति शय्याकुलालादि भाण्डानि - अभुक्तानि अभिन्नानि वा मूत्रयन् कन्यकादोषकृद्भुज्यमानानि चेद् द्ष्टतां - तद्गृहिण्याः तथा स्यादुपानत्फलं गोः तु सम्मूत्रणेऽवर्णजः (वर्णजः) संकरः । ८८।१ (३) गमनमुखमुपानहं सम्प्रगृह्यौपतिष्ठेद् यदा स्याद् तदा - सिद्धये मांसपूर्णाननेऽर्थाप्तिः आद्रेण चास्थ्ना शुभं साग्न्यलातेन शुष्केण - चास्थ्ना गृहीतेन मृत्युः प्रशान्तौल्मुकेनाभिघातोऽथ पुंसः शिरोहस्तपादादि - वक्त्रे भुवोऽभ्यागमो (ह्यागमो) वस्त्रचीरादिभिः व्यापदः के चिदाहुः सवस्त्रे शुभम् । ८८।१ (४) प्रविशति तु गृहं सशुष्कास्थिवक्त्रे प्रधानस्य तस्मिन् - वधः शृंखलाशीर्णवल्लीवरत्रादि वा बन्धनं चौपगृह्यौपतिष्ठेद् यदा - स्यात् तदा बन्धनं लेढि पादौ विधुन्वन् स्वकर्णावुपर्याक्रमंश्चापि विघ्नाय - यातुः विरोधे विरोधः तथा स्वांगकण्डूयने स्यात् स्वपंश्च ऊर्ध्वपादः सदा दोषकृत् ॥ ॥ ८८।२अ सूर्योदयेऽर्काभिमुखो विरौति ८८।२ब् ग्रामस्य मध्ये यदि सारमेयः । ८८।२य् एको यदा वा बहवः समेताः ८८।२द् शंसन्ति देशाधिपमन्यमाशु ॥ ॥ ८८।३अ सूर्योन्मुखः श्वानलदिक्स्थितश्च ८८।३ब् चौरानलत्रासकरोऽचिरेण । ८८।३य् मध्याह्नकालेऽनलमृत्युशंसी ८८।३द् सशोणितः स्यात् कलहोऽपराह्णे ॥ ॥ ८८।४अ रुवन् दिनेशाभिमुखोऽस्तकाले ८८।४ब् कृषीबलानां भयमाशु दत्ते (धत्ते) । ८८।४य् प्रदोषकालेऽनिलदिन्मुखश्च (तु) ८८।४द् दत्ते (धत्ते) भयं मारुततस्करोत्थम् ॥ ॥ ८८।५अ उदन्मुखश्चापि निशार्धकाले ८८।५ब् विप्रव्यथां गोहरणं च शास्ति । ८८।५य् निशावसाने शिवदिन्मुखश्च ८८।५द् कन्याभिदूषानलगर्भपातान् ॥ ॥ ८८।६अ उच्चैः स्वराः स्युः तृणकूटसंस्थाः ८८।६ब् प्रासादवेश्मोत्तमसंस्थिता वा । ८८।६य् वर्षासु वृष्टिं कथयन्ति तीव्राम् ८८।६द् अन्यत्र मृत्युं दहनं रुजश्च ॥ ॥ ८८।७अ प्रावृट्कालेऽवग्रहेऽंभोऽवगाह्य ८८।७ब् प्रत्यावर्तै (प्रत्यावृत्तै) रेचकैश्चाप्यभीक्षणं (अभीक्ष्णं) । ८८।७य् आधुन्वन्तो वा पिबन्तश्च तोयं ८८।७द् वृष्टिं कुर्वन्त्यन्तरे द्वादशाहात् ॥ ॥ ८८।८अ द्वारे शिरो न्यस्य बहिः शरीरं ८८।८ब् रोरूयते श्वा गृहिणीं विलोक्य । ८८।८य् रोगप्रदः स्यादथ मन्दिरान्तर्- ८८।८द् बहिर्मुखो वक्ति च (शंसति) बन्धकीं ताम् ॥ ॥ ८८।९अब्/ कुड्यमुत्किरति वेश्मनो यदा तत्र खानकभयं भवेत् तदा । ८८।९य्द्/ गोष्ठमुत्किरति गोग्रहं वदेद् धान्यलब्धिमपि धान्यभूमिषु ॥ ॥ ८८।१०अ एकेनाक्ष्णा साश्रुणा दीनदृष्टिः ८८।१०ब् मन्दाहारो दुःखकृत् तद्गृहस्य । ८८।१०य् गोभिः साकं (सार्धं) क्रीडमाणः सुभिक्षं ८८।१०द् क्षेमारोग्यं चाभिधत्ते मुदं च ॥ ॥ ८८।११अ वामं जिघ्रेज्जानु वित्तागामाय स्त्रीभिः ८८।११ब् साकं विग्रहो दक्षिणं चेत् । ८८।११य् ऊरुं वामं चेन्द्रियार्थौपभोगः (उपभोगाः) ८८।११द् सव्यं जिघ्रेदिष्टमित्रैः विरोधः ॥ ॥ ८८।१२अ पादौ जिघ्रेद् यायिनश्चेदयात्रां ८८।१२ब् प्राहार्थाप्तिं वांछितां निश्चलस्य । ८८।१२य् स्थानस्थस्यौपानहौ चेद् विजिघ्रेत् ८८।१२द् क्षिप्रं यात्रां सारमेयः करोति ॥ ॥ ८८।१३अ उभयोः अपि जिघ्रणे हि बाह्वोः ८८।१३ब् विज्ञेयो रिपुचौरसम्प्रयोगः । ८८।१३य् अथ भस्मनि गोपयीत भक्षान् ८८।१३द् मांसास्थीनि च (वा च) शीघ्रमग्निकोपः ॥ ॥ ८८।१४अ ग्रामे भषित्वा च बहिः श्मशाने ८८।१४ब् भषन्ति चेदुत्तमपुंविनाशः । ८८।१४य् यियासतश्चाभिमुखो विरौति ८८।१४द् यदा तदा श्वा निरुणद्धि यात्राम् ॥ ॥ ८८।१५अ उकारवर्णे विरुते (वर्णेन रुते) ऽर्थसिद्धिः ८८।१५ब् ओकारवर्णेन च वामपार्श्वे । ८८।१५य् व्याक्षेपमौकाररुतेन विन्द्यान् ८८।१५द् निषेधकृत्सर्वरुतैश्च पश्चात् ॥ ॥ ८८।१६अ खंखैति (सग़्खेति) चौच्चैश्च मुहुर्मुहुः ये ८८।१६ब् रुवन्ति दण्डैः इव ताड्यमानाः । ८८।१६य् श्वानोऽभिधावन्ति च मण्डलेन ८८।१६द् ते शून्यतां मृत्युभयं च कुर्युः ॥ ॥ ८८।१७अ प्रकाश्य दन्तान् यदि लेढि सृक्विणी ८८।१७ब् तदाशनं मृष्टं (मिष्टं) उशन्ति तद्विदः । ८८।१७य् यदाननं लेढि पुनः (च अवलिहेन्) न सृक्विणी ८८।१७द् प्रवृत्तभोज्येऽपि तदान्नविघ्नकृत् ॥ ॥ ८८।१८अ ग्रामस्य मध्ये यदि वा पुरस्य ८८।१८ब् भषन्ति संहत्य मुहुर्मुहुः ये । ८८।१८य् ते क्लेशमाख्यान्ति तदीश्वरस्य ८८।१८द् श्वारण्यसंस्थो मृगवद्विचिन्त्यः ॥ ॥ ८८।१९अ वृक्षोपगे क्रोशति तोयपातः ८८।१९ब् स्यादिन्द्रकीले सचिवस्य पीडा । ८८।१९य् वायोः गृहे सस्यभयं गृहान्तः ८८।१९द् पीडा पुरस्यैव च गोपुरस्थे ॥ ॥ ८८।२०अ भयं च शय्यासु तदीश्वराणां ८८।२०ब् याने भषन्तो भयदाश्च पश्चात् । ८८।२०य् अथापसव्या जनसन्निवेशे ८८।२०द् भयं भषन्तः कथयन्त्यरीणाम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ८९ शिवारुताध्यायः ८९।१अ श्वभिः शेगालाः सदृशाः फलेन ८९।१ब् विशेष एषां शिशिरे मदाप्तिः । ८९।१य् हूहू रुतान्ते परतश्च टटा ८९।१द् पूर्णः स्वरोऽन्ये कथिताः प्रदीप्ताः ॥ ॥ ८९।२अ लोमाशिकायाः खलु कक्कशब्दः ८९।२ब् पूर्णः स्वभावप्रभवः स तस्याः । ८९।२य् येऽन्ये स्वराः ते प्रकृतेः अपेताः ८९।२द् सर्वे च दीप्ता इति सम्प्रदिष्टाः ॥ ॥ ८९।३अब्/ पूर्वोदीच्योः शिवा शस्ता शान्ता सर्वत्र पूजिता । ८९।३य्द्/ धूमिताभिमुखी हन्ति स्वरदीप्ता दिगीश्वरान् ॥ ॥ ८९।४अब्/ राजा कुमारो नेता च दूतः श्रेष्ठी चरो द्विजः । ८९।४य्द्/ गजाध्यक्षश्च पूर्वाद्याः क्षत्रियाद्याश्चतुर्दिशम् ॥ ॥ ८९।५अब्/ सर्वदिक्ष्वशुभा दीप्ता विशेषेणाह्नि अशोभना । ८९।५य्द्/ पुरे सैन्येऽपसव्या च कष्टा सूर्योन्मुखी शिवा ॥ ॥ ८९।६अब्/ याहीत्यग्निभयं शास्ति टाटैति मृतवेदिका । ८९।६य्द्/ धिग्धिग् दुष्कृतमाचष्टे सज्वाला देशनाशिनी ॥ ॥ ८९।७अब्/ नैव दारुणतामेके सज्वालायाः प्रचक्षते । ८९।७य्द्/ अर्काद्यनलवत् तस्या वक्त्रं लालास्वभावतः ॥ ॥ ८९।८अब्/ अन्यप्रतिरुता याम्या सोद्बन्धमृतशंसिनी । ८९।८य्द्/ वारुणि अनुरुता सैव शंसते सलिले मृतम् ॥ ॥ ८९।९अब्/ अक्षोभः श्रवणं चैष्टं धनप्राप्तिः प्रियागमः । ८९।९य्द्/ क्षोभः प्रधानभेदश्च वाहनानां च सन्पदः ॥ ॥ ८९।१०अब्/ फलमासप्तमादेतदग्राह्यं परतो रुतम् । ८९।१०य्द्/ याम्यायां तद्विपर्यस्तं फलं षट्पंचमाद् ऋते ॥ ॥ ८९।११अब्/ या रोमांचं मनुष्याणां शकृन्मूत्रं च वाजिनाम् । ८९।११य्द्/ रावात् त्रासं च जनयेत् सा शिवा न शिवप्रदा ॥ ॥ ८९।१२अब्/ मौनं गता प्रतिरुते नरद्विरदवाजिभिः (वाजिनां) । ८९।१२य्द्/ या शिवा सा शिवं सैन्ये पुरे वा सम्प्रयच्छति ॥ ॥ ८९।१३अब्/ भेभा इति शिवा भयंकरी भोभो व्यापदमादिशेग सा । ८९।१३य्द्/ मृतिबन्धनिवेदिनी फिफे (फिफ) हूहू चात्महिता शिवा स्वरे ॥ ॥ ८९।१४अ शान्ता त्ववर्णात् परमारुवन्ती (पवनौ रुवन्ती) ८९।१४ब् टाटामुदीर्णामिति वाश्यमाना । ८९।१४य् टेटे च पूर्वं परतश्च थेथे ८९।१४द् तस्याः स्वतुष्टिप्रभवं रुतं तत् ॥ ॥ ८९।१५अ उच्चैः घोरं वर्णमुच्चार्य पूर्वंपश्चात् ८९।१५ब् क्रोशेत् क्रोष्टुकस्यानुरूपम् । ८९।१५य् या सा क्षेमं प्राह वित्तस्य चाप्तिं ८९।१५द् संयोगं वा प्रोषितेन प्रियेण ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९० मृगचेष्टिताध्यायः ९०।१अ सीमागता वन्यमृगा रुवन्तः ९०।१ब् स्थिता व्रजन्तोऽथ समापतन्तः । ९०।१य् सम्प्रत्यतीतएष्यभयानि दीप्ताः ९०।१द् कुर्वन्ति शून्यं परितो भ्रमन्तः ॥ ॥ ९०।२अ ते ग्राम्यसत्त्वैः अनुवाश्यमाना ९०।२ब् भयाय रोधाय भवन्ति वन्यैः । ९०।२य् द्वाभ्यामपि प्रत्यनुवाशिताः ते ९०।२द् वन्दिग्रहायै च (ग्रहायैव) मृगा रुवन्ति (भवन्ति) ॥ ॥ ९०।३अ वन्ये सत्त्वे द्वारसंस्थे पुरस्य ९०।३ब् रोधो वाच्यः सम्प्रविष्टे विनाशः । ९०।३य् सूते मृत्युः स्याद् भयं संस्थिते च ९०।३द् गेहं याते बन्धनं सम्प्रदिष्टम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९१ गवेंगिताध्यायः ९१।१अ गावो दीनाः पार्थिवस्याशिवाय ९१।१ब् पादैः भूमिं कुट्टयन्त्यश्च रोगान् । ९१।१य् मृत्युं कुर्वन्त्यश्रुपूर्णायताक्ष्यः ९१।१द् पत्युः भीताः तस्करान् आरुवन्त्यः ॥ ॥ ९१।२अब्/ अकारणे क्रोशति चेदनर्थो भयाय रात्रौ वृषभः शिवाय । ९१।२य्द्/ भृशं निरुद्धा यदि मक्षिकाभिः तदाशु वृष्टिं सरमात्मजैः वा ॥ ॥ ९१।३अ आगच्छन्त्यो वेश्म बंभारवेण ९१।३ब् संसेवन्त्यो गोष्ठवृद्ध्यै गवां गाः । ९१।३य् आर्द्रांग्यो वा हृष्टरोम्ण्यः प्रहृष्टा ९१।३द् धन्या गावः स्युः महिष्योऽपि चैवम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९२ अश्वेंगिताध्यायः ९२।१अ उत्सर्गान् न शुभदमासनात् परस्थं (आसनापरस्थं) ९२।१ब् वामे च ज्वलनमतोऽपरं प्रशस्तम् । ९२।१य् सर्वांगज्वलनमवृद्धिदं हयानां ९२।१द् द्वे वर्षे दहनकणाश्च धूपनं वा ॥ ॥ ९२।