अक्षर आकार:

नागार्जुनकृता चित्तसन्तोषत्रिंशिका

Chittasantosha Trimshika by Nagarjuna

नागार्जुनकृता चित्तसन्तोषत्रिंशिका

लोकोत्तरानुभवसस्मितघूर्णमान- स्वानन्द सुन्दर विनिर्मल निर्निमेषा । यत्स्फारतः पशुरपीश्वरतां प्रयाति सा कापि दृक्-विजयते गुरुपुङ्गवानाम् ॥ १॥ दिष्ट्या भवानलशिखा शत ताप तप्तं जन्माटवीषु विषमासु कदर्थितं यत् । चेतस्तदेत दधुनामल चित्सुधाब्धि- मध्ये निमग्नमसमां भजते प्रशान्तिम् ॥ २॥ व्यामूढमन्धमिव संशयदोषदुष्टं चेतो यदेतद भवद्भवदुःख पात्रम् । जातं तदद्य गुरुपाद सरोज सेवा सञ्जात निर्मल विबोध महाप्रकाशम् ॥ ३॥ सङ्कोचमाश्रितवतो निबिडं विमोहात् यस्याभवद्भय मिहेन्द्रियपन्नगेभ्यः । चेतस्तदाप्य विमलोर्जित संविदाज्ञां निशङ्कमद्य रमते विषयाटवीषु ॥ ४॥ कन्दर्पबाणविषमं हरिणेक्षणाभिः पीत हतं कवलितं मुषितं यदासीत् । तत्पात्रतामुपगतं परमोक्षलक्ष्मी प्रेमामृतप्लुतकटाक्ष परम्पराणाम् ॥ ५॥ क्लिष्टं यदेतदभजज्जपकष्टहोम- प्राण प्रवाहि विनिरोधक दर्थनाभिः । चेतस्तदद्य परमाद्वयसामरस्य सञ्जात सम्मदर सासवमत्तमद्य ॥ ६॥ यो भेदतीव्र शिशिरप्रसरोपघात- भीतो मनो मधुकरो हतशक्तिरासीत् । आसाद्य सोऽद्य शिवधाममधुं सदास्ते संविल्लात कुसुमसौरभमानमत्तः ॥ ७॥ व्यक्त स्वतन्त्र निजरूपमहाप्रभावं यत्कर्म बिन्धुधरणीषु विलोनमासीत् । स्वच्छ प्रभाप्रसर पूरित सर्वलोकं चेतश्चिदम्बरपदेन तदध्य माति ॥ ८॥ यत्नेन वाञ्छितमनल्प विकल्प-जाल विध्-नंस्तिरस्कृतमवाप न यत्प्रवेशम् । दुर्भेद भिन्नविषमार्ग लभिन्नमार्गां चेतस्तदध्य रमते शिवमन्दिरान्तः ॥ ९॥ योगव्रतादि नियमै रुपसे वितापिका नावाप दर्शनपथं किल यस्य जातु । संवित्प्रियासुभगमूर्जित भाग्यसम्पत् चेतस्तदध्य न जहाति मुहूर्तमेकम् ॥ १०॥ दुःखैक सारमिति भीम इति प्रयत्नात् संसार एष किल यस्य बभूव हेयः । दिष्ट्या स एव परचिद्रससामरस्य सञ्जीवितः श्रयति तस्य विमुक्ति साम्यम् ॥ ११॥ तृष्णा करालकरवाल विलुप्यमानं यद्विस्मृतात्म विभवं कृपणं बभूव । उच्चैरकिञ्चन तयापि तदध्य चेतः स्वात्मा वमर्श परहर्ष मुदारमास्ते ॥ १२॥ कस्योर्जितस्य सुकृतस्य फलं तदेतत् पुण्योदयस्तव कुतोऽयमनन्यलभ्यः । संविच्छिया गलितभेद विकल्पया यत् एकं मुहूर्तमपि नैव विमुच्यसे त्वम् ॥ १३॥ वर्तामहे क्वचन नाम न चित्त ! दिष्टया वर्धामहे वयमहो मुदिता भवामः । यत्त्वां सखे परनिरुत्तर शैवसम्पत् सम्भोग मन्थरतरं परिलोकयामः ॥ १४॥ ध्यानेऽर्चनेऽपि न कदाचन काञ्चनापि कुत्रापि निर्वृति दशा वत यन्न लेभे । दिष्ट्या निमग्नमपि संव्यवहारमध्ये चेतस्तदध्य न विमुञ्चति पारिपूर्ण्यम् ॥ १५॥ सर्वेषु चित्तमधुपो विषयद्रुमेषु बभ्राम यः सतत मस्तमिताभिलाषः । दैवादवाप्य परमेश्वरपारिजातं तृप्तो विलीन इव मुश्चति चञ्चलत्वम् ॥ १६॥ यैरिन्द्रियैरसि वशीकृतशक्ति चेतः! पूर्वं कदर्थितमभूर हितैरि वोच्चैः । स्वच्छा निकेत परचिद्रस संविभक्तैः दिष्ट्याद्य तैरनुचरैरिव राजसे त्वम् ॥ १७॥ चिन्तां ततान करुणं प्रललाप पूर्वं यत्सङ्कुचत्स्थिति भयं रविजाद्विचार्य । चेतस्तदद्वयमिदं निजरूपमीक्ष्य दिष्ट्याद्य निर्भयम मन्दमुदात्तमास्ते ॥ १८॥ नित्यं यदेतद भवद्विफलप्रयासं हेवाकदुर्ललितम प्रथितात्मभावम् । संवित्सुधारस चमत्कृति घूर्णमानं दिष्ट्या तदद्य नितरां स्पृहणीयमास्ते ॥ १९॥ चिन्ताशताकुलतरं न रतिं कदाचित भीतं भवादभजतैकमपि क्षणं यत् । चेतश्चिदात्मकमिदं सकलं विलोक्य सुप्तप्रबुद्धमिव निर्वृत रूपमास्ते ॥ २०॥ वन्दामहे किमु नुमः किमु गोरवेण हर्षेण चित्त ! किमु नाम निषीडयामः । संप्राप्त दुर्लभ महोदय शैव सम्पत् त्वां कौतुकेन किमु मित्र ! विलोकयामः ॥ २१॥ अपृच्छतामिय मनादि धनप्रबोध- स्नेहानुविद्वहृदयात् हृदयाध्य माया । संसेव्यतां सुभग शैवपद प्रवेश संप्राप्त दुर्लभ महोदय मुक्ति लक्ष्मीः ॥ २२॥ किं ब्रूमहेऽत्र भवते सुकृतेन सत्ये सर्वाशिषाम विषये ननु वर्तसे त्वम् । यत्कारणातिगत निर्मल निर्विकल्पा स्वच्छन्द शङ्करपदे भजसेऽनुरागम् ॥ २३॥ चित्रं यदेतद समं यदभूत सुखेषु प्राप्तेषु निर्वृतिदशामनुवर्त मानम् । दुःखेषु दुस्सहतरेष्वपि चित्तमध्य पूर्ण प्रमोद रस निर्भरमेतदास्ते ॥ २४॥ विश्वं निगोर्य सहसा कवलं विधाय कालं प्रशान्त गगनोपम दिव्यमूर्तिः । या राजते निरुपमामृत पूरपूर्णा, सा कापि खेचर गतिर्जयति त्वदीया ॥ २५॥ ते कारणादिपतयः प्रलयं प्रयान्ति यस्मिन् महावटतटे विषमे गभीरे । शक्तिर्निजं वपुरपि प्रसभं जहाति तद्धाम संश्रयसि वीरवर ! त्वमेकम् ॥ २६॥ विद्युद्विलास चपले विभवे नताङ्गी भ्रूभङ्गभङ्गुरतरेऽपि च जीवितेऽस्मिन् । चित्त त्वयैव विजितं श्रयता विनाशि दिग्देश कालकलना रहितं पदं तत् ॥ २७॥ स्वस्त्यस्तु तेऽम्बरविकस्वरसंप्रदाय संप्राप्त शङ्कर पदोदित सम्मदाय । दुर्वारसं स्मृति दशास्वपि निर्विकार- नित्यो दितात्म विभवाय भवाभवाय ॥ २८॥ स्वच्छन्द निर्मल सदोदित निर्निकेत- संवित्सुधार सचमत्कृति निर्भरोऽसि । दिष्ट्याद्य सद्गुरुमुखाम्बुजमद्य लब्ध्वा- नुच्चार्य चारुकथनो दयविस्मितोऽसि ॥ २९॥ भवमरुभुवि श्रान्तो मोहात् य एष मनोऽध्वगो विषम विषय प्रोध्यत् तृष्णानिवेश वशीकृतः । शिवपदसुधासिन्धुं दैवाद्रवाप्य ससादरं किमपि सुखिनो मज्जं मज्जं निमज्जति साम्प्रतम् ॥ ३०॥ निरावरण चिद्व्योम परमामृतनिर्भरः । नागार्जुनो व्यधादेनां चित्तसन्तोषत्रिंशिकाम् ॥ इति विपश्चिद्वर-नागार्जुनविरचिता चित्तसन्तोषत्रिंशिका समाप्ता ।