अक्षर आकार:

श्रीमूकपञ्चशती

shrImUkapa~nchashatI

श्रीमूकपञ्चशती

माता मरकतश्यामा मातङ्गी मदशालिनी । कुर्यात् कटाक्षं कल्याणी कदम्बवनवासिनी ॥ ॥ श्रीः ॥ ॥ श्रीचन्द्रमौलीश्वराय नमः ॥ ॥ श्रीकारणपरचिद्रूपायै नमः ॥ श्रीमूकमहाकविप्रणीता ॥ श्रीः ॥ ॥ श्रीमूकपञ्चशती ॥ श्रीकामाक्षीपरदेवतायाः पादारविन्दयोः भक्तिभरेण समर्पितम् ॥ आर्यामेव विभावयन्मनसि यः पादारविन्दं पुरः पश्यन्नारभते स्तुतिं स नियतं लब्ध्वा कटाक्षच्छविम् । कामाक्ष्या मृदुलस्मितांशुलहरीज्योत्स्नावयस्यान्विता- मारोहत्यपवर्गसौधवलभीमानन्दवीचीमयीम्॥ [मन्दस्मित १०१ ] श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यवर्य श्रीकामकोटिपीठाधीश्वर- जगद्गुरु श्रीमत् चन्द्रशेखरेन्द्रसरस्वती श्रीपादानां श्रीमुखेन समद्भासिता
॥ श्रीः ॥ ॥ श्रीचन्द्रमौलीश्वर ॥ मुद्रा स्वस्ति श्रीमदखिलभूमण्डलालंकार-त्रयस्त्रिंशत्कोटि- देवतासेवित श्रीकामाक्षीदेवीसनाथ-श्रीमदेकाम्रनाथ- श्रीमहादेवीसनाथ-श्रीहस्तिनिरिनाथ-साक्षात्कारपरम- अधिष्ठानसत्यव्रतनामाङ्कित-काञ्चीदिव्यक्षेत्रे शारदा- मठसुस्थितानाम्, अतुलितसुधारसमाधुर्यकमलासनकामिनी- धम्मिल्ल सम्फुल्लमल्लिकामालिकानिष्यन्दमकरन्दझरी- सौवस्तिकवाङ्निगुम्भविजृम्भणानन्दतुन्दिलितमणीषि- मण्डलानाम्, अनवरताद्वैतविद्याविनोदरसिकानाम्, निरन्तरालंकृतीकृतशान्तिदान्तिभूम्नाम्, सकलभुवन- चक्रप्रतिष्ठापक श्रीचक्रप्रतिष्ठाविख्यातयशोऽलंकृतानाम्, निखिलपाषण्डषण्डकण्टकोद्धाटनेन विशदीकृतवेदवेदान्त- मार्गषण्मतप्रतिष्ठापकाचार्याणाम्, श्रीमत्परमहंसपरिव्राजक- आचार्यवर्य-श्रीजगद्गुरु श्रीमच्छंकरभगवत्पादाचार्याणाम् अधिष्ठाने सिंहासनाभिषिक्त श्रीमन्महादेवेन्द्रसरस्वती- संयमीन्द्राणाम्, अन्तेवासिवर्य श्रीमच्चन्द्रशेखरेन्द्रसरस्वती श्रीपादैः । क्रियते नारायणस्मृतिः तत्रभवान् मूक इति सुप्रसिद्धः महाकविशिरोमणिः श्रीकामाक्षीदेवीकरुणाकटाक्षतरङ्गितपुण्यकवितारसपूरः `मूकपञ्चशती' इति कर्तुर्नाम्ना प्रसिद्धमिमं लोकोत्तरं ग्रन्थं प्रणीय भूमण्डलेऽनुत्तमं पुण्ययशोविशेषं शाश्वतीं परानन्दानुभूतिं च लब्धवानिति सुविदितमेव । स्तोत्ररत्ने चास्मिन् काञ्चीमध्यगत कामकोटिपीठाधिष्ठात्रीम् इन्दुमौलेरैश्वर्यरूपां श्रीकामाक्षीं परदेवताम्, आरूढयौवनाटोपा, तरुणिमसर्वस्वं, नित्यतरुणी, लावण्यामृततरङ्गमाला, विभ्रमसमवायसारसन्नाहा, श‍ृङ्गाराद्वैततन्त्रसिद्धान्तं, मीनध्वजतन्त्रपरमतात्पर्यं\, कन्दर्पसूतिकापाङ्गी, मनसिजसाम्राज्यगर्वबीजं, पुष्पायुधवीर्यसरसपरिपाटी, मदनागमसमयदीक्षित- कटाक्षा, कुसुमशरगर्वसम्पत्कोशगृहम्, अनङ्गब्रह्मतत्त्व- बोधसिरा, पञ्चशरशास्त्रबोधनपरमाचार्यदृष्टिपाता इत्यादिरूपेण वर्णयन् पुनः लावण्यमृतपरकाष्ठाभूतां तामेव परदेवतां, कारणपरचिद्रूपा, कैवल्यानन्दकन्दः, आम्नायरहस्यम्, उपनिषदरविन्दकुहरमधुधारा, वाङ्मनोऽतीता, आनन्दाद्वैतकन्दली, मुक्तिबीजम्, आगमसल्लापसारयाथार्थ्यं, बोधामृतवीची, अभिदाकृतिः, ऐकात्म्यप्रकृतिः, निगमवचस्सिद्धान्तः, गुरुमूर्तिः, इत्येवं- रूपेण साक्षत्कुर्वन् यौवनश‍ृङ्गारादिविषयरसानुभव- सामग्रीं ज्ञानवैराग्यादिब्रह्मानन्दानुभवसामग्रीत्वेन सम्पादयन् - ᳚शिव शिव पश्यन्ति समं श्रीकामाक्षीकटाक्षिताः पुरुषाः । विपिनं भवनममित्रं मित्रं लोष्टं च युवतिबिम्बोष्ठम् ॥᳚ इति परदेवतानुग्रहफलीभूतां परवैराग्यकाष्ठां प्रकटयति । [आर्या ४८ ] पद्मपञ्चशतकात्मकेऽत्र ग्रन्थे शतकानां या आनुपूर्वी तस्यामयं विशेषो दृश्यते । यथा कश्चन शिशुः चक्षुरादि इन्द्रियप्रागल्भ्याविर्भावात्पूर्वं मनोवृत्तिमात्रेण कलयति स्वेप्सितम् ; एवमार्याशतके भक्तशिशोः मनः प्रवृत्तिम् अम्बिकायाः स्वरूपानुसन्धानपटीयसीं सम्पादयति कविपुङ्गवः ; अयमाशयः - ᳚अन्तरपि बहिरपि त्वं जन्तुततेरन्तकान्तकृदहन्ते । चिन्तितसन्तानवतां सन्ततमपि तन्तनीषि महिमानम् ॥᳚ इति श्लोकेन सूचितः ॥ [आर्या ९८ ] द्वितीयशतके तावत् यथा किञ्चित्प्रवृद्धग्रहणशक्तिः बालकः खान्तिके विद्यमानस्य वस्तुनः दर्शन- स्पर्शनादिभिः आह्लादमधिगच्छति तद्वत् भक्तबालकः अत्यन्तमधोभागे विद्यमानस्य स्वस्यान्तिकत्वेनैव जगन्मातुः निरन्तरध्यानफलीभूत पादारविन्द दर्शन- आनन्दमनुभवतीत्ययमाशयः - ᳚मरालीनां यानाभ्यसनकलनामूलगुरवे दरिद्राणां त्राणव्यतिकरसुरोद्यानतरवे । तमस्काण्डप्रौढिप्रकटनतिरस्कारपटवे जनोऽयं कामाक्ष्याश्चरणनलिनाय स्पृहयते ॥᳚ इति श्लोकेन सूचितः ॥ [पादारविन्द ३ ] यथा मनसः ज्ञानेन्द्रियाणां च स्फूर्त्यनन्तरमेव वाक्प्रसरति, तथैव आर्यापादारविन्दशतकयोरनन्तरं स्वप्रेमास्पदं वस्तु निरर्गलं स्तोतुमारभते - ᳚पाण्डित्यं परमेश्वरि स्तुतिविधौ नैवाश्रयन्ते गिरां वैरिञ्चान्यपि गुम्फनानि विगलद्गर्वाणि शर्वाणि ते । स्तोतुं त्वां परिफुल्लनीलनलिनश्यामाक्षि कामाक्षि मां वाचालीकुरुते तथापि नितरां त्वत्पादसेवादरः ॥᳚ इतादिना स्तुतिशतकेन । [स्तुति १ ] लौकिकाविद्यादिषु कुशलः कश्चन यथा लौकिकसम्पदः प्राप्तुर्महो भवति तद्वत् पूर्वकृतस्तुतिफलत्वेन भक्तः अम्बिकायाः कटाक्षविशेषमधिगम्य परसंविदनुभूत्य- उचिततेजःपुष्ट्यादिपात्रं भवतीत्ययमाशयः- ᳚अस्तं क्षणान्नयतु मे परितापसूर्य- मानन्दचन्द्रमसमानयतां प्रकाशम् । कालान्धकारसुषमां कलयन् दिगन्ते कामाक्षि कोमलकटाक्षनिशागमस्ते ॥᳚ इत्यादिभिर्वर्णनैः कटाक्षशतके सूचितः ॥ [कटाक्ष ६ ] यथा लौकिकसम्पत्सम्पूर्णः कश्चन समग्रयौवनः लौकिकश‍ृङ्गारसुखानुभवाय पात्रं भवति, तद्वत् देव्याः परमानुग्रहपात्रीभूतः तदीयमन्दस्मित- चन्द्रिकासनाथः आनन्दचन्द्र इव अलौकिक- निरतिशयानन्दानुभवात्मकः प्रकाशत इति अमूमेव भावप्रणालिकां महाकविः स्वयमेव पञ्चशतीपुर्तिम्पद्येन आविष्यकरोति । यथा - ᳚आर्यामेव विभावयन्मनसि यः पादारविन्दं पुरः पश्यन्नारभते स्तुतिं स नियतं लब्ध्वा कटाक्षच्छविम् । कामाक्ष्या मृदुलस्मितांशुलहरीज्योत्स्नावयस्यान्विता- मारोहत्यपवर्गसौधवलभीमानन्दवीचीमयीम् ॥᳚ इति । [मन्दस्मित १०१ ] अस्या लोकोत्तरायाः स्तुतेः पठनमात्रेण तत्क्षणे महाकविनाऽमुना अन्ततः परदेवतयैव वा ऐकात्म्यमनुभवतीव साधकः । तदिदं ग्रन्थरत्नं द्राविडभाषामयार्थानुवाद- सहितमचिरादेव महता परिश्रमेण भक्तिभरेण मुद्राप्य श्री कामाक्षी देवी कुम्भाभिषेक शुभ- मुहूर्त एव उपहारीकृतवते, मुद्रापणदिविषये परमं साहाय्यमाचरितवद्भयः, तद्ग्रन्थपठितृभ्यश्च भक्तपुङ्गवेभ्यः श्रीकामाक्षीकटाक्षाः समुल्ल- सन्त्वित्याशास्महे॥ ॥ इति नारायणस्मृतिः ॥
॥ आर्याशतकम् ॥ कारणपरचिद्रूपा काञ्चीपुरसीम्नि कामपीठगता । काचन विहरति करुणा काश्मीरस्तबककोमलाङ्गलता ॥ १॥ कंचन काञ्चीनिलयं करधृतकोदण्डबाणसृणिपाशम् । कठिनस्तनभरनम्रं कैवल्यानन्दकन्दमवलम्बे ॥ २॥ चिन्तितफलपरिपोषणचिन्तामणिरेव काञ्चिनिलया मे । चिरतरसुचरितसुलभा चित्तं शिशिरयतु चित्सुखाधारा ॥ ३॥ कुटिलकचं कठिनकुचं कुन्दस्मितकान्ति कुङ्कुमच्छायम् । कुरुते विहृतिं काञ्च्यां कुलपर्वतसार्वभौमसर्वस्वम् ॥ ४॥ पञ्चशरशास्त्रबोधनपरमाचार्येण दृष्टिपातेन । काञ्चीसीम्नि कुमारी काचन मोहयति कामजेतारम् ॥ ५॥ परया काञ्चीपुरया पर्वतपर्यायपीनकुचभरया । परतन्त्रा वयमनया पङ्कजसब्रह्मचारिलोचनया ॥ ६॥ ऐश्वर्यमिन्दुमौलेरैकात्म्यप्रकृति काञ्चिमध्यगतम् । ऐन्दवकिशोरशेखरमैदम्पर्यं चकास्ति निगमानाम् ॥ ७॥ श्रितकम्पसीमानं शिथिलितपरमशिवधैर्यमहिमानम् । कलये पटलिमानं कंचन कञ्चुकितभुवनभूमानम् ॥ ८॥ आदृतकाञ्चीनिलयमाद्यामारूढयौवनाटोपाम् । आगमवतंसकलिकामानन्दाद्वैतकन्दलीं वन्दे ॥ ९॥ तुङ्गाभिरामकुचभरश‍ृङ्गारितमाश्रयामि काञ्चिगतम् । गङ्गाधरपरतन्त्रं श‍ृङ्गाराद्वैततन्त्रसिद्धान्तम् ॥ १०॥ काञ्चीरत्नविभूषां कामपि कन्दर्पसूतिकापाङ्गीम् । परमां कलामुपासे परशिववामाङ्कपीठिकासीनाम् ॥ ११॥ कम्पातीचराणां करुणाकोरकितदृष्टिपातानाम् । केलीवनं मनो मे केषांचिद्भवतु चिद्विलासानाम् ॥ १२॥ आम्रतरुमूलवसतेरादिमपुरुषस्य नयनपीयूषम् । आरब्धयौवनोत्सवमाम्नायरहस्यमन्तरवलम्बे ॥ १३॥ अधिकाञ्चि परमयोगिभिरादिमपरपीठसीम्नि दृश्येन । अनुबद्धं मम मानसमरुणिमसर्वस्वसम्प्रदायेन ॥ १४॥ अङ्कितशंकरदेहामङ्कुरितोरोजकङ्कणाश्लेषैः । अधिकाञ्चि नित्यतरुणीमद्राक्षं कांचिदद्भुतां बालाम् ॥ १५॥ मधुरधनुषा महीधरजनुषा नन्दामि सुरभिबाणजुषा । चिद्वपुषा काञ्चिपुरे केलिजुषा बन्धुजीवकान्तिमुषा ॥ १६॥ मधुरस्मितेन रमते मांसलकुचभारमन्दगमनेन । मध्येकाञ्चि मनो मे मनसिजसाम्राज्यगर्वबीजेन ॥ १७॥ धरणिमयीं तरणिमयीं पवनमयीं गगनदहनहोतृमयीम् । अम्बुमयीमिन्दुमयीमम्बामनुकम्पमादिमामीक्षे ॥ १८॥ लीनस्थिति मुनिहृदये ध्यानस्तिमितं तपस्यदुपकम्पम् । पीनस्तनभरमीडे मीनध्वजतन्त्रपरमतात्पर्यम् ॥ १९॥ श्वेता मन्थरहसिते शाता मध्ये च वाड्भनोऽतीता । शीता लोचनपाते स्फीता कुचसीम्नि शाश्वती माता ॥ २०॥ पुरतः कदा न करवै पुरवैरिविमर्दपुलकिताङ्गलताम् । पुनतीं काञ्चीदेशं पुष्पायुधवीर्यसरसपरिपाटीम् ॥ २१॥ पुण्या काऽपि पुरन्ध्री पुङ्खितकन्दर्पसम्पदा वपुषा । पुलिनचरी कम्पायाः पुरमथनं पुलकनिचुलितं कुरुते ॥ २२॥ तनिमाद्वैतवलग्नं तरुणारुणसम्प्रदायतनुलेखम् । तटसीमनि कम्पायास्तरुणिमसर्वस्वमाद्यमद्राक्षम् ॥ २३॥ पौष्टिककर्मविपाकं पौष्पशरं सविधसीम्नि कम्पायाः । अद्राक्षमात्तयौवनमभ्युदयं कंचिदर्धशशिमौलैः ॥ २४॥ संश्रितकाञ्चीदेशे सरसिजदौर्भाग्यजाग्रदुत्तंसे । संविन्मये विलीये सारस्वतपुरुषकारसाम्राज्ये ॥ २५॥ मोदितमधुकरविशिखं स्वादिमसमुदायसारकोदण्डम् । आदृतकाञ्चीखेलनमादिममारुण्यभेदमाकलये ॥ २६॥ उररीकृतकाञ्चिपुरीमुपनिषदरविन्दकुहरमधुधाराम् । उन्नम्रस्तनकलशीमुत्सवलहरीमुपास्महे शम्भोः ॥ २७॥ एणशिशुदीर्घलोचनमेनःपरिपन्थि सन्ततं भजताम् । एकाम्रनाथजीवितमेवम्पददूरमेकमवलम्बे ॥ २८॥ स्मयमानमुखं काञ्चीभयमानं कमपि देवताभेदम् । दयमानं वीक्ष्य मुहुर्वयमानन्दामृताम्बुधौ मग्नाः ॥ २९॥ कुतुकजुषि काञ्चिदेशे कुमुदतपोराशिपाकशेखरिते । कुरुते मनोविहारं कुलगिरिपरिबृढकुलैकमणिदीपे ॥ ३०॥ वीक्षेमहि काञ्चिपुरे विपुलस्तनकलशगरिमपरवशितम् । विद्रुमसहचरदेहं विभ्रमसमवायसारसन्नाहम् ॥ ३१॥ कुरुविन्दगोत्रगात्रं कूलचरं कमपि नौमि कम्पायाः । कूलंकषकुचकुम्भं कुसुमायुधवीर्यसारसंरम्भम् ॥ ३२॥ कुडूमलितकुचकिशोरैः कुर्वाणैः काञ्चिदेशसौहार्दम् । कुङ्कुमशोणैर्निचितं कुशलपथं शम्भुसुकृतसम्भारैः ॥ ३३॥ अङ्कितकचेन केनचिदन्धंकरणौषधेन कमलानाम् । अन्तःपुरेण शम्भोरलंक्रिया काऽपि कल्प्यते काञ्च्याम् ॥ ३४॥ ऊरीकरोमि सन्ततमूष्मलफालेन ललितं पुंसा । उपकम्पमुचितखेलनमुर्वीधरवंशसम्पदुन्मेषम् ॥ ३५॥ अङ्कुरितस्तनकोरकमङ्कालंकारमेकचूतपतेः । आलोकेमहि कोमलमागमसंलापसारयाथार्थ्यम् ॥ ३६॥ पुञ्जितकरुणमुदञ्चितशिञ्जितमणिकाञ्चि किमपि काञ्चिपुरे । मञ्जरितमृदुलहासं पिञ्जरतनुरुचि पिनाकिमूलधनम् ॥ ३७॥ लोलहृदयोऽस्ति शम्भोर्लोचनयुगलेन लेह्यमानायाम् । ललितपरमशिवायां लावण्यामृततरङ्गमालायाम् ॥ ३८॥ मधुकरसहचरचिकुरैर्मदनागमसमयदीक्षितकटाक्षैः । मण्डितकम्पातीरैर्मङ्गलकन्दैर्ममास्तु सारूप्यम् ॥ ३९॥ वदनारविन्दवक्षोवामाङ्कतटीवशंवदीभूता । पूरुषत्रितये त्रेधा पुरन्ध्रिरूपा त्वमेव कामाक्षि ॥ ४०॥ बाधाकरीं भवाब्धेराधाराद्यम्बुजेषु विचरन्तीम् । आधारीकृतकाञ्ची बोधामृतवीचिमेव विमृशामः ॥ ४१॥ कलयाम्यन्तः शशधरकलयाऽङ्कितमौलिममलचिद्वलयाम् । अलयामागमपीठीनिलयां वलयाङ्कसुन्दरीमम्बाम् ॥ ४२॥ शर्वादिपरमसाधकगुर्वानीताय कामपीठजुषे । सर्वाकृतये शोणिमगर्वायास्मै समर्प्यते हृदयम् ॥ ४३॥ समया सान्ध्यमयूखैः समया बुद्धया सदैव शीलितया । उमया काञ्चीरतया न मया लभ्यते किं नु तादात्म्यम् ॥ ४४॥ जन्तोस्तव पदपूजनसन्तोषतरङ्गितस्य कामाक्षि । वन्धो यदि भवति पुनः सिन्धोरम्भस्सु बम्भ्रमीति शिला ॥ ४५॥ कुण्डलि कुमारि कुटिले चण्डि चराचरसवित्रि चामुण्डे । गुणिनि गुहारिणि गुह्ये गुरुमूर्ते त्वां नमामि कामाक्षि ॥ ४६॥ अभिदाकृतिर्भिदाकृतिरचिदाकृतिरपि चिदाकृतिर्मातः । अनहन्ता त्वमहन्ता भ्रमयसि कामाक्षि शाश्वती विश्वम् ॥ ४७॥ शिव शिव पश्यन्ति समं श्रीकामाक्षीकटाक्षिताः पुरुषाः । विपिनं भवनममित्रं मित्रं लोष्टं च युवतिबिम्बोष्ठम् ॥ ४८॥ कामपरिपन्थिकामिनि कामेश्वरि कामपीठमध्यगते । कामदुघा भव कमले कामकले कामकोटि कामाक्षि ॥ ४९॥ मध्येहृदयं मध्येनिटिलं मध्येशिरोऽपि वास्तव्याम् । चण्डकरशक्रकार्मुकचन्द्रसमाभां नमामि कामाक्षीम् ॥ ५०॥ अधिकाञ्चि केलिलोलैरखिलागमयन्त्रतन्त्रमयैः । अतिशीतं मम मानसमसमशरद्रोहिजीवनोपायैः ॥ ५१॥ नन्दति मम हृदि काचन मन्दिरयन्ता निरन्तरं काञ्चीम् । इन्दुरविमण्डलकुचा बिन्दुवियन्नादपरिणता तरुणी ॥ ५२॥ शम्पालतासवर्णं सम्पादयितुं भवज्वरचिकित्साम् । लिम्पामि मनसि किंचन कम्पातटरोहि सिद्धभैषज्यम् ॥ ५३॥ अनुमितकुचकाठिन्यामधिवक्षःपीठमङ्गजन्मरिपोः । आनन्ददां भजे तामानङ्गब्रह्मतत्वबोधसिराम् ॥ ५४॥ ऐक्षिषि पाशाङ्कुशधरहस्तान्तं विस्मयार्हवृत्तान्तम् । अधिकाञ्चि निगमवाचां सिद्धान्तं शूलपाणिशुद्धान्तम् ॥ ५५॥ आहितविलासभङ्गीमाब्रह्मस्तम्बशिल्पकल्पनया । आश्रितकाञ्चीमतुलामाद्यां विस्फूर्तिमाद्रिये विद्याम् ॥ ५६॥ मूकोऽपि जटिलदुर्गतिशोकोऽपि स्मरति यः क्षणं भवतीम् । एको भवति स जन्तुर्लोकोत्तरकीर्तिरेव कामाक्षि ॥ ५७॥ पञ्चदशवर्णरूपं कंचन काञ्चीविहारधौरेयम् । पञ्चशरीयं शम्भोर्वञ्चनवैदग्ध्यमूलमवलम्बे ॥ ५८॥ परिणतिमतीं चतुर्धा पदवीं सुधियां समेत्य सौषुम्नीम् । पञ्चाशदर्णकल्पितमदशिल्पां त्वां नमामि कामाक्षि ॥ ५९॥ आदिक्षन्मम गुरुराडादिक्षान्ताक्षरात्मिकां विद्याम् । स्वादिष्ठचापदण्डां नेदिष्ठामेव कामपीठगताम् ॥ ६०॥ तुष्यामि हर्षितस्मरशासनया काञ्चिपुरकृतासनया । स्वासनया सकलजगद्भासनया कलितशम्बरासनया ॥ ६१॥ प्रेमवती कम्पायां स्थेमवती यतिमनस्सु भूमवती । सामवती नित्यगिरा सोमवती शिरसि भाति हैमवती ॥ ६२॥ कौतुकिना कम्पायां कौसुमचापेन कीलितेनान्तः । कुलदैवतेन महता कुड्मलमुद्रां धुनोतु नःप्रतिभा ॥ ६३॥ यूना केनापि मिलद्देहा स्वाहासहायतिलकेन । सहकारमूलदेशे संविद्रूपा कुटुम्बिनी रमते ॥ ६४॥ कुसुमशरगर्वसम्पत्कोशगृहं भाति काञ्चिदेशगतम् । स्थापितमस्मिन्कथमपि गोपितमन्तर्मया मनोरत्नम् ॥ ६५॥ दग्धषडध्वारण्यं दरदलितकुसुम्भसम्भृतारुण्यम् । कलये नवतारुण्यं कम्पातटसीम्नि किमपि कारुण्यम् ॥ ६६॥ अधिकाञ्चि वर्धमानामतुलां करवाणि पारणामक्ष्णोः । आनन्दपाकभेदामरुणिमपरिणामगर्वपल्लविताम् ॥ ६७॥ बाणसृणिपाशकार्मुकपाणिममुं कमपि कामपीठगतम् । एणधरकोणचूडं शोणिमपरिपाकभेदमाकलये ॥ ६८॥ किं वा फलति ममान्यौर्बिम्बाधरचुम्बिमन्दहासमुखी । सम्बाधकरी तमसामम्बा जागर्ति मनसि कामाक्षी ॥ ६९॥ मञ्चे सदाशिवमये परिशिवमयललितपौष्पपर्यङ्के । अधिचक्रमध्यमास्ते कामाक्षी नाम किमपि मम भाग्यम् ॥ ७०॥ रक्ष्योऽस्मि कामपीठीलासिकया घनकृपाम्बुराशिकया । श्रुतियुवतिकुन्तलीमणिमालिकया तुहिनशैलबालिकया ॥ ७१॥ लीये पुरहरजाये माये तव तरुणपल्लवच्छाये । चरणे चन्द्राभरणे काञ्चीशरणे नतार्तिसंहरणे ॥ ७२॥ मूर्तिमति मुक्तिबीजे मूर्ध्नि स्तबकितचकोरसाम्राज्ये । मोदितकम्पाकूले मुहुर्मुहुर्मनसि मुमुदिषाऽस्माकम् ॥ ७३॥ वेदमयीं नादमयीं बिन्दुमयीं परपदोद्यदिन्दुमयीम् । मन्त्रमयीं तन्त्रमयीं प्रकृतिमयीं नौमि विश्वविकृतिमयीम् ॥ ७४॥ पुरमथनपुण्यकोटी पुञ्जितकविलोकसूक्तिरसधाटी । मनसि मम कामकोटी विहरतु करुणाविपाकपरिपाटी ॥ ७५॥ कुटिलं चटुलं पृथुलं मृदुलं कचनयनजघनचरणेषु । अवलोकितमवलम्बितमधिकम्पातटममेयमस्माभिः ॥ ७६॥ प्रत्यङ्मुख्या दृष्टया प्रसाददीपाङ्कुरेण कामाक्ष्याः । पश्यामि निस्तुलमहो पचेलिमं कमपि परशिवोल्लासम् ॥ ७७॥ विद्ये विधातृविषये कात्यायनि कालि कामकोटिकले । भारति भैरवि भद्रे शाकिनि शाम्भवि शिवे स्तुवे भवतीम् ॥ ७८॥ मालिनि महेशचालिनि काञ्चीखेलिनि विपक्षकालिनि ते । शूलिनि विद्रुमशालिनि सुरजनपालिनि कपालिनि नमोऽस्तु ॥ ७९॥ देशिक इति किं शंके तत्तादृक्तव नु तरुणिमोन्मेषः । कामाक्षि शूलपाणेः कामागमसमयदीक्षायाम् ॥ ८०॥ वेतण्डकुम्भडम्बरवैतण्डिककुचभरार्तमध्याय । कुङ्कुमरुचे नमस्यां शंकरनयनामृताय रचयामः ॥ ८१॥ अधिकाञ्चितमणिकाञ्चनकाञ्चीमधिकाञ्चि कांचिदद्राक्षम् । अवनतजनानुकम्पामनुकम्पाकूलमस्मदनुकूलाम् ॥ ८२॥ परिचितकम्पातीरं पर्वतराजन्यसुकृतसन्नाहम् । परगुरुकृपया वीक्षे परमशिवोत्सङ्गमङ्गलाभरणम् ॥ ८३॥ दग्धमदनस्य शम्भोः प्रथीयसीं ब्रह्मचर्यवैदग्धीम् । तव देवि तरुणिमश्रीचतुरिमपाको न चक्षमे मातः ॥ ८४॥ मदजलतमालपत्रा वसनितपत्रा करादृतखानित्रा । विहरति पुलिन्दयोषा गुञ्जाभूषा फणीन्द्रकृतवेषा ॥ ८५॥ अङ्के शुकिनी गीते कौतुकिनी परिसरे च गायकिनी । जयसि सविधेऽम्ब भैरवमण्डलिनी श्रवसि शङ्खकुण्डलिनी ॥ ८६॥ प्रणतजनतापवर्गा कृतबहुसर्गा ससिंहसंसर्गा । कामाक्षि मुदितभर्गा हतरिपुवर्गा त्वमेव सा दुर्गा ॥ ८७॥ श्रवणचलद्वेतण्डा समरोद्दण्डा धुतासुरशिखण्डा । देवि कलितान्त्रषण्डा धृतनरमुण्डा त्वमेव चामुण्डा ॥ ८८॥ उर्वीधरेन्द्रकन्ये दर्वीभरितेन भक्तपूरेण । गुर्वीमकिंचनार्ति खर्वीकुरुषे त्वमेव कामाक्षि ॥ ८९॥ ताडितरिपुपरिपीडनभयहरण निपुणहलमुसला । क्रोडपतिभीषणमुखी क्रीडसि जगति त्वमेव कामाक्षि ॥ ९०॥ स्मरमथनवरणलोला मन्मथहेलाविलासमणिशाला । कनकरुचिचौर्यशीला त्वमम्ब बाला कराब्जधृतमाला ॥ ९१॥ विमलपटी कमलकुटी पुस्तकरुद्राक्षशस्तहस्तपुटी । कामाक्षि पक्ष्मलाक्षी कलितविपञ्ची विभासि वैरिञ्ची ॥ ९२॥ कुङ्कुमरुचिपिङ्गमसृक्पङ्किलमुण्डालिमण्डितं मातः । श्रीकामाक्षि तदीयसङ्गमकलामन्दीभवत्कौतुकः जयति तव रूपधेयं जपपटपुस्तकवराभयकराब्जम् ॥ ९३॥ कनकमणिकलितभूषां कालायसकलहशीलकान्तिकलाम् । कामाक्षि शीलये त्वां कपालशूलाभिरामकरकमलाम् ॥ ९४॥ लोहितिमपुञ्जमध्ये मोहितभुवने मुदा निरीक्षन्ते । वदनं तव कुवयुगलं काञ्चीसीमां च केऽपि कामाक्षि ॥ ९५॥ जलधिद्विगुणितहुतबहदिशादिनेश्वरकलाश्विनेयदलैः । नलिनैर्महेशि गच्छसि सर्वोत्तरकरकमलदलममलम् ॥ ९६॥ सत्कृतदेशिकचरणाः सबीजनिर्बीजयोगनिश्रेण्या । अपवर्गसौधवलभीमारोहन्त्यम्ब केऽपि तव कृपया ॥ ९७॥ अन्तरपि बहिरपि त्वं जन्तुततेरन्तकान्तकृदहन्ते । चिन्तितसन्तानवतां सन्ततमपि तन्तनीषि महिमानम् ॥ ९८॥ कलमञ्जुलवागनुमितगलपञ्जरगतशुकग्रहौत्कण्ठ्यात् । अम्ब रदनाम्बरं ते बिम्बफलं शम्बरारिणा न्यस्तम् ॥ ९९॥ जय जय जगदम्ब शिवे जय जय कामाक्षि जय जयाद्रिसुते । जय जय महेशदयिते जय जय चिद्गगनकौमुदीधारे ॥ १००॥ आर्याशतकं भक्त्या पठतामार्याकटाक्षेण । निस्सरति वदनकमलाद्वाणी पीयूषधोरणी दिव्या ॥ १०१॥ आर्याशतकं सम्पूर्णम् ॥
॥ पादारविन्दशतकम् ॥ महिम्नः पन्थानं मदनपरिपन्थिप्रणयिनि प्रभुर्निर्णेतुं ते भवति यतमानोऽपि कतमः । तथापि श्रीकाञ्चीविहृतिरसिके कोऽपि मनसो विपाकस्त्वत्पादस्तुतिविधिषु जल्पाकयति माम् ॥ १॥ गलग्राही पौरन्दरपुरवनीपल्लवरुचां धृतपाथम्यानामरुणमहसामादिमगुरुः । समिन्धे बन्धूकस्तबकसहयुध्वा दिशि दिशि प्रसर्पन्कामाक्ष्याश्चरणकिरणानामरुणिमा ॥ २॥ मरालीनां यानाभ्यसनकलनामूलगुरवे दरिद्राणां त्राणव्यतिकरसुरोद्यानतरवे । तमस्काण्डप्रौढिप्रकटनतिरस्कारपटवे जनोऽयं कामाक्ष्याश्चरणनलिनाय स्पृहयते ॥ ३॥ वहन्ती सैन्दूरीं सरणिमवनम्रामरपुऱी- पुरन्ध्रीसीमन्ते कविकमलबालार्कसुषमा । त्रयीसीमन्तिन्याः स्तनतटनिचोलारुणपटी विभान्ती कामाक्ष्याः पदनलिनकान्तिर्विजयते ॥ ४॥ प्रणम्रीभूतस्य प्रणयकलहत्रस्तमनसः स्मरारातेश्चूडावियति गृहमेधी हिमकरः । ययोः सान्ध्यां कान्तिं वहति सुषमाभिश्चरणयोः तयोर्मे कामाक्ष्या हृदयमपतन्द्रं विहरताम् ॥ ५॥ ययोः पीठायन्ते विबुधमुकुटीनां पटलिका ययोः सौधायन्ते स्वयमुदयभाजो भणितयः । ययोः दासायन्ते सरसिजभवाद्याश्चरणयोः तयोर्मे कामाक्ष्या दिनमनु वरीवर्तु हृदयम् ॥ ६॥ नयन्ती संकोचं सरसिजरुचं दिक्परिसरे सृजन्ती लौहित्यं नखकिरणचन्द्रार्धखचिता । कवीन्द्राणां हृत्कैरवविकसनोद्योगजननी स्फुरन्ती कामाक्ष्याः चरणरुचिसन्ध्या विजयते ॥ ७॥ विरावैर्माञ्जीरैः किमपि कथयन्तीव मधुरं पुरस्तादानम्रे पुरविजयिनि स्मेरवदने । वयस्येव प्रौढा शिथिलयति या प्रेमकलह- प्ररोहं कामाक्ष्याः चरणयुगली सा विजयते ॥ ८॥ सुपर्वस्त्रीलोलालकपरिचितं षट्पदकुलैः स्फुरल्लाक्षारागं तरुणतरणिज्योतिररुणैः । भृतं कान्त्यम्भोभिः विसृमरमरन्दैः सरसिजैः विधत्ते कामाक्ष्याः चरणयुगलं बन्धुपदवीम् ॥ ९॥ रजःसंसर्गेऽपि स्थितमरजसामेव हृदये परं रक्तत्वेन स्थितमपि विरक्तैकशरणम् । अलभ्यं मन्दानां दधदपि सदा मन्दगतितां विधत्ते कामाक्ष्याः चरणयुगमाश्चर्यलहरीम् ॥ १०॥ जटाला मञ्जीरस्फुरदरुणरत्नांशुनिकरैः निषिदन्ती मध्ये नखरुचिझरीगाङ्गपयसाम् । जगत्त्राणं कर्तुं जननि मम कामाक्षि नियतं तपश्चर्यां धत्ते तव चरणपाथोजयुगली ॥ ११॥ तुलाकोटिद्वन्द्वक्कणितभणिताभीतिवचसोः विनम्रं कामाक्षी विसृमरमहःपाटलितयोः । क्षणं विन्यासेन क्षपिततमसोर्मे ललितयोः पुनीयान्मूर्धानं पुरहरपुरन्ध्री चरणयोः ॥ १२॥ भवानि द्रुह्येतां भवनिबिडितेभ्यो मम मुहु- स्तमोव्यामोहेभ्यस्तव जननि कामाक्षि चरणौ । ययोर्लाक्षाबिन्दुस्फुरणधरणाद्ध्वर्जटिजटा- कुटीरा शोणाङ्कं वहति वपुरेणाङ्ककलिका ॥ १३॥ पवित्रीकुर्युर्नुः पदतलभुवः पाटलरुचः परागास्ते पापप्रशमनधुरीणाः परशिवे । कणं लब्धुं येषां निजशिरसि कामाक्षि विवशा वलन्तो व्यातन्वन्त्यहमहमिकां माधवमुखाः ॥ १४॥ बलाकामालाभिर्नखरुचिमयीभिः परिवृते विनम्रस्वर्नारीविकचकचकालाम्बुदकुले । स्फुरन्तः कामाक्षि स्फुटदलितबन्धूकसुहृद- स्तटिल्लेखायन्ते तव चरणपाथोजकिरणाः ॥ १५॥ सरागः सद्वेषः प्रसृमरसरोजे प्रतिदिनं निसर्गादाक्रामन्विबुधजनमूर्धानमधिकम् । कथंकारं मातः कथय पदपद्मस्तव सतां नतानां कामाक्षि प्रकटयति कैवल्यसरणिम् ॥ १६॥ जपालक्ष्मीशोणो जनितपरमज्ञाननलिनी- विकासव्यासङ्गो विफलितजगज्जाड्यगरिमा । मनःपूर्वाद्रिं मे तिलकयतु कामाक्षि तरसा तमस्काण्डद्रोही तव चरणपाथोजरमणः ॥ १७॥ नमस्कुर्मः प्रेङ्खन्मणिकटकनीलोत्पलमहः- पयोधौ रिङ्खद्भिर्नखकिरणफेनैर्धवलिते । स्फुटं कुर्वाणाय प्रबलचलदौर्वानलशिखा- वितर्कं कामाक्ष्याः सततमरुणिम्ने चरणयोः ॥ १८॥ शिवे पाशायेतामलघुनि तमःकूपकुहरे दिनाधीशायेतां मम हृदयपाथोजविपिने । नभोमासायेतां सरसकवितारीतिसरिति त्वदीयौ कामाक्षि प्रसृतकिरणौ देवि चरणौ ॥ १९॥ निषक्तं श्रुत्यन्ते नयनमिव सद्वृत्तरुचिरैः समैर्जुष्टं शुद्धैरधरमिव रम्यैर्द्विजगणैः । शिवे वक्षोजन्मद्वितयमिव मुक्ताश्रितमुमे त्वदीयं कामाक्षि प्रणतशरणं नौमि चरणम् ॥ २०॥ नमस्यासंसज्जन्नमुचिपरिपन्थिप्रणयिनी- निसर्गप्रेङ्खोलत्कुरलकुलकालाहिशबले । नखच्छायादुग्धोदधिपयसि ते वैद्रुमरुचां प्रचारं कामाक्षि प्रचुरयति पादाब्जसुषमा ॥ २१॥ कदा दूरीकर्तुं कटुदुरितकाकोलजनितं महान्तं सन्तापं मदनपरिपन्थिप्रियतमे । क्षणात्ते कामाक्षि त्रिभुवनपरीतापहरणे पटीयांसं लप्स्ये पदकमलसेवामृतरसम् ॥ २२॥ ययोः सान्ध्यं रोचिः सततमरुणिम्ने स्पृहयते ययोश्चान्द्री कान्तिः परिपतति दृष्ट्वा नखरुचिम् । ययोः पाकोद्रेकं पिपठिषति भक्त्या किसलयं म्रदिम्नः कामाक्ष्या मनसि चरणौ तौ तनुमहे ॥ २३॥ जगन्नेदं नेदं परमिति परित्यज्य यतिभिः कुशाग्रीयस्वान्तैः कुशलधिषणैः शास्त्रसरणौ । गवेष्यं कामाक्षि ध्रुवमकृतकानां गिरिसुते गिरामैदम्पर्यं तव चरणपद्मं विजयते ॥ २४॥ कृतस्नानं शास्त्रामृतसरसि कामाक्षि नितरां दधानं वैशद्यं कलितरसमानन्दसुधया । अलंकारं भूमेर्मुनिजनमनश्चिन्मयमहा- पयोधेरन्तस्स्थं तव चरणरत्नं मृगयते ॥ २५॥ मनोगेहे मोहोद्भवतिमिरपूर्णे मम मुहुः दरिद्राणीकुर्वन्दिनकरसहस्राणि किरणैः । विधत्तां कामाक्षि प्रसृमरतमोवञ्चनचणः क्षणार्धं सान्निध्यं चरणमणिदीपो जननि ते ॥ २६॥ कवीनां चेतोवन्नखररुचिसम्पर्कि विबुध- स्रवन्तीस्रोतोवत्पटुमुखरितं हंसकरवैः । दिनारम्भश्रीवन्नियतमरुणच्छायसुभगं मदन्तः कामाक्ष्याः स्फुरतु पदपङ्केरुहयुगम् ॥ २७॥ सदा किं सम्पर्कात्प्रकृतिकठिनैर्नाकिमुकुटैः तटैर्नीहाराद्रेरधिकमणुना योगिमनसा । विभिन्ते संमोहं शिशिरयति भक्तानपि दृशाम् अदृश्यं कामाक्षि प्रकटयति ते पादयुगलम् ॥ २८॥ पवित्राभ्यामम्ब प्रकृतिमृदुलाभ्यां तव शिवे पदाभ्यां कामाक्षि प्रसभमभिभूतैः सचकितैः । प्रवालैरम्भोजैरपि च वनवासव्रतदशाः सदैवारभ्यन्ते परिचरितनानाद्विजगणैः ॥ २९॥ चिराद्दृश्या हंसैः कथमपि सदा हंससुलभं निरस्यन्ती जाड्यं नियतजडमध्यैकशरणम् । अदोषव्यासङ्गा सततमपि दोषाप्तिमलिनं पयोजं कामाक्ष्याः परिहसति पादाब्जयुगली ॥ ३०॥ सुराणामानन्दप्रबलनतया मण्डनतया नखेन्दुज्योत्स्नाभिर्विसृमरतमःखण्डनतया । पयोजश्रीद्वेषव्रतरततया त्वच्चरणयोः विलासः कामाक्षि प्रकटयति नैशाकरदशाम् ॥ ३१॥ सितिम्ना कान्तीनां नखरजनुषां पादनलिन- च्छवीनां शोणिम्ना तव जननि कामाक्षि नमने । लभन्ते मन्दारग्रथितनवबन्धूककुसुम- स्रजां सामीचीन्यं सुरपुरपुरन्ध्रीकचभराः ॥ ३२॥ स्फुरन्मध्ये शुद्धे नखकिरणदुग्धाब्धिपयसां वहन्नब्जं चक्रं दरमपि च लेखात्मकतया । श्रितो मात्स्यं रूपं श्रियमपि दधानो निरुपमां त्रिधामा कामाक्ष्याः पदनलिननामा विजयते ॥ ३३॥ नखश्रीसन्नद्धस्तबकनिचितः स्वैश्च किरणैः पिशङ्गैः कामाक्षि प्रकटितलसत्पल्लवरुचिः । सतां गम्यः शङ्के सकलफलदाता सुरतरुः त्वदीयः पादोऽयं तुहिनगिरिराजन्यतनये ॥ ३४॥ वषट्कुर्वन्माञ्जीरकलकलैः कर्मलहरी- हवींषि प्रौद्दण्डं ज्वलति परमज्ञानदहने । महीयान्कामाक्षि स्फुटमहसि जोहोति सुधियां मनोवेद्यां मातस्तव चरणयज्वा गिरिसुते ॥ ३५॥ महामन्त्रं किंचिन्मणिकटकनादैर्मृदु जपन् क्षिपन्दिक्षु स्वच्छं नखरुचिमयं भास्मनरजः । नतानां कामाक्षि प्रकृतिपटुरच्चाट्य ममता- पिशाचीं पादोऽयं प्रकटयति ते मान्त्रिकदशाम् ॥ ३६॥ उदीते बोधेन्दौ तमसि नितरां जग्मुषि दशां दरिद्रां कामाक्षि प्रकटमनुरागं विदधती । सितेनाच्छाद्याङ्गं नखरुचिपटेनाङ्घ्रियुगली- पुरन्ध्री ते मातः स्वयमभिसरत्येव हृदयम् ॥ ३७॥ दिनारम्भः सम्पन्नलिनविपिनानामभिनवो विकासो वासन्तः सुकविपिकलोकस्य नियतः । प्रदोषः कामाक्षि प्रकटपरमज्ञानशशिन- श्चकास्ति त्वत्पादस्मरणमहिमा शैलतनये ॥ ३८॥ धृतच्छायं नित्यं सरसिरुहमैत्रीपरिचितं निधानं दीप्तीनां निखिलजगतां बोधजनकम् । मुमुक्षूणां मार्गप्रथनपटु कामाक्षि पदवीं पदं ते पातङ्गीं परिकलयते पर्वतसुते ॥ ३९॥ शनैस्तीर्त्वा मोहाम्बुधिमथ समारोढुमनसः क्रमात्कैवल्याख्यां सुकृतिसुलभां सौधवलभीम् । लभन्ते निःश्रेणीमिव झटिति कामाक्षि चरणं पुरश्चर्याभिस्ते पुरमथनसीमन्तिनि जनाः ॥ ४०॥ प्रचण्डार्तिक्षोभप्रमथनकृते प्रातिभसरि- त्प्रवाहप्रोद्दण्डीकरणजलदाय प्रणमताम् । प्रदीपाय प्रौढे भवतमसि कामाक्षि चरण- प्रसादौन्मुख्याय स्पृहयति जनोऽयं जननि ते ॥ ४१॥ मरुद्भिः संसेव्या सततमपि चाञ्चल्यरहिता सदारुण्यं यान्ती परिणतिदरिद्राणसुषमा । गुणोत्कर्षान्माञ्जीरककलकलैस्तर्जनपटुः प्रवालं कामाक्ष्याः परिहसति पादाब्जयुगली ॥ ४२॥ जगद्रक्षादक्षा जलजरुचिशिक्षापटुतरा समैर्नम्या रम्या सततमभिगम्या बुधजनैः । द्वयी लीलालोला श्रुतिषु सुरपालादिमुकुटी- तटीसीमाधामा तव जननि कामाक्षि पदयोः ॥ ४३॥ गिरां दूरौ चोरौ जडिमतिमिराणां कृतजग- त्परित्राणौ शोणौ मुनिहृदयलीलैकनिपुणौ । नखैः स्मेरौ सारौ निगमवचसां खण्डितभव- ग्रहोन्मादौ पादौ तव जननि कामाक्षि कलये ॥ ४४॥ अविश्रान्तं पङ्कं यदपि कलयन्यावकमयं निरस्यन्कामाक्षि प्रणमनजुषां पङ्कमखिलम् । तुलाकोटिद्वन्दं दधदपि च गच्छन्नतुलतां गिरां मार्गं पादो गिरिवरसुते लङ्घयति ते ॥ ४५॥ प्रवालं सव्रीलं विपिनविवरे वेपयति या स्फुरल्लीलं बालातपमधिकबालं वदति या । रुचिं सान्ध्यां वन्ध्यां विरचयति या वर्धयतु सा शिवं मे कामाक्ष्याः पदनलिनपाटल्यलहरी ॥ ४६॥ किरञ्ज्योत्स्नारीतिं नखमुखरुचा हंसमनसां वितन्वानः प्रीतिं विकचतरुणाम्भोरुहरुचिः । प्रकाशः श्रीपादस्तव जननि कामाक्षि तनुते शरत्कालप्रौढिं शशिशकलचूडप्रियतमे ॥ ४७॥ नखाङ्कूरस्मेरद्युतिविमलगङ्गाम्भसि सुखं कृतस्नानं ज्ञानामृतममलमास्वाद्य नियतम् । उदञ्चन्मञ्जीरस्फुरणमणिदीपे मम मनो मनोज्ञे कामाक्ष्याश्चरणमणिहर्म्ये विहरताम् ॥ ४८॥ भवाम्भोधौ नौकां जडिमविपिने पावकशिखा- ममर्त्येन्द्रादीनामधिमुकुटमुत्तंसकलिकाम् । जगत्तापे ज्योत्स्नामकृतकवचःपञ्जरपुटे शुकस्त्रीं कामाक्ष्या मनसि कलये पादयुगलीम् ॥ ४९॥ परत्मप्राकाश्यप्रतिफलनचुञ्चुः प्रणमतां मनोज्ञस्त्वत्पादो मणिमुकुरमुद्रां कलयते । यदीयां कामाक्षि प्रकृतिमसृणाः शोधकदशां विधातुं चेष्ठन्ते बलरिपुवधूटीकचभराः ॥ ५०॥ अविश्रान्तं तिष्ठन्नकृतकवचःकन्दरपुटी- कुटीरान्तः प्रौढं नखरुचिसटालीं प्रकटयन् । प्रचण्डं खण्डत्वं नयतु मम कामाक्षि तरसा तमोवेतण्डेन्द्रं तव चरणकण्ठीरवपतिः ॥ ५१॥ पुरस्तात्कामाक्षि प्रचुररसमाखण्डलपुरी- पुरन्ध्रीणां लास्यं तव ललितमालोक्य शनकैः । नखश्रीभिः स्मेरा बहु वितनुते नूपुररवै- श्चमत्कृत्या शङ्के चरणयुगली चाटुरचनाः ॥ ५२॥ सरोजं निन्दन्ती नखकिरणकर्पूरशिशिरा निषिक्ता मारारेर्मुकुटशशिरेखाहिमजलैः । स्फुरन्ती कामाक्षि स्फुटरुचिमये पल्लवचये तवाधत्ते मैत्रीं पथिकसुदृशा पादयुगली ॥ ५३॥ नतानां सम्पत्तेरनवरतमाकर्षणजपः प्ररोहत्संसारप्रसरगरिमस्तम्भनजपः । त्वदीयः कामाक्षि स्मरहरमनोमोहनजपः पटीयान्नः पायात्पदनलिनमञ्जीरनिनदः ॥ ५४॥ वितन्वीथा नाथे मम शिरसि कामाक्षि कृपया पदाम्भोजन्यासं पशुपरिबृढप्राणदयिते । पिबन्तो यन्मुद्रां प्रकटमुपकम्पापरिसरं दृशा नानन्द्यन्ते नलिनभवनारायणमुखाः ॥ ५५॥ प्रणामोद्यद्बृन्दारमुकुटमन्दारकलिका- विलोलल्लोलम्बप्रकरमयधूमप्रचुरिमा । प्रदीप्तः पादाब्जद्युतिविततिपाटल्यलहरी- कृशानुः कामाक्ष्या मम दहतु संसारविपिनम् ॥ ५६॥ वलक्षश्रीरृक्षाधिपशिशुसदृक्षैस्तव नखैः जिघृक्षुर्दक्षत्वं सरसिरुहभिक्षुत्वकरणे । क्षणान्मे कामाक्षि क्षपितभवसंक्षोभगरिमा वचोवैचक्षन्यं चरणयुगली पक्ष्मलयतात् ॥ ५७॥ समन्तात्कामाक्षि क्षततिमिरसन्तानसुभगान् अनन्ताभिर्भाभिर्दिनमनु दिगन्तान्विरचयन् । अहन्ताया हन्ता मम जडिमदन्तावलहरिः विभिन्तां सन्तापं तव चरणचिन्तामणिरसौ ॥ ५८॥ दधानो भास्वत्ताममृतनिलयो लोहितवपुः विनम्राणां सौम्यो गुरुरपि कवित्वं च कलयन् । गतौ मन्दो गङ्गाधरमहिषि कामाक्षि भजतां तमःकेतुर्मातस्तव चरणपद्मो विजयते ॥ ५९॥ नयन्तीं दासत्वं नलिनभवमुख्यानसुलभ- प्रदानाद्दीनानाममरतरुदौर्भाग्यजननीम् । जगज्जन्मक्षेमक्षयविधिषु कामाक्षि पदयो- र्धुरीणामीष्टे करस्तव भणितुमाहोपुरुषिकाम् ॥ ६०॥ जनोऽयं सन्तप्तो जननि भवचण्डांशुकिरणैः अलब्धवैकं शीतं कणमपि परज्ञानपयसः । तमोमार्गे पान्थस्तव झटिति कामाक्षि शिशिरां पदाम्भोजच्छायां परमशिवजाये मृगयते ॥ ६१॥ जयत्यम्ब श्रीमन्नखकिरणचीनांशुकमयं वितानं बिभ्राणे सुरमुकुटसंघट्टमसृणे । निजारुण्यक्षौमास्तरणवति कामाक्षि सुलभा बुधैः संविन्नारी तव चरणमाणिक्यभवने ॥ ६२॥ प्रतीमः कामाक्षि स्फुरिततरुणादित्यकिरण- श्रियो मूलद्रव्यं तव चरणमद्रीन्द्रतनये । सुरेन्द्राशामापूरयति यदसौ ध्वान्तमखिलं धुनीते दिग्भागानपि च महसा पाटलयते ॥ ६३॥ महाभाष्यव्याख्यापटुशयनमारोपयति वा स्मरव्यापारेर्ष्यापिशुननिटिलं कारयति वा । द्विरेफाणामध्यासयति सततं वाधिवसतिं प्रणम्रान्कामाक्ष्याः पदनलिनमाहात्म्यगरिमा ॥ ६४॥ विवेकाम्भस्स्रोतस्स्नपनपरिपाटीशिशिरिते समीभूते शास्त्रस्मरणहलसंकर्षणवशात् । सतां चेतःक्षेत्रे वपति तव कामाक्षि चरणो महासंवित्सस्यप्रकरवरबीजं गिरिसुते ॥ ६५॥ दधानो मन्दारस्तबकपरिपाटीं नखरुचा वहन्दीप्तां शोणाङ्गुलिपटलचाम्पेयकलिकाम् । अशोकोल्लासं नः प्रचुरयतु कामाक्षि चरणो विकासी वासन्तः समय इव ते शर्वदयिते ॥ ६६॥ नखांशुप्राचुर्यप्रसृमरमरालालिधवलः स्फुरन्मञ्जीरोद्यन्मरकतमहश्शैवलयुतः । भवत्याः कामाक्षि स्फुटचरणपाटल्यकपटो नदः शोणाभिख्यो नगपतितनूजे विजयते ॥ ६७॥ धुनानं पङ्कौघं परमसुलभं कण्टककुलैः विकासव्यासङ्गं विदधदपराधीनमनिशम् । नखेन्दुज्योत्स्नाभिर्विशदरुचि कामाक्षि नितराम् असामान्यं मन्ये सरसिजमिदं ते पदयुगम् ॥ ६८॥ करीन्द्राय द्रुह्यत्यलसगतिलीलासु विमलैः पयोजैर्मात्सर्यं प्रकटयति कामं कलयते । पदाम्भोजद्वन्द्वं तव तदपि कामाक्षि हृदयं मुनीनां शान्तानां कथमनिशमस्मै स्पृहयते ॥ ६९॥ निरस्ता शोणिम्ना चरणकिरणानां तव शिवे समिन्धाना सन्ध्यारुचिरचलराजन्यतनये । असामर्थ्यादेनं परिभवितुमेतत्समरुचां सरोजानां जाने मुकुलयति शोभां प्रतिदिनम् ॥ ७०॥ उपादिक्षद्दाक्ष्यं तव चरणनामा गुरुरसौ मरालानां शङ्के मसृणगतिलालित्यसरणौ । अतस्ते निस्तन्द्रं नियतममुना सख्यपदवीं प्रपन्नं पाथोजं प्रति दधति कामाक्षि कुतुकम् ॥ ७१॥ दधानैः संसर्गं प्रकृतिमलिनैः षट्पदकुलैः द्विजाधीशश्लाघाविधिषु विदधद्भिर्मुकुलताम् । रजोमिश्रैः पद्मैर्नियतमपि कामाक्षि पदयोः विरोधस्ते युक्तो विषमशरवैरिप्रियतमे ॥ ७२॥ कवित्वश्रीमिश्रीकरणनिपुणौ रक्षणचणौ विपन्नानां श्रीमन्नलिनमसृणौ शोणकिरणौ । मुनीन्द्राणामन्तःकरणशरणौ मन्दसरणौ मनोज्ञौ कामाक्ष्या दुरितहरणौ नौमि चरणौ ॥ ७३॥ परस्मात्सर्वस्मादपि च परयोर्मुक्तिकरयोः नखश्रीभिर्ज्योत्स्नाकलिततुलयोस्ताम्रतलयोः । निलीये कामाक्ष्या निगमनुतयोर्नाकिनतयोः निरस्तप्रोन्मीलन्नलिनमदयोरेव पदयोः ॥ ७४॥ स्वभावादन्योन्यं किसलयमपीदं तव पदं म्रदिम्ना शोणिम्ना भगवति दधाते सदृशताम् । वने पूर्वस्येच्छा सततमवने किं तु जगतां परस्येत्थं भेदः स्फुरति हृदि कामाक्षि सुधियाम् ॥ ७५॥ कथं वाचालोऽपि प्रकटमणिमञ्जीरनिनदैः सदैवानन्दार्द्रान्विरचयति वाचंयमजनान् । प्रकृत्या ते शोणच्छविरपि च कामाक्षि चरणो मनीषानैर्मल्यं कथमिव नृणां मांसलयते ॥ ७६॥ चलत्तृष्णावीचीपरिचलनपर्याकुलतया मुहुर्भ्रान्तस्तान्तः परमशिववामाक्षि परवान् । तितीर्षुः कामाक्षि प्रचुरतरकर्माम्बुधिममुं कदाहं लप्स्ये ते चरणमणिसेतुं गिरिसुते ॥ ७७॥ विशुष्यन्त्यां प्रज्ञासरिति दुरितग्रीष्मसमय- प्रभावेण क्षीणे सति मम मनःकेकिनि शुचा । त्वदीयः कामाक्षि स्फुरितचरणाम्भोदमहिमा नभोमासाटोपं नगपतिसुते किं न कुरुते ॥ ७८॥ विनम्राणां चेतोभवनवलभीसीम्नि चरण- प्रदीपे प्राकाश्यं दधति तव निर्धूततमसि । असीमा कामाक्षि स्वयमलघुदुष्कर्मलहरी विघूर्णन्ती शान्तिं शलभपरिपाटीव भजते ॥ ७९॥ विराजन्ती शुक्तिर्नखकिरणमुक्तामणिततेः विपत्पाथोराशौ तरिरपि नराणां प्रणमताम् । त्वदीयः कामाक्षि ध्रुवमलघुवह्निर्भववने मुनीनां ज्ञानाग्नेररणिरयमङ्घिर्विजयते ॥ ८०॥ समस्तैः संसेव्यः सततमपि कामाक्षि विबुधैः स्तुतो गन्धर्वस्त्रीसुललितविपञ्चीकलरवैः । भवत्या भिन्दानो भवगिरिकुलं जृम्भिततमो- बलद्रोही मातश्चरणपुरुहूतो विजयते ॥ ८१॥ वसन्तं भक्तानामपि मनसि नित्यं परिलसद्- घनच्छायापूर्णं शुचिमपि नृणां तापशमनम् । नखेन्दुज्योत्स्नाभिः शिशिरमपि पद्मोदयकरं नमामः कामाक्ष्याश्चरणमधिकाश्चर्यकरणम् ॥ ८२॥ कवीन्द्राणां नानाभणितिगुणचित्रीकृतवचः- प्रपञ्चव्यापारप्रकटनकलाकौशलनिधिः । अधःकुर्वन्नब्जं सनकभृगुमुख्यैर्मुनिजनैः नमस्यः कामाक्ष्याश्चरणपरमेष्ठी विजयते ॥ ८३॥ भवत्याः कामाक्षि स्फुरितपदपङ्केरुहभुवां परागाणां पूरैः परिहृतकलङ्कव्यतिकरैः । नतानामामृष्टे हृदयमुकुरे निर्मलरुचि प्रसन्ने निश्शेषं प्रतिफलति विश्वं गिरिसुते ॥ ८४॥ तव त्रस्तं पादात्किसलयमरण्यान्तरमगात् परं रेखारूपं कमलममुमेवाश्रितमभूत् । जितानां कामाक्षि द्वितयमपि युक्तं परिभवे विदेशे वासो वा शरणगमनं वा निजरिपोः ॥ ८५॥ गृहीत्वा याथार्थ्यं निगमवचसां देशिककृपा- कटाक्षर्कज्योतिश्शमितममताबन्धतमसः । यतन्ते कामाक्षि प्रतिदिवसमन्तर्द्रढयितुं त्वदीयं पादाब्जं सुकृतपरिपाकेन सुजनाः ॥ ८६॥ जडानामप्यम्ब स्मरणसमये तवच्चरणयोः भ्रमन्मन्थक्ष्माभृद्धुमुघुमितसिन्धुप्रतिभटाः । प्रसन्नाः कामाक्षि प्रसभमधरस्पन्दनकरा भवन्ति स्वच्छन्दं प्रकृतिपरिपक्का भणितयः ॥ ८७॥ वहन्नप्यश्रान्तं मधुरनिनदं हंसकमसौ तमेवाधः कर्तुं किमिव यतते केलिगमने । भवस्यैवानन्दं विदधदपि कामाक्षि चरणो भवत्यास्तद्द्रोहं भगवति किमेवं वितनुते ॥ ८८॥ यदत्यन्तं ताम्यत्यलसगतिवार्तास्वपि शिवे तदेतत्कामाक्षि प्रकृतिमृदुलं ते पदयुगम् । किरीटैः संघट्टं कथमिव सुरौघस्य सहते मुनीन्द्राणामास्ते मनसि च कथं सूचिनिशिते ॥ ८९॥ मनोरङ्गे मत्के विबुधजनसंमोदजननी सरागव्यासङ्गं सरसमृदुसंचारसुभगा । मनोज्ञा कामाक्षि प्रकटयतु लास्यप्रकरणं रणन्मञ्जीरा ते चरणयुगलीनर्तकवधूः ॥ ९०॥ परिष्कुर्वन्मातः पशुपतिकपर्दं चरणराट् पराचां हृत्पद्मं परमभणितीनां च मकुटम् । भवाख्ये पाथोधौ परिहरतु कामाक्षि ममता- पराधीनत्वं मे परिमुषितपाथोजमहिमा ॥ ९१॥ प्रसूनैः सम्पर्कादमरतरुणीकुन्तलभवैः अभीष्टानां दानादनिशमपि कामाक्षि नमताम् । स्वसङ्गात्कङ्केलिप्रसवजनकत्वेन च शिवे त्रिधा धत्ते वार्तां सुरभिरिति पादो गिरिसुते ॥ ९२॥ महामोहस्तेनव्यतिकरभयात्पालयति यो विनिक्षिप्तं स्वस्मिन्निजजनमनोरत्नमनिशम् । स रागस्योद्रेकात्सततमपि कामाक्षि तरसा किमेवं पादोऽसौ किसलयरुचिं चोरयति ते ॥ ९३॥ सदा स्वादुंकारं विषयलहरीशालिकणिकां समास्वाद्य श्रान्तं हृदयशुकपोतं जननि मे । कृपाजाले फालेक्षणमहिषि कामाक्षि रभसात् गृहीत्वा रुन्धीथारस्तव पदयुगीपञ्जरपुटे ॥ ९४॥ धुनानं कामाक्षि स्मरणलवमात्रेण जडिम- ज्वरप्रौढिं गूढस्थिति निगमनैकुञ्जकुहरे । अलभ्यं सर्वेषां कतिचन लभन्ते सुकृतिनः चिरादन्विष्यन्तस्तव चरणसिद्धौषधमिदम् ॥ ९५॥ रणन्मञ्जीराभ्यां ललितगमनाभ्यां सुकृतिनां मनोवास्तव्याभ्यां मथिततिमिराभ्यां नखरुचा । निधेयाभ्यां पत्या निजशिरसि कामाक्षि सततं नमस्ते पादाभ्यां नलिनमृदुलाभ्यां गिरिसुते ॥ ९६॥ सुरागे राकेन्दुप्रतिनिधिमुखे पर्वतसुते चिराल्लभ्ये भक्त्या शमधनजनानां परिषदा । मनोभृङ्गो मत्कः पदकमलयुग्मे जननि ते प्रकामं कामाक्षि त्रिपुरहरवामाक्षि रमताम् ॥ ९७॥ शिवे संविद्रूपे शशिशकलचूडप्रियतमे शनैर्गत्यागत्या जितसुरवरेभे गिरिसुते । यतन्ते सन्तस्ते चरणनलिनालानयुगले सदा बद्धं चित्तप्रमदकरियूथं दृढतरम् ॥ ९८॥ यशः सूते मातर्मधुरकवितां पक्ष्मलयते श्रियं दत्ते चित्ते कमपि परिपाकं प्रथयते । सतां पाशग्रन्थिं शिथिलयति किं किं न कुरुते प्रपन्ने कामाक्ष्याः प्रणतिपरिपाटी चरणयोः ॥ ९९॥ मनीषां माहेन्द्रीं ककुभमिव ते कामपि दशां प्रधत्ते कामाक्ष्याश्चरणतरुणादित्यकिरणः । यदीये सम्पर्के धृतरसमरन्दा कवयतां परीपाकं धत्ते परिमलवती सूक्तिनलिनी ॥ १००॥ पुरा मारारातिः पुरमजयदम्ब स्तवशतैः प्रसन्नायां सत्यां त्वयि तुहिनशैलेन्द्रतनये । अतस्ते कामाक्षि स्फुरतु तरसा कालसमये समायाते मातर्मम मनसि पादाब्जयुगलम् ॥ १०१॥ पदद्वन्द्वं मन्दं गतिषु निवसन्तं हृदि सतां गिरामन्ते भ्रान्तं कृतकरहितानां परिबृढे । जनानामानन्दं जननि जनयन्तं प्रणमतां त्वदीयं कामाक्षि प्रतिदिनमहं नौमि विमलम् ॥ १०२॥ इदं यः कामाक्ष्याश्चरणनलिनस्तोत्रशतकं जपेन्नित्यं भक्त्या निखिलजगदाह्लादजनकम् । स विश्वेषां वन्द्यः सकलकविलोकैकतिलकः चिरं भुक्त्वा भोगान्परिणमति चिद्रूपकलया ॥ १०३॥ पादारविन्दशतकं सम्पूर्णम् ॥
॥ स्तुतिशतकम् ॥ पाण्डित्यं परमेश्वरि स्तुतिविधौ नैवाश्रयन्ते गिरां वैरिञ्चान्यपि गुम्फनानि विगलद्गर्वाणि शर्वाणि ते । स्तोतुं त्वां परिफुल्लनीलनलिनश्यामाक्षि कामाक्षि मां वाचालीकुरुते तथापि नितरां त्वत्पादसेवादरः ॥ १॥ तापिञ्छस्तबकत्विषे तनुभृतां दारिद्र्यमुद्राद्विषे संसाराख्यतमोमुषे पुररिपोर्वामाङ्कसीमाजुषे । कम्पातीरमुपेयुषे कवयतां जिह्वाकुटीं जग्मुषे विश्वत्राणपुषे नमोऽस्तु सततं तस्मै परंज्योतिषे ॥ २॥ ये सन्ध्यारुणयन्ति शंकरजटाकान्तारचन्रार्भकं सिन्दूरन्ति च ये पुरन्दरवधूसीमन्तसीमान्तरे । पुण्यं ये परिपक्कयन्ति भजतां काञ्चीपुरे माममी पायासुः परमेश्वरप्रणयिनीपादोद्भवाः पांसवः ॥ ३॥ कामाडम्बरपूरया शशिरुचा कम्रस्मितानां त्विषा कामारेरनुरागसिन्धुमधिकं कल्लोलितं तन्वती । कामाक्षीति समस्तसज्जननुता कल्याणदात्री नृणां कारुण्याकुलमानसा भगवती कम्पातटे जृम्भते ॥ ४॥ कामाक्षीणपराक्रमप्रकटनं सम्भावयन्ती दृशा श्यामा क्षीरसहोदरस्मितरुचिप्रक्षालिताशान्तरा । कामाक्षीजनमौलिभूषणमणिर्वाचां परा देवता कामाक्षीति विभाति कापि करुणा कम्पातटिन्यास्तटे ॥ ५॥ श्यामा काचन चन्द्रिका त्रिभुवने पुण्यात्मनामानने सीमाशून्यकवित्ववर्षजननी या कापि कादम्बिनी । मारारातिमनोविमोहनविधौ काचितत्तमःकन्दली कामाक्ष्याः करुणाकटाक्षलहरी कामाय मे कल्पताम् ॥ ६॥ प्रौढध्वान्तकदम्बके कुमुदिनीपुण्यांकुरं दर्शयन् ज्योत्स्नासंगमनेऽपि कोकमिथुनं मिश्रं समुद्भावयन् । कालिन्दीलहरीदशां प्रकटयन्कम्रां नभस्यद्भुतां कश्चिन्नेत्रमहोत्सवो विजयते काञ्चीपुरे शूलिनः ॥ ७॥ तन्द्राहीनतमालनीलसुषमैस्तारुण्यलीलागृहैः तारानाथकिशोरलाञ्छितकचैस्ताम्रारविन्देक्षणैः । मातः संश्रयतां मनो मनसिजप्रागल्भ्यनाडिन्धमैः कम्पातीरचरैर्घनस्तनभरैः पुण्याङ्करैः शांकरैः ॥ ८॥ नित्यं निश्चलतामुपेत्य मरुतां रक्षाविधिं पुष्णती तेजस्संचयपाटवेन किरणानुष्णद्युतेर्मुष्णती । काञ्चीमध्यगतापि दीप्तिजननी विश्वान्तरे जृम्भते काचिच्चित्रमहो स्मृतापि तमसां निर्वापिका दीपिका ॥ ९॥ कान्तैः केशरुचां चयैर्भ्रमरितं मन्दस्मितैः पुष्पितं कान्त्या पल्लवितं पदाम्बुरुहयोर्नेत्रत्विषा पत्रितम् । कम्पातीरवनान्तरं विदधती कल्याणजन्मस्थली काञ्चीमध्यमहामणिर्विजयते काचित्कृपाकन्दली ॥ १०॥ राकाचन्द्रसमानकान्तिवदना नाकाधिराजस्तुता मूकानामपि कुर्वती सुरधुनीनीकाशवाग्वैभवम् । श्रीकाञ्चीनगरीविहाररसिका शोकापहन्त्री सताम् एका पुण्यपरम्परा पशुपतेराकारिणी राजते ॥ ११॥ जाता शीतलशैलतः सुकृतिनां दृश्या परं देहिनां लोकानां क्षणमात्रसंस्मरणतः सन्तापविच्छेदिनी । आश्चर्यं बहु खेलनं वितनुते नैश्चल्यमाबिभ्रती कम्पायास्तटसीम्नि कापि तटिनी कारुण्यपाथोमयी ॥ १२॥ ऐक्यं येन विरच्यते हरतनौ दम्भावपुम्भावुके रेखा यत्कचसीम्नि शेखरदशां नैशाकरी गाहते । औन्नत्यं मुहुरेति येन स महान्मेनासखः सानुमान् कम्पातीरविहारिणा सशरणास्तेनैव धाम्ना वयम् ॥ १३॥ अक्ष्णोश्च स्तनयोः श्रिया श्रवणयोर्बाह्वोश्च मूलं स्पृशन् उत्तंसेन मुखेन च प्रतिदिनं द्रुह्यन्पयोजन्मने । माधुर्येण गिरां गतेन मृदुना हंसाङ्गनां ह्रेपयन् काञ्चीसीम्नि चकास्ति कोऽपि कवितासन्तानबीजाङ्कुरः ॥ १४॥ खण्डं चान्द्रमसं वतंसमनिशं काञ्चीपुरे खेलनं कालायश्छवितस्करीं तनुरुचिं कर्णजपे लोचने । तारुण्योष्मनखम्पचं स्तनभरं जङ्घास्पृशं कुन्तलं भाग्यं देशिकसंचितं मम कदा सम्पादयेदम्बिके ॥ १५॥ तन्वानं निजकेलिसौधसरणिं नैसर्गिकीणां गिरां केदारं कविमल्लसूक्तिलहरीसस्यश्रियां शाश्वतम् । अंहोवञ्चनचुञ्चु किंचन भजे काञ्चीपुरीमण्डनं पर्यायच्छवि पाकशासनमणेः पौष्पेषवं पौरुषम् ॥ १६॥ आलोके मुखपङ्कजे च दधती सौधाकरीं चातुरीं चूडालंक्रियमाणपङ्कजवनीवैरागमप्रक्रिया । मुग्धस्मेरमुखी घन्सतनतटीमूर्च्छालमध्याञ्चिता काञ्चीसीमनि कामिनी विजयते काचिज्जगन्मोहिनी ॥ १७॥ यस्मिन्नम्ब भवत्कटाक्षरजनी मन्देऽपि मन्दस्मित- ज्योत्स्नासंस्नपिता भवत्यभिमुखी तं प्रत्यहो देहिनम् । द्रक्षामाक्षिकमाधुरीमदभरव्रीडाकरी वैखरी कामाक्षि स्वयमातनोत्यभिसृतिं वामेक्षणेव क्षणम् ॥ १८॥ कालिन्दीजलकान्तयः स्मितरुचिस्वर्वाहिनीपाथसि प्रौढध्वान्तरुचः स्फुटाधरमहोलौहित्यसन्ध्योदये । मणिक्योपलकुण्डलांशुशिखिनि व्यामिश्रधूमश्रियः कल्याणैकभुवः कटाक्षसुषमाः कामाक्षि राजन्ति ते ॥ १९॥ कलकलरणत्काञ्ची काञ्चीविभूषणमालिका कचभरलसच्चन्द्रा चन्द्रावतंससधर्मिणी । कविकुलगिर्ः श्रावंश्रावं मिलत्पुलकांकुरा विरचितशिरःकम्पा कम्पातटे परिशोभते ॥ २०॥ सरसवचसां वीची नीचीभवन्मधुमाधुरी भरितभुवना कीर्तिर्मूर्तिर्मनोभवजित्वरी । जननि मनसो योग्यं भोग्यं नृणां तव जायते कथमिव विना काञ्चीभूषे कटाक्षतरङ्गितम् ॥ २१॥ भ्रमरितसरित्कूलो नीलोत्पलप्रभयाऽऽभया नतजनतमःखण्डी तुण्डीरसीम्नि विजृम्भते । अचलतपसामेकः पाकः प्रसूनशरासन- प्रतिभटमनोहारी नारीकुलैकशिखामणिः ॥ २२॥ मधुरवचसो मन्दस्मेरा मतङ्गजगामिनः तरुणिमजुषस्तापिच्छाभास्तमःपरिपन्थिनः । कुचभरनताः कुर्युर्भद्रं कुरङ्गविलोचनाः कलितकरुणाः काञ्चीभाजः कपालिमहोत्सवाः ॥ २३॥ कमलसुषमाक्ष्यारोहे विचक्षणवीक्षणाः कुमुदसुकृतक्रीडाचूडालकुन्तलबन्धुराः । रुचिररुचिभिस्तापिच्छश्रीप्रपञ्चनचुञ्चवः पुरविजयिनः कम्पातीरे स्फुरन्ति मनोरथाः ॥ २४॥ कलितरतयः काञ्चीलीलाविधौ कविमण्डली- वचनलहरीवासन्तीनां वसन्तविभूतयः । कुशलविधये भूयासुर्मे कुरङ्गविलोचनाः कुसुमविशिखारातेरक्ष्णां कुतूहलविभ्रमाः ॥ २५॥ कबलिततमस्काण्डास्तुण्डीरमण्डलमण्डनाः सरसिजवनीसन्तानानामरुन्तुदशेखराः । नयनसरणेर्नेदीयंसः कदा नु भवन्ति मे तरुणजलदश्यामाः शम्भोस्तपःफलविभ्रमाः ॥ २६॥ अचरममिषुं दीनं मीनध्वजस्य मुखश्रिया सरसिजभुवो यानं म्लानं गतेन च मञ्जुना । त्रिदशसदसामन्नं खिन्नं गिरा च वितन्वती तिलकयति सा कम्पातीरं त्रिलोचनसुन्दरी ॥ २७॥ जननि भुवने चङ्क्रम्येऽहं कियन्तमनेहसं कुपुरुषकरभ्रष्टैर्दुष्टैर्धनैरुदरम्भरिः । तरुणकरुणे तन्द्राशून्ये तरङ्गय लोचने नमति मयि ते किंचित्काञ्चीपुरीमणिदीपिके ॥ २८॥ मुनिजनमनःपेटीरत्नं स्फुरत्करुणानटी- विहरणकलागेहं काञ्चीपुरीमणिभूषणम् । जगति महतो मोहव्याधेर्नृणां परमौषधं पुरहरदृशां साफल्यं मे पुरः परिजृम्भताम् ॥ २९॥ मुनिजनमोधाम्ने धाम्ने वचोमयजाह्नवी- हिमगिरितटप्राग्भारायाक्षराय परात्मने । विहरणजुषे काञ्चीदेशे महेश्वरलोचन- त्रितयसरसक्रीडासौधाङ्गणाय नमो नमः ॥ ३०॥ मरकतरुचां प्रत्यादेशं महेश्वरचक्षुषाम् अमृतलहरीपूरं पारं भवाख्यपयोनिधेः । सुचरितफलं काञ्चीभाजो जनस्य पचेलिमं हिमशिखरिणो वंशस्यैकं वतंसमुपास्महे ॥ ३१॥ प्रणमनदिनारम्भे कम्पानदीसखि तावके सरसकवितोन्मेषः पूषा सतां समुदञ्चितः । प्रतिभटमहाप्रौढप्रोद्यत्कवित्वकुमुद्वतीं नयति तरसा निद्रामुद्रां नगेश्वरकन्यके ॥ ३२॥ शमितजडिमारम्भा कम्पातटीनिकटेचरी निहतदुरितस्तोमा सोमार्धमुद्रितकुन्तला । फलितसुमनोवाञ्छा पाञ्चायुधी परदेवता सफलयतु मे नेत्रे गोत्रेश्वरप्रियनन्दिनी ॥ ३३॥ मम तु धिषणा पीड्या जाड्यातिरेक कथं त्वया कुमुदसुषमामैत्रीपात्रीवतंसितकुन्तलाम् । जगति शमितस्तम्भां कम्पानदीनिलयामसौ श्रियति हि गलत्तन्द्रा चन्द्रावतंससधर्मिणीम् ॥ ३४॥ परिमलपरीपाकोद्रेकं पयोमुचि काञ्चने शिखरिणि पुनर्द्बैधीभावं शशिन्यरुणातपम् । अपि च जनयन्कम्बोर्लक्ष्मीमनम्बुनि कोऽप्यसौ कुसुमधनुषः काञ्चीदेशे चकास्ति पराक्रमः ॥ ३५॥ पुरदमयितुर्वामोत्सङ्गस्थलेन रसज्ञया सरसकविताभाजा काञ्चीपुरोदरसीमया । तटपरिसरैर्नीहाराद्रेर्वचोभिरकृत्रिमैः किमिव न तुलामस्मच्चेतो महेश्वरि गाहते ॥ ३६॥ नयनयुगलीमास्माकीनां कदा नु फलेग्रहीं विदधति गतौ व्याकुर्वाणा गजेन्द्रचमत्क्रियाम् । मरतकरुचो माहेशाना घनस्तननम्रिताः सुकृतविभवाः प्राञ्चः काञ्चीवतंसधुरन्धराः ॥ ३७॥ मनसिजयशःपारम्पर्यं मरन्दझरीसुवां कविकुलगिरां कन्दं कम्पानदीतटमण्डनम् । मधुरललितं मत्कं चक्षुर्मनीषिमनोहरं पुरविजयिनः सर्वस्वं तत्पुरस्कुरुते कदा ॥ ३८॥ शिथिलिततमोलीलां नीलारविन्दविलोचनां दहनविलसत्फालां श्रीकामकोटिमुपास्महे । करधृतसच्छूलां कालारिचित्तहरां परां मनसिजकृपालीलां लोलालकामलिकेक्षणाम् ॥ ३९॥ कलालीलाशाला कविकुलवचःकैरववनी- शरज्ज्योत्स्नाधारा शशधरशिशुश्लाघ्यमुकुटी । पुनीते नः कम्पापुलिनतटसौहार्दतरला कदा चक्षुर्मार्गं कनकगिरिधानुष्कमहिषी ॥ ४०॥ नमः स्तान्नम्रेभ्यः स्तनगरिमगर्वेण गुरुणा दधानेभ्यश्चूडाभरणममृतस्यन्दि शिशिरम् । सदा वास्तवेभ्यः सुविधभुवि कम्पाख्यसरिते यशोव्यापारेभ्यः सुकृतविभवेभ्यो रतिपतेः ॥ ४१॥ असूयन्ती काचिन्मरकतरुचो नाकिमुकुटी- कदम्बं चुम्बन्ती चरणनखचन्द्रांशुपटलैः । तमोमुद्रां विद्रावयतु मम काञ्चीर्निलयना हरोत्सङ्गश्रीमन्मणिगृहमहादीपकलिका ॥ ४२॥ अनाद्यन्ता काचित्सुजननयनानन्दजननी निरुन्धाना कान्तिं निजरुचिविलासैर्जलमुचाम् । स्मरारेस्तारल्यं मनसि जनयन्ती स्वयमहो गलत्कम्पा शम्पा परिलसति कम्पापरिसरे ॥ ४३॥ सुधाडिण्डीरश्रीः स्मितरुचिषु तुण्डीरविषयं परिष्कुर्वाणासौ परिहसितनीलोत्पलरुचिः । स्तनाभ्यामानम्रा स्तबकयतु मे काङ्क्षिततरुं दृशामैशानीनां सुकृतफलपाण्डित्यगरिमा ॥ ४४॥ कृपाधाराद्रोणी कृपणधिषणानां प्रणमतां निहन्त्री सन्तापं निगममुकुटोत्तंसकलिका । परा काञ्चीलीलापरिचयवती पर्वतसुता गिरां नीवी देवी गिरिशपरतन्त्रा विजयते ॥ ४५॥ कवित्वश्रीकन्दः सुकृतपरिपाटी हिमगिरेः विधात्री विश्वेषां विषमशरवीरध्वजपटी । सखी कम्पानद्याः पदहसितपाथोजयुगली पुराणो पायान्नः पुरमथनसाम्राज्यपदवी ॥ ४६॥ दरिद्राणा मध्ये दरदलिततापिच्छसुषमाः स्तनाभोगक्कान्तास्तरुणहरिणाङ्काङ्कितकचाः । हराधीना नानाविबुधमुकुटीचुम्बितपदाः कदा कम्पातीरे कथय विहरामो गिरिसुते ॥ ४७॥ वरीवर्तु स्थेमा त्वयि मम गिरां देवि मनसो नरीनर्तु प्रौढा वदनकमले वाक्यलहरी । चरीचर्तु प्रज्ञाजननि जडिमानः परजने सरीसर्तु स्वैरं जननि मयि कामाक्षि करुणा ॥ ४८॥ क्षणात्ते कामाक्षि भ्रमरसुषमाशिक्षणगुरुः कटाक्षव्याक्षेपो मम भवतु मोक्षाय विपदाम् । नरीनर्तु स्वैरं वचनलहरी निर्जरपुरी- सरिद्वीचीनीचीकरणपटुरास्ये मम सदा ॥ ४९॥ पुरस्तान्मे भूयःप्रशमनपरः स्तान्मम रुजां प्रचारस्ते कम्पातटविहृतिसम्पादिनि दृशोः । इमां याच्ञामूरीकुरु सपदि दूरीकुरु तमः- परीपाकं मत्कं सपदि बुधलोकं च नय माम् ॥ ५०॥ उदञ्चन्ती काञ्चीनगरनिलये त्वत्करुणया समृद्धा वाग्धाटी परिहसितमाध्वी कवयताम् । उपादत्ते मारप्रतिभटजटाजूटमुकुटी- कुटीरोल्लासिन्याः शतमखतटिन्या जयपटीम् ॥ ५१॥ श्रियं विद्यां दद्याज्जननि नमतां कीर्तिममितां सुपुत्रान् प्रादत्ते तव झटिति कामाक्षि करुणा । त्रिलोक्यामाधिक्यं त्रिपुरपरिपन्थिप्रणयिनि प्रणामस्त्वत्पादे शमितदुरिते किं न कुरुते ॥ ५२॥ मनःस्तम्भं स्तम्भं गमयदुपकम्पं प्रणमतां सदा लोलं नीलं चिकुरजितलोलम्बनिकरम् । गिरां दूरं स्मेरं धृतशशिकिशोरं पशुपतेः दृशां योग्यं भोग्यं तुहिनगिरिभाग्यं विजयते ॥ ५३॥ घनश्यामान्कामान्तकमहिषि कामाक्षि मधुरान् दृशां पातानेतानमृतजलशीताननुपमान् । भवोत्पाते भीते मयि वितर नाथे दृढभव- न्मनश्शोके मूके हिमगिरिपताके करुणया ॥ ५४॥ नतानां मन्दानां भवनिगलबन्धाकुलधियां महान्ध्यां रुन्धानामभिलषितसन्तानलतिकाम् । चरन्तीं कम्पायास्तटभुवि सवित्रीं त्रिजगतां स्मरामस्तां नित्यं स्मरमथनजीवातुकलिकाम् ॥ ५५॥ परा विद्या हृद्याश्रितमदनविद्या मरकत- प्रभानीला लीलापरवशितशूलायुधमनाः । तमःपूरं दूरं चरणनतपौरन्दरपुरी- मृगाक्षी कामाक्षी कमलतरलाक्षी नयतु मे ॥ ५६॥ अहन्ताख्या मत्कं कबलयति हा हन्त हरिणी हठात्संविद्रूपं हरमहिषि सस्याङ्कुरमसौ । कटाक्षव्याक्षेपप्रकटहरिपाषाणपटलैः इमामुच्चैरुच्चाटय झटिति कामाक्षि कृपया ॥ ५७॥ बुधे वा मूके वा तव पतति यस्मिन्क्षणमसौ कटाक्षः कामाक्षि प्रकटजडिमक्षोदपटिमा । कथंकारं नास्मै करमुकुलचूडालमुकुटा नमोवाकं ब्रूयुर्नमुचिपरिपन्थिप्रभृतयः ॥ ५८॥ प्रतीचीं पश्यामः प्रकटरुचिनीवारकमणि- प्रभासध्रीचीनां प्रदलितषडाधारकमलाम् । चरन्तीं सौषुम्ने पथि परपदेन्दुप्रविगल- त्सुधार्द्रां कामाक्षीं परिणतपरंज्योतिरुदयाम् ॥ ५९॥ जम्भारातिप्रभृतिमुकुटीः पादयोः पीठयन्ती गुम्फान्वाचां कविजनकृतान्स्वैरमारामयन्ती । शम्पालक्ष्मीं मणिगणरुचापाटलैः प्रापयन्ती कम्पातीरे कविपरिषदां जृम्भते भाग्यसीमा ॥ ६०॥ चन्द्रापीडां चतुरवदनां चञ्चलापाङ्गलीलां कुन्दस्मेरां कुचभरनतां कुन्तलोद्धूतभृङ्गाम् । मारारातेर्मदनशिखिनं मांसलं दीपयन्तीं कामाक्षीं तां कविकुलगिरां कल्पवल्लीमुपासे ॥ ६१॥ कालाम्भोदप्रकरसुषमां कान्तिभिस्तिर्जयन्ती कल्याणानामुदयसरणिः कल्पवल्ली कवीनाम् । कन्दर्पारेः प्रियसहचरी कल्मषाणां निहन्त्री काञ्चीदेशं तिलकयति सा कापि कारुण्यसीमा ॥ ६२॥ ऊरीकुर्वन्नुरसिजतटे चातुरीं भूधराणां पाथोजानां नयनयुगले परिपन्थ्यं वितन्वन् । कम्पातीरे विहरति रुचा मोघयन्मेघशैलीं कोकद्वेषं शिरसि कलयन्कोऽपि विद्याविशेषः ॥ ६३॥ काञ्चीलीलापरिचयवती कापि तापिच्छलक्ष्मीः जाड्यारण्ये हुतवहशिखा जन्मभूमिः कृपायाः । माकन्दश्रीर्मधुरकविताचातुरी कोकिलानां मार्गे भूयान्मम नयनयोर्मान्मथी कापि विद्या ॥ ६४॥ सेतुर्मातर्मरतकमयो भक्तिभाजां भवाब्धौ लीलालोला कुवलयमयी मान्मथी वैजयन्ती । काञ्चीभूषा पशुपतिदृशां कापि कालाञ्जनाली मत्कं दुःखं शिथिलयतु ते मञ्जुलापाङ्गमाला ॥ ६५॥ व्यावृण्वानाः कुवलयदलप्रक्रियावैरमुद्रां व्याकुर्वाणा मनसिजमहाराजसाम्राज्यलक्ष्मीम् । काञ्चीलीलाविहृतिरसिके काङ्क्षितं नः क्रियासुः बन्धच्छेदे तव नियमिनां बद्धदीक्षाः कटाक्षाः ॥ ६६॥ कालाम्भोदे शशिरुचि दलं कैतकं दर्शयन्ती मध्येसौदामिनि मधुलिहां मालिकां राजयन्ती । हंसारावं विकचकमले मञ्जुमुल्लासयन्ती कम्पातीरे विलसति नवा कापि कारुण्यलक्ष्मीः ॥ ६७॥ चित्रं चित्रं निजमृदुतया भर्त्सयन्पल्लवालीं पुंसां कामान्भुवि च नियतं पूरयन्पुण्यभाजाम् । जातः शैलान्न तु जलनिधेः स्वैरसंचारशीलः काञ्चीभूषा कलयतु शिवं कोऽपि चिन्तामणिर्मे ॥ ६८॥ ताम्राम्भोजं जलदनिकटे तत्र बन्धूकपुष्पं तस्मिन्मल्लीकुसुमसुषमां तत्र वीणानिनादम् । व्यावृन्वाना सुकृतलहरी कापि काञ्चिनगर्याम् ऐशानी सा कलयतितरामैन्द्रजालं विलासम् ॥ ६९॥ आहारांशं त्रिदशसदसामाश्रये चातकानाम् आकाशोपर्यपि च कलयन्नालयं तुङ्गमेषाम् । कम्पातीरे विहरतितरां कामधेनुः कवीनां मन्दस्मेरो मदननिगमप्रक्रियासम्प्रदायः ॥ ७०॥ आर्द्रीभूतैरविरलकृपैरात्तलीलाविलासैः आस्थापूर्णैरधिकचपलैरञ्चिताम्भोजशिल्पैः । कान्तैर्लक्ष्मीललितभवनैः कान्तिकैवल्यसारैः काश्मल्यं नः कबलयतु सा कामकोटी कटाक्षैः ॥ ७१॥ आधून्वन्त्यै तरलनयनैराङ्गजीं वैजयन्तीम् आनन्दिन्यै निजपदजुषामात्तकाञ्चीपुरायै । आस्माकीनं हृदयमखिलैरागमानां प्रपञ्चैः आराध्यायै स्पृहयतितरामदिमायै जनन्यै ॥ ७२॥ दूरं वाचां त्रिदशसदसां दुःखसिन्धोस्तरित्रं मोहक्ष्वेलक्षितिरुहवने क्रूरधारं कुठारम् । कम्पातीरप्रणयि कविभिर्वर्णितोद्यच्चरित्रं शान्त्यै सेवे सकलविपदां शांकरं तत्कलत्रम् ॥ ७३॥ खण्डीकृत्य प्रकृतिकुटिलं कल्मषं प्रातिभश्री- शुण्डीरत्वं निजपदजुषां शून्यतन्द्रं दिशन्ती । तुण्डीराख्यै महति विषये स्वर्णवृष्टिप्रदात्री चण्डी देवी कलयति रतिं चन्द्रचूडालचूडे ॥ ७४॥ येन ख्यातो भवति स गृही पूरुषो मेरुधन्वा यद्दृक्कोणे मदननिगमप्राभवं बोभवीति । यत्प्रीत्यैव त्रिजगदधिपो जृम्भते किम्पचानः कम्पातीरे स जयति महान्कश्चिदोजोविशेषः ॥ ७५॥ धन्या धन्या गतिरिह गिरां देवि कामाक्षि यन्मे निन्द्यां भिन्द्यात्सपदि जडतां कल्मषादुन्मिषन्तीम् । साध्वी माध्वीरसमधुरताभञ्जिनी मञ्जुरीतिः वाणीवेणी झटिति वृणुतात्स्वर्धुनीस्पर्धिनी माम् ॥ ७६॥ यस्या वाटी हृदयकमलं कौसुमी योगभाजां यस्याः पीठी सततशिशिरा शीकरैर्माकरन्दैः । यस्याः पेटी श्रुतिपरिचलन्मौलिरत्नस्य काञ्ची सा मे सोमाभरणमहिषी साधयेत्काङ्क्षितानि ॥ ७७॥ एका माता सकलजगतामीयुषी ध्यानमुद्राम् एकाम्राधीश्वरचरणयोरेकतानां समिन्धे । ताटङ्कोद्यन्मणिगणरुचा ताम्रकर्णप्रदेशा तारुण्यश्रीस्तबकिततनुस्तापसी कापि बाला ॥ ७८॥ दन्तादन्तिप्रकटनकरी दन्तिभिर्मन्दयानैः मन्दाराणां मदपरिणतिं मथ्नती मन्दहासैः । अङ्कूराभ्यां मनसिजतरोरङ्कितोराः कुचाभ्या- मन्तःकाञ्चि स्फुरति जगतामादिमा कापि माता ॥ ७९॥ त्रियम्बककुटुम्बिनीं त्रिपुरसुन्दरीमिन्दिरां पुलिन्दपतिसुन्दरीं त्रिपुरभैरवीं भारतीम् । मतङ्गकुलनायिकां महिषमर्दनीं मातृकां भणन्ति विबुधोत्तमा विहृतिमेव कामाक्षि ते ॥ ८०॥ महामुनिमनोनटी महितरम्यकम्पातटी- कुटीरकविहारिणी कुटिलबोधसंहारिणी । सदा भवतु कामिनी सकलदेहिनां स्वामिनी कृपातिशयकिंकरी मम विभूतये शांकरी ॥ ८१॥ जडाः प्रकृतिनिर्धना जनविलोचनारुन्तुदा नरा जननि वीक्षणं क्षणमवाप्य कामाक्षि ते । वचस्सु मधुमाधुरीं प्रकटयन्ति पौरन्दरी- विभूतिषु विडम्बनां वपुषि मान्मथीं प्रक्रियाम् ॥ ८२॥ घन्सतनतटस्फुटस्फुरितकञ्चुलीचञ्चली- कृतत्रिपुरशासना सुजनशीलितोपासना । दृशोः सरणिमश्नुते मम कदा नु काञ्चीपुरे परा परमयोगिनां मनसि चित्कुला पुष्कला ॥ ८३॥ कवीन्द्रहृदयेचरी परिगृहीतकाञ्चीपुरी निरूढकरुणाझरी निखिललोकरक्षाकरी । मनःपथदवीयसी मदनशासनप्रेयसी महागुणगरीयसी मम दृशोऽस्तु नेदीयसी ॥ ८४॥ धनेन न रमामहे खलजनान्न सेवामहे न चापलमयामहे भवभयान्न दूयामहे । स्थिरां तनुमहेतरां मनसि किं च काञ्चीरत- स्मरान्तककुटुम्बिनीचरणपल्लवोपासनाम् ॥ ८५॥ सुराः परिजना वपुर्मनसिजाय वैरायते त्रिविष्टपनितम्बिनीकुचतटी च केलीगिरिः । गिरः सुरभयो वयस्तरुणिमा दरिद्रस्य वा कटाक्षसरणौ क्षणं निपतितस्य कामाक्षि ते ॥ ८६॥ पवित्रय जगत्त्रयीविबुधबोधजीवातुभिः पुरत्रयविमर्दिनः पुलककञ्चुलीदायिभिः । भवक्षयविचक्षणैर्व्यसनमोक्षणैर्वीक्षणैः निरक्षरशिरोमणिं करुणयैव कामाक्षि माम् ॥ ८७॥ कदा कलितखेलनाः करुणयैव काञ्चीपुरे कलायमुकुलत्विषः शुभकदम्बपूर्णाङ्कुराः । पयोधरभरालसाः कविजनेषु ते बन्धुराः पचेलिमकृपारसा परिपतन्ति मार्गे दृशोः ॥ ८८॥ अशोध्यमचलोद्भवं हृदयनन्दनं देहिनाम् अनर्घमधिकाञ्चि तत्किमपि रत्नमुद्द्योतते । अनेन समलंकृता जयति शङ्कराङ्कस्थली कदास्य मम मानसं व्रजति पेटिकाविभ्रमम् ॥ ८९॥ परामृतझरीप्लुता जयति नित्यमन्तश्चरी भुवामपि बहिश्चरी परमसंविदेकात्मिका । महद्भिरपरोक्षिता सततमेव काञ्चीपुरे ममान्वहमहंमतिर्मनसि भातु माहेश्वरी ॥ ९०॥ तमोविपिनधाविनं सततमेव काञ्चीपुरे विहाररसिका परा परमसंविदुर्वीरुहे । कटाक्षनिगलैर्दृढं हृदयदुष्टदन्तावलं चिरं नयतु मामकं त्रिपुरवैरिसीमन्तिनी ॥ ९१॥ त्वमेव सति चण्डिका त्वमसि देवि चामुण्डिका त्वमेव परमातृका त्वमपि योगिनीरूपिणी । त्वमेव किल शाम्भवी त्वमसि कामकोटी जया त्वमेव विजया त्वयि त्रिजगदम्ब किं ब्रूमहे ॥ ९२॥ परे जननि पार्वति प्रणतपालिनि प्रातिभ- प्रदात्रि परमेश्वरि त्रिजगदाश्रिते शाश्वते । त्रियम्बककुटुम्बिनि त्रिपदसङ्गिनि त्रीक्षणे त्रिशक्तिमयि वीक्षणं मयि निधेहि कामाक्षि ते ॥ ९३॥ मनोमधुकरोत्सवं विदधती मनीषाजुषां स्वयम्प्रभववैखरीविपिनवीथिकालम्बिनी । अहो शिशिरिता कृपामधुरसेन कम्पातटे चराचरविधायिनी चलति कापि चिन्मञ्जरी ॥ ९४॥ कलावति कलाभृतो मुकुटसीम्नि लीलावति स्पृहावति महेश्वरे भुवनमोहने भास्वति । प्रभावति रमे सदा महितरूपशोभावति त्वरावति परे सतां गुरुकृपाम्बुधारावति ॥ ९५॥ त्वयैव जगदम्बया भुवनमण्डलं सूयते त्वयैव करुणार्द्रया तदपि रक्षणं नीयते । त्वयैव खरकोपया नयनपावके हूयते त्वयैव किल नित्यया जगति सन्ततं स्थीयते ॥ ९६॥ चराचरजगन्मयीं सकलहृन्मयीं चिन्मयीं गुणत्रयमयीं जगत्त्रयमयीं त्रिधामामयीम् । परापरमयीं सदा दशदिशां निशाहर्मयीं परां सततसन्मयीं मनसि चिन्मयीं शीलये ॥ ९७॥ जय जगदम्बिके हरकुटुम्बिनि वक्त्ररुचा जितशरदम्बुजे घनविडम्बिनि केशरुचा । परमवलम्बनं कुरु सदा पररूपधरे मम गतसंविदो जडिमडम्बरताण्डविनः ॥ ९८॥ भुवनजननि भूषाभूतचन्द्रे नमस्ते कलुषशमनि कम्पातीरगेहे नमस्ते । निखिलनिगमवेद्ये नित्यरूपे नमस्ते परशिवमयि पाशच्छेदहस्ते नमस्ते ॥ ९९॥ क्वणत्काञ्ची काञ्चीपुरमणिविपञ्चीलयझरी- शिरःकम्पा कम्पावसतिरनुकम्पाजलनिधिः । घनश्यामा श्यामा कठिनकुचसीमा मनसि मे मृगाक्षी कामाक्षी हरनटनसाक्षी विहरतात् ॥ १००॥ समरविजयकोटी साधकानन्दधाटी मृदुगुणपरिपेटी मुख्यकादम्बवाटी । मुनिनुतपरिपाटी मोहिताजाण्डकोटी परमशिववधूटी पातु मां कामकोटी ॥ १०१॥ इमं परवरप्रदं प्रकृतिपेशलं पावनं परापरचिदाकृतिप्रकटनप्रदीपायितम् । स्तवं पठति नित्यदा मनसि भावयन्नम्बिकां जपैरलमलं मखैरधिकदेहसंशोषणैः ॥ १०२॥ स्तुतिशतकं सम्पूर्णम् ॥
॥ कटाक्षशतकम् ॥ मोहान्धकारनिवहं विनिहन्तुमीडे मूकात्मनामपि महाकवितावदान्यान् । श्रीकाञ्चिदेशशिशिरीकृतिजागरूकान् एकाम्रनाथतरुणीकरुणावलोकान् ॥ १॥ मातर्जयन्ति ममताग्रहमोक्षणानि माहेन्द्रनीलरुचिशिक्षणदक्षिणानि । कामाक्षि कल्पितजगत्त्रयरक्षणानि त्वद्वीक्षणानि वरदानविचक्षणानि ॥ २॥ आनङ्गतन्त्रविधिदर्शितकौशलानाम् आनन्दमन्दपरिघूर्णितमन्थराणाम् । तारल्यमम्ब तव ताडितकर्णसीम्नां कामाक्षि खेलति कटाक्षनिरीक्षणानाम् ॥ ३॥ कल्लोलितेन करुणारसवेल्लितेन कल्माषितेन कमनीयमृदुस्मितेन । मामञ्चितेन तव किंचन कुञ्चितेन कामाक्षि तेन शिशिरीकुरु वीक्षितेन ॥ ४॥ साहाय्यकं गतवती मुहुरर्जनस्य मन्दस्मितस्य परितोषितभीमचेताः । कामाक्षि पाण्डवचमूरिव तावकीना कर्णान्तिकं चलति हन्त कटाक्षलक्ष्मीः ॥ ५॥ अस्तं क्षणान्नयतु मे परितापसूर्यम् आनन्दचन्द्रमसमानयतां प्रकाशम् । कालान्धकारसुषुमां कलयन्दिगन्ते कामाक्षि कोमलकटाक्षनिशागमस्ते ॥ ६॥ ताटाङ्कमौक्तिकरुचाङ्कुरदन्तकान्तिः कारुण्यहस्तिपशिखामणिनाधिरूढः । उन्मूलयत्वशुभपादपमस्मदीयं कामाक्षि तावककटाक्षमतङ्गजेतन्द्रः ॥ ७॥ छायाभरणे जगतां परितापहारी ताटङ्करत्नमणितल्लजपल्लवश्रीः । कारुण्यनाम विकिरन्मकरन्दजालं कामाक्षि राजति कटाक्षसुरद्रुमस्ते ॥ ८॥ सूर्याश्रयप्रणयिनी मणिकुण्डलांशु- लौहित्यकोकनदकाननमाननीया । यान्ती तव स्मरहराननकान्तिसिन्धुं कामाक्षि राजति कटाक्षकलिन्दकन्या ॥ ९॥ प्राप्नोति यं सुकृतिनं तव पक्षपातात् कामाक्षि वीक्षणविलासकलापुरन्ध्री । सद्यस्तमेव किल मुक्तिवधूर्वृणीते तस्मान्नितान्तमनयोरिदमैकमत्यम् ॥ १०॥ यान्ती सदैव मरुतामनुकूलभावं भ्रूवल्लिशक्रधनुरुल्लसिता रसार्द्रा । कामाक्षि कौतुकतरङ्गितनीलकण्ठा कादम्बिनीव तव भाति कटाक्षमाला ॥ ११॥ गङ्गाम्भसि स्मितमये तपनात्मजेव गङ्गाधरोरसि नवोत्पलमालिकेव । वक्त्रप्रभासरसि शैवलमण्डलीव कामाक्षि राजति कटाक्षरुचिच्छटा ते ॥ १२॥ संस्कारतः किमपि कन्दलितान् रसज्ञ- केदारसीम्नि सुधियामुपभोगयोग्यान् । कल्याणसूक्तिलहरीकलमांकुरान्नः कामाक्षि पक्ष्मलयतु त्वदपाङ्गमेघः ॥ १३॥ चाञ्चल्यमेव नियतं कलयन्प्रकृत्या मालिन्यभूः श्रतिपथाक्रमजागरूकः । कैवल्यमेव किमु कल्पयते नतानां कामाक्षि चित्रमपि ते करुणाकटाक्षः ॥ १४॥ संजीवने जननि चूतशिलीमुखस्य संमोहने शशिकिशोरकशेखरस्य । संस्तम्भने च ममताग्रहचेष्टितस्य कामाक्षि वीक्षणकला परमौषधं ते ॥ १५॥ नीलोऽपि रागमधिकं जनयन्पुरारेः लोलोऽपि भक्तिमधिकां दृढयन्नराणाम् । वक्रोऽपि देवि नमतां समतां वितन्वन् कामाक्षि नृत्यतु मयि त्वदपाङ्गपातः ॥ १६॥ कामद्रुहो हृदययन्त्रणजागरूका कामाक्षि चञ्चलदृगञ्चलमेखला ते । आश्चर्यमम्ब भजतां झटिति स्वकीय- सम्पर्क एव विधुनोति समस्तबन्धान् ॥ १७॥ कुण्ठीकरोतु विपदं मम कुञ्चितभ्रू- चापाञ्चितः श्रितविदेहभवानुरागः । रक्षोपकारमनिशं जनयञ्जगत्यां कामाक्षि राम इव ते करुणाकटाक्षः ॥ १८॥ श्रीकामकोटि शिवलोचनशोषितस्य श‍ृङ्गारबीजविभवस्य पुनःप्ररोहे । प्रेमाम्भसार्द्रमचिरात्प्रचुरेण शङ्के केदारमम्ब तव केवलदृष्टिपातम् ॥ १९॥ माहात्म्यशेवधिरसौ तव दुर्विलङ्घ्य- संसारविन्ध्यगिरिकुण्ठनकेलिचुञ्चुः । धैर्याम्बुधिं पशुपतेश्चुलकीकरोति कामाक्षि वीक्षणविजृम्भणकुम्भजन्मा ॥ २०॥ पीयूषवर्षवशिशिरा स्फुटदुत्पलश्री- मैत्री निसर्गमधुरा कृततारकाप्तिः । कामाक्षि संश्रितवती वपुरष्टमूर्तेः ज्योत्स्नायते भगवति त्वदपाङ्गमाला ॥ २१॥ अम्ब स्मरप्रतिभटस्य वपुर्मनोज्ञम् अम्भोजकाननमिवाञ्चितकण्टकाभम् । भृङ्गीव चुम्बति सदैव सपक्षपाता कामाक्षि कोमलरुचिस्त्वदपाङ्गमाला ॥ २२॥ केशप्रभापटलनीलवितानजाले कामाक्षि कुण्डलमणिच्छविदीपशोभे । शङ्के कटाक्षरुचिरङ्गतले कृपाख्या शैलूषिका नटति शंकरवल्लभे ते ॥ २३॥ अत्यन्तशीतलमतन्द्रयतु क्षणार्धम् अस्तोकविभ्रममनङ्गविलासकन्दम् । अल्पस्मितादृतमपारकृपाप्रवाहम् अक्षिप्ररोहमचिरान्मयि कामकोटि ॥ २४॥ मन्दाक्षरागतरलीकृतिपारतन्त्र्यात् कामाक्षि मन्थरतरां त्वदपाङ्गडोलाम् । आरुह्य मन्दमतिकौतुकशालि चक्षुः आनन्दमेति मुहुरर्धशशाङ्कमौलेः ॥ २५॥ त्रैयम्बकं त्रिपुरसुन्दरि हर्म्यभूमि- रङ्गं विहारसरसी करुणाप्रवाहः । दासाश्च वासवमुखाः परिपालनीयं कामाक्षि विश्वमपि वीक्षणभूभृतस्ते ॥ २६॥ वागीश्वरी सहचरी नियमेन लक्ष्मीः भ्रूवल्लरीवशकरी भुवनानि गेहम् । रूपं त्रिलोकनयनामृतमम्ब तेषां कामाक्षि येषु तव वीक्षणपारतन्त्री ॥ २७॥ माहेश्वरं झटिति मानसमीनमम्ब कामाक्षि धैर्यजलधौ नितरां निमग्नम् । जालेन श‍ृङ्खलयति त्वदपाङ्गनाम्ना विस्तारितेन विषमायुधदाशकोऽसौ ॥ २८॥ उन्मथ्य बोधकमलाकारमम्ब जाड्य- स्तम्बेरमं मम मनोविपिने भ्रमन्तम् । कुण्ठीकुरुष्व तरसा कुटिलाग्रसीम्ना कामाक्षि तावककटाक्षमहाङ्कुशेन ॥ २९॥ उद्वेल्लितस्तबकितैर्ललितैर्विलासैः उत्थाय देवि तव गाढकटाक्षकुञ्जात् । दूरं पलाययतु मोहमृगीकुलं मे कामाक्षि स्तवरमनुग्रहकेसरीन्द्रः ॥ ३०॥ स्नेहादृतां विदलितोत्पलकन्तिचोरां जेतारमेव जगदीश्वरि जेतुकामः । मानोद्धतो मकरकेतुरसौ धुनीते कामाक्षि तावककटाक्षकृपाणवल्लीम् ॥ ३१॥ श्रौतीं व्रजन्नपि सदा सरणिं मुनीनां कामाक्षि सन्ततमपि स्मृतिमार्गगामी । कौटिल्यमम्ब कथमस्थिरतां च धत्ते चौर्यं च पङ्कजरुचां त्वदपाङ्गपातः ॥ ३२॥ नित्यं श्रेतुः परिचितौ यतमानमेव नीलोत्पलं निजसमीपनिवासलोलम् । प्रीत्यैव पाठयति वीक्षणदेशिकेन्द्रः कामाक्षी किन्तु तव कालिमसम्प्रदायम् ॥ ३३॥ भ्रान्त्वा मुहुः स्तबकितस्मितफेनराशौ कामाक्षि वक्त्ररुचिसंचयवारिराशौ । आनन्दति त्रिपुरमर्दननेत्रलक्ष्मीः आलम्ब्य देवि तव मन्दमपाङ्गसेतुम् ॥ ३४॥ श्यामा तव त्रिपुरसुन्दरि लोचनश्रीः कामाक्षि कन्दलितमेदुरतारकान्तिः । ज्योत्स्नावती स्मितरुचापि कथं तनोति स्पर्धामहो कुवलयैश्च तथा चकोरैः ॥ ३५॥ कालाञ्जनं च तव देवि निरीक्षणं च कामाक्षि साम्यसरणिं समुपैति कान्त्या । निश्शेषनेत्रसुलभं जगतीषु पूर्व- मन्यत्त्रिनेत्रसुलभं तुहिनाद्रिकन्ये ॥ ३६॥ धूमाङ्कुरो मकरकेतनपावकस्य कामाक्षि नेत्ररुचिनीलिमचातुरी ते । अत्यन्तमद्भुतमिदं नयनत्रयस्य हर्षोदयं जनयते हरुणाङ्कमौलेः ॥३७॥ आरभ्भलेशसमये तव वीक्षणस्स कामाक्षि मूकमपि वीक्षणमात्रनम्रम् । सर्वज्ञता सकललोकसमक्षमेव कीर्तिस्वयंवरणमाल्यवती वृणीते ॥ ३८॥ कालाम्बुवाह उव ते परितापहारी कामाक्षि पुष्करमधःकुरुते कटाख़्षः । पूर्वः परं क्षणरुचा समुपैति मैत्री- मन्यस्तु स।ततरुचिं प्रकटीकरोति ॥ ३९॥ सूक्ष्मेऽपि दुर्गमतरेऽपि गुरुप्रसाद- साहाय्यकेन विचरन्नपवर्गमार्गे । संसारपङ्कनिचये न पतत्यमूं ते कामाक्षि गाढमवलम्ब्य कटाक्षयष्टिम् ॥ ४०॥ कामाक्षि सन्ततमसौ हरिनीलरत्न- स्तम्भे कटाक्षरुचिपुञ्जमये भवत्याः । बद्धोऽपि भक्तिनिगलैर्मम चित्तहस्ती स्तम्भं च बन्धमपि मुञ्चति हन्त चित्रम् ॥ ४१॥ कामाक्षि काष्णर्यमपि सन्ततमञ्जनं च बिभ्रन्निसर्गतरलोऽपि भवत्कटाक्षः । वैमल्यमन्वहमनञ्जनता च भूयः स्थैर्यं च भक्तहृदयाय कथं ददाति ॥ ४२॥ मन्दस्मितस्तबकितं मणिकुण्डलांशु- स्तोमप्रवालरुचिरं शिशिरीकृताशम् । कामाक्षि राजति कटाक्षरुचेः कदम्बम् उद्यानमम्ब करुणाहरिणेक्षणायाः ॥ ४३॥ कामाक्षि तावककटाक्षमहेन्द्रनील- सिंहासनं श्रितवतो मकरध्वजस्य । साम्राज्यमङ्गलविधौ मुणिकुण्डलश्रीः नीराजनोत्सवतरङ्गितदीपमाला ॥ ४४॥ मातः क्षणं स्नपय मां तव वीक्षितेन मन्दाक्षितेन सुजनैरपरोक्षितेन । कामाक्षि कर्मतिमिरोत्करभास्करेण श्रेयस्करेण मधुपद्युतितस्करेण ॥ ४५॥ प्रेमापगापयसि मज्जनमारचय्य युक्तः स्मितांशुकृतभस्मविलेपनेन । कामाक्षि कुण्डलमणिद्युतिभिर्जटालः श्रीकण्ठमेव भजते तव दृष्टिपातः ॥ ४६॥ कैवल्यदाय करुणारसकिंकराय कामाक्षि कन्दलितविभ्रमशंकराय । आलोकनाय तव भक्तशिवंकराय मातर्नमोऽस्तु परतन्त्रितशंकराय ॥ ४७॥ साम्राज्यमङ्गलविधौ मकरध्वजस्य लोलालकालिकृततोरणमाल्यशोभे । कामेश्वरि प्रचलदुत्पलवैजयन्ती- चातुर्यमेति तव चञ्चलदृष्टिपातः ॥ ४८॥ मार्गेण मञ्जुकचकान्तितमोवृतेन मन्दायमानगमना मदनातुरासौ । कामाक्षि दृष्टिरयते तव शंकराय संकेतभूमिमचिरादभिसारिकेव ॥ ४९॥ व्रीडनुवृत्तिरमणीकृतसाहचर्या शैवालितां गलरुचा शशिशेखरस्य । कामाक्षि कान्तिसरसीं त्वदपाङ्गलक्ष्मीः मन्दं समाश्रयति मज्जनखेलनाय ॥ ५०॥ काषायमंशुकमिव प्रकटं दधानो माणिक्यकुण्डलरुचिं ममताविरोधी । श्रुत्यन्तसीमनि रतः सुतरां चकास्ति कामाक्षि तावककटाक्षयतीश्वरोऽसौ ॥ ५१॥ पाषाण एव हरिनीलमणिर्दिनेषु प्रम्लनतां कुवलयं प्रकटीकरोति । नौमित्तिको जलदमेचकिमा ततस्ते कामाक्षि शून्यमुपमनमपाङ्गलक्ष्म्याः ॥ ५२॥ श‍ृङ्गारविभ्रमवती सुतरां सलज्जा नासाग्रमौक्तिकरुचा कृतमन्दहासा । श्यामा कटाक्षसुषमा तव युक्तमेतत् कामाक्षि चुम्बति दिगम्बरवक्त्रबिम्बम् ॥ ५३॥ नीलोत्पलेन मधुपेन च दृष्टिपातः कामाक्षि तुल्य इति ते कथमामनन्ति । शैत्येन निन्दयति यदन्वहमिन्दुपादान् पाथोरुहेण यदसौ कलहायते च ॥ ५४॥ ओष्ठप्रभापटलविद्रुममुद्रिते ते भ्रूवल्लिवीचिसुभगे मुखकान्तिसिन्धौ । कामाक्षि वारिभरपूरणलम्बमान- कालाम्बुवाहसरणिं लभते कटाक्षः ॥ ५५॥ मन्दस्मितैर्धवलिता मणिकुण्डलांशु- सम्पर्कलोहितरुचिस्त्वदपाङ्गधारा । कामाक्षि मल्लिकुसुमैर्नवपल्लवैश्च नीलोत्पलैश्च रचितेव विभाति माला ॥ ५६॥ कामाक्षि शीतलकृपारसनिर्झराम्भः- सम्पर्कपक्ष्मलरुचिस्त्वदपाङ्गमाला । गोभिः सदा पुररिपोरभिलष्यमाणा दूर्वाकदम्बकविडम्बनमातनोति ॥ ५७॥ हृत्पङ्कजं मम विकासयतु प्रमुष्ण- न्नुल्लासमुत्पलरुचेस्तमसां निरोद्धा । दोषानुषङ्गजडतां जगतां धुनानः कामाक्षि वीक्षणविलासदिनोदयस्ते ॥ ५८॥ चक्षुर्विमोहयति चन्द्रविभूषणस्य कामाक्षि तावककटाक्षतमःप्ररोहः । प्रत्यङ्मुखं तु नयनं स्तिमितं मुनीनां प्राकाश्यमेव नयतीति परं विचित्रम् ॥ ५९॥ कामाक्षि वीक्षणरुचा युधि निर्जितं ते नीलोत्पलं निरवशेषगताभिमानम् । आगत्य तत्परिसरं श्रवणवतंस- व्योजेन नूनमभयार्थनमातनोति ॥ ६०॥ आश्चर्यमम्ब मदानाभ्युदयावलम्बः कामाक्षि चञ्चलनिरीक्षणविभ्रमस्ते । धैर्यं विधूय तनुते हृदि रागबन्धं शम्भोस्तदेव विपरीततया मुनीनाम् ॥ ६१॥ जन्तोः सकृत्प्रणमतो जगदीड्यतां च तेजास्वितां च निशितां च मतिं सभायाम् । कामाक्षि माक्षिकझरीमिव वैखरीं च लक्ष्मीं च पक्ष्मलयति क्षणवीक्षणं ते ॥ ६२॥ कादम्बिनी किमयते न जलानुषङ्गं भृङ्गावली किमुररीकुरुते न पद्मम् । किं वा कलिन्दतनया सहते न भङ्गं कामाक्षि निश्चयपदं न तवाक्षिलक्ष्मीः ॥ ६३॥ काकोलपावकतृणीकरणेऽपि दक्षः कामाक्षि बालकसुधाकरशेखरस्य । अत्यन्तशीतलतमोऽप्यनुपारतं ते चित्तं विमोहयति चित्रमयं कटाक्षः ॥ ६४॥ कार्पण्यपूरपरिवर्धितमम्ब मोह- कन्दोद्गतं भवमयं विषपादपं मे । तुङ्गं छिनत्तु तुहिनाद्रिसुते भवत्याः काञ्चीपुरेश्वरि कटाक्षकुठारधारा ॥ ६५॥ कामाक्षि घोरभवरोगचिकित्सनार्थ- मभ्यर्थ्य देशिककटाक्षभिषक्प्रसादात् । तत्रापि देवि लभते सुकृती कदाचि- दन्यस्य दुर्लभमपाङ्गमहौषधं ते ॥ ६६॥ कामाक्षि देशिककृपांकुरमाश्रयन्तो नानातपोनियमनाशितपाशबन्धाः । वासालयं तव कटाक्षममुं महान्तो लब्ध्वा सुखं समाधियो विचरन्ति लोके ॥ ६७॥ साकूतसंलपितसम्भृतमुग्धहासं व्रीडानुरागसहचारि विलोकनं ते । कामाक्षि कामपरिपन्थिनि मारवीर- साम्राज्यविभ्रमदशां सफलीकरोति ॥ ६८॥ कामाक्षि विभ्रमबलैकनिधिर्विधाय भ्रूवल्लिचापकुटिलीकृतिमेव चित्रम् । स्वाधीनतां तव निनाय शशाङ्कमौले- रङ्गार्धराज्यसुखलाभमपाङ्गवीरः ॥ ६९॥ कामांकुरैकनिलयस्तव दृष्टिपातः कामाक्षि भक्तमनसां प्रददातु कामान् । रागान्वितः स्वयमपि प्रकटीकरोति वैराग्यमेव कथमेष महामुनीनाम् ॥ ७०॥ कालाम्बुवाहनिवहैः कलहायते ते कामाक्षि कालिममदेन सदा कटाक्षः । चित्रं तथापि नितराममुमेव दृष्ट्वा सोत्कण्ठ एव रमते किल नीलकण्ठः ॥ ७१॥ कामाक्षि मन्मथरिपुं प्रति मारताप- मोहान्धकारजलदागमनेन नृत्यन् । दुष्कर्मकञ्चुकिकुलं कबलीकरोतु व्यामिश्रमेचकरुचिस्त्वदपाङ्गकेकी ॥ ७२॥ कामाक्षि मन्मथरिपोरवलोकनेषु कान्तं पयोजमिव तावकमक्षिपातम् । प्रेमागमो दिवसवद्विकचीकरोति लज्जाभरो रजनिवन्मुकुलीकरोति ॥ ७३॥ मूको विरिञ्चति परं पुरुषः कुरूपः कन्दर्पति त्रिदशराजति किम्पचानः । कामाक्षि केवलमुपक्रमकाल एव लीलातरङ्गितकटाक्षरुचः क्षणं ते ॥ ७४॥ नीलालका मधुकरन्ति मनोज्ञनासा- मुक्तारुचः प्रकटकन्दबिसाङ्कुरन्ति । कारुण्यमम्ब मकरन्दति कामकोटि मन्ये ततः कमलमेव विलोचनं ते ॥ ७५॥ आकांक्ष्यमाणफलदानविचक्षणायाः । कामाक्षि तावककटाक्षककामधेनोः । सम्पर्क एव कथमम्ब विमुक्तपाश- बन्धाः स्फुटं तनुभृतः पशुतां त्यजन्ति ॥ ७६॥ संसारघर्मपरितापजुषां नराणां कामाक्षि शीतलतराणि तवेक्षितानि । चन्द्रातपन्ति घनचन्दनकर्दमन्ति मुक्तागुणन्ति हिमवारिनिषेचनन्ति ॥ ७७॥ प्रेमाम्बुराशिसततस्नपितानि चित्रं कामाक्षि तावककटाक्षनिरीक्षणानि । सन्धुक्षयन्ति मुहुरिन्धनराशिरीत्या मारद्रुहो मनसि मन्मथचित्रभानुम् ॥ ७८॥ कालाञ्जनप्रतिभटं कमनीयकान्त्या कन्दर्पतन्त्रकलया कलितानुभावम् । काञ्चीविहाररसिके कलुषार्तिचोरं कल्लोलयस्व मयि ते करुणाकटाक्षम् ॥ ७९॥ क्रान्तेन मन्मथदेन विमोह्यमान- स्वान्तेन चूततरुमूलगतस्य पुंसः । कान्तेन किंचिदवलोकय लोचनस्य प्रान्तेन मां जननि काञ्चिपुरीविभूषे ॥ ८०॥ कामाक्षि कोऽपि सुजनास्त्वदपाङ्गसंगे कण्ठेन कन्दलितकालिमसम्प्रदायाः । उत्तंसकल्पितचकोरकुटुम्बपोषा नक्तन्दिवसप्रसवभूनयना भवन्ति ॥ ८१॥ नीलोत्पलप्रसवकान्तिनिर्दशनेन कारुण्यविभ्रमजुषा तव वीक्षणेन । कामाक्षि कर्मजलधेः कलशीसुतेन पाशत्रयाद्वयममी परिमोचनीयाः ॥ ८२॥ अत्यन्तचञ्चलमकृत्रिममञ्जनं किं झंकारभङ्गिरहिता किमु भृङ्गमाला । धूमाङ्कुरः किमु हुताशनसंगहीनः कामाक्षि नेत्ररुचिनीलिमकन्दली ते ॥ ८३॥ कामाक्षि नित्यमयमञ्जलिरस्तु मुक्ति- बीजाय विभ्रममदोदयघूर्णिताय । कन्दर्पदर्पपुनरुद्भवसिद्धिदाय कल्याणदाय तव देवि दृगञ्चलाय ॥ ८४॥ दर्पाङ्कुरो मकरकेतनविभ्रमाणां निन्दाङ्कुरो विदलितोत्पलचातुरीणाम् । दीपाङ्कुरो भवतमिस्रकदम्बकानां कामाक्षि पालयतु मां त्वदपाङ्गपातः ॥ ८५॥ कैवल्यदिव्यमणिरोहणपर्वतेभ्यः कारुण्यनिर्झरपयःकृतमञ्जनेभ्यः । कामाक्षि किंकरितशङ्करमानसेभ्य- स्तेभ्यो नमोऽस्तु तव वीक्षणविभ्रमेभ्यः ॥ ८६॥ अल्पीय एव नवमुत्पलमम्ब हीना मीनस्य वा सरणिरम्बुरुहां च किं वा । दूरे मृगीदृगसमञ्जसमञ्जनं च कामाक्षि वीक्षणरुचौ तव तर्कयामः ॥ ८७॥ मिश्रीभवद्गरलपङ्किलशङ्करोरस्- सीमाङ्गणे किमपि रिङ्खणमादधानः । हेलावधूतललितश्रवणोत्पलोऽसौ कामाक्षि बाल इव राजति ते कटाक्षः ॥ ८८॥ प्रौढिकरोति विदुषां नवसूक्तिधाटी- चूताटवीषु बुधकोकिललाल्यमानम् । माध्वीरसं परिमलं च निरर्गलं ते कामाक्षि वीक्षणविलासवसन्तलक्ष्मीः ॥ ८९॥ कूलंकषं वितनुते करुणाम्बुवर्षी सारस्वतं सुकृतिनः सुलभं प्रवाहम् । तुच्छीकरोति यमुनाम्बुतरङ्गभङ्गीं कामाक्षि किं तव कटाक्षमहाम्बुवाहः ॥ ९०॥ जगर्ति देवि करुणाशुकसुन्दरी ते ताटङ्करत्नरुचिदाडिमखण्डशोणे । कामाक्षि निर्भरकटाक्षमरीचिपुञ्ज- माहेन्द्रनीलमणिपञ्जरमध्यभागे ॥ ९१॥ कामाक्षि सत्कुवलयस्य सगोत्रभावा- दाक्रामति श्रुतिमसौ तव दृष्टिपातः । किंच स्फुटं कुटिलतां प्रकटीकरोति भ्रूवल्लरीपरिचितस्य फलं किमेतत् ॥ ९२॥ एषा तवाक्षिसुषमा विषमायुधस्य नाराचवर्षलहरी नगराजकन्ये । शंके करोति शतधा हृदि धैर्यमुद्रां श्रीकामकोटि यदसौ शिशिरांशुमौलेः ॥ ९३॥ बाणेन पुष्पधनुषः परिकल्प्यमान- त्राणेन भक्तमनसां करुणाकरेण । कोणेन कोमलदृशस्तव कामकोटि शोणेन शोषय शिवे मम शोकसिन्धुम् ॥ ९४॥ मारद्रुहा मुकुटसीमनि लाल्यमाने मन्दाकिनीपयसि ते कुटिलं चरिष्णुः । कामाक्षि कोपरभसाद्वलमानमीन- सन्देहमङ्कुरयति क्षणमक्षिपातः ॥ ९५॥ कामाक्षि संवलितमौक्तिककुण्डलांशु- चञ्चत्सितश्रवणचामरचातुरीकः । स्तम्भे निरन्तरमपाङ्गमये भवत्या बद्धश्चकास्ति मकरध्वजमत्तहस्ती ॥ ९६॥ यावत्कटाक्षरजनीसमयागमस्ते कामाक्षि तावदचिरान्नमतां नराणाम् । आविर्भवत्यमृतदीधितिबिम्बमम्ब संविन्मयं हृदयपूर्वगिरीन्द्रश‍ृङ्गे ॥ ९७॥ कामाक्षि कल्पविटपीव भवत्कटाक्षो दित्सुः समस्तविभवं नमतां नराणाम् । भृङ्गस्य नीलनलिनस्य च कान्तिसम्प- त्सर्वस्वमेव हरतीति परं विचित्रम् ॥ ९८॥ अत्यन्तशीतलमनर्गलकर्मपाक- काकोलहारि सुलभं सुमनोभिरेतत् । पीयूषमेव तव वीक्षणमम्ब किन्तु कामाक्षि नीलमिदमित्ययमेव भेदः ॥ ९९॥ अज्ञातभक्तिरसमप्रसरद्विवेक- मत्यन्तगर्वमनधीतसमस्तशास्त्रम् । अप्राप्तसत्यमसमीपगतं च मुक्तेः कामाक्षि नैव तव स्पृहयति दृष्टिपातः ॥ १००॥ (कामाक्षि मामवतु ते करुणाकटाक्षः) पातेन लोचनरुचेस्तव कामकोटि पोतेन पतकपयोधिभयातुराणाम् । पूतेन तेन नवकाञ्चनकुण्डलांशु- वीतेन शीतलय भूधरकन्यके माम् ॥ १०१॥ कटाक्षशतकं सम्पूर्णम् ॥
॥ मन्दस्मितशतकम् ॥ बध्नीमो वयमञ्जलिं प्रतिदिनं बन्धच्छिदे देहिनां कन्दर्पागमतन्त्रमूलगुरवे कल्याणकेलीभुवे । कामाक्ष्या घनसारपुञ्जरजसे कामद्रुहश्चक्षुषां मन्दारस्तबकप्रभामदमुषे मन्दस्मितज्योतिषे ॥ १॥ सध्रीचे नवमल्लिकासुमनसां नासाग्रमुक्तामणे- राचार्याय मृणालकाण्डमहसां नैसर्गिकाय द्विषे । स्वर्धुन्या सह युध्वेन हिमरुचेरर्धासनाध्यासिने कामाक्ष्याः स्मितमञ्जरीधवलिमाद्वैताय तस्मै नमः ॥ २॥ कर्पूरद्युतिचातुरीमतितरामल्पीयसीं कुर्वती दौर्भाग्योदयमेव संविदधती दौषाकरीणां त्विषाम् । क्षुल्लानेव मनोज्ञमल्लिनिकरान्फुल्लानपि व्यञ्जती कामाक्ष्या मृदुलस्मितांशुलहरी कामप्रसूरस्तु मे ॥ ३॥ या पीनस्तनमण्डलोपरि लसत्कर्पूरलेपायते या नीलेक्षणरात्रिकान्तिततिषु ज्योत्स्नाप्ररोहायते । या सौन्दर्यधुनीतरङ्गततिषु व्यालोलहंसायते कामाक्ष्याः शिशिरीकरोतु हृदयं सा मे स्मितप्राचुरी ॥ ४॥ येषां गच्छति पूर्वपक्षसरणिं कौमुद्वतः श्वेतिमा येषां सन्ततमारुरुक्षति तुलाकक्ष्यां शरच्चन्द्रमाः । येषामिच्छति कम्बुरप्यसुलभामन्तेवसत्प्रक्रियां कामाक्ष्या ममतां हरन्तु मम ते हासत्विषामङ्कुराः ॥ ५॥ आशासीमसु सन्ततं विदधती नैशाकरीं व्याक्रियां काशानामभिमानभङ्गकलनाकौशल्यमाबिभ्रती । ईशानेन विलोकिता सकुतुकं कामाक्षि ते कल्मष- क्लेशापायकरी चकास्ति लहरी मन्दस्मितज्योतिषाम् ॥ ६॥ आरूढस्य समुन्नतस्तनतटीसाम्राज्यसिंहासनं कन्दर्पस्य विभोर्जगत्त्रयप्राकट्यमुद्रानिधेः । यस्याश्चामरचातुरीं कलयते रश्मिच्छटा चञ्चला सा मन्दस्मितमञ्जरी भवतु नः कामाय कामाक्षि ते ॥ ७॥ शम्भोर्या परिरम्भसम्भ्रमविधौ नैर्मल्यसीमानिधिः गैर्वाणीव तरङ्गिणी कृतमृदुस्यन्दां कलिन्दात्मजाम् । कल्माषीकुरुते कलङ्कसुषमां कण्ठस्थलीचुम्बिनीं कामाक्ष्याः स्मितकन्दली भवतु नः कल्याणसन्दोहिनी ॥ ८॥ जेतुं हारलतामिव स्तनतटीं संजग्मुषी सन्ततं गन्तुं निर्मलतामिव द्विगुणितां मग्ना कृपास्त्रोतसि । लब्धुं विस्मयनीयतामिव हरं रागाकुलं कुर्वती मञ्जुस्ते स्मितमञ्जरी भवभयं मथ्नातु कामाक्षि मे ॥ ९॥ श्वेतापि प्रकटं निशाकररुचां मालिन्यमातन्वती शीतापि स्मरपावकं पशुपतेः सन्धुक्षयन्ती सदा । स्वाभाव्यादधराश्रितापि नमतामुच्चैर्दिशन्ती गतिं कामाक्षि स्फुटमन्तरा स्फुरतु नस्त्वन्मन्दहासप्रभा ॥ १०॥ वक्त्रश्रीसरसीजले तरलितभ्रूवल्लिकल्लोलिते कालिम्ना दधती कटाक्षजनुषा माधुव्रतीं व्यापृतिम् । निर्निद्रामलपुण्डरीककुहनापाण्डित्यमाबिभ्रती कामाक्ष्याः स्मितचातुरी मम मनः कातर्यमुन्मूलयेत् ॥ ११॥ नित्यं बाधितबन्धुजीवमधरं मैत्रीजुषं पल्लवैः शुद्धस्य द्विजमण्डलस्य च तिरस्कर्तारमप्याश्रिता । या वैमल्यवती सदैव नमतां चेतः पुनीतेतरां कामाक्ष्या हृदयं प्रसादयतु मे सा मन्दहासप्रभा ॥ १२॥ द्रुह्यन्ती तमसे मुहुः कुमुदिनीसाहाय्यमाबिभ्रती यान्ती चन्द्रकिशोरशेखरवपुःसौधाङ्गणे प्रेङ्खणम् । ज्ञानाम्भोनिधिवीचिकां सुमनसां कूलंकषां कुर्वती कामाक्ष्याः स्मितकौमुदी हरतु मे संसारतापोदयम् ॥ १३॥ काश्मीरद्रवधातुकर्दमरुचा कल्माषतां बिभ्रती हंसौधैरिव कुर्वती परिचितिं हारीकृतैर्मौक्तिकैः । वक्षोजन्मतुषारशैलकटके संचारमातन्वती कामाक्ष्या मृदुलस्मितद्युतिमयी भागीरथी भासते ॥ १४॥ कम्बोर्वंशपरम्परा इव कृपासन्तानवल्लीभुवः सम्फुल्लस्तबका इव प्रसृमरा मूर्ताः प्रसादा इव । वाक्पीयूषकणा इव त्रिपथगापर्यायभेदा इव भ्राजन्ते तव मन्दहासकिरणाः काञ्चीपुरीनायिके ॥ १५॥ वक्षोजे घनसारपत्ररचनाभङ्गीसपत्नायिता कण्ठे मौक्तिकहारयष्टिकिरणव्यापारमुद्रायिता । ओष्ठश्रीनिकुरुम्बपल्लवपुटे प्रेङ्खत्प्रसूनायिता कामाक्षि स्फुरतां मदीयहृदये त्वन्मन्दहासप्रभा ॥ १६॥ येषां बिन्दुरिवोपरि प्रचलितो नासाग्रमुक्तामणिः येषां दीन इवाधिकण्ठमयते हारः करालम्बनम् । येषां बन्धुरिवोष्ठयोररुणिमा धत्ते स्वयं रञ्जनं कामाक्ष्याः प्रभवन्तु ते मम शिवोल्लासाय हासाङ्कुराः ॥ १७॥ या जाड्याम्बुनिधिं क्षिणोति भजतां वैरायते कैरवैः नित्यं यां नियमेन या च यतते कर्तुं त्रिणेत्रोत्सवम् । बिम्बं चान्द्रमसं च वञ्चयति या गर्वेण सा तादृशी कामाक्षि स्मितमञ्जरी तव कथं ज्योत्स्नेत्यसौ कीर्त्यते ॥ १८॥ आरुढा रभसात्पुरः पुररिपोराश्लेषणोपक्रमे या ते मातरुपैति दिव्यतटिनीशङ्काकरी तत्क्षणम् । ओष्ठौ वेपयति भ्रुवौ कुटिलयत्यानम्रयत्याननं तां वन्दे मृदुहासपूरसुषमामेकाम्रनाथप्रिये ॥ १९॥ वक्त्रेन्दोस्तव चन्द्रिका स्मितततिर्वल्गु स्फुरन्ती सतां स्याच्चेद्युक्तिमिदं चकोरमनसां कामाक्षि कौतूहलम् । एतच्चित्रमहर्निशं यदधिकामेषा रुचिं गाहते बिम्बोष्ठद्युमणिप्रभास्वपि च यद्बिब्बोकमालम्बते ॥ २०॥ सादृश्यं कलशाम्बुधेर्वहति यत्कामाक्षि मन्दस्मितं शोभामोष्ठरुचाम्ब विद्रुमभवामेताद्भिदां ब्रूमहे । एकस्मादुदितं पुरा किल पपौ शर्वः पुराणः पुमान् एतन्मध्यसमुद्भवं रसयते माधुर्यरूपं रसम् ॥ २१॥ उत्तुङ्गस्तनकुम्भशैलकटके विस्तारिकस्तूरिका- पत्रश्रीजुषि चञ्चलाः स्मितरुचः कामाक्षि ते कोमलाः । सन्ध्यादीधितिरञ्जिता इव मुहुः सान्द्राधरज्योतिषा व्यालोलामलशारदाभ्रशकलव्यापारमातन्वते ॥ २२॥ क्षीरं दूरत एव तिष्ठतु कथं वैमल्यमात्रादिदं मातस्ते सहपाठवीथिमयतां मन्दस्मितैर्मञ्जुलैः । किं चेयं तु भिदास्ति दोहनवशादेकं तु संजायते कामाक्षि स्वयमर्थितं प्रणमतामन्यत्तु दोदुह्यते ॥ २३॥ कर्पूरैरमृतैर्जगज्जननि ते कामाक्षि चन्द्रातपैः मुक्ताहारगुणैर्मृणालवलयैर्मुग्धस्मितश्रीरियम् । श्रीकाञ्चीपुरनायिके समतया संस्तूयते सज्जनैः तत्तादृङ्मम तापशान्तिविधये किं देवि मन्दायते ॥ २४॥ मध्येगर्भितमञ्जुवाक्यलहरीमाध्वीझरीशीतला मन्दारस्तबकायते जननि ते मन्दस्मितांशुच्छटा । यस्या वर्धयितुं मुहुर्विकसनं कामाक्षि कामद्रुहो वल्गुर्वीक्षणविभ्रमव्यतिकरो वासन्तमासायते ॥ २५॥ बिम्बोष्ठद्युतिपुञ्जरञ्जितरुचिस्त्वन्मन्दहासच्छटा । कल्याणं गिरिसार्वभौमतनये कल्लोलयत्वाशु मे । फुल्लन्मल्लिपिनद्धहल्लकमयी मालेव या पेशला श्रीकाञ्चीश्वरि मारमर्दितुरुरोमध्ये मुहुर्लम्बते ॥ २६॥ बिभ्राणा शरदभ्रविभ्रमदशां विद्योतमानाप्यसो कामाक्षि स्मितमञ्जरी किरति ते कारुण्यधारारसम् । आश्चर्यं शिशिरीकरोति जगतीश्चालोक्य चैनामहो कामं खेलति नीलकण्ठहृदयं कौतूहलान्दोलितम् ॥ २७॥ प्रेङ्खत्प्रौढकटाक्षकुञ्जकुहरेष्वत्यच्छगुच्छायितं वक्त्रेन्दुच्छविसिन्धुवीचिनिचये फेनप्रतानायितम् । नैरन्तर्यविजृम्भितस्तनतटे नैचोलपट्टायितं कालुष्यं कबलीकरोतु मम ते कामाक्षि मन्दस्मितम् ॥ २८॥ पीयूषं तव मन्थरस्मितमिति व्यर्थैव सापप्रथा कामाक्षि ध्रुवमीदृशं यदि भवेदेतत्कथं वा शिवे । मन्दारस्य कथालवं न सहते मथ्नाति मन्दाकिनी- मिन्दुं निन्दति कीर्तितेऽपि कलशीपाथोधिमीर्ष्यायते ॥ २९॥ विश्वेषां नयनोत्सवं वितनुतां विद्योततां चन्द्रमा विख्यातो मदनान्तकेन मुकुटीमध्ये च संमान्यताम् । आः किं जातमनेन हाससुषमामालोक्य कामाक्षि ते कालङ्कीमवलम्बते खलु दशां कल्माषहीनोऽप्यसौ ॥ ३०॥ चेतः शीतलयन्तु नः पशुपतेरानन्दजीवातवो नम्राणां नयनाध्वसीमसु शरच्चन्द्रातपोपक्रमाः । संसाराख्यसरोरुहाकरखलीकारे तुषारोत्कराः कामाक्षि स्मरकीर्तिबीजनिकरास्त्वन्मन्दहासाङ्कुराः ॥ ३१॥ कर्मौघाख्यतमःकचाकचिकरान्कामाक्षि संचिन्तये त्वन्मन्दस्मितरोचिषां त्रिभुवनक्षेमंकरानङ्कुरान् । ये वक्त्रं शिशिरश्रियो विकसितं चन्द्रातपाम्भोरुह- द्वेषोद्धेषोणचातुरीमिव तिरस्कर्तुं परिष्कुर्वते ॥ ३२॥ कुर्युर्नः कुलशैलराजतनये कूलंकषं मङ्गलं कुन्दस्पर्धनचुञ्चवस्तव शिवे मन्दस्मितप्रक्रमाः । ये कामाक्षि समस्तसाक्षिनयनं सन्तोषयन्तीश्वरं कर्पूरप्रकरा इव प्रसृमराः पुंसामसाधारणाः ॥ ३३॥ कम्रेण स्नपयस्व कर्मकुहनाचोरेण मारागम- व्याख्याशिक्षणदीक्षितेन विदुषामक्षीणलक्ष्मीपुषा । कामाक्षि स्मितकन्दलेन कलुषस्फोटक्रियाचुञ्चुना कारुण्यामृतवीचिकाविहरणप्राचुर्यधुर्येण माम् ॥ ३४॥ त्वन्मन्दस्मितकन्दलस्य नियतं कामाक्षि शङ्कामहे बिम्बः कश्चन नूतनः प्रचलितो नैशाकरः शीकरः । किंच क्षीरपयोनिधिः प्रतिनिधिः स्वर्वाहिनीवीचिका- बिब्वोकोऽपि विडम्ब एव कुहना मल्लीमतल्लीरुचः ॥ ३५॥ दुष्कर्मार्कनिसर्गकर्कशमहस्सम्पर्कतपतं मिल- त्पङ्कं शङ्करवल्लभे मम मनः काञ्चीपुरालंक्रिये । अम्ब त्वन्मृदुलस्मितामृतरसे मङ्क्त्वा विधूय व्यथा- मानन्दोदयसौधश‍ृङ्गपदवीमारोढुमाकाङ्क्षति ॥ ३६॥ नम्राणां नगराजशेखरसुते नाकालयानां पुरः कामाक्षि त्वरया विपत्प्रशमेन कारुण्यधाराः किरन् । आगच्छन्तमनुग्रहं प्रकटयन्नानन्दबीजानि ते नासीरे मृदुहास एव तनुते नाथे सुधाशीतलः ॥ ३७॥ कामाक्षि प्रथमानविभ्रमनिधिः कन्दर्पदर्पप्रसूः मुग्धस्ते मृदुहास एव गिरिजे मुष्णातु मे किल्बिषम् । यं द्रष्टुं विहिते करग्रह उमे शम्भुस्त्रपामीलितं स्वैरं कारयति स्म ताण्डवविनोदानन्दिना तण्डुना ॥ ३८॥ क्षुण्णं केनचिदेव धीरमनसा कुत्रापि नानाजनैः कर्मग्रन्थिनियन्त्रितैरसुगमं कामाक्षि सामान्यतः । मुग्धैर्द्रुष्टुमशक्यमेव मनसा मूढसय मे मौक्तिकं मार्गं दर्शयतु प्रदीप इव ते मन्दस्मितश्रीरियम् ॥ ३९॥ ज्योत्स्नाकान्तिभिरेव निर्मलतरं नैशाकरं मण्डलं हंसैरेव शरद्विलाससमये व्याकोचमम्भोरुहम् । स्वच्छैरेव विकस्वरैरुडुगुणैः कामाक्षि बिम्बं दिवः पुण्यैरेव मृदुस्मितैस्तव मुखं पुष्णाति शोभाभरम् ॥ ४०॥ मानग्रन्थिविधुन्तुदेन रभसादास्वाद्यमाने नव- प्रेमाडम्बरपूर्णिमाहिमकरे कामाक्षि ते तत्क्षणम् । आलोक्य स्मितचन्द्रिकां पुनरिमामुन्मीलनं जग्मुषीं चेतः शीलयते चकोरचरितं चन्द्रार्धचूडामणेः ॥ ४१॥ कामाक्षि स्मितमञ्जरीं तव भजे यस्यास्त्विषामङ्कुरा- नापीनस्तनपानलालसतया निश्शङ्कमङ्केशयः । ऊर्ध्वं वीक्ष्य विकर्षति प्रसृमरानुद्दामया शुण्डया सूनुसुते बिसशङ्कयाशु कुहनादन्तावलग्रामणीः ॥ ४२॥ गाढाश्लेषविमर्दसम्भ्रमवशादुद्दाममुक्तागुण- प्रालम्बे कुचकुम्भयोर्विगलिते दक्षद्विषो वक्षसि । या सख्येन पिनह्यति प्रचुरया भासा तदीयां दशां सा मे खेलतु कामकोटि हृदये सान्द्रस्मितांशुच्छटा ॥ ४३॥ मन्दारे तव मन्थरस्मितरुचां मात्सर्यमालोक्यते कामाक्षि स्मरशासने च नियतो रागोदयो लक्ष्यते । चान्द्रीषु द्युतिमञ्जरीषु च महान्द्वेषाङ्कुरो दृश्यते शुद्धानां कथमीदृशी गिरिसुतेऽतिशुद्धा दशा कथ्यताम् ॥ ४४॥ पीयूषं खलु पीयते सुरजनैर्दुग्धाम्बुधिर्मथ्यते माहेशैश्च जटाकलापनिगडैर्मन्दाकिनी नह्यते । शीतांशुः परिभूयते च तमसा तस्मादनेतादृशी कामाक्षि स्मितमञ्जरी तव वचोवैदग्ध्यमुल्लङ्घते ॥ ४५॥ आशङ्के तव मन्दहासलहरीमन्यादृशीं चन्द्रिका- मेकाम्रेशकुटुम्बिनि प्रतिपदं यस्याः प्रभासंगमे । वक्षोजाम्बुरुहे न ते रचयतः कांचिद्दशां कौङ्मली- मास्याम्भोरुहमम्ब किंच शनकैरालम्बते फुल्लताम् ॥ ४६॥ आस्तीर्णाधरकान्तिपल्लवचये पातं मुहुर्जग्मुषी मारद्रोहिणि कन्दलत्स्मरशरज्वालावलीर्व्यञ्जती । निन्दन्ती घनसारहारवलयज्योत्स्नामृणालानि ते कामाक्षि स्मितचातुरी विरहिणीरीतिं जगाहेतराम् ॥ ४७॥ सूर्यालोकविधौ विकासमधिकं यान्ती हरन्ती तम- स्सन्दोहं नमतां निजस्मरणतो दोषाकरद्वेषिणी । निर्यान्ती वदनारविन्दकुहरान्निर्धूतजाड्या नृणां श्रीकामाक्षि तव स्मितद्युतिमयी चित्रीयते चन्द्रिका ॥ ४८॥ कुण्ठीकुर्युरमी कुबोधघटनामस्मन्मनोमाथिनीं श्रीकामाक्षि शिवंकरास्तव शिवे श्रीमन्दहासाङ्कुराः । ये तन्वन्ति निरन्तरं तरुणिमस्तम्बेरमग्रामणी- कुम्भद्वन्द्वविडम्बिनि स्तनतटे मुक्ताकुथाडम्बरम् ॥ ४९॥ प्रेङ्खन्तः शरदम्बुदा इव शनैः प्रेमानिलैः प्रेरिता मज्जन्तो मन्दनारिकण्ठसुषमासिन्धौ मुहुर्मन्थरम् । श्रीकामाक्षि तव स्मितांशुनिकराः श्यामायमानश्रियो नीलाम्भोधरनैपुणीं तत इतो निर्निद्रयन्त्यञ्जसा ॥ ५०॥ व्यापारं चतुराननैकविहृतौ व्याकुर्वती कुर्वती रुद्राक्षग्रहणं महेशि सततं वागूर्मिकल्लोलिता । उत्फुल्लं धवलारविन्दमधरीकृत्य स्फुरन्ती सदा श्रीकामाक्षि सरस्वती विजयते त्वन्मन्दहासप्रभा ॥ ५१॥ कर्पूरद्युतितस्करेण महसा कल्माषयत्याननं श्रीकाञ्चीपुरनायिके पतिरिव श्रीमन्दहासोऽपि ते । आलिङ्गत्यतिपीवरां स्तनतटीं बिम्बाधरं चुम्बति प्रौढं रागभरं व्यनक्ति मनसो धैर्यं धुनीतेतराम् ॥ ५२॥ वैशद्येन च विश्वतापहरणक्रीडापटीयस्तया पाण्डित्येन पचेलिमेन जगतां नेत्रोत्सवोत्पादेन । कामाक्षि स्मितकन्दलैस्तव तुलामारोढुमुद्योगिनी ज्योत्स्नासौ जलराशिपोषणतया दूष्यां प्रपन्ना दशाम् ॥ ५३॥ लावण्याम्बुजिनीमृणालवलयैः श‍ृङ्गारगन्धद्विप- ग्रामण्यः श्रुतिचामरैस्तरुणिमस्वाराज्यतेजोङ्कुरैः । आनन्दामृतसिन्धुवीचिपृषतैरास्याब्जहंसैस्तव श्रीकामाक्षि मथान मन्दहसितैर्मत्कं मनःकल्मषम् ॥ ५४॥ उत्तुङ्गस्तनमण्डलीपरिचलन्माणिक्यहारच्छटा- चञ्चच्छोणिमपुञ्जमध्यसरणिं मातः परिष्कुर्वती । या वैदग्ध्यमुपैति शंकरजटाकान्तारवाटीपत- त्स्वर्वापीपयसः स्मितद्युतिरसौ कामाक्षि ते मञ्जुला ॥ ५५॥ सन्नामैकजुषा जनेन सुलभं संसूचयन्ती शनै- रुत्तुङ्गस्य चिरादनुग्रहतरोरुत्पत्स्यमानं फलम् । प्राथम्येन विकस्वरा कुसुमवत्प्रागल्भ्यमभ्येयुषी कामाक्षि स्मितचातुरी तव मम क्षेमंकरी कल्पताम् ॥ ५६॥ धानुष्काग्रसरस्य लोलकुटिलभ्रूलेखया बिभ्रतो लीलालोकशिलीमुखं नववयस्साम्राज्यलक्ष्मीपुषः । जेतुं मन्मथमर्दिनं जननि ते कामाक्षि हासः स्वयं वल्गुर्विभ्रमभूभृतो वितनुते सेनापतिप्रक्रियाम् ॥ ५७॥ यन्नाकम्पत कालकूटकबलीकारे चुचुम्बे न यद्- ग्लान्या चक्षुषि रूषितानलशिखे रुद्रस्य तत्तादृशम् । चेतो यत्प्रसभं स्मरज्वरशिखिज्वालेन लेलिह्यते तत्कामाक्षि तव स्मितांशुकलिकाहेलाभवं प्राभवम् ॥ ५८॥ सम्भिन्नेव सुपर्वलोकतटिनी वीचीचयैर्यामुनैः संमिश्रेव शशाङ्कदीप्तिलहरी नीलैर्महानीरदैः । कामाक्षि स्फुरिता तव स्मितरुचिः कालाञ्जनस्पर्धिना कालिम्ना कचरोचिषां व्यतिकरे कांचिद्दशामश्नुते ॥ ५९॥ जानीमो जगदीश्वरप्रणयिनि त्वन्मन्दहासप्रभां श्रीकामाक्षि सरोजिनीमभिनवामेषा यतः सर्वदा । आस्येन्दोरवलोकेन पशुपतेरभ्येति सम्फुल्लतां तन्द्रालुस्तदभाव एव तनुते तद्वैपरीत्यक्रमम् ॥ ६०॥ यान्ती लोहितिमानमभ्रतटिनी धातुच्छटाकर्दमैः भान्ती बालगभस्तिमालिकिरणैर्मेघावली शारदी । बिम्बोष्ठद्युतिपुञ्जचुम्बनकलाशोणायमानेन ते कामाक्षि स्मितरोचिषा समदशामारोढुमाकाङ्क्षते ॥ ६१॥ श्रीकामाक्षि मुखेन्दुभूषणमिदं मन्दस्मितं तावकं नेत्रानन्दकरं तथा हिमकरो गच्छेद्यथा तिग्मताम् । शीतं देवि तथा यथा हिमजलं सन्तापमुद्रास्पदं श्वेतं किंच तथा यथा मलिनतां धत्ते च मुक्तामणिः ॥ ६२॥ त्वन्मन्दस्मितमञ्जरीं प्रसृमरां कामाक्षि चन्द्रातपं सन्तः सन्ततमामनन्त्यमलता तल्लक्षणं लक्ष्यते । अस्माकं न धुनोति तापकमधिकं धूनोति नाभ्यन्तरं ध्वान्तं तत्खलु दुःखिनो वयमिदं केनोति नो विद्महे ॥ ६३॥ नम्रस्य प्रणयप्ररूढकलहच्छेदाय पादाब्जयोः मन्दं चन्द्रकिशोरशेखरमणेः कामाक्षि रागेण ते । बन्धूकप्रसवश्रियं जितवतो बंहीयसीं तादृशीं बिम्बोष्ठस्य रुचिं निरस्य हसितज्योत्स्ना वयस्यायते ॥ ६४॥ मुक्तानां परिमोचनं विदधतस्तत्प्रीतिनिष्पादिनी भूयो दूरत एव धूतमरुतस्तत्पालनं तन्वती । उद्भूतस्य जलान्तरादविरतं तद्दूरतां जग्मुषी कामाक्षि स्मितमञ्जरी तव कथं कम्बोस्तुलामश्नुते ॥ ६५॥ श्रीकामाक्षि तव स्मितद्युतिझरीवैदग्ध्यलीलायितं पश्यन्तोऽपि निरन्तरं सुविमलंमन्या जगन्मण्डले । लोकं हासयितुं किमर्थमनिशं प्राकाश्यमातन्वते मन्दाक्षं विरहय्य मङ्गलतरं मन्दारचन्द्रादयः ॥ ६६॥ क्षीराब्धेरपि शैलराजतनये त्वन्मन्दहासस्य च श्रीकामाक्षि वलक्षिमोदयनिधेः किंचिद्भिदां ब्रूमहे । एकस्मै पुरुषाय देवि स ददौ लक्ष्मीं कदाचित्पुरा सर्वेभ्योऽपि ददात्यसौ तु सततं लक्ष्मीं च वागीश्वरीम् ॥ ६७॥ श्रीकाञ्चीपुररत्नदीपकलिके तान्येव मेनात्मजे चाकोराणि कुलानि देवि सुतरां धन्यानि मन्यामहे । कम्पातीरकुटुम्बचंक्रमकलाचुञ्चूनि चञ्चूपुटैः नित्यं यानि तव स्मितेन्दुमहसामास्वादमातन्वते ॥ ६८॥ शैत्यप्रक्रममाश्रितोऽपि नमतां जाड्यप्रथां धूनयन् नैर्मल्यं परमं गतोऽपि गिरिशं रागाकुलं चारयन् । लीलालापपुरस्सरोऽपि सततं वाचंयमान्प्रीणयन् कामाक्षि स्मितरोचिषां तव समुल्लासः कथं वर्ण्यते ॥ ६९॥ श्रोणीचञ्चलमेखलामुखरितं लीलागतं मन्थरं भ्रूवल्लीचलनं कटाक्षवलनं मन्दाक्षवीक्षाचणम् । यद्वैदग्ध्यमुखेन मन्मथरिपुं संमोहयन्त्यञ्जसा श्रीकामाक्षि तव स्मिताय सततं तस्मै नम्सकुर्महे ॥ ७०॥ श्रीकामाक्षि मनोज्ञमन्दहसितज्योतिष्प्ररोहे तव स्फीतश्वेतिमसार्वभौमसरणिप्रागल्भ्यमभ्येयुषि । चन्द्रोऽयं युवराजतां कलयते चेटीधुरं चन्द्रिका शुद्धा सा च सुधाझरी सहचरीसाधर्म्यमालम्बते ॥ ७१॥ ज्योत्स्ना किं तनुते फलं तनुमतामौष्ण्यप्रशान्तिं विना त्वन्मन्दस्मितरोचिषा तनुमतां कामाक्षि रोचिष्णुना । सन्तापो विनिवार्यते नववयःप्राचुर्यमङ्कूर्यते सौन्दर्यं परिपूर्यते जगति सा कीर्तिश्च संचार्यते ॥ ७२॥ वैमल्यं कुमुदश्रियां हिमरुचः कान्त्यैव सन्धुक्ष्यते ज्योत्स्नारोचिरपि प्रदोषसमयं प्राप्यैव सम्पद्यते । स्वच्छत्वं नवमौक्तिकस्य परमं संस्कारतो दृश्यते कामाक्ष्याः स्मितदीधितेर्विशदिमा नैसर्गिको भासते ॥ ७३॥ प्राकाश्यं परमेश्वरप्रणयिनि त्वन्मन्दहासश्रियः श्रीकामाक्षि मम क्षिणोतु ममतावैचक्षणीमक्षयाम् । यद्भीत्येव निलीयते हिमकरो मेघोदरे शुक्तिका- गर्भे मौक्तिकमण्डली च सरसीमध्ये मृणाली च सा ॥ ७४॥ हेरम्बे च गुहे हर्षभरितं वात्सल्यमङ्कूरयत् मारद्रोहिणि पूरुषे सहभुवं प्रेमाङ्कुरं व्यञ्जयत् । आनम्रेषु जनेषु पूर्णकरुणावैदग्ध्यमुत्तालयत् कामाक्षि स्मितमञ्जसा तव कथंकारं मया कथ्यते ॥ ७५॥ संक्रुद्धद्विजराजकोऽप्यविरतं कुर्वन्द्विजैः संगमं वाणीपद्धतिदूरगोऽपि सततं तत्साहचर्यं वहन् । अश्रान्तं पशुदुर्लभोऽपि कलयन्पत्यौ पशूनां रतिं श्रीकामाक्षि तव स्मितामृतरसस्यन्दो मयि स्पन्दताम् ॥ ७६॥ श्रीकामाक्षि महेश्वरे निरुपमप्रेमाङ्कुरप्रक्रमम्ं नित्यं यः प्रकटीकरोति सहजामुन्निद्रयन्माधुरीम् । तत्तादृक्तव मन्दहासमहिमा मातः कथं मानितां तन्मूर्ध्ना सुरनिम्नगां च कलिकामिन्दोश्च तां निन्दति ॥ ७७॥ ये माधुर्यविहारमण्टपभुवो ये शैत्यमुद्राकरा ये वैशद्यदशाविशेषसुभगास्ते मन्दहासाङ्कुराः । कामाक्ष्याः सहजं गुणत्रयमिदं पर्यायतः कुर्वतां वाणीगुम्फनडम्बरे च हृदये कीर्तिप्ररोहे च मे ॥ ७८॥ कामाक्ष्या मृदुलस्मितांशुनिकरा दक्षान्तके वीक्षणे मन्दाक्षग्रहिला हिमद्युतिमयूखाक्षेपदीक्षाङ्कुराः । दाक्ष्यं पक्ष्मलयन्तु माक्षिकगुडद्राक्षाभवं वाक्षु मे सूक्ष्मं मोक्षपथं निरीक्षितुमपि प्रक्षालयेयुर्मनः ॥ ७९॥ जात्या शीतशीतलानि मधुराण्येतानि पूतानि ते गाङ्गानीव पयांसि देवि पटलान्यल्पस्मितज्योतिषाम् । एनःपङ्कपरम्परामलिनितामेकाम्रनाथप्रिये प्रज्ञानात्सुतरां मदीयधिषणां प्रक्षालयन्तु क्षणात् ॥ ८०॥ अश्रान्तं परतन्त्रितः पशुपतिस्त्वन्मन्दहासाङ्कुरैः श्रीकामाक्षि तदीयवर्णसमतासङ्गेन शङ्कामहे । इन्दुं नाकधुनीं च शेखरयते मालां च धत्ते नवैः वैकुण्ठैरवकुण्ठनं च कुरुते धूलीचयैर्भास्मनैः ॥ ८१॥ श्रीकाञ्चीपुरदेवते मृदुवचस्सौरभ्यमुद्रास्पदं प्रौढप्रेमलतानवीनकुसुमं मन्दस्मितं तावकम् । मन्दं कन्दलति प्रियस्य वदनालोके समाभाषणे श्लक्ष्णे कुङ्मलति प्ररूढपुलके चाश्लोषणे फुल्लति ॥ ८२॥ किं त्रैस्रोतसमम्बिके परिणतं स्रोतश्चतुर्थं नवं पीयूषस्य समस्ततापहरणं किंवा द्वितीयं वपुः । किंस्वित्त्वन्निकटं गतं मधुरिमाभ्यासाय गव्यं पयः श्रीकाञ्चीपुरनायकप्रियतमे मन्दस्मितं तावकम् ॥ ८३॥ भूषा वक्त्रसरोरुहस्य सहजा वाचां सखी शाश्वती नीवी विभ्रमसन्ततेः पशुपतेः सौधी दृशां पारणा । जीवातुर्मदनश्रियः शशिरुचेरुच्चाटनी देवता श्रीकामाक्षि गिरामभूमिमयते हासप्रभामञ्जरी ॥ ८४॥ सूतिः श्वेतिमकन्दलस्य वसतिः श‍ृङ्गारसारश्रियः पूर्तिः सूक्तिझरीरसस्य लहरी कारुण्यपाथोनिधेः । वाटी काचन कौसुमी मधुरिमस्वाराज्यलक्ष्म्यास्तव श्रीकामाक्षि ममास्तु मङ्गलकरी हासप्रभाचातुरी ॥ ८५॥ जन्तूनां जनिदुःखमृत्युलहरीसन्तापनं कृन्ततः प्रौढानुग्रहपूर्णशीतलरुचो नित्योदयं बिभ्रतः । श्रीकामाक्षि विसृत्वरा इव करा हासाङ्कुरास्ते हठा- दालोकेन निहन्युरन्धतमसस्तोमस्य मे सन्ततिम् ॥ ८६॥ उत्तुङ्गस्तनमण्डलस्य विलसल्लावण्यलीलानटी- रङ्गस्य स्फुटमूर्ध्वसीमनि मुहुः प्राकाश्यमभ्येयुषी । श्रीकामाक्षि तव स्मितद्युतिततिर्बिम्बोष्ठकान्त्यङ्कुरैः चित्रां विद्रुममुद्रितां वितनुते मौक्तीं वितानश्रियम् ॥ ८७॥ स्वाभाव्यात्तव वक्त्रमेव ललितं सन्तोषसम्पादनं शम्भोः किं पुनरञ्चितस्मितरुचः पाण्डित्यपात्रीकृतम् । अम्भोजं स्वत एव सर्वजगतां चक्षुःप्रियम्भावुकं कामाक्षि स्फुरिते शरद्विकसिते कीदृग्विधं भ्राजते ॥ ८८॥ पुम्भिर्निर्मलमानसौर्विदधते मैत्रीं दृढं निर्मलां लब्ध्वा कर्मलयं च निर्मलतरां कीर्तिं लभन्तेतराम् । सूक्तिं पक्ष्मलयन्ति निर्मलतमां यत्तावकाः सेवकाः तत्कामाक्षि तव स्मितस्य कलया नैर्मल्यसीमानिधेः ॥ ८९॥ आकर्षन्नयनानि नाकिसदसां शैत्येन संस्तम्भय- न्निन्दुं किंच विमोहयन्पशुपतिं विश्वार्तिमुच्चाटयन् । हिंसत्संसृतिडम्बरं तव शिवे हासाह्वयो मान्त्रिकः श्रीकामाक्षि मदीयमानसतमोविद्वेषणे चेष्टताम् ॥ ९०॥ क्षेपीयः क्षपयन्तु कल्मषभयान्यस्माकमल्पस्मित- ज्योतिर्मण्डलचंक्रमास्तव शिवे कामाक्षि रोचिष्णवः । पीडाकर्मठकर्मघर्मसमयव्यापारतापानल- श्रीपाता नवहर्षवर्षणसुधास्रोतस्विनीशीकराः ॥ ९१॥ श्रीकामाक्षि तव स्मितैन्दवमहःपूरे परिम्फूर्जति प्रौढां वारिधिचातुरीं कलयते भक्तात्मनां प्रातिभम् । दौर्गत्यप्रसरास्तमःपटलिकासाधर्म्यमाबिभ्रते सर्वं कैरवसाहचर्यपदवीरीतिं विधत्ते परम् ॥ ९२॥ मन्दारादिषु मन्मथारिमहिषि प्राकाश्यरीतिं निजां कादाचित्कतया विशङ्क्य बहुशो वैशद्यमुद्रागुणः । सातत्येन तव स्मिते वितनुते स्वैरासनावासनाम् ॥ ९३॥ इन्धाने भववीतिहोत्रनिवहे कर्मौघचण्डानिल- प्रौढिम्ना बहुलीकृते निपतितं सन्तापचिन्ताकुलम् । मातर्मां परिषिञ्च किंचिदमलैः पीयूषवर्षैरिव श्रीकामाक्षि तव स्मितद्युतिकणैः शैशिर्यलीलाकरैः ॥ ९४॥ भाषाया रसनाग्रखेलनजुषः श‍ृङ्गारमुद्रासखी- लीलाजातरतेः सुखेन नियमस्नानाय मेनात्मजे । श्रीकामाक्षि सुधामयीव शिशिरा स्रोतस्विनी तावकी गाढानन्दतरङ्गिता विजयते हासप्रभाचातुरी ॥ ९५॥ सन्तापं विरलीकरोतु सकलं कामाक्षि मच्चेतना मज्जन्ती मधुरस्मितामरधुनीकल्लोलजालेषु ते । नैरन्तर्यमुपेत्य मन्मथमरुल्लोलेषु येषु स्फुटं प्रेमेन्दुः प्रतिबिम्बितो वितनुते कौतूहलं धूर्जटेः ॥ ९६॥ चेतःक्षीरपयोधिमन्थरचलद्रागाख्यमन्थाचल- क्षोभव्यापृतिसम्भवां जननि ते मन्दस्मितश्रीसुधाम् । स्वादंस्वादमुदीतकौतुकरसा नेत्रत्रयी शांकरी श्रीकामाक्षि निरन्तरं परिणमत्यानन्दवीचीमयी ॥ ९७॥ आलोके तव पञ्चसायकरिपोरुद्दामकौतूहल- प्रेङ्खन्मारुतघट्टनप्रचलितादानन्ददुग्धाम्बुधेः । काचिद्वीचिरुदञ्चति प्रतिनवा संवित्प्ररोहात्मिका तां कामाक्षि कवीश्वराः स्मितमिति व्याकुर्वते सर्वदा ॥ ९८॥ सूक्तिः शीलयते किमद्रितनये मन्दस्मितात्ते मुहुः माधुर्यागमसम्प्रदायमथवा सूक्तेर्नु मन्दस्मितम् । इत्थं कामपि गाहते मम मनः सन्देहमार्गभ्रमिं श्रीकामाक्षि न पारमार्थ्यसरणिस्फूर्तौ निधत्ते पदम् ॥ ९९॥ क्रीडालोलकृपासरोरुहमुखीसौधाङ्गणेभ्यः कवि- श्रेणीवाक्परिपाटिकामृतझरीसूतीगृहेभ्यः शिवे । निर्वाणाङ्कुरसार्वभौमपदवीसिंहासनेभ्यस्तव श्रीकामाक्षि मनोज्ञमन्दहसितज्योतिष्कणेभ्यो नमः ॥ १००॥ आर्यामेव विभावयन्मनसि यः पादारविन्दं पुरः पश्यन्नारभते स्तुतिं स नियतं लब्ध्वा कटाक्षच्छविम् । कामाक्ष्या मृदुलस्मितांशुलहरीज्योत्स्नावयस्यान्विताम् आरोहत्यपवर्गसौधवलभीमानन्दवीचीमयीम् ॥ १०१॥ मन्दस्मितशतकं सम्पूर्णम् ॥ श्री मूकपञ्चशती सम्पूर्णा ॥ ॥ ॐ तत् सत् ॥