अक्षर आकार:

तन्त्रचूडामणौ पीठनिर्णयः अथवा शक्तिपीठानि

Shakti Peethas

तन्त्रचूडामणौ पीठनिर्णयः अथवा शक्तिपीठानि

ईश्वर उवाच । मातः परात्परे देवि सर्वज्ञानमयीश्वरि । कथ्यतां मे सर्वपीठशक्तिभैरवदेवताः ॥ १॥ देव्युवाच । श‍ृणु वत्स प्रवक्ष्यामि दयाल भक्तवत्सल । याभिर्विना न सिध्यन्ति जपसाधनसत्क्रियाः ॥ २॥ पञ्चाशदेकपीठानि एवं भैरवदेवताः । अङ्गप्रत्यङ्गपातेन विष्णुचक्रक्षतेन च ॥ ३॥ ममाद्यवपुषो देव हिताय त्वयि कथ्यते । ममान्यवपुषो ब्रह्मरन्ध्रं हिङ्गुलायां भैरवो भीमलोचनः ॥ ४॥ कोट्टरी सा महादेव त्रिगुणा या दिगम्बरी । करवीरे त्रिनेत्रं मे देवी महिषमर्दिनी ॥ ५॥ क्रोधीशो भैरवस्तत्र सर्वसिद्धिप्रदायकः । सुगन्धायां नासिका मे देवस्त्र्यम्बभैरवः ॥ ६॥ सुन्दरी सा महादेवी सुनन्दा तत्र देवता । काश्मीरे कण्ठदेशञ्च त्रिसन्ध्येश्वरभैरवः ॥ ७॥ महामाया भगवती गुणातीता वरप्रदा । ज्वालामुख्यां तथा जिह्वा देव उन्मत्तभैरवः ॥ ८॥ अम्बिका सिद्धिदानाम्नी स्तनं जालन्धरे मम । भीषणो भैरवस्तत्र देवी त्रिपुरमालिनी ॥ ९॥ हार्दपीठं वैद्यनाथे वैद्यनाथस्तु भैरवः । देवता जयदुर्गाख्या नेपाले जानु मे शिव ॥ १०॥ कपाली भैरवः श्रीमान् महामाया च देवता । मानसे दक्षहस्तो मे देवी दाक्षायणी हर ॥ ११॥ अमरो भैरवस्तत्र सर्वसिद्धिप्रदायकः । उत्कले नाभिदेशञ्च विरजाक्षेत्रमुच्यते ॥ १२॥ विमला सा महादेवी जगन्नाथस्तु भैरवः । गण्डक्यां गण्डपातञ्च तत्र सिद्धिर्न संशयः ॥ १३॥ तत्र सा गण्डकी चण्डी चक्रपाणिस्तु भैरवः । बहुलायां वामबाहुर्बहुलाख्या च देवता ॥ १४॥ भीरुको भैरवस्तत्र सर्वसिद्धिप्रदायकः । उज्जयिन्यां कूर्परञ्च माङ्गल्य कपिलाम्बरः ॥ १५॥ भैरवः सिद्धिदः साक्षाद्देवी मङ्गलचण्डिका । चट्टले दक्षबाहुर्मे भैरवञ्चन्द्रशेखरः ॥ १६॥ व्यक्तरूपा भगवती भवानी यत्र देवता । विशेषतः कलियुगे वसामि चन्द्रशेखरे ॥ १७॥ त्रिपुरायां दक्षपादो देवी त्रिपुरसुन्दरी । भैरवस्त्रिपुरेशञ्च सर्वाभीष्टप्रदायकः ॥ १८॥ त्रिस्रोतायां वामपादो भ्रामरी भैरवेश्वरः । योनिपीठं कामगिरौ कामाख्या तत्र देवता ॥ १९॥ यत्रास्ते त्रिगुणातीता रक्तपाषाणरूपिणी । यत्रास्ते माधवः साक्षादुमानन्दोऽथ भैरवः ॥ २०॥ सर्वदा विहरेद्देवी तत्र मुक्तिर्न संशयः । तत्र श्रीभैरवी देवी तत्र च क्षेत्रदेवता ॥ २१॥ प्रचण्डचण्डिका तत्र मातङ्गी त्रिपुराम्बिका । वगला कमला तत्र भुवनेशी सधूमिनी ॥ २२॥ एतानि परपीठानि शंसन्ति वरभैरवाः । एवं तु देवताः सर्वा एवं तु दश भैरवाः ॥ २३॥ सर्वत्र विरला चाहं कामरूपे गृहे गृहे । गौरि शिखरमारुह्य पुनर्जन्म न विद्यते ॥ २४॥ करतोयां समारम्य यावद्दिक्करवासिनीम् । शतयोजनविस्तीर्णं त्रिकोणं सर्वसिद्धिदम् । देवा मरणमिच्छन्ति किं पुनर्मानवादयः ॥ २५॥ क्षीरग्रामे महामाया भैरवः क्षीरखण्डकः । युगद्या सा महामाया दक्षाङ्गुष्ठं पदो मम ॥ २६॥ नकुलीशः कालीपीठे दक्षपादाङ्गुली च मे । सर्वसिद्धिकरी देवी कालिका तत्र देवता ॥ २७॥ अङ्गुलीवृन्दं हस्तस्य प्रयागे ललिता भवः । जयन्त्यां वामजङ्घा च जयन्ती क्रमदीश्वरः ॥ २८॥ भुवनेशी सिद्धिरूपा किरीटस्था किरीटतः देवता विमला नाम्नी संवर्त्तो भैरवस्तथा ॥ २९॥ वाराणस्यां विशालाक्षी देवता कालभैरवः । मणिकर्णीति विख्याता कुण्डलं च मम श्रुतेः ॥ ३०॥ कन्याश्रमे च पृष्ठं मे निमिषो भैरवस्तथा । सर्वाणी देवता तत्र कुरुक्षेत्रे च गुल्फतः ॥ ३१॥ स्थाणुर्नाम्ना च सावित्री देवता मणिवेदके । मणिबन्धे च गायत्री सर्वानन्दस्तु भैरवः ॥ ३२॥ श्रीशैले च मम ग्रीवा महालक्ष्मीस्तु देवता । भैरवः सम्बरानन्दो देशो देशो व्यवस्थितः ॥ ३३॥ काञ्चीदेशो च कङ्कालो भैरवो रुरुनामकः । देवता देवगर्भाख्या नितम्बः कालमाधवे ॥ ३४॥ भैरवश्चासिताङ्गश्च देवी काली सुसिद्धिदा । दृष्टा दृष्टा नमस्कृत्य मन्त्रसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ३५॥ कुजवारे भूततिथौ निशार्द्धे यस्तु साधकः । नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य मन्त्रसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ३६॥ शोणाख्या भद्रसेनस्तु नर्मदाख्ये नितम्बकः । रामगिरौ स्तनान्यञ्च शिवानी चण्डभैरवः ॥ ३७॥ वृन्दावने केशजालमुमा नाम्नी च देवता । भूतेशो भैरवस्तत्र सर्वसिद्धिप्रदायकः ॥ ३८॥ संहाराख्य ऊर्द्धदन्तो देवीऽनले नारायणी श्रुचौ । अधोदन्तो महारुद्रो वाराही पञ्चसागरे ॥ ३९॥ करतोयातटे कर्णे वामे वामनभैरवः । अपर्णा देवता यत्र ब्रह्मरूपाकरोद्भवा ॥ ४०॥ श्रीपर्वते दक्षगुल्फस्तत्र श्रीसुन्दरी परा । सर्वसिद्धीश्वरी सर्वा सुन्दरानन्दभैरवः ॥ ४१॥ कपालिनी भीमरूपा वामगुल्फो विभाषके । भैरवश्च महादेव सर्वानन्दः शुभप्रदः ॥ ४२॥ उदरञ्च प्रभासे मे चन्द्रभागा यशस्विनी । वक्रतुण्डो भैरव ऊर्ध्वोष्ठो भैरवपर्वते ॥ ४३॥ अवन्ती च महादेवी लम्बकर्णस्तु भैरवः ॥ ४४॥ चिवुके भ्रामरी देवी विकृताक्षो जनस्थाने । गण्डो गोदावरीतीरे विश्वेशी विश्वमातृका ॥ ४५॥ दण्डपाणिभैरवस्तु वामगण्डे तु राकिणी । भैरवो वत्सनाभस्तु तत्र सिद्धिर्न संशयः ॥ ४६॥ रत्नावल्यां दक्षस्कन्धः कुमारी भैरवः शिवः । मिथिलायामुमा देवी वामस्कन्धो महोदरः ॥ ४७॥ नलाहाट्यां नलापातो योगीशो भैरवस्तथा । तत्र सा कालिका देवी सर्वसिद्धिप्रदायिका ॥ ४८॥ कालीघाटे मुण्डपातः क्रोधीशो भैरवस्तथा । देवता जयदुर्गाख्या नानाभोगप्रदायिनी ॥ ४९॥ वक्रेश्वरे मनःपातो वक्रनाथस्तु भैरवः । नदी पापहरा तत्र देवी महिषमर्दिनी ॥ ५०॥ यशोरे पाणिपद्मञ्च देवता यशोरेश्वरी । चण्डश्च भैरवो यत्र तत्र सिद्धिर्न संशय ॥ ५१॥ अट्टहासे चोष्ठपातो देवी सा फुल्लरा स्मृता । विश्वेशो भैरवस्तत्र सर्वाभीष्टप्रदायकः ॥ ५२॥ हारपातो नन्दिपुरे भैरवो नन्दिकेश्वरः । नन्दिनी सा महादेवी तत्र सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ५३॥ लङ्कायां नूपुरञ्चैव भैरवो राक्षसेश्वरः । इन्द्राक्षी देवता तत्र इन्द्रेणोपासिता पुरा ॥ ५४॥ विराटदेशमध्ये तु पादाङ्गुलिनिपातनम् । भैरवश्चामृताख्यश्च देवी तत्राम्बिका स्मृता ॥ ५५॥ मागधे दक्षजङ्घा मे व्योमकेशस्तु भैरवः । सर्वानन्दकरी देवी सर्वानन्दफलप्रदा ॥ ५६॥ एतास्ते कथिताः पुत्र पीठनाथाधिदेवताः । क्षेत्राधिपं विना देव पूजयेत् पीठदेवताम् ॥ ५७॥ भैरवैर्ह्रयते सर्वं जपपूजादिसाधनम् । अज्ञात्वा भैरवं पीठे पीठशक्तितञ्च शङ्कर ॥ ५८॥ प्राणनाथ न सिध्येत्तु कल्पकोटि जपादिभिः । न देयं परशिष्याय निन्दकाय दुरात्मने ॥ ५९॥ शठाय क्रूरकार्याय दत्वा मृत्युमवाप्नुयात् । दद्याच्छान्ताय शिष्याय निष्ठिकाय शुचौ प्रिये । साधकाय कुलीनाय मन्त्री मन्त्रार्थसिद्धये ॥ ६०॥ इति तन्त्रचूडामणौ शिवपार्वतीसंवादे एकपऽचाशद्विद्योपत्तौ पीठनिर्णयः समाप्तः अतह्वा शक्तिपीठनामानि समाप्ता । The verse numbers differ in available printed texts.