२अ अन्तःपुरं नाशमुपैति मेढ्रे ९२।२ब् कोशः क्षयं यात्युदरे प्रदीप्ते । ९२।२य् पायौ च पुच्छे च पराजयः स्याद् ९२।२द् वक्त्रौत्तमांगज्वलने जयश्च ॥ ॥ ९२।३अ स्कन्धासनांसज्वलनं जयाय ९२।३ब् बन्धाय पादज्वलनं प्रदिष्टम् । ९२।३य् ललाटवक्षो ऽक्षिभुजे च (अक्षिभुजेषु) धूमः ९२।३द् पराभवाय ज्वलनं जयाय ॥ ॥ ९२।४अ नासापुटप्रोथशिरोऽश्रुपात- ९२।४ब् नेत्रे च (नेत्रेषु) रात्रौ ज्वलनं जयाय । ९२।४य् पलाशताम्रासितकर्बुराणां ९२।४द् नित्यं शुकाभस्य सितस्य चेष्टम् ॥ ॥ ९२।५अ प्रद्वेषो यवसांभसां प्रपतनं स्वेदो निमित्ताद् विना ९२।५ब् कंपो वा वदनाग रक्तपतनं धूमस्य वा संभवः । ९२।५य् अस्वप्नश्च विरोधिनां (विरोधिता) निशि दिवा निद्रालसध्यानता । ९२।५द् सादोऽधोमुखता विचेष्टितमिदं नेष्टं स्मृतं वाजिनाम् ॥ ॥ ९२।६अब्/ आरोहणमन्यवाजिनां पर्याणादियुतस्य वाजिनः । ९२।६य्द्/ उपवाह्यतुरंगमस्य वा कल्पस्यैव विपन्नशोभना ॥ ॥ ९२।७अ क्रौंचवद् रिपुवधाय ह्रेषितं (हेषितं) ९२।७ब् ग्रीवया त्वचलया च सौन्मुखम् । ९२।७य् स्निग्धमुच्चमनुनादि हृष्टवद्- ९२।७द् ग्रासरुद्धवदनैश्च वाजिभिः ॥ ॥ ९२।८अ पूर्णपात्रदधिविप्रदेवता ९२।८ब् गन्धपुष्पफलकांचनादि वा । ९२।८य् द्रव्यमिष्टमथवा परं भवेद् ९२।८द् ध्रेषतां (धेषतां) यदि समीपतो जयः ॥ ॥ ९२।९अ भक्ष्यपानखलिनाभिनन्दिनः ९२।९ब् पत्युः औपयिकनन्दिनोऽथवा । ९२।९य् सव्यपार्श्वगतदृष्टयोऽथवा ९२।९द् वांछितार्थफलदाः तुरंगमाः ॥ ॥ ९२।१०अ वामैश्च पादैः अभिताडयन्तो महीं ९२।१०ब् प्रवासाय भवन्ति भर्तुः । ९२।१०य् सन्ध्यासु दीप्तामवलोकयन्तो ९२।१०द् ह्रेषन्ति (हेषन्ति) चेद् बन्धपराजयाय ॥ ॥ ९२।११अ अतीव ह्रेषन्ति (हेषन्ति) ) किरन्ति वालान् ९२।११ब् निद्रारताश्च प्रवदन्ति यात्राम् । ९२।११य् रोमत्यजो दीनखरस्वराश्च ९२।११द् पांशून् ग्रसन्तश्च भयाय द्षृटाः ॥ ॥ ९२।१२अ समुद्गवद् दक्षिणपार्श्वशायिनः ९२।१२ब् पदं समुत्क्षिप्य च सक्षिणं स्थिताः । ९२।१२य् जयाय शेषेष्वपि वाहनेष्विदं ९२।१२द् फलं यथासंभवमादिशेद् बुधः ॥ ॥ ९२।१३अ आरोहति क्षितिपतौ विनयौपपन्नो ९२।१३ब् यात्रानुगोऽन्यतुरगं प्रतिह्रेषते (प्रतिहेषते) च । ९२।१३य् वक्त्रेण वा स्पृशति दक्षिणमात्मपार्श्वं ९२।१३द् योऽश्वः स भर्तुः अचिरात् प्रचिनोति लक्ष्मीम् ॥ ॥ ९२।१४अ मुहुर्मुहुः मूत्रशकृत् करोति ९२।१४ब् न ताड्यमानोऽपि अनुलोमयायी । ९२।१४य् अकार्यभीतोऽश्रुविलोचनश्च ९२।१४द् शिवं (शुभं) न भर्तुः तुरगोऽभिधत्ते ॥ ॥ ९२।१५अब्/ उक्तमिदं हयचेष्टितमत ऊर्ध्वं दन्तिनां प्रवक्ष्यामि । ९२।१५य्द्/ तेषां तु दन्तकल्पनभंगम्लानादिचेष्टाभिः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९३ हस्तिचेष्टिताध्यायः ९३।१अब्/ दन्तस्य मूलपरिधिं द्विरायतं प्रोह्य कल्पयेत्शेषम् । ९३।१य्द्/ अधिकमनूपचराणां न्यूनं गिरिचारिणां किंचित् ॥ ॥ ९३।२अब्/ श्रीवृक्ष (श्रीवत्स) वर्धमानच्छत्रध्वजचामरानुरूपेषु । ९३।२य्द्/ छेदे दृष्टेष्वारोग्यविजयधनवृद्धिसौख्यानि ॥ ॥ ९३।३अब्/ प्रहरणसदृशेषु जयो नन्द्यावर्ते प्रनष्टदेशाप्तिः । ९३।३य्द्/ लोष्ठे तु लब्धपूर्वस्य भवति देशस्य सम्प्राप्तिः ॥ ॥ ९३।४अब्/ स्त्रीरूपेऽश्वविनाशो भृंगारेऽभ्युत्थिते सुतौत्पत्तिः । ९३।४य्द्/ कुंभेन निधिप्राप्तिः यात्राविघ्नं च दण्डेन ॥ ॥ ९३।५अब्/ कृकलासकपिभुजंगेष्वसुभिक्षव्याधयो रिपुवशित्वं (रिपुवशत्वं) । ९३।५य्द्/ गृध्रौलूकध्वांक्षश्येनाकारेषु जनमरकः ॥ ॥ ९३।६अब्/ पाशेऽथवा कबन्धे नृपमृत्युः जनविपत् स्रुते रक्ते । ९३।६य्द्/ कृष्णे श्यावे रूक्षे दुर्गन्धे चाशुभं भवति ॥ ॥ ९३।७अब्/ शुक्लः समः सुगन्धिः स्निग्धश्च शुभावहो भवेघेदः । ९३।७य्द्/ गलनम्लानफलानि च दन्तस्य समानि भंगेन ॥ ॥ ९३।८अ मूलमध्यदशनाग्रसंस्थिता ९३।८ब् देवदैत्यमनुजाः क्रमात् ततः । ९३।८य् स्फीतमध्यपरिपेलवं फलं ९३।८द् शीघ्रमध्यचिरकालसंभवम् ॥ ॥ ९३।९अब्/ दन्तभंगफलमत्र दक्षिणे भूपदेशबलविद्रवप्रदम् । ९३।९य्द्/ वामतः सुतपुरोहिते भयान् (भपान्) हन्ति साटविकदारनायकान् ॥ ॥ ९३।१०अब्/ आदिशेदुभयभंगदर्शनात् पार्थिवस्य सकलं कुलक्षयम् । ९३।१०य्द्/ सौम्यलग्नतिथिभादिभिः शुभं वर्धतेऽशुभमतोऽन्यथा वदेत् (भवेत्) ॥ ॥ ९३।११अब्/ क्षीरमृष्ट (क्षीरवृक्ष) फलपुष्पपादपेष्वापगातटविघट्टितेन वा । ९३।११य्द्/ वाममध्यरदभंगखण्डने (खण्डनं) शत्रुनाशकृदतोऽन्यथा परम् ॥ ॥ ९३।१२अ स्खलितगतिः अकस्मात् त्रस्तकर्णोऽतिदीनः ९३।१२ब् श्वसिति मृदु सुदीर्घं न्यस्तहस्तः पृथिव्याम् । ९३।१२य् द्रुतमुक्लितदृष्टिः स्वप्नशीलो विलोमो ९३।१२द् भयकृदहितभक्षी नैकशो ऽसृक्षकृत्कृत् (ऽसृक् छकृत् च) ॥ ॥ ९३।१३अ वल्मीकस्थाणुगुल्मक्षुपतरुमथनः स्वेच्छया हृष्टदृष्टिः ९३।१३ब् यायाद् यात्रानुलोमं त्वरितपदगतिः वक्त्रमुन्नाम्य चौच्चैः । ९३।१३य् कक्ष्यासन्नाहकाले जनयति च मुहुः शीकरं बृंहितं वा ९३।१३द् तत्काले (तत्कालं) वा मदाप्तिः जयकृदथ रदं वेष्टयन् दक्षिणं च ॥ ॥ ९३।१४अ प्रवेशनं वारिणि वारणस्य ९३।१४ब् ग्रहणे नाशाय भवेन् नृपस्य । ९३।१४य् ग्राहं गृहीत्वा उत्तरणं नृपस्य (द्विपस्य) ९३।१४द् तोयात् स्थलं वृद्धिकरं नृभर्तुः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९४ वायसविरुताध्यायः ९४।१अब्/ प्राच्यानां दक्षिणतः शुभदाः (शुभदः) काकाः करायिका वांवामा) । ९४।१य्द्/ विपरीतमन्यदेशेष्ववधिः लोकप्रसिद्ध्यैव ॥ ॥ ९४।२अब्/ वैशाखे निरुपहते वृक्षे नीडः सुभिक्षशिवदाता । ९४।२य्द्/ निन्दितकण्टकिशुष्केष्वसुभिक्षभयानि तद्देशे ॥ ॥ ९४।३अब्/ नीडे प्राक् शाखायां शरदि भवेत् प्रथमवृष्टिः अपरस्याम् । ९४।३य्द्/ याम्योत्तरयोः मध्यात् (मध्या) प्रधानवृष्टिः तरोरुपरि ॥ ॥ ९४।४अब्/ शिखिदिशि मण्डलवृष्टिः नैरृत्यां शारदस्य निष्पत्तिः । ९४।४य्द्/ परिशेषयोः सुभिक्षं मूषकसम्पग (मूषकसम्पत् तु) वायव्ये ॥ ॥ ९४।५अब्/ शरदर्भगुल्मवल्लीधान्यप्रासादगेहनिम्नेषु । ९४।५य्द्/ शून्यो भवति स देशश्चौरानावृष्टिरोगार्तः ॥ ॥ ९४।६अब्/ द्वित्रिचतुःशावत्वं सुभिक्षदं पंचभिः नृपान्यत्वम् । ९४।६य्द्/ अण्डावकिरणमेकाण्डताप्रसूतिश्च न शिवाय ॥ ॥ ९४।७अब्/ चौरकवर्णैश्चौराश्चित्रैः मृत्युः सितैः तु वह्निभयम् । ९४।७य्द्/ विकलैः दुर्भिक्षभयं काकानां निर्दिशेत्शिशुभिः ॥ ॥ ९४।८अब्/ अनिमित्तसंहतैः ग्राममध्यगैः क्षुद्भयं प्रविरुवद्भिः (प्रवाशद्भिः । ९४।८य्द्/ रोधश्चक्राकारैः अभिघातो वर्गवर्गस्थैः ॥ ॥ ९४।९अब्/ अभयाश्च तुण्डपक्षैश्चरणविघातैः जनान् अभिभवन्तः । ९४।९य्द्/ कुर्वन्ति शत्रुवृद्धिं निशि विचरन्तो जनविनाशम् ॥ ॥ ९४।१०अब्/ सव्येन खे भ्रमद्भिः स्वभयं विपरीतमण्डलैश्च परात् । ९४।१०य्द्/ अत्याकुलं भ्रमद्भिः वातौद्भ्रमो भवति काकैः ॥ ॥ ९४।११अब्/ ऊर्ध्वमुखाश्चलपक्षाः पथि भयदाः क्षुद्भयाय धान्यमुषः । ९४।११य्द्/ सेनांगस्था युद्धं परिमोषं चान्यभृतपक्षाः ॥ ॥ ९४।१२अब्/ भस्मास्थिकेशपत्राणि विन्यसन् पतिवधाय शय्यायाम् । ९४।१२य्द्/ मणिकुसुमाद्यवहनने (अवहनेन) सुतस्य जन्माप्यथांगनायाश् (जन्मांगनायाश्च) (जन्मान्यथा) च ॥ ॥ ९४।१३अब्/ पूर्णाननेऽर्थलाभः सिकताधान्यार्द्रमृत्कुसुमपूर्वैः । ९४।१३य्द्/ भयदो जनसंवासाद् यदि भाण्डानि अपनयेत् काकः ॥ ॥ ९४।१४अब्/ वाहनशस्त्रौपानत्छत्रछायांगकुट्टने मरणम् । ९४।१४य्द्/ तत्पूजायां पूजा विष्ठाकरणेऽन्नसम्प्राप्तिः ॥ ॥ ९४।१५अब्/ यद्द्रव्यमुपनयेत् तस्य लब्धिः अपहरति चेत् प्रणाशः स्यात् । ९४।१५य्द्/ पीतद्रव्यैः (पीतद्रव्ये) कनकं वस्त्रं कार्पासिकैः सितैः (कार्पासिके सिते) रूप्यम् ॥ ॥ ९४।१६अब्/ सक्षीरार्जुनवञ्जुलकूलद्वयपुलिनगा रुवन्तश्च । ९४।१६य्द्/ प्रावृषि वृष्टिं दुर्दिनमनृतौ स्नाताश्च पांशुजलैः ॥ ॥ ९४।१७अब्/ दारुणनादः तरुकोटरोपगो वायसो महाभयदः । ९४।१७य्द्/ सलिलमवलोक्य विरुवन् वृष्टिकरोऽब्दानुरावी च ॥ ॥ ९४।१८अब्/ दीप्तौद्विग्नो विटपे विकुट्टयन् वह्निकृद् विधुतपक्षः । ९४।१८य्द्/ रक्तद्रव्यं दग्धं तृणकाष्ठं वा गृहे विदधत् ॥ ॥ ९४।१९अब्/ एन्द्र्यादिदिग् अवलोकी सूर्याभिमुखो रुवन् गृहे गृहिनः । ९४।१९य्द्/ राजभयचोरबन्धनकलहाः स्युः पशुभयं चेति ॥ ॥ ९४।२०अब्/ शान्तामेन्द्रीमवलोकयन् रुयाद् राजपुरुषमित्राप्तिः । ९४।२०य्द्/ भवति च सुवर्णलब्धिः शाल्यन्नगुडाशनाप्तिश्च ॥ ॥ ९४।२१अब्/ आग्नेय्यामनलाजीविकयुवतिप्रवरधातुलाभश्च । ९४।२१य्द्/ याम्ये माषकुलूत्था (कुलत्था) भोज्यं गान्धर्विकैः योगः ॥ ॥ ९४।२२अब्/ नैरृत्यां दूताश्वौपकरणदधितैलपललभोज्याप्तिः । ९४।२२य्द्/ वारुण्यां मांससुरासवधान्यसमुद्ररत्नाप्तिः ॥ ॥ ९४।२३अब्/ मारुत्यां शस्त्रायुधसरोजवल्लीफलाशनाप्तिश्च । ९४।२३य्द्/ सौम्यायां परमान्नाशनं तुरंगांबरप्राप्तिः ॥ ॥ ९४।२४अब्/ ऐशान्यां सम्प्राप्तिः घृतपूर्णानां भवेदनडुहश्च । ९४।२४य्द्/ एवं फलं गृहपतेः गृहपृष्ठसमाश्रिते भवति ॥ ॥ ९४।२५अब्/ गमने कर्णसमश्चेत् क्षेमाय न कार्यसिद्धये भवति ॥ ॥ ९४।२५य्द्/ अभिमुखमुपैति यातुः विरुवन् विनिवर्तयेद् यात्राम् ॥ ॥ ९४।२६अब्/ वामे वाशित्वादौ दक्षिणपार्श्वेऽनुवाशते यातुः । ९४।२६य्द्/ अर्थापहारकारी तद्विपरीतोऽर्थसिद्धिकरः ॥ ॥ ९४।२७अब्/ यदि वाम एव विरुवन् (विरुयात्) मुहुर्मुहुः यायिनोऽनुलोमगतिः । ९४।२७य्द्/ अर्थस्य भवति सिद्ध्यै प्राच्यानां दक्षिणश्चैवम् ॥ ॥ ९४।२८अब्/ वामः प्रतिलोमगतिः विरुवन् (वाशन्) गमनस्य विघ्नकृद् भवति । ९४।२८य्द्/ तत्रस्थस्यैव फलं कथयति तद्वांछितं गमने ॥ ॥ ९४।२९अब्/ दक्षिणविरुतं कृत्वा वामे विरुयाद् यथीप्सितावाप्तिः । ९४।२९य्द्/ प्रतिवाश्य पुरो यायाद् द्रुतमत्यर्थागमो भवति (अग्रे ऽर्थागमोऽतिमहान्) ॥ ॥ ९४।३०अब्/ प्रतिवाश्य पृष्ट्ःअतो दक्षिणेन यायाद् द्रुतं क्षतजकारी (क्षतजकर्ता) । ९४।३०य्द्/ एकचरणोऽर्कमीक्षन् विरुवंश्च पुरो रुधिरहेतुः ॥ ॥ ९४।३१अब्/ दृष्ट्वार्कमेकपादः तुण्डेन लिखेद् यदा स्वपिच्छानि । ९४।३१य्द्/ पुरतो जनस्य महतो वधमभिधत्ते तदा बलिभुक् ॥ ॥ ९४।३२अब्/ सस्योपेते क्षेत्रे विरुवति शान्ते ससस्यभूलब्धिः । ९४।३२य्द्/ आकुलचेष्टो विरुवन् सीमान्ते क्लेशकृद् यातुः ॥ ॥ ९४।३३अब्/ सुस्निग्धपत्रपल्लवकुसुमफलानम्रसुरभिमधुरेषु । ९४।३३य्द्/ सक्षीराव्रणसंस्थितमनोज्ञवृक्षेषु चार्थसिद्धिकरः (चार्थकरः) ॥ ॥ ९४।३४अब्/ निष्पन्नसस्यशाद्व (शाड्व, शाद्व) लभवनप्रासादहर्म्यहरितेषु । ९४।३४य्द्/ धन्य (धान्य) उच्छ्रयमंगल्येषु चैव विरुवन् धनागमदः ॥ ॥ ९४।३५अब्/ गोपुच्छस्थे वल्मीकगेऽथवा दर्शनं भुजंगस्य । ९४।३५य्द्/ सद्यो ज्वरो महिषगे विरुवति गुल्मे फलं स्वल्पम् ॥ ॥ ९४।३६अब्/ कार्यस्य व्याघातः तृणकूटे वामगेऽंबुसंस्थे (अस्थिसंस्थे) वा । ९४।३६य्द्/ ऊर्ध्वाग्निप्लुष्टेऽशनिहते च काके वधो भवति ॥ ॥ ९४।३७अब्/ कण्टकिमिश्रे सौम्ये सिद्धिः कार्यस्य भवति कलहश्च । ९४।३७य्द्/ कण्टकिनि भवति कलहो वल्लीपरिवेष्टिते बन्धः ॥ ॥ ९४।३८अब्/ छिन्नाग्रे अंगच्छेदः कलहः शुष्कद्रुमस्थिते ध्वांक्षे । ९४।३८य्द्/ पुरतश्च पृष्ठतो वा गोमयसंस्थे धनप्राप्तिः ॥ ॥ ९४।३९अब्/ मृतपुरुषांगावयवस्थितोऽभिविरुवन् (ऽभिवाशन्) करोति मृत्युभयम् । ९४।३९य्द्/ भञ्जन्न् अस्थि च चंच्वा यदि विरुवति (वाशति) अस्थिभंगाय ॥ ॥ ९४।४०अब्/ रज्ज्वस्थिकाष्ठकण्टकिनिःसारशिरोरुहानने रुवति । ९४।४०य्द्/ भुजगगददंष्ट्रितस्करशस्त्राग्निभयानि अनुक्रमशः ॥ ॥ ९४।४१अब्/ सितकुसुमाशुचिमांसाननेऽर्थसिद्धिः यथेप्सिता यातुः । ९४।४१य्द्/ पक्षौ धुन्वन्न् (धुन्वन् पक्षाव्) ऊर्ध्वानने च विघ्नं मुहुः क्वणति ॥ ॥ ९४।४२अब्/ यदि शृंखलां वरत्रां वल्लीं वा आदाय वाशते बन्धः । ९४।४२य्द्/ पाषाणस्थे च भयं क्लिष्टापूर्वाध्विकयुतिश्च ॥ ॥ ९४।४३अब्/ अन्योन्यभक्षसंक्रामितानने तुष्टिरुत्तमा भवति । ९४।४३य्द्/ विज्ञेयः स्त्रीलाभो दंपत्योः विरुवतोः (वाशतोः) युगपत् ॥ ॥ ९४।४४अब्/ प्रमदाशिरौपगतपूर्णकुंभसंस्थे अंगनार्थसम्प्राप्तिः । ९४।४४य्द्/ घटकुट्टने सुतविपद्घटोपहदनेऽन्नसम्प्राप्तिः ॥ ॥ ९४।४५अब्/ स्कन्धावारादीनां निवेशस्मये रुवंश्चलत्पक्षः । ९४।४५य्द्/ सूचयतेऽन्यत्स्थानं (ऽन्यस्थानं) निश्चलपक्षः तु भयमात्रम् ॥ ॥ ९४।४६अब्/ प्रविशद्भिः सैन्यादीन् सगृध्रकंकैः विनामिषं ध्वांक्षैः । ९४।४६य्द्/ अविरुद्धैः तैः प्रीतिः द्विषतां युद्धं विरुद्धैश्च ॥ ॥ ९४।४७अब्/ बन्धः सूकरसंस्थे पंकाक्ते सूकरे द्विकेऽर्थाप्तिः । ९४।४७य्द्/ क्षेमं खरोष्ट्रसंस्थे केचित् प्राहुः वधं तु खरे ॥ ॥ ९४।४८अब्/ वाहनलाभोऽश्वगते विरुवत्यनुयायिनि क्षतजपातः । ९४।४८य्द्/ अन्येऽपि अनुव्रजन्तो यातारं काकवद् विहगाः ॥ ॥ ९४।४९अब्/ द्वात्रिंशत् प्रविभक्ते दिग्चक्रे यद् यथा समुद्दिष्टम् । ९४।४९य्द्/ तत्तत् तथा विधेयं गुणदोषफलं यियासूनाम् ॥ ॥ ९४।५०अब्/ का इति काकस्य रुतं स्वनिलयसंस्थस्य निष्फलं प्रोक्तम् । ९४।५०य्द्/ कव इति चात्मप्रीत्यै कैति रुते स्निग्धमित्राप्तिश्ः ॥ ॥ ९४।५१अब्/ करा इति कलहं कुरुकुरु च हर्षमथ कटकटैति दधिभक्तम् । ९४।५१य्द्/ केके विरुतं कुकु वा धनलाभं यायिनः प्राह ॥ ॥ ९४।५२अब्/ खरेखरे पथिकागममाह कखाखैति यायिनो मृत्युम् । ९४।५२य्द्/ गमनप्रतिषेधिकमा कखला (आखलखल, आ खलखल) सद्योऽभिवर्षाय ॥ ॥ ९४।५३अब्/ काका इति विघातः (विघातं) काकटीति चाहारदूषणं प्राह । ९४।५३य्द्/ प्रीत्यास्पदं कवकवैति बन्धमेवं कगाकुः इति ॥ ॥ ९४।५४अब्/ करगौ (करकौ) विरुते वर्षं गुडवत् त्रासाय वडिति वस्त्राप्तिः । ९४।५४य्द्/ कलयैति च संयोगः शूद्रस्य ब्राह्मणैः साकम् ॥ ॥ ९४।५५अ कडिति (फडिति) फलाप्तिः फलदा (फलवा) ९४।५५ब् हिदर्शनं टड्डिति (टडिति) प्रहाराः स्युः । ९४।५५य् स्त्रीलाभः स्त्रीति रुते ९४।५५ब् गडिति गवां पुडिति पुष्पाणाम् ॥ ॥ ९४।५६अब्/ युद्धाय टाकुटाक्विति गुहु वह्निभयं कटेकटे कलहः । ९४।५६य्द्/ टाकुलि चिण्टिचि केकेकैति पुरं चेति दोषाय ॥ ॥ ९४।५७अ काकद्वयस्यापि समानमेतत् ९४।५७ब् फलं यदुक्तं रुतचेष्टिताद्यैः । ९४।५७य् पतत्रिणोऽन्येऽपि यथैव काको ९४।५७द् वन्याः श्ववगौपरिदंष्ट्रिणो ये ॥ ॥ ९४।५८अ स्थलसलिलचराणां व्यत्ययो मेघकाले ९४।५८ब् प्रचुरसलिलवृष्ट्यै शेषकाले भयाय । ९४।५८य् मधु भवननिलीनं तत्करोत्याशु शून्यं ९४।५८द् मरणमपि च नीला (निलीना) मक्षिका मूर्ध्नि लीना ॥ ॥ ९४।५९अ विनिक्षिपन्त्यः सलिलेऽण्डकानि ९४।५९ब् पिपीलिका वृष्टिनिरोधमाहुः । ९४।५९य् तरुं स्थलं (तरुस्थलं, तरुं स्थलं) वापि नयन्ति निम्नाद् ९४।५९द् यदा तदा ताः कथयन्ति वृष्टिम् ॥ ॥ ९४।६०अ कार्यं तु मूलशकुनेऽन्तरजे तदह्नि ९४।६०ब् विन्द्यात् फलं नियतमेवमिमे विचिन्त्याः । ९४।६०य् प्रारंभयानसमयेषु तथा प्रवेशे ९४।६०द् ग्राह्यं क्षुतं न शुभदं क्वचिदपि उशन्ति ॥ ॥ ९४।६१अ शुभं दशापाकमविघ्नसिद्धिं ९४।६१ब् मूलाभिरक्षामथवा सहायान् । ९४।६१य् दुष्टस्य (इष्टस्य) संसिद्धिमनामयत्वं ९४।६१द् वदन्ति ते मानयितुः नृपस्य ॥ ॥ ९४।६२अ क्रोशादूर्ध्वं शकुन (शकुनि) विरुतं निष्फलं प्राहुः एके ९४।६२ब् तत्रानिष्टे प्रथमशकुने मानयेत् पंच षट् च । ९४।६२य् प्राणायामान् नृपतिः अशुभे षोडशैव द्वितीये ९४।६२द् प्रत्यागच्छेत् स्वभवनमतो यद्यनिष्टः तृतीयः ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९५। शाकुनौत्तराध्यायः ९५।१अब्/ दिग्देशचेष्टास्वरवासरऋक्षमुहूर्तहोराकरणौदयांशान् । ९५।१य्द्/ चरस्थिः (चिरस्थिर्, चरस्थिः) उन्मिश्रबलाबलं च बुद्ध्वा फलानि प्रवदेद् रुतज्णः ॥ ॥ ९५।२अ द्विविधं कथयन्ति संस्थितानाम् ९५।२ब् आगामिस्थिरसंज्ञितं च कार्यम् । ९५।२य् नृपदूतचरान्यदेशजातान्य्- ९५।२द् अभिघातः स्वजनादि चागमाख्यम् ॥ ॥ ९५।३अ उद्बद्धसंग्रहणभोजनचौरवह्नि- ९५।३ब् वर्षौत्सवात्मजवधाः कलहो भयं च । ९५।३य् वर्गः स्थिरोऽयमुदयेन्दुयुते स्थिरऋक्षे ९५।३द् विद्यात् स्थिरं चरगृहे च चरं यदुक्तम् ॥ ॥ ९५।४अब्/ स्थिरप्रदेशौपलमन्दिरेषु सुरालये भूजलसन्निधौ च । ९५।४य्द्/ स्थिराणि कार्याणि चराणि यानि चलप्रदेशादिषु चागमाय ॥ ॥ ९५।५अ आप्यौदयऋक्षक्षणदिग्जलेषु ९५।५ब् पक्षावसानेषु च ये प्रदीप्ताः । ९५।५य् सर्वेऽपि ते वृष्टिकरा रुवन्तः ९५।५द् शान्तोऽपि वृष्टिं कुरुतेऽंबुचारी ॥ ॥ ९५।६अ आग्नेयदिग्लग्नमुहूर्तदेशेष्व् ९५।६ब् अर्कप्रदीप्तोऽग्निभयाय रौति । ९५।६य् विष्ट्यां यमऋक्षोदयकण्टकेषु ९५।६द् निष्पत्रवल्लीषु च दोषकृत् (मोषकृत्) स्यात् ॥ ॥ ९५।७अ ग्राम्यः प्रदीप्तः स्वरचेष्टिताभ्याम् ९५।७ब् उग्रो रुवन् कण्टकिनि स्थितश्च । ९५।७य् भौमऋक्षलग्ने यदि नैरृतीं च ९५।७द् स्थितोऽभितश्चेत् कलहाय दृष्टः ॥ ॥ ९५।८अ लग्नेऽथवा इन्दोः भृगुभांशसंस्थे ९५।८ब् विदिक्स्थितोऽधोवदनश्च रौति । ९५।८य् दीप्तः स चेत् संग्रहणं करोति ९५।८द् योन्या तया या विदिशि प्रदिष्टा ॥ ॥ ९५।९अ पुंराशिलग्ने विषमे तिथौ च ९५।९ब् दिक्स्थः प्रदीप्तः शुकुनो रनाख्यः ९६।९य् वाच्यं तदा संग्रहणं नराणां ९५।९द् मिश्रे भवेत् पण्डकसम्प्रयोगः ॥ ॥ ९५।१०अ एवं रवेः क्षेत्रनवांशलग्ने ९५।१०ब् लग्ने स्थिते वा स्वयमेव सूर्ये । ९५।१०य् दीप्तोऽभिधत्ते शकुनो विरौति (विवासं) ९५।१०द् पुंसः प्रधानस्य हि कारणं तत् ॥ ॥ ९५।११अब्/ प्रारंभमाणेषु (प्रारभ्यमाणेषु) च सर्वकार्येष्वर्कान्विताद् भाद् गणयेद् विलग्नम् । ९५।११य्द्/ सम्प्तद् विपगैति यथा क्रमेण सम्पद् विपच्चैति (वापि) तथैव वाच्यं (वाच्या) ॥ ॥ ९५।१२अ काणेनाक्ष्णा दक्षिणेनैति सूर्ये ९५।१२ब् चन्द्रे ल्गनाद् द्वादशे चैतरेन । ९५।१२य् लग्नस्थेऽर्के पापदृष्टेऽन्ध एव ९५।१२द् कुब्जः स्वऋक्षे श्रोत्रहीनो जडो वा ॥ ॥ ९५।१३अ क्रूरः षष्ठे क्रूरदृष्टो विलग्नाद् ९५।१३ब् यस्मिन् राशौ तद्गृहाग्गे व्रणोऽस्य (स्यात्) ९५।१३य् एवं प्रोक्तं यन्मया जन्मकाले चिह्नं रूपं तत् तदस्मिन् विचिन्त्यम् ॥ ॥ (यवनेश्वर) ९५।य्१अ अतः परं लोकनिरूपितानि ९५।य्१ब् द्रव्येषु नानाक्षरसंग्रहाणि । ९५।य्१य् इष्टप्रणीतानि विभाजितानि ९५।य्१द् नामानि केन्द्रक्रमशः प्रवक्ष्ये ॥ ॥ ९५।य्२अ लग्नांबुसंस्थास्तनभःस्थितेषु ९५।य्२ब् क्षेत्रेषु ये लग्नगता गृहांशाः । ९५।य्२य् तेभ्योऽक्षराणि आत्मगृहाश्रयाणि ९५।य्२द् विन्द्याद् ग्रहाणां स्वगणक्रमेण ॥ ॥ ९५।य्३अ कवर्गपूर्वान् कुजशुक्रचान्द्रि- ९५।य्३ब् जीवार्कजानां प्रवदन्ति वर्गान् । ९५।य्३य् यकारपूर्वाः शशिनो निरुक्ता ९५।य्३द् वर्णाः त्वकारप्रभवा रवेः स्युः ॥ ॥ ९५।य्४अ द्रेष्काणवृद्ध्या प्रवदन्ति नाम ९५।य्४ब् त्रिपंचसप्ताक्षरमोजराशौ । ९५।य्४य् युग्मे तु विन्द्याद् द्विचतुष्कषट्कं ९५।य्४द् नामाक्षराणि ग्रहदृष्टिवृद्ध्या ॥ ॥ ९५।य्५अ वर्गोत्तमे द्व्यक्षरकं चरांशे ९५।य्५ब् स्थिरऋक्षभागे चतुरक्षरं तत् । ९५।य्५य् ओजेषु चैभ्यो विषमाक्षराणि ९५।य्५द् स्युः द्विस्वभावेषु तु राशिवग ॥ ॥ ९५।य्६अ द्विमूर्तिसंज्ञे तु वदेद् द्विनाम ९५।य्६ब् सौम्यईक्षिते द्विप्रकृतौ च राशौ । ९५।य्६य् यावान् गणः स्वोदयगोऽंशकानां ९५।य्६द् तावान् ग्रहः संग्रहकेऽक्षराणाम् ॥ ॥ ९५।य्७अ संयोगमादौ बहुलेषु विन्द्यात् ९५।य्७ब् कूटेषु संयोगपरं वदन्ति । ९५।य्७य् स्वौच्चांशके द्विष्कृतम् ऋक्षयोगाद् ९५।य्७द् गुर्वक्षरं तद्भवनांशके स्यात् ॥ ॥ ९५।य्८अ मात्रादियुक् स्याद् ग्रहयुक्त्रिकोणे ९५।य्८ब् द्रेष्काणपर्यायवदक्षरेषु । ९५।य्८य् नभोबलेषूर्ध्वमधोऽंबुजेषु ९५।य्८द् ज्ञेयो विसर्गः तु बलान्वितेषु ॥ ॥ ९५।य्९अ शीर्षोदयेषु ऊर्ध्वमुशन्ति मात्राम् ९५।य्९ब् अधश्च पृष्ठोदयशब्दितेषु । ९५।य्९य् तीर्यक् च विन्द्यादुभयोदये तां ९५।य्९द् दीर्घेषु दीर्घामितरेषु चान्याम् ॥ ॥ ९५।य्१०अ प्राग्लग्नतोयास्तनभःस्थितेषु ९५।य्१०ब् भेष्वंशकेभ्योऽक्षरसंग्रहः स्यात् । ९५।य्१०य् क्रूरोऽक्षरं हन्ति चतुष्टयस्थो ९५।य्१०द् दृष्ट्यापि मात्रां च त्रिकोणगो वा ॥ ॥ ९५।य्११अ शुभग्रहः तु ऊर्जितवीर्यभागी ९५।य्११ब् स्थानांशतुल्याक्षरदः स चोक्तः । ९५।य्११य् पश्यन् स्थितः केन्द्रत्रिकोणयोः वा ९५।य्११द् स्वौच्चेऽपि वर्णद्वयमात्मभागे ॥ ॥ ९५।य्१२अ क्षेत्रेश्वरे क्षीणबलेऽंशके च ९५।य्१२ब् मात्राक्षरं नाशमुपैति तज्जम् । ९५।य्१२य् असंभवेऽपि उद्भवमेति तस्मिन् ९५।य्१२द् वर्गाद्यमुच्चांशयुजीशदृष्टे ॥ ॥ ९५।य्१३अ केन्द्रे यथास्थानबलप्रकर्षं ९५।य्१३ब् क्षेत्रस्य तत्क्षेत्रपतेश्च बुद्ध्वा । ९५।य्१३य् कार्योऽक्षराणामनुपूर्वयोगो ९५।य्१३द् मात्रादिसंयोगविकल्पना च ॥ ॥ ९५।य्१४अ तत्रादिराश्यादिचतुर्विलग्नम् ९५।य्१४ब् आद्यंशकादिक्रमपर्यायेण । ९५।य्१४य् ग्रहांशकेभ्यः स्वगणाक्षराणाम् ९५।य्१४द् अन्वर्थने प्राप्तिः इयं विधार्या ॥ ॥ ९५।य्१५अ मेष ककारो हिबुके यकारः ९५।य्१५ब् तुले चकारो मकरे पकारः । ९५।य्१५य् मेषे छकारो हिबुकेऽपि अकारः ९५।य्१५द् तुले खकारो मकरे फकारः ॥ ॥ ९५।य्१६अ मेषे टकारो हिबुके ठकारः ९५।य्१६ब् तुले तकारो मकरे थकारः । ९५।य्१६य् मेषे तु रेफा हिबुके जकारः ९५।य्१६द् तुले बकारो मकरे गकारः ॥ ॥ ९५।य्१७अ आकारमाद्येऽंबुगते घकारम् ९५।य्१७ब् अस्ते भकारं मकरे झकारम् । ९५।य्१७य् लग्ने डकारं हिबुके दकारम् ९५।य्१७द् अस्ते धकारं मकरे ढकारम् ॥ ॥ ९५।य्१८अ लग्ने ञकारो हिबुके मकारः ९५।य्१८ब् तुले ग़कारो मकरे लकारः । ९५।य्१८य् लग्ने ककारो हिबुके पकारः ९५।य्१८द् तुले चकारो मकरे इकारः ॥ ॥ ९५।य्१९अ लग्ने नकारो हिबुके तकारः ९५।य्१९ब् तुले णकारो मकरे टकारः । ९५।य्१९य् इत्येतदुक्तं चरसंज्ञकस्य वक्ष्ये ९५।य्१९द् स्थिराख्यस्य चतुष्टयस्य ॥ ॥ ९५।य्२०अ वृषे फकारो हिबुके खकारः ९५।य्२०ब् कीटे वकारो नृघटे छकारः । ९५।य्२०य् आद्यांशकेभ्यो मतिमान् विदध्याद् ९५।य्२०द् अनुक्रमेण स्थिरसंज्ञकेषु ॥ ॥ ९५।य्२१अ लग्ने बकारो हिबुके जकार ९५।य्२१ब् ईकारमस्तेऽंबरगे गकारः । ९५।य्२१य् वृषे थकारो हिबुके टकारः ९५।य्२१द् कीटे डकारो नृघटे दकारः ॥ ॥ ९५।य्२२अ वृषे घकारो हिबुके शकारः ९५।य्२२ब् कीटे झकारो नृघटे भकारः । ९५।य्२२य् लग्ने जकारो हिबुके उकारः ९५।य्२२द् कीटे ग़कारो नृघटे मकारः ॥ ॥ ९५।य्२३अ लग्ने ढकारोऽथ जले णकारश् ९५।य्२३ब् चास्ते धकारोऽंबरगे नकारः । ९५।य्२३य् वृषे षकारो हिबुके चकारः ९५।य्२३द् कीटे पकारो नृघटे ककारः ॥ ॥ ९५।य्२४अ ऊकारमाहुः वृषभे जले खम् ९५।य्२४ब् अस्ते फकारो नृघटे छकारः । ९५।य्२४य् अन्त्ये वृषे टम् तमुशन्ति सिंहे ९५।य्२४द् थं सप्तगे ठं प्रवदन्ति कुंभे ॥ ॥ ९५।य्२५अ द्विमूर्तिसंज्ञे मिथुने जकाराः ९५।य्२५ब् षष्ठे बकारः प्रथमांशके स्यात् । ९५।य्२५य् धनुर्धरेऽस्तोपगते गकारो ९५।य्२५द् मीनद्वये चांबरगे सकारः ॥ ॥ ९५।य्२६अ लग्ने घकारो हिबुके भकारश् ९५।य्२६ब् चास्ते झकारोऽंबरमध्यगे ई । ९५।य्२६य् लग्ने दकारो हिबुके धकारम् ९५।य्२६द् अस्ते डकारं विदुः अंबरे ढम् ॥ ॥ ९५।य्२७अ लग्ने मकारो हिबुके ग़कारश् ९५।य्२७ब् अस्ते हकारोऽंबरगे ञकारः । ९५।य्२७य् लग्ने पकारो जलगे चकार ९५।य्२७द् ऐकारमस्तेऽंबरगे ककारः ॥ ॥ ९५।य्२८अ प्राग्लग्ने नं जलगे णमाहुः ९५।य्२८ब् अस्तं गते टं नभसि स्थिते तम् । ९५।य्२८य् प्राग्लग्नगे खं जलगे यमाहुः ९५।य्२८द् अस्तं गते छं नभसि स्थिते फम् ॥ ॥ ९५।य्२९अ लग्ने जमोकारमथांबुसंस्थे ९५।य्२९ब् गमस्तसंस्थे विदुः अंबरे बम् । ९५।य्२९य् ठं लग्नगेऽन्त्ये हिबुकाश्रिते डं ९५।य्२९द् थमस्तगे दं नभसि स्थिते वै ॥ ॥ ९५।य्३०अ एवं विकल्पोऽक्षरसंग्रहोऽयं ९५।य्३०ब् नाम्नां निरुद्दिष्टविधान उक्तः । ९५।य्३०य् सर्वेषु लग्नेषु च केचिदेवम् ९५।य्३०द् इच्छन्ति पूर्वोक्तविधानवत् तु ॥ ॥ ९५।य्३१अ केन्द्राणि वा केन्द्रगतांशकैः स्वैः ९५।य्३१ब् पृथक् पृथक् संगुणितानि कृत्वा । ९५।य्३१य् त्रिकृद्विभक्तं विरुदक्षरं तत् ९५।य्३१द् क्षेत्रेश्वरस्यांशपरिक्रमस्वम् ॥ ॥ ९५।य्३२अ संचिन्तितप्रार्थितनिर्गतेषु ९५।य्३२ब् नष्टक्षतस्त्रीः अतिभोजनेषु ९५।य्३२य् स्वप्नर्क्षचिन्तापुरुषादिवर्गेष्व् ९५।य्३२द् एतेषु नामानि उपलक्षयेत ९५।१४अ द्व्यक्षरं चरगृहांशकोदये ९५।१४ब् नाम चास्य चतुरक्षरं स्थिरे । ९५।१४य् नामयुग्ममपि च द्विमूर्तिषु ९५।१४द् त्र्यक्षरं भवति चास्य पंचभिः ॥ ॥ ९५।१५अ काद्याः तु वर्गाः कुजशुक्रसौम्य- ९५।१५ब् जीवार्कजानां क्रमशः प्रदिष्टाः । ९५।१५य् वर्णाष्टकं यादि च शीतरश्मे ९५।१५द् रवेः अकारात् क्रमशः स्वराः स्युः ॥ ॥ ९५।१६अ नामानि चाग्न्यंबुकुमारविष्णु- ९५।१६ब् शक्रेन्द्रपत्नीचतुराननानाम् । ९५।१६य् तुल्यानि सूर्यात् क्रमशो विचिन्त्य ९५।१६द् द्वित्र्यादिवर्णैः घटयेत् स्वबुद्ध्या ॥ ॥ ९५।१७अ वयांसि तेषाम् स्तनपानबाल्य- ९५।१७ब् व्रतस्थिता यौवनमध्यवृद्धाः । ९५।१७य् अतीववृद्धा इति चन्द्रभौम- ९५।१७द् ज्ञशुक्रजीवार्कशनैश्चराणाम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९६ पाकाध्यायः ९६।१अब्/ पक्षाद् भानोः सोमस्य मासिको अंगारकस्य वक्त्रोक्तः । ९६।१य्द्/ आदर्शनाग पाको बुधस्य जीवस्य वर्षेण ॥ ॥ ९६।२अब्/ षड्भिः सितस्य मासैः अब्देन शनेः सुरद्विषोऽब्दार्धात् । ९६।२य्द्/ वर्षात् सूर्यग्रहणे सद्यः स्यात् त्वाष्ट्रकीलकयोः ॥ ॥ ९६।३अब्/ त्रिभिः एव धूमकेतोः मासैः श्वेतस्य सप्तरात्रान्ते । ९६।३य्द्/ सप्ताहात् परिवेषेन्द्रचापसन्ध्याभ्रसूचीनाम् ॥ ॥ ९६।४अब्/ शीतोष्णविपर्यासः फलपुष्पमकालजं दिशां दाहः । ९६।४य्द्/ स्थिरचरयोः अन्यत्वं प्रसूतिविकृतिश्च षण्मासात् ॥ ॥ ९६।५अब्/ अक्रियमाणककरणं भूकंपोऽनुत्सवो दुरिष्टं च । ९६।५य्द्/ शोषश्चाशोष्याणां स्रोतोऽन्यत्वं च वर्षार्धात् ॥ ॥ ९६।६अब्/ स्तंभकुसूलार्चानां जल्पितरुदितप्रकंपितस्वेदाः । ९६।६य्द्/ मासत्रयेण कलहेन्द्रचापनिर्घातपाकाश्च ॥ ॥ ९६।७अब्/ कीटाखुमक्षिकोरगबाहुल्यं मृगविहंगविरुतं च । ९६।७य्द्/ लोष्टस्य चाप्सु तरणं त्रिभिः एव विपच्यते मासैः ॥ ॥ ९६।८अब्/ प्रसवः शुनामरण्ये वन्यानां ग्रामसम्प्रवेशश्च । ९६।८य्द्/ मधुनिलयतोरणेन्द्रध्वजाश्च वर्षात् समधिकाद् वा ॥ ॥ ९६।९अब्/ गोमायुगृध्रसंघा दशाहिकाः सद्य एव तूर्यरवः । ९६।९य्द्/ आक्रुष्टं पक्षफलं वल्मीको विदरणं च भुवः ॥ ॥ ९६।१०अब्/ अहुताशप्रज्वलनं घृततैलवसादिवर्षणं चापि । ९६।१०य्द्/ सद्यः परिपच्यन्ते मासेऽध्यर्धे च जनवादः ॥ ॥ ९६।११अब्/ छत्रचितियूपहुतवहबीजानां सप्तभिः भवति पक्षैः । ९६।११य्द्/ छत्रस्य तोरणस्य च केचिन् मासात् फलं प्राहुः ॥ ॥ ९६।१२अब्/ अत्यन्तविरुद्धानां स्नेहः शब्दश्च वियति भूतानाम् । ९६।१२य्द्/ मार्जारनकुलयोः मूषकेण संगश्च मासेन ॥ ॥ ९६।१३अब्/ गन्धर्वपुरं मासद् रसवैकृत्यं हिरण्यविकृतिश्च । ९६।१३य्द्/ ध्वजवेश्मपांशुधूमाकुला दिशश्चापि मासफलाः ॥ ॥ ९६।१४अब्/ नवकैकाष्टदशकैकषट्त्रिकत्रिकसंख्यमासपाकानि । ९६।१४य्द्/ नक्षत्राणि अश्विनिपूर्वकाणि सद्यः फलाश्लेषा ॥ ॥ ९६।१५अब्/ पित्र्यान् मासः षट् सट्त्रयोऽर्धमष्टौ च त्रिषडेकैकाः । ९६।१५य्द्/ मासचतुष्केऽषाढे सद्यः पाकाभिजित्तारा ॥ ॥ ९६।१६अब्/ सप्ताष्टावध्यर्धं त्रयः त्रयः पंच चैव मासाः स्युः । ९६।१६य्द्/ श्रवणादीनां पाको नक्षत्राणां यथासंख्यम् ॥ ॥ ९६।१७अ निगदितसमये न दृश्यते चेद् ९६।१७ब् अधिकतरं द्विगुणे प्रपच्यते तत् । ९६।१७य् यदि न कनकरत्नगोप्रदानैः ९६।१७द् उपशमितं विधिवद् द्विजैश्च शान्त्या ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९७ नक्षत्रकर्मगुणाध्यायः ९७।१अब्/ शिखिगुणरसेन्द्रियानलशशिविषयगुणऋतुपंचवसुपक्षाः । ९७।१य्द्/ विषयैकचन्द्रभूतार्णवाग्निरुद्राश्विवसुदहनाः ॥ ॥ ९७।२अब्/ भूतशतपक्षवसवो द्वात्रिंशगेति तारकामानम् । ९७।२य्द्/ क्रमशोऽश्विन्यादीनां कालः ताराप्रमाणेन ॥ ॥ ९७।३अब्/ नक्षत्रजमुद्वाहे फलमब्दैः तारकामितैः सदसत् । ९७।३य्द्/ दिवसैः ज्वरस्य नाशो व्याधेः अन्यस्य वा वाच्यः ॥ ॥ (नक्षत्रदेवता) ९७।४अब्/ अश्वियमदहनकमलजशशिशूलभृददितिजीवफणिपितरः । ९७।४य्द्/ योन्यर्यमदिनकृत्त्वष्टृपवनशक्राग्निमित्राश्च ॥ ॥ ९७।५अब्/ शक्रो निरृतिः तोयं विश्वे ब्रह्मा हरिः वसुः वरुणः । ९७।५य्द्/ अजपादोऽहिर्बुध्न्यः पूषा चेतीश्वरा भानाम् ॥ ॥ ९७।६अब्/ त्रीणि उत्तराणि तेभ्यो रोहिण्यश्च ध्रुवाणि तैः कुर्यात् । ९७।६य्द्/ अभिषेकशान्तितरुनगरधर्मबीजध्रुवारंभान् ॥ ॥ ९७।७अब्/ मूलशिवशक्रभुजगाधिपानि तीक्ष्णानि तेषु सिद्ध्यन्ति । ९७।७य्द्/ अभिघातमन्त्रवेतालबन्धवधभेदसंबन्धाः ॥ ॥ ९७।८अब्/ उग्राणि पूर्वभरणीपित्र्याणि उत्सादनाशशाठ्येषु । ९७।८य्द्/ योज्यानि बन्धविषदहनशस्त्रघातादिषु च सिद्ध्यै ॥ ॥ ९७।९अब्/ लघु हस्ताश्विनपुष्याः पण्यरतिज्ञानभूषणकलासु । ९७।९य्द्/ शिल्पौषधयानादिषु सिद्धिकराणि प्रदिष्टानि ॥ ॥ ९७।१०अब्/ मृदुवर्गो (मृदुवर्गः त्व्) ऽनूराधाचित्रापौष्णेन्दवानि मित्रार्थे । ९७।१०य्द्/ सुरतविधिवस्त्रभूषणमंगलगीतेषु च हितानि ॥ ॥ ९७।११अब्/ हौतभुजं सविशाखं मृदुतीक्ष्णम् तद्विमिश्रफलकारि । ९७।११य्द्/ श्रवणत्रयमादित्यानिले च चरकर्मणि हितानि ॥ ॥ ९७।१२अ हस्तत्रयं मृगशिरः श्रवणत्रयं (श्रवनात्त्रयं) च ९७।१२ब् पूषाश्विशक्रगुरुभानि पुनर्वसुश्च । ९७।१२य् क्षौरे तु कर्मणि हितानि उदये क्षणे वा ९७।१२द् युक्तानि चौडुपतिना शुभतारया च ॥ ॥ ९७।१३अ न स्नातमात्रगमनौन्मुख (उत्सुक) भूषितानाम् ९७।१३ब् अभ्यक्तभुक्तरणकालनिरासनानाम् । ९७।१३य् सन्ध्य्निशाशनिकुजार्कतिथौ (निशोः कुजयमार्कदिने) च रिक्ते ९७।१३द् क्षौरं हितं न नवमेऽह्नि न चापि विष्ट्याम् ॥ ॥ ९७।१४अब्/ नृपाज्ञया ब्राह्मणसम्मते च विवाहकाले मृतसूतके च । ९७।१४य्द्/ बद्धस्य मोक्षे क्रतुदीक्षणासु सर्वेषु शस्तं क्षुरकर्म भेषु ॥ ॥ % ओने वेर्से इन्सेर्तेद् ९८।१५अब्/ हस्तो मूलं श्रवणा पुनर्वसुः मृगशिरः तथा पुष्यः । ९८।१५य्द्/ पुंसञ्ज्ञितेषु कार्येष्वेतानि शुभानि धिष्ण्यानि ॥ ॥ ९७।१५अब्/ सावित्रपौष्णानिलमैत्रतिष्यत्वाष्ट्रे तथा चौडुगणाधिपऋक्षे । ९७।१५य्द्/ संस्कारदीक्षाव्रतमेखलादि कुर्याद् गुरौ शुक्रबुधेन्दुयुक्ते ॥ ॥ % ओने वेर्से इन्सेर्तेद् ९८।१७अब्/ लाभे तृतीये च शुभैः समेते पापैः विहीने शुभराशिलग्ने । ९८।१७य्द्/ वेध्यौ तु कर्णौ त्रिदशेज्यलग्ने तिष्येन्दुचित्राहरिरेवतीषु ॥ ॥ ९७।१६अ शुद्धैः द्वादशकेन्द्रनैधनगृहैः पापैः त्रिषष्ठायगैः । ९७।१६ब् लग्ने केन्द्रगतेऽथवा सुरगुरौ दैत्येन्द्रपूज्येऽपि वा ॥ ॥ ९७।१६य् सर्वारंभफलप्रसिद्धिरुदये राशौ च कर्तुः शुभे ९७।१६द् सग्राम्यस्थिरभोदये च भवनं कार्यं प्रवेशोऽपि वा ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९८ तिथिकर्मगुणाध्यायः ९८।१अब्/ कमलजविधातृहरियमशशांकषड्वक्त्रशक्रवसुभुजगाः । ९८।१य्द्/ धर्मेशसवितृमन्मथकलयो विश्वे च तिथिपतयः ॥ ॥ ९८।२अब्/ पितरोऽमावस्यायां संज्ञासदृशाश्च तैः क्रियाः कार्याः । ९८।२य्द्/ नन्दा भद्रा विजया रिक्ता पूर्णा च ताः त्रिविधाः ॥ ॥ ९८।३अब्/ यत् कार्यं नक्षत्रे तद्दैवत्यासु तिथिषु तत् कार्यम् । ९८।३य्द्/ करणमुहूर्तेष्वपि तत् सिद्धिकरं देवतासदृशम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय ९९ करणगुणाध्यायः ९९।१अब्/ वववालवकौलव (बवबालवकौलब) तैतिलाख्यगरवणिजविष्टिसंज्ञानाम् । ९९।१य्द्/ पतयः स्युः इन्द्रकमलजमित्रार्यमभूश्रियः सयमाः ॥ ॥ ९९।२अब्/ कृष्णचतुर्दश्यर्धाद् धुवाणि शकुनिश्चतुष्पदं नागम् । ९९।२य्द्/ किंस्तुघ्नमिति च तेषां कलिवृषफणिमारुताः पतयः ॥ ॥ ९९।३अ कुर्याद् ववे (बवे) शुभचरस्थिरपौष्टिकानि ९९।३ब् धर्मक्रियाद्विजहितानि च वालव (बालव) आख्ये । ९९।३य् सम्प्रीतिमित्रवरणानि च कौलवे (कौलबे) स्युः ९९।३द् सौभाग्यसंश्रयगृहाणि च तैतिलाख्ये ॥ ॥ ९९।४अ कृषिबीजगृहाश्रयजानि गरे ९९।४ब् वणिजि धुवकार्यवणिग्युतयः । ९९।४य् न हि विष्टिकृतं विदधाति शुभं ९९।४द् परघातविषादिषु सिद्धिकरम् ॥ ॥ ९९।५अ कार्यं पौष्टिकमौषधादि शकुनौ मूलानि मन्त्राः तथा । ९९।५ब् गोकार्याणि चतुष्पदे द्विजपितृन् उद्दिश्य राज्यानि च ९९।५य् नागे स्थावरदारुणानि हरणं दौर्भाग्यकर्माण्यतः ९९।५द् किंस्तुघ्ने शुभमिष्टि (इष्ट) पुष्टिकरणं मंगल्यसिद्धिक्रियाः ॥ ॥ ९९।६अब्/ लाभे तॄतीये च शुभैः समेते पापैः विहीने शुभराशिलग्ने । ९९।६य्द्/ वेध्यौ च कर्णावमरेज्यलग्ने पुष्येन्दुचित्राहरिपौष्णभेषु ॥ ॥ ९९।७अ रोहिण्युत्तररेवतीमृगशिरोमूलानुराधामघा- ९९।७ब् हस्तस्वातिषु षष्ठतौलिमिथुनेषूद्यत्सु पाणिग्रहः । ९९।७य् सप्ताष्टान्त्यबहिःशुभैरुडुपतावेकादशद्वित्रिगे ९९।७द् क्रूरैः त्र्यायषडष्टगैः न तु भृगौ षष्ठे कुजे चाष्टमे ॥ ॥ ९९।८अ दंपत्योः द्विनवाष्टराशिरहिते चारानुकुले रवौ ९९।८ब् चन्द्रे चार्ककुजार्किशुक्रवियुते मध्येऽथवा पापयोः । ९९।८य् त्यक्त्वा च व्यतिपातवैधृति (वैधृत) दिनं विष्टिं च रिक्तां तिथिं ९९।८द् क्रूराहायनपौषचैत्र (चैत्रपौष) विरहे लग्नांशके मानुषे ॥ ॥ sएपरते अध्याय १०० नक्षत्रजातकाध्यायः १००।१अब्/ प्रियभूषणः स्वरूपः (सुरूपः) सुभगो दक्षोऽश्विनीषु मतिमांश्च । १००।१य्द्/ कृतनिश्चयसत्यारुग्दक्षः सुखितश्च भरणीषु ॥ ॥ १००।२अब्/ बहुभुक् परदाररतः तेजस्वी कृत्तिकासु विख्यातः । १००।२य्द्/ रोहिण्यां सत्यशुचिः प्रियंवदः स्थिरः स्वरूपश्च (स्थिरसुरूपश्च) ॥ ॥ १००।३अब्/ चपलश्चतुरो भीरुः पटुरुत्साही धनी मृगे भोगी । १००।३य्द्/ शठगर्वितचण्डकृतघनहिंस्रपापश्च रौद्रर्क्षे ॥ ॥ १००।४अब्/ दान्तः सुखी सुशीलो दुर्मेधा रोगभाक् पिपासुश्च । १००।४य्द्/ अल्पेन च सन्तुष्टः पुनर्वसौ जायते मनुजः ॥ ॥ १००।५अब्/ शान्तात्मा सुभगः पण्डितो धनी धर्मसंश्रितः पुष्ये । १००।५य्द्/ शठसर्वभक्षक्ष्य (भक्ष) (भक्ष्य) पापः कृतघ्नधूर्तश्च भौजंगे ॥ ॥ १००।६अब्/ बहुभृत्यधनी भोगी सुरपितृभक्तो महोद्यमः पित्र्ये । १००।६य्द्/ प्रियवाग् दाता द्युतिमान् अटनो नृपसेवको भाग्ये ॥ ॥ १००।७अब्/ सुभगो विद्याप्तधनो भोगी सुखभाग् द्वितीयफल्गुन्याम् । १००।७य्द्/ उत्साही धृष्टः पानपोऽघृणी तस्करो हस्ते ॥ ॥ १००।८अब्/ चित्रांबरमाल्यधरः सुलोचनांगश्च चित्रायां (भवति चित्रायां) । १००।८य्द्/ दन्तो वणिक् तृषालुः (कृपालुः) प्रियवाग् धर्माश्रितः स्वातौ ॥ ॥ १००।९अब्/ ईर्षुः (इर्ष्युः) लुब्धो द्युतिमान् वचनपटुः कलहकृद् विशाखासु ॥ ॥ १००।९य्द्/ आढ्यो विदेशवासी क्षुधालुः अटनोऽनुराधासु ॥ ॥ १००।१०अब्/ ज्येष्ठासु न बहुमित्रः सन्तुष्टो धर्मकृत् प्रचुरकोपः । १००।१०य्द्/ मूले मानी धनवान् सुखी न हिंस्रः स्थिरो भोगी ॥ ॥ १००।११अब्/ इष्टानन्दकलत्रो वीरो दृढसौहृदश्च जलदेवे । १००।११य्द्/ वैश्वे विनीतधार्मिकबहुमित्रकृतज्ञसुभगश्च ॥ ॥ १००।१२अब्/ श्रीमान् श्रवणे श्रुतवान् उदारदारो धनान्वितः ख्यातः । १००।१२य्द्/ दाताऽऽढ्यशूरगीतिप्रियो धनिष्ठासु धनलुब्धः ॥ ॥ १००।१३अब्/ स्फुटवाग् व्यसनी रिपुहा साहसिकः शतभिषक्सु दुर्ग्र्आह्यः । १००।१३य्द्/ भद्रपदासूद्विग्नः स्त्रीजितधनपटुः अदाता च ॥ ॥ १००।१४अब्/ वक्ता सुखी प्रजावान् जितशत्रुः धार्मिको द्वितीयासु ॥ ॥ १००।१४य्द्/ सम्पूर्णांगः सुभगः शूरः शुचिः अर्थवान् पौष्णे ॥ ॥ sएपरते अध्याय १०१ राशिविभागाध्यायः १०१।१अब्/ अश्विन्योऽथ भरण्यो बहुलापादश्च कीर्त्यते मेषः । १०१।१य्द्/ वृषभो बहुलाशेषं रोहिण्योऽर्धम् च मृगशिरसः ॥ ॥ १०१।२अब्/ मृगशिरो ऽर्धं रौद्रं पुनर्वसोः (पुनर्वसोः च) अंशकत्रयं मिथुनः (मिथुनं) । १०१।२य्द्/ पादश्च पुनर्वसुतः तिष्यः श्लेषा (पुनर्वसोः सतिष्योऽश्लेषा) च कर्कटकः ॥ ॥ १०१।३अब्/ सिंहोऽथ मघा पूर्वा च फल्गुनी पाद उत्तरायाश्च । १०१।३य्द्/ तत्परिशेषं हस्तश्चित्राद्यर्धं च कन्याख्यः ॥ ॥ १०१।४अब्/ तौलिनि चित्रान्त्यार्धं स्वातिः पादत्रयं विशाखायाः । १०१।४य्द्/ अलिनि विशाखापादः तथानुराधान्विता ज्येष्ठा ॥ ॥ १०१।५अब्/ मूलमषाढा पूर्वा प्रथमश्चाप्युत्तरांशको धन्वी । १०१।५य्द्/ मकरः तत्परिषेशं श्रवणः पूर्वं धनिष्ठार्धम् ॥ ॥ १०१।६अब्/ कुंभोऽन्त्यधनिष्ठार्धं शतभिषगंशत्रयं च पूर्वायाः । १०१।६य्द्/ भद्रपदायाः शेषं तथोत्तरा रेवती च झषः ॥ ॥ १०१।७अब्/ अश्विनीपित्र्यमूलाद्या मेषसिंहहयादयः । १०१।७य्द्/ विषमऋक्षान् निवर्तन्ते पादवृद्ध्या यथोत्तरम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय १०२ विवाहपटलाध्यायः १०२।१अ मूर्तौ करोति दिनकृद् विधवां कुजश्च १०२।१ब् राहुः विपन्नतनयां रविजो दरिद्राम् । १०२।१य् शुक्रः शशांकतनयश्च गुरुश्च साध्वीम् १०२।१द् आयुःक्षयं प्रकुरुतेऽथ विभावरीशः ॥ ॥ १०२।२अ कुर्वन्ति भास्करशनैश्चरराहुभौमा १०२।२ब् दारिद्र्यदुःखमतुलं नियतं द्वितीये । १०२।२य् वित्तेश्वरीमविधवां गुरुशुक्रसौम्या १०२।२द् नारीं प्रभूततनयां कुरुते शशांकः ॥ ॥ १०२।३अ सूर्येन्दुभौमगुरुशुक्रबुधाः तृतीये १०२।३ब् कुर्युः सदा बहुसुतां धनभागिनीं च । १०२।३य् व्यक्तां (व्यक्तं) दिवाकरसुतः सुभगां करोति १०२।३द् मृत्युं ददाति नियमात् खलु सैंहिकेयः ॥ ॥ १०२।४अ स्वल्पं पयः स्रवति सूर्यसुते चतुर्थे १०२।४ब् दौर्भाग्यमुष्णकिरणः कुरुते शशी च । १०२।४य् राहुः सपत्ननं (सपत्न्यं) अपि च क्षितिजोऽल्पवित्तं (अल्पवित्तां) १०२।४द् दद्याद् भृगुः सुरगुरुश्च बुधश्च सौख्यम् ॥ ॥ १०२।५अ नष्टात्मजां रविकुजौ खलु पंचमस्थे (पंचमस्थौ) १०२।५ब् चन्द्रात्मजो बहुसुता गुरुभार्गवौ च । १०२।५य् राहुः ददाति मरणं शनिरुग्ररोगं १०२।५द् कन्याविनाशं (प्रसूतिं) अचिरात् कुरुते शशांकः ॥ ॥ १०२।६अ षष्ठाश्रिताः शनिदिवाकरराहुजीवाः १०२।६ब् कुर्युः कुजश्च सुभगां श्वशुरेषु भक्ताम् । १०२।६य् चन्द्रः करोति विधवामुशना दरिद्राम् १०२।६द् ऋद्धां शशांकतनयः कलहप्रियां च ॥ ॥ १०२।७अ सौरारजीवबुधराहुरवीन्दुशुक्राः १०२।७ब् कुर्युः प्रसह्य खलु सप्तमराशिसंस्थाः । १०२।७य् वैधव्यबन्धनवधक्षयमर्थनाश- १०२।७द् व्याधिप्रवासमरणानि यथाक्रमेण ॥ ॥ १०२।८अ स्थानेऽष्टमे गुरुबुधौ नियतं वियोगं १०२।८ब् मृत्युं शशी भृगुसुतश्च तथैव राहुः । १०२।८य् सूर्यः करोत्यविधवां सरुजां (सरुजं) महीजः १०२।८द् सूर्यात्मजो धनवतीं पितवल्लभां च ॥ ॥ १०२।९अ धर्मे स्थिता भृगुदिवाकरभूमिपुत्रा १०२।९ब् जीवश्च धर्मनिरतां शशिजः त्वरोगाम् । १०२।९य् राहुश्च सूर्यतनयश्च करोति बन्ध्यां (वन्ध्यां) १०२।९द् कन्याप्रसूतिमटनां (अटनं) कुरुते शशांकः ॥ ॥ १०२।१०अ राहुः नभःस्थलगतो (नभस्थलगतो) विधवां करोति १०२।१०ब् पापे रतां दिनकरश्च शनैश्चरश्च । १०२।१०य् मृत्युं कुजोऽर्थरहितां कुलटां च चन्द्रः १०२।१०द् शेषा ग्रहा धनवतीं सुभगां च कुर्युः ॥ ॥ १०२।११अ आये रविः बहुसुतां सधनां (धनिनीं) शशांकः १०२।११ब् पुत्रान्वितां क्षितिसुतो रविजो धनाढ्याम् । १०२।११य् आयुष्मतीं सुरगुरुः शशिजः समृद्धां १०२।११द् राहुः करोत्यविधवां भृगुः अर्थयुक्ताम् ॥ ॥ १०२।१२अ अन्ते गुरुः धनवतीं दिनकृद् दरिद्रां १०२।१२ब् चन्द्रोधनव्ययकरीं कुलटां च राहुः । १०२।१२य् साध्वीं भृगुः शशिसुतो बहुपुत्रपौत्रां १०२।१२द् पानप्रसक्तहृदयाम् रविजः कुजश्च ॥ ॥ १०२।१३अ गोपैः यष्ट्याहतानां खुरपुटदलिता या तु धूलिः दिनान्ते १०२।१३ब् सोद्वाहे सुन्दरीणां विपुलधनसुतारोग्यसौभाग्यकर्त्री । १०२।१३य् तस्मिन् काले न चऋक्षं न च तिथिकरणं नैव लग्नं न योगः १०२।१३द् ख्यातः पुंसां सुखार्थं शमयति दुरितानि उत्थितं गोरजः तु ॥ ॥ sएपरते अध्याय १०३ ग्रहगोचराध्यायः १०३।१अब्/ प्रायेण सूत्रेण विनाकृतानि प्रकाशरन्ध्राणि चिरन्तनानि । १०३।१य्द्/ रत्नानि शास्त्राणि च योजितानि नवैः गुणैः भूषयितुं क्षमाणि ॥ ॥ १०३।२अब्/ प्रायेण गोचरो व्यवहार्योऽतः तत्फलानि वक्ष्यामि । १०३।२य्द्/ नानावृत्तैः आर्या (तन्नो) मुखचपलत्वं क्षमध्वं नःक्षमन्त्वार्याः) ॥ ॥ १०३।३अब्/ माण्डव्यगिरं श्रुत्वा न मदीया रोचतेऽथवा नैवम् । १०३।३य्द्/ साध्वी तथा न पुंसां प्रिया यथा स्याज्जघनचपला ॥ ॥ १०३।४अ सूर्यः षट्त्रिदशस्थितः त्रिदशषट्सप्ताद्यगश्चन्द्रमा १०३।४ब् जीवः सप्तनवद्विपंचमगतो वक्रार्कजौ षट्त्रिगौ । १०३।४य् सौम्यः षड्द्विचतुर्दशाष्टमगतः सूर्ये (सर्वे) ऽपि उपान्ते शुभाः १०३।४द् शुक्रः सप्तमषड्दशऋक्षसहितः शार्दूलवत् त्रासकृत् ॥ ॥ १०३।५अ जन्मनि आयासदोऽर्कः क्षपयति विभवान् कोष्ठरोगाध्वदाता १०३।५ब् वित्तभ्रंशं द्वितीये दिशति च न सुखं वंचनां दृग्रुजं च । १०३।५य् स्थानप्राप्तिं तृतीये धननिचयमुदा कल्यकृच्चारिहर्ता (हन्ता) १०३।५द् रोगान् दत्ते (धत्ते) चतुर्थे जनयति च मुहुः स्रग्धराभोगविघ्नम् ॥ ॥ १०३।६अ पीडाः स्युः पंचमस्थे सवितरि बहुशो रोगारिजनिताः १०३।६ब् षष्ठेऽर्को हन्ति रोगान् क्षपयति च रिपून् शोकांश्च नुदति । १०३।६य् अध्वानं सप्तमस्थो जठरगदभयं दैन्यं च कुरुते । १०३।६द् रुक्त्रासौ (रुक्कासौ) चाष्टमस्थे भवति सुवदना न स्वापि वनिता ॥ ॥ १०३।७अ रवावापद्दैन्यं रुग् इति नवमे वित्त (चित्त) चेष्टाविरोधो १०३।७ब् जयं प्राप्नोत्युग्रं दशमगृहगे कर्मसिद्धिं क्रमेण । १०३।७य् जयस्थानं (जयं स्थानं) मानं विभवमपि चैकादशे रोगनाशं १०३।७द् सुवृत्तानां चेष्टा भवति सफला द्वादशे नैतरेषाम् ॥ ॥ १०३।८अ शशी जन्मनि अन्नप्रवरशयनाच्छादनकरो १०३।८ब् द्वितीये मानार्थान् (मानार्थौ) ग्लपयति सविघ्नश्च भवति । १०३।८य् तृतीये वस्त्रस्त्रीधनविजय (निचय) सौख्यानि लभते १०३।८द् चतुर्थेऽविश्वासः शिखरिणि भुजंगेन सदृशः ॥ ॥ १०३।९अ दैन्यं व्याधिं शुचमपि शशी पंचमे मार्गविघ्नं १०३।९ब् षष्ठे वित्तं जनयति सुखं शत्रुरोगक्षयं च । १०३।९य् यानं मानं शयनमशनं सप्तमे वित्तलाभं १०३।९द् मन्द आक्रान्ते फणिनि हिमगौ च अष्टमे भीः न कस्य ॥ ॥ १०३।१०अ नवमगृहगो बन्धौद्वेगश्रमौदररोगकृद् १०३।१०ब् दशमभवने च आज्ञाकर्मप्रसिद्धिकरः शशी । १०३।१०य् उपचयसुहृत्संयोगार्थप्रमोदमुपान्त्यगो १०३।१०द् वृषभचरितान् दोषान् अन्त्ये (अन्ते) करोति च (हि) सव्ययान् ॥ ॥ १०३।११अब्/ कुजेऽभिघातः प्रथमे द्वितीये नरेन्द्रपीडा कलहारिदोषैः । १०३।११य्द्/ भृशं च पित्तानलचौररोगैः (रोगचौरैः) उपेन्द्रवज्रप्रतिमोऽपि यः स्यात् ॥ ॥ १०३।१२अ तृतीयगश्चौरकुमारकेभ्यो १०३।१२ब् भौमः सकाशात् फलमादधाति । १०३।१२य् प्रदीप्तिमाज्ञां धनमौर्णिकानि १०३।१२द् धात्वाकर आख्यानि किल अपराणि ॥ ॥ १०३।१३अब्/ भवति धरणिजे चतुर्थगे ज्वरजठरगदासृगुद्भवः । १०३।१३य्द्/ कुपुरुषजनिताग संगमात् प्रसभमपि करोति च अशुभम् ॥ ॥ १०३।१४अ रिपुगदकोपभयानि पंचमे १०३।१४ब् तनयकृताश्च शुचो महीसुते । १०३।१४य् द्युतिः अपि न अस्य चिरं भवेत् स्थिरा १०३।१४द् शिरसि कपेः इव मालती यथा (कृता) ॥ ॥ १०३।१५अब्/ रिपुभयकलहैः विवर्जितः सकनकविद्रुमताम्रकामगः (कागमः) । १०३।१५य्द्/ रिपुभवनगते महीसुते किमपरवक्त्रविकारमीक्षते ॥ ॥ १०३।१६अ कलत्रकलहाक्षिरुग्जठररोगकृत् सप्तमे १०३।१६ब् क्षरत्क्षतजरूक्षितः क्षपित (क्षयित) वित्तमानोऽष्टमे । १०३।१६य् कुजे नवमसंस्थिते परिभवार्थनाश आदिभिः १०३।१६द् विलंबितगतिः भवत्यबलदेहधातुक्लमैः ॥ ॥ १०३।१७अ दशमगृहगते समं महीजे १०३।१७ब् विविधधन आप्तिरुपान्त्यगे जयश्च । १०३।१७य् जनपदमुपरि स्थितश्च भुंक्ते १०३।१७द् वनमिव षट्चरणः सुपुष्पिताग्रम् ॥ ॥ १०३।१८अ नानाव्ययैः द्वादशगे महीसुते १०३।१८ब् सन्ताप्यतेऽनर्थशतैश्च मानवः । १०३।१८य् स्त्रीकोपपित्तैश्च सनेत्रवेदनैः १०३।१८द् योऽपि इन्द्रवंशाभिजनेन गर्वितः ॥ ॥ १०३।१९अब्/ दुष्टवाक्यपिशुनाहितभेदैः बन्धनैः सकलहैश्च हृतस्वः । १०३।१९य्द्/ जन्मगे शशिसुते पथि गच्छन् स्वागतेऽपि कुशलं न शृणोति ॥ ॥ १०३।२०अब्/ परिभवो धनगते धनलब्धिः सहजगे शशिसुते हृदय आप्तिः (सुहृदाप्तिः) । १०३।२०य्द्/ नृपतिशत्रुभयशंकितचितो (चित्तो) द्रुतपदं व्रजति दुश्चरितैः स्वैः ॥ ॥ १०३।२१अ चतुर्थगे स्वजनकुटुंबवृद्धयो १०३।२१ब् धनागमो भवति च शीतरश्मिजे । १०३।२१य् सुतस्थिते तनयकलत्रविग्रहो १०३।२१द् निषेवते न च रुचिरामपि स्त्रियम् ॥ ॥ १०३।२२अ सौभाग्यं विजयमथ उन्नतिं च षष्ठे १०३।२२ब् वैवर्ण्यं कलहमतीव सप्तमे ज्ञः । १०३।२२य् मृत्युस्थे जयसुत (सुतजय) वस्त्रवित्तलाभा १०३।२२द् नैपुण्यं भवति मतिप्रहर्षणीयम् ॥ ॥ १०३।२३अब्/ विघ्नकरो नवमः शशिपुत्रः कर्मगतो रिपुहा धनदश्च । १०३।२३य्द्/ सप्रमदं शयनं च विधत्ते तद्गृहदो ऽथ कथां स्तरणं च (कथास्तरणं) ॥ ॥ १०३।२४अ धनसुतसुख (सुखसुत) योषिन्मित्रवाह (वाह्य) आप्तितुष्टिः १०३।२४ब् तुहिनकिरणपुत्रे लाभगे मृष्टवाक्यः । १०३।२४य् रिपुपरिभवरोगैः पीडितो द्वादशस्थे १०३।२४द् न सहति परिभोक्तुं मालिनीयोगसौख्यम् ॥ ॥ १०३।२५अ जीवे जन्मनि अपगतधनधीः १०३।२५ब् स्थानभ्रष्टो बहुकलहयुतः । १०३।२५य् प्राप्य अर्थेऽर्थान् व्यरिः अपि कुरुते १०३।२५द् कान्ताऽऽस्याब्जे भ्रमरविलसितम् ॥ ॥ १०३।२६अ स्थानभ्रंशात् कार्यविघाताग तृतीये १०३।२६ब् अनेकैः (नैकैः) क्लेशैः बन्धुजनोत्थैश्च चतुर्थे । १०३।२६य् जीवे शान्तिं पीडितचित्तश्च स विन्देद् (विन्देन्) १०३।२६द् नैव ग्रामे नापि वने मत्तमयूरे ॥ ॥ १०३।२७अ जनयति च तनयभवनमुपगतः १०३।२७ब् परिजनशुभसुतकरितुरगवृषान् । १०३।२७य् सकनकपुरगृहयुवतिवसनकृन् १०३।२७द् मणिगुणनिकरकृदपि विबुधगुरुः ॥ ॥ १०३।२८अ न सखीवदनं तिलकोज्ज्वलं १०३।२८ब् न च वनं (भवनं) शिखिकोकिलनादितम् । १०३।२८य् हरिणप्लुतशावविचित्रितं १०३।२८द् रिपुगते मनसः सुखदं गुरौ ॥ ॥ १०३।२९अ त्रिदशगुरुः शयनं रतिभोगं १०३।२९ब् धनमशनं कुसुमानि उपवाह्यम् । १०३।२९य् जनयति सप्तमराशिमुपेतो १०३।२९द् ललितपदां च गिरं धिषणां च ॥ ॥ १०३।३०अ बन्धं व्याधिम् चाष्टमे शोकमुग्रं १०३।३०ब् मार्गक्लेशं) क्लेशान् मृत्युतुल्यांश्च रोगान् । १०३।३०य् नैपुण्याऽऽज्ञापुत्रकर्मार्थसिद्धिं १०३।३०द् धर्मे जीवः शालिनीनां च लाभम् ॥ ॥ १०३।३१अ स्थानकल्यधनहा दशऋक्षगः १०३।३१ब् तत्प्रदो भवति लाभगो गुरुः । १०३।३१य् द्वादशेऽध्वनि विलोमदुःखभाग् १०३।३१द् याति यद्यपि नरो रथोद्धतः ॥ ॥ १०३।३२अ प्रथमगृहौपगो भृगुसुतः स्मरौपकरणैः १०३।३२ब् सुरभिमनोज्ञगन्धकुसुमांबरैरुपचयम् । १०३।३२य् शयनगृहासनाशनयुतस्य च अनुकुरुते १०३।३२द् समदविलासिनीमुखसरोजषट्चरणताम् ॥ ॥ १०३।३३अ शुक्रे द्वितीयगृहगे प्रसवार्थधान्य- १०३।३३ब् भूपालसन्नत (सन्नति) कुटुंबहितानि अवाप्य । १०३।३३य् संसेवते कुसुमरत्नविभूषितश्च १०३।३३द् कामं वसन्ततिलकद्युतिमूर्धजोऽपि ॥ ॥ १०३।३४अब्/ आज्ञा अर्थमानास्पदभूतिवस्त्रशत्रुक्षयान् दैत्यगुरुः तृतीये । १०३।३४य्द्/ दत्ते (धत्ते) चतुर्थश्च सुहृत्समाजं रुद्रेन्द्रवज्रप्रतिमां च शक्तिम् ॥ ॥ १०३।३५अब्/ जनयति शुक्रः पंचमसंस्थो गुरुपरितोषं बन्धुजनाप्तिम् । १०३।३५य्द्/ सुतधनलब्धिं मित्रसहायान् अनवसितत्वं च अरिबलेषु ॥ ॥ १०३।३६अ षष्ठो भृगुः परिभवरोगतापदः १०३।३६ब् स्त्रीहेतुकं जनयति सप्तमोऽशुभम् । १०३।३६य् यातोऽष्टमं भवनपरिच्छदप्रदो १०३।३६द् लक्ष्मीवतीमुपनयति स्त्रियं च सः ॥ ॥ १०३।३७अ नवमे तु धर्मवनितासुखभाग् १०३।३७ब् भृगुजेऽर्थवस्त्रनिचयश्च भवेत् । १०३।३७य् दशमेऽवमानकलहान् नियमात् १०३।३७द् प्रमिताक्षराणि अपि वदन् लभते ॥ ॥ १०३।३८अब्/ उपान्त्यगो भृगो सुतः सुहृद्धनान्नगन्धदः । १०३।३८य्द्/ धनांबर आगमोऽन्त्यगः स्थिरः तु नांबर आगमः ॥ ॥ १०३।३९अब्/ प्रथमे रविजे विषवह्निहतः स्वजनैः वियुतः कृतबन्धुवधः । १०३।३९य्द्/ परदेशमुपैत्यसुहृद्भवनो विमुखार्थसुतोऽटकदीनमुखः ॥ ॥ १०३।४०अ चारवशाद् द्वितीयगृहगे दिनकरतनये १०३।४०ब् रूपसुखापवर्जिततनुः विगतमदबलः । १०३।४०य् अन्यगुणैः कृतं वसुचयम् तदपि खलु भवत्य्- १०३।४०द् अंब्विव वंशपत्रपतितं न बहु न च चिरम् ॥ ॥ १०३।४१अ सूर्यसुते तृतीयगृहगे धनानि लभते १०३।४१ब् दासपरिच्छदौष्ट्रमहिषा अश्वकुञ्जरखरान् । १०३।४१य् सद्मविभूतिसौख्यममितं गदव्युपरमं १०३।४१द् भीरुः अपि प्रशास्त्यधिरिपूंश्च वीरललितैः ॥ ॥ १०३।४२अ चतुर्थं गृहं सूर्यपुत्रेऽभ्युपेते १०३।४२ब् सुहृद्वित्तभार्य आदिभिः विप्रयुक्तः । १०३।४२य् भवत्यस्य सर्वत्र चासाधु दुष्टं १०३।४२द् भुजंगप्रयातानुकारं च चित्तम् ॥ ॥ १०३।४३अ सुतधनपरिहीणः पंचमस्थे १०३।४३ब् प्रचुरकलहयुक्तश्च अर्कपुत्रे । १०३।४३य् विनिहतरिपुरोगः षष्ठयाते १०३।४३द् पिबति च वनिताऽऽस्यं श्रीपुटोष्ठम् ॥ ॥ १०३।४४अ गच्छत्यध्वानं सप्तमे च अष्टमे च १०३।४४ब् हीनः स्त्रीपुत्रैः सूर्यजे दीनचेष्टः । १०३।४४य् तद्वद् धर्मस्थे वैरहृद्रोगबन्धैः १०३।४४द् धर्मोऽपि उच्छिद्येद् वैश्वदेवीक्रियाद्यः ॥ ॥ १०३।४५अ कर्मप्राप्तिः दशमेऽर्थक्षयश्च १०३।४५ब् विद्याकीर्त्योः परिहानिश्च सौरे । १०३।४५य् तैक्ष्ण्यं लाभे परयोषार्थलाभः (लाभा) १०३।४५द् च अन्त्ये (अन्ते) प्राप्नोत्यपि शोक ऊर्मिमालाम् ॥ ॥ १०३।४६अब्/ अपि कालमपेक्ष्य च पात्रं शुभकृद् विदधात्यनुरूपम् । १०३।४६य्द्/ न मधौ बहु कं कुडवे वा (च) विसृजत्यपि मेघवितानः ॥ ॥ १०३।४७अ रक्तैः पुष्पैः गन्धैः ताम्रैः कनकवृषबकुलकुसुमैः दिवाकरभूसुतौ १०३।४७ब् भक्त्या पूज्याविन्दुः धेन्वा सितकुसुमरजतमधुरैः सितश्च मदप्रदैः । १०३।४७य् कृष्णद्रव्यैः सौरिः सौम्यो मणिरजततिलककुसुमैः गुरुः परिपीतकैः १०३।४७द् प्रीतैः पीडा न स्यादुच्चाद् यदि पतति विशति यदि वा भुजंगविजृंभितम् ॥ ॥ १०३।४८अब्/ शमयौद्गतामशुभदृष्टिमपि विबुधविप्रपूजया । १०३।४८य्द्/ शान्तिजपनियमदानदमैः सुजनाभिभाषणसमागमैः तथा ॥ ॥ १०३।४९अब्/ रविभौमौ पूर्वार्धे शशिसौरौ कथयतोऽन्त्यगौ राशेः । १०३।४९य्द्/ सदसल्लक्षणमार्यगीत्युपगीत्योः यथासंख्यम् ॥ ॥ १०३।५०अब्/ आदौ यादृक् सौम्यः पश्चादपि तादृशो भवति । १०३।५०य्द्/ उपगीतेः मात्राणां गणवत् सत्सम्प्रयोगो वा ॥ ॥ १०३।५१अब्/ आर्याणामपि कुरुते विनाशमन्तर्गुरुः विषमसंस्थः । १०३।५१य्द्/ गण इव षष्ठे दृष्टः स (च) सर्वलघुतां जनं (गतो) नयति ॥ ॥ १०३।५२अ अशुभनिरीक्षितः शुभफलो बलिना बलवान् १०३।५२ब् अशुभफलप्रदश्च शुभदृग्विषयोपगतः । १०३।५२य् अशुभशुभावपि स्वफलयोः व्रजतः समताम् १०३।५२द् इदमपि गीतकं च खलु नर्कुटकं च यथा ॥ ॥ १०३।५३अब्/ नीचेऽरिभेऽस्ते च अरिदृष्टस्य (अरि) सर्वं वृथा यत् (यथा) परिकीर्तितम् । १०३।५३य्द्/ पुरतोऽन्धस्य इव कामिन्याः सविलासकटाक्षनिरीक्षणम् ॥ ॥ १०३।५४अ सूर्यसुतोऽर्कफलसमश्चन्द्रसुतश् १०३।५४ब् छन्दतः समनुयाति यथा । १०३।५४य् स्कन्धकमार्यगीतिः वैतालीयं च १०३।५४द् मागधी गाथाऽऽर्याम् ॥ ॥ १०३।५५अब्/ सौरोऽर्करश्मियोगात् (रागात्) सविकारो लब्धवृद्धिः अधिकतरम् । १०३।५५य्द्/ पित्तवदाचरति नृणां पथ्यकृतां न तु तथाऽऽर्याणाम् ॥ ॥ १०३।५६अब्/ यादृशेन ग्रहेणेन्दुः युक्तः तादृग् भवेत् सोऽपि । १०३।५६य्द्/ मनोवृत्तिसमायोगाद् विकार इव वक्त्रस्य ॥ ॥ १०३।५७अब्/ पंचमं लघु सर्वेषु (सर्वपादेषु) सप्तमं द्विचतुर्थयोः । १०३।५७य्द्/ यद्वत्श्लोकाक्षरं तद्वल्लघुतां याति दुःस्थितैः ॥ ॥ १०३।५८अब्/ प्रकृत्य अपि लघुः यश्च वृत्तबाह्ये व्यवस्थितः । १०३।५८य्द्/ स याति गुरुतां लोके यदा स्युः सुस्थिता ग्रहाः ॥ ॥ १०३।५९अब्/ प्रारब्धमसुस्थितैः ग्रहैः यत् कर्म आत्मविवृद्धये बुधैः (ऽबुधैः) । १०३।५९य्द्/ विनिहन्ति तदेव कर्म तान् वैतालीयमिव अयथाकृतम् ॥ ॥ १०३।६०अब्/ सौस्थित्यमवेक्ष्य यो ग्रहेभ्यः काले प्रक्रमणं करोति राजा । १०३।६०य्द्/ अणुना अपि स पौरुषेण वृत्त्यौ (वृत्तस्यौ) पच्छन्दसिकस्य याति पारम् ॥ ॥ १०३।६१ (१) उपचयभवनौपयातस्य भानोः दिने कारयेद् - धेमताम्राश्वकाष्ठास्थिचर्माउर्णिकाद्रिद्रुमत्वग्नखव्यालचौर - आयुधीयाटवीक्रूरराजोपसेवाभिषेकाउषधक्षौमपण्यादि- गोपालकान्तारवैद्याश्मकूटावदाताभिविख्यातशूर आहवश्लाघ्ययाय्य - (याज्या) अग्निकर्माणि (कार्याणि) सिद्ध्यन्ति लग्नस्थिते वा रवौ । १०३।६१ (२) शिशिरकिरणवासरे तस्य व अपि उद्गमे केन्द्रसंस्थेऽथवा - भूषणं शंखमुक्ता अब्जरूप्यांबुयज्ञैक्षुभोज्यांगनाक्षीर- सुस्निग्धवृक्षक्षुपानूपधान्यद्रवद्रव्यविप्राध्वगीत - (विप्राश्वशीत) क्रियाशृंगिकृष्यादिसेनाधिप - आक्रन्दभूपालसौभाग्यनक्तंचरश्लैष्मिकद्रव्यमातुल्य (मातुंग) - पुष्पांबरारंभसिद्धिः भवेत् ॥ ॥ १०३।६१ (३) क्षितितनयदिने प्रसिद्ध्यन्ति (प्रसिध्यन्ति) धात्वाकरादीनि - सर्वाणि कार्याणि चामीकराग्निप्रवाल आयुधक्रौर्यचौर्याभिघाताट- वीदुर्गसेनाधिकाराः - तथा रक्तपुष्पद्रुमा रक्तमन्यग तिक्तं कटुद्रव्यकूटाहिपाशार्जितस्वाः - कुमारा भिषक्षाक्यभिक्षुक्षपावृत्तिकोशेश (कौशेय) शाठ्यानि - सिद्ध्यन्ति (सिध्यन्ति) दंभाः तथा ॥ ॥ १०३।६१ (४) हरति (हरित, हरित) मणिमहीसुगन्धीनि वस्त्राणि साधारणं - नाटकं शास्त्रविज्ञानकाव्यानि सर्वाः कलायुक्तयो - मन्त्रधातुक्रियावादनैपुण्यपुण्यव्रतायोगदूताः तथाऽऽयुष्यमायानृतस्नानह्रस्वाणि - दीर्घाणि मध्यानि च छन्दतः (च्छन्दनः) चण्डवृष्टिप्रयातानुकारीणि - कार्याणि सिद्ध्यन्ति (सिध्यन्ति) सौम्यस्य लग्नेऽह्नि वा ॥ ॥ १०३।६२अ सुरगुरुदिवसे कनकं रजतं तुरगाः करिणो वृषभा - भिषगौषधयः (ओषधयः) । १०३।६२ब् द्विजपितृसुरकार्यपुरःस्थितघर्म (धर्म) निवारणचामरभूषणभूपतयः । १०३।६२य् विबुधभवनधर्मसमाश्रयमंगलशास्त्रमनोज्ञबलप्रदसत्यगिरः । १०३।६२द् व्रतहवनधनानि च सिद्धिकराणि तथा रुचिराणि च वर्णकदण्डकवत् ॥ ॥ १०३।६३अ भृगुसुतदिवसे च चित्रवस्त्रवृष्यवेश्यकामिनीविलासहासयौवनौपभोगरम्यभूमयः । १०३।६३ब् स्फटिकरजतमन्मथौपचारवाहनैक्षुशारद- प्रकारगोवणिक्कृषीवलौषधांबुजानि च । १०३।६३य् सवितृसुतदिने च कारयेन् - महिष्यजौष्ट्रकृष्णलोहदासवृद्धनीचकर्मपक्षिचौरपाशिकान् । १०३।६३द् च्युतविनयविशीर्णभाण्डहस्त्यपेक्षविघ्नकारणानि च - अन्यथा न साधयेत् समुद्रगोऽपि अपां कणम् ॥ ॥ १०३।६४अब्/ विपुलामपि बुद्ध्वा छन्दोविचितिं भवति कार्यमेतावत् । १०३।६४य्द्/ श्रुतिसुखदवृत्तसंग्रहमिममाह वराहमिहिरोऽतः ॥ ॥ sएपरते अध्याय १०४ रूपसत्राध्यायः १०४।१अब्/ पादौ मूलं जंघे च रोहिणी जानुनी तथाश्विन्यः । १०४।१य्द्/ ऊरू च आषाढद्वयमथ गुह्यं फल्गुनीद्वितयं (युग्मं) ॥ ॥ १०४।२अब्/ कटिः अपि च कृत्तिका पार्श्वयोश्च यमला भवन्ति भद्रपदाः । १०४।२य्द्/ कुक्षिस्था रेवत्यो विज्ञेयमुरोऽनुराधा च ॥ ॥ १०४।३अब्/ पृष्ठं विद्धि धनिष्ठां (धनिष्ठा) भुजौ विशाखा (विशाखां) स्मृतौ करौ हस्तः ॥ ॥ १०४।३य्द्/ अंगुल्यश्च पुनर्वसुः आश्लेषासंज्ञिताश्च नखाः ॥ ॥ १०४।४अब्/ ग्रीवा ज्येष्ठा श्रवणं श्रवणौ (श्रवणौ श्रवनः) पुष्यो मुखं द्विजाः स्वातिः । १०४।४य्द्/ हसितं शतभिषग् अथ नासिका मघा मृगशिरो नेत्रे ॥ ॥ १०४।५अब्/ चित्रा ललाटसंस्था शिरो भरण्यः शिरोरुहाश्चार्द्रा । १०४।५य्द्/ नक्षत्रपुरुषकोऽयं कर्तव्यो रूपमिच्छद्भिः ॥ ॥ १०४।६अब्/ चैत्रस्य बहुलपक्षे ह्यष्टम्यां मूलसंयुते चन्द्रे । १०४।६य्द्/ ह्युपवासः कर्तव्यो विष्णुं सम्पूज्य धिष्ण्यं च ॥ ॥ १०४।७अब्/ दद्याद् व्रते समाप्ते घृतपूर्णं भाजनं सुवर्णयुतम् । १०४।७य्द्/ विप्राय कालविदुषे सरत्नवस्त्रं स्वशक्त्या च ॥ ॥ १०४।८अ अन्नैः क्षीरघृतौत्कटैः सह गुडैः विप्रान् समभ्यर्चयेद् १०४।८ब् दद्यात् तेषु सुवर्ण (तथैव) वस्त्ररजतं लावण्यमिच्छन् नरः । १०४।८य् पादऋक्षात् प्रभृति क्रमादुपवसन्न् अंगऋक्षनामस्वपि १०४।८द् कुर्यात् केशवपूजनं स्वविधिना धिष्ण्यस्य पूजां तथा ॥ ॥ १०४।९अब्/ प्रलंबबाहुः पृथुपीनवक्षाः क्षपाकरास्यः सितचारुदन्तः । १०४।९य्द्/ गजेन्द्रगामी कमलायताक्षः स्त्रीचित्तहारी स्मरतुल्यमूर्तिः ॥ ॥ १०४।१०अब्/ शरदमलपूर्णचन्द्रद्युतिसदृशमुखी सरोजदलनेत्रा । १०४।१०य्द्/ रुचिरदशना सुकर्णा भ्रमरौदरसन्निभैः केशैः ॥ ॥ १०४।११अब्/ पुंस्कोकिलसमवाणी ताम्रोष्टी (ताम्रोष्ठी) पद्मपत्रकरचरणा । १०४।११य्द्/ स्तनभारानतमध्या प्रदक्षिणावर्तया नाभ्या ॥ ॥ १०४।१२अब्/ कदलीकाण्डनिभ ऊरुः (ऊरूः) सुश्रोणी वरकुकुन्दरा सुभगा । १०४।१२य्द्/ सुश्लिष्टांगुलिपादा भवति प्रमदा मनुष्यश्च (मनुष्यो वा) ॥ ॥ १०४।१३अ यावन् नक्षत्रमाला विचरति गगने भूषयन्ती इह भासा १०४।१३ब् तावन् नक्षत्रभूतो विचरति सह तैः ब्रह्मणोऽह्नोऽवशेषम् । १०४।१३य् कल्पादौ चक्रवर्ती भवति हि मतिमां तत्क्षयागापि भूयः १०४।१३द् संसारे जायमानो भवति नरपतिः ब्राह्मणो वा धनाढ्यः ॥ ॥ १०४।१४अब्/ मृगशीर्षाद्याः केशवनारायणमाधवाः सगोविन्दाः । १०४।१४य्द्/ विष्णुमधुसूदनाख्यौ त्रिविक्रमो वामनश्चैव ॥ ॥ १०४।१५अब्/ श्रीधरनामा तस्मात् सहृषीकेशश्च पद्मनाभश्च । १०४।१५य्द्/ दामोदर इत्येते मासाः प्रोक्ता यथासंख्यं ॥ ॥ १०४।१६अब्/ मासनामसमुपोषितो नरो द्वादशीषु विधिवत् प्रकीर्तयन् । १०४।१६य्द्/ केशवम् समभिपूज्य तत्पदं याति यत्र नहि जन्मजं भयम् ॥ ॥ sएपरते अध्याय १०५ उपसंहाराध्यायः १०५।१अब्/ ज्योतिःशास्त्रसमुद्रं प्रमथ्य मतिमन्दराद्रिणाऽथ मया । १०५।१य्द्/ लोकस्य आलोककरः शास्त्रशशांकः समुत्क्षिप्तः ॥ ॥ १०५।२अब्/ पूर्वाचार्यग्रन्था नौत्सृष्टाः कुर्वता मया शास्त्रम् । १०५।२य्द्/ तान् अवलोक्यैदं च प्रयतध्वं कामतः सुजनाः ॥ ॥ १०५।३अब्/ अथवा कृशं (भृशं) अपि सुजनः प्रथयति दोषार्णवाद् गुणं दृष्ट्वा । १०५।३य्द्/ नीचः तद्विपरीतः प्रकृतिः इयं साध्वसाधूनाम् ॥ ॥ १०५।४अब्/ दुर्जनहुताशतप्तं काव्यसुवर्णं विशुद्धिमायाति । १०५।४य्द्/ श्रावयितव्यं तस्माद् दुष्टजनस्य प्रयत्नेन ॥ ॥ १०५।५अ ग्रन्थस्य यत् प्रचरतोऽस्य विनाशमेति १०५।५ब् लेख्याद् बहुश्रुतमुखाधिगमक्रमेण । १०५।५य् यद्वा मया कुकृतमल्पमिहाकृतं वा १०५।५द् कार्यं तदत्र विदुषा परिहृत्य रागम् ॥ ॥ १०५।६अब्/ दिनकरमुनिगुरुचरणप्रणिपातकृतप्रसादमतिना इदम् । १०५।६य्द्/ शास्त्रमुपसंगृहीतं नमोऽस्तु पूर्वप्रणेतृभ्यः ॥ ॥ sएपरते अध्याय १०६ शास्त्रानुक्रमणी १०६।१अब्/ शास्त्रौपनयः पूर्वं सांवत्सरसूत्रमर्कचारश्च । १०६।१य्द्/ शशिराहुभौमबुधगुरुसितमन्दशिखिग्रहाणां च ॥ ॥ १०६।२अब्/ चारश्चागस्त्यमुनेः सप्तर्षीणां च कूर्मयोगश्च । १०६।२य्द्/ नक्षत्राणां व्यूहो ग्रहभक्तिः ग्रहविमर्दश्च ॥ ॥ १०६।३अब्/ ग्रहशशियोगः सम्यग्ग्रहवर्षफलं ग्रहाणां च । १०६।३य्द्/ शृंगाटसंस्थितानां मेघानां गर्भलक्षणं चैव ॥ ॥ १०६।४अब्/ धारणवर्षणरोहिणिवायव्याषाढभद्रपद (भाद्रपद) योगाः । १०६।४य्द्/ क्षणवृष्टिः कुसुमलताः सन्ध्याचिह्नं दिशां दाहः ॥ ॥ १०६।५अब्/ भूकंपौल्कापरिवेषलक्षणं शक्रचापखपुरं च । १०६।५य्द्/ प्रतिसूर्यो निर्घातः सस्यद्रव्यार्घकाण्डं च ॥ ॥ १०६।६अब्/ इन्द्रध्वजनीराजनखञ्जनकौत्पातवर्हि (बर्हि) चित्रं च । १०६।६य्द्/ पुष्याभिषेकपट्टप्रमाणमसिलक्षणं वास्तु ॥ ॥ १०६।७अब्/ उदक् (उदग्) आर्गलमारामिकममरालयलक्षणं कुलिशलेपः । १०६।७य्द्/ प्रतिमा वनप्रवेशः सुरभवनानां प्रतिष्ठा च ॥ ॥ १०६।८अब्/ चिह्नं गवामथ शुनाम् कुक्कुटकूर्माजपुरुषचिह्नं च । १०६।८य्द्/ पंचमनुष्यविभागः स्त्रीचिह्नं वस्त्रविच्छेदः ॥ ॥ १०६।९अब्/ चामरदण्डपरीक्षा स्त्रीस्तोत्रं चापि सुभगकरणं च । १०६।९य्द्/ कान्दर्पिकानुलेपनपुंस्त्रिकाध्यायशयनविधिः ॥ ॥ १०६।१०अब्/ वज्रपरीक्षा मौक्तिकलक्षणमथ पद्मरागमरकतयोः । १०६।१०य्द्/ दीपस्य लक्षणं दन्तधावनं शाकुनं मिश्रम् ॥ ॥ १०६।११अब्/ अन्तरचक्रं विरुतं श्वचेष्टितं विरुतमथ शिवायाश्च ॥ ॥ १०६।११य्द्/ चरितं मृगाश्वकरिणां वायसविद्योत्तरं च ततः ॥ ॥ १०६।१२अब्/ पाको नक्षत्रगुणाः तिथिकरणगुणाः सधिष्ण्यजन्मगुणाः । १०६।१२य्द्/ गोचरमथ (गोचरः तथा) ग्रहाणां कथितो नक्षत्रपुरुषश्च ॥ ॥ १०६।१३अब्/ शतमिदमध्यायानामनुपरिपाटिक्रमादनुक्रान्तम् । १०६।१३य्द्/ अत्र श्लोकसहस्राणि आबद्धानि ऊनचत्वारि ॥ ॥ १०६।१४अब्/ अत्रैवान्तर्भूतं परिशेषं निगदितं च यात्रायाम् । १०६।१४य्द्/ बह्वाश्चर्यं जातकमुक्तं करणं च बहुचोद्यम् ॥ ॥ ॥ इति बृहत्संहिता॥The accompanying file is a plain ASCII transcription of the BRhatsaMhitA of VarAhamihira, a classical Sanskrit text on astrological divination and omens. The file has the following header: VarAhamihira's BRhatsaMhitA (Version 3, June 5, 1992) digitalized by Michio YAno based on the edition of A.V.TripAThI (SarasvatI Bhavan GranthamAlA Edition) with reference to H.Kern's text [variants marked by K.] and his translation [ Text was input by Kyoto-Harvard System, that is, Capitals for long vowels, linguals, anusvAra, visarga, and nazals, and z for palatal sibilants. Members of sandhi are not medskipd. avagraha is romanized by +a, external vowel sandhi is decomposed with the mark hat sign.] DW 11 June 1992 The itrans conversion accounts for trailing word letters such as m, s, t, d etc. Reference to K. is eliminated since it is available in the original file. Sanskrit sandhIs are accounted. The adhyayas are medskipd by a horizontal line